మహాభారతం · అధ్యాయం 6.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.72.1
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशांपते ।
भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम् ॥ ६.७२.१ ॥
ప్రజాధిపతీ, శిఖండి మత్స్యరాజు విరాటునితో కలిసి వేగంగా మహాధనుర్ధారి, జయించరాని భీష్ముడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
6.72.2
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासं महाबलम् ।
राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्च्छद्धनंजयः ॥ ६.७२.२ ॥
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ద్రోణుడు, కృపుడు, వికర్ణుడు, మహాధనుర్ధారి మహాబలుడు, ఇతర రాజుల అనేక శూరులపై దాడి చేశాడు.
6.72.3
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः ।
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ ॥ ६.७२.३ ॥
భూపతులలో శ్రేష్ఠుడా, మహాధనుర్ధారి సైంధవుడిని అతని మంత్రులు, బంధువులతో కలిసి, తూర్పు, దక్షిణ రాజులను (అర్జునుడు దాడి చేశాడు).
6.72.4
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम् ।
दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ६.७२.४ ॥
యుద్ధంలో భీమసేనుడు నీ మహాధనుర్ధారి, ఆగ్రహశీలుడైన కుమారుడు దుర్యోధనుడిని, దుఃసహుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
6.72.5
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम् ।
पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ ॥ ६.७२.५ ॥
సహదేవుడు శకుని, మహారథుడైన ఉలూకుడిని ఎదుర్కొన్నాడు; వారు తండ్రీ కొడుకులు, మహాధనుర్ధారులు, జయించరానివారు.
6.72.6
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः ।
समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव ॥ ६.७२.६ ॥
మహారాజా, మహారథుడు యుధిష్ఠిరుడు యుద్ధంలో ఏనుగుల సైన్యంతో తలపడ్డాడు; నీ కుమారుని చేత అతడు గాయపడ్డాడు.
6.72.7
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरसंक्रन्दनो युधि ।
त्रिगर्तानां बलैः सार्धं समसञ्जत पाण्डवः ॥ ६.७२.७ ॥
మాద్రీ కుమారుడు నకులుడు, యుద్ధంలో శూరులను గర్జింపజేసేవాడు, త్రిగర్తుల సేనలతో తలపడ్డాడు.
6.72.8
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः समरे साल्वकेकयान् ।
सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः ॥ ६.७२.८ ॥
కోపోద్రిక్తులైన సాత్యకి, ఏకితానుడు, మహారథుడైన సౌభద్రుడు యుద్ధంలో సాల్వులు, కేకయులపై విరుచుకుపడ్డారు.
6.72.9
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः ।
नाकुलिश्च शतानीकः समरे रथपुङ्गवः ।
पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः ॥ ६.७२.९ ॥
యుద్ధంలో ధృష్టకేతుడు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడు — ఈ అజేయులు మీ కుమారుల రథసైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి పరుగెత్తారు.
6.72.10
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः ।
द्रोणेन समरे राजन्समियायोग्रकर्मणा ॥ ६.७२.१० ॥
ఓ రాజా! అపరిమిత ఆత్మ, మహాబలుడైన సేనాపతి ధృష్టద్యుమ్నుడు, ఉగ్రకర్ముడైన ద్రోణునితో యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
6.72.11
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह ।
समेत्य समरे शूराः संप्राहारं प्रचक्रिरे ॥ ६.७२.११ ॥
ఈ విధంగా మీ మహాధనుర్ధరులైన వీరులు పాండవులతో యుద్ధంలో కలిసి తీవ్ర ఘర్షణ సాగించారు.
6.72.12
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते ।
कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ६.७२.१२ ॥
సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరి ఆకాశం అల్లకల్లోలమైనప్పుడు, కురువులు, పాండవులు ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.
6.72.13
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे ।
सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः ॥ ६.७२.१३ ॥
బంగారు చిత్రాంగాలు గల ధ్వజధారి రథాలు యుద్ధభూమిలో సంచరిస్తూ పతాకలతో ప్రకాశించాయి; అవి పులిచర్మ కప్పులతో కప్పబడి ఉన్నాయి.
6.72.14
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम् ।
बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ ६.७२.१४ ॥
యుద్ధంలో ఒకరినొకరు జయించాలని కోరుతూ సమావేశమైన వారి మహా ధ్వని గర్జిస్తున్న సింహాల గర్జనలా ఎగసింది.
6.72.15
तत्राद्भुतमपश्यास संप्रहारं सुदारुणम् ।
यदकुर्वन्रणे शूराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह ॥ ६.७२.१५ ॥
అక్కడ యుద్ధంలో శూరులైన సృంజయులు కౌరవులతో చేసిన ఆ అద్భుతమైన, అత్యంత భయంకరమైన ఘర్షణను నీవు చూశావు.
6.72.16
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन ।
विदिशो वापि पश्यामः शरैर्मुक्तैः समन्ततः ॥ ६.७२.१६ ॥
ఓ రాజా, శత్రుతాపకా, విడిచిన బాణాలతో మేము అన్ని వైపులా ఆకాశాన్ని, దిక్కులను, సూర్యుడిని, ఉపదిక్కులను కూడా చూడలేకపోయాము.
6.72.17
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम् ।
निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः ॥ ६.७२.१७ ॥
మలినం లేని అగ్రభాగాలు గల శక్తులు, తోమరాలు, విసురుతున్న ఖడ్గాలు, పసుపు ఖడ్గాల కాంతులు నీలకమలాల్లా ఉన్నాయి.
6.72.18
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा ।
खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसा ॥ ६.७२.१८ ॥
విచిత్రమైన కవచాలు, ఆభరణాల కాంతులు కూడా ఆకాశాన్ని, దిక్కులను, ఉపదిక్కులను తమ తేజస్సుతో ప్రకాశింపజేశాయి.
6.72.19
वपुर्भिश्च नरेन्द्राणां चन्द्रसूर्यसमप्रभैः ।
विरराज तदा राजंस्तत्रतत्र रणाङ्गणम् ॥ ६.७२.१९ ॥
ఓ రాజా, చంద్రసూర్యుల వంటి కాంతిగల రాజుల శరీరాలతో ఆ రణరంగం అక్కడక్కడ ప్రకాశించింది.
6.72.20
रथसङ्घा नरव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे ।
विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले ॥ ६.७२.२० ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ముందుకు వస్తున్న రథసమూహాలు, నరవ్యాఘ్ర వీరులు ఆకాశంలో గ్రహాల వలె ఆ సమరంలో ప్రకాశించారు.
6.72.21
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम् ।
अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.७२.२१ ॥
కాని రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు కోపంతో మహాబలుడైన భీమసేనుడిని అడ్డుకున్నాడు; సైన్యమంతా చూస్తూ ఉండగా.
6.72.22
ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
अभ्यङ्गन्तमरे भीमं तैलघौताः सुतेजनाः ॥ ६.७२.२२ ॥
అప్పుడు భీష్ముడు ప్రయోగించిన, బంగారు రెక్కలుగల, రాతిపై సాన పెట్టిన, నూనెతో కడిగిన పదునైన బాణాలు భీమునివైపు దూసుకెళ్లాయి.
6.72.23
तस्य शक्तिं महावेगं भीमसेनो महाबलः ।
क्रुद्धाशीविषसंकाशं प्रेषयामास भारत ॥ ६.७२.२३ ॥
ఓ భారతా, మహాబలుడైన భీమసేనుడు కోపించిన విషసర్పంలా ఉన్న, మహావేగం గల అతని శక్తి ఆయుధాన్ని అతనివైపే విసిరాడు.
6.72.24
तामापतन्तीं सहसा रुक्मदण्डं दुरासदाम् ।
चिच्छेद समरे भीष्मः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.७२.२४ ॥
అకస్మాత్తుగా దూసుకువచ్చిన, బంగారు కాడగల, ఎదిరించరాని ఆ శక్తిని భీష్ముడు యుద్ధంలో వంగిన కణుపుల బాణాలతో ఖండించాడు.
6.72.25
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च ।
कार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिच्छेद भारत ॥ ६.७२.२५ ॥
అప్పుడు భీష్ముడు మరొక పసుపు రంగు, పదునైన భల్ల బాణంతో భీమసేనుని ధనుస్సును రెండు ముక్కలుగా నరికాడు, ఓ భారతా.
6.72.26
अपास्य तु धनुश्छिन्नं भीमसेनो महाबलः ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं युधि ॥ ६.७२.२६ ॥
విరిగిన ధనుస్సును పక్కన పడేసి, మహాబలుడైన భీమసేనుడు యుద్ధంలో శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముడిని అనేక బాణాలతో కొట్టాడు.
6.72.27
सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्ममासाद्य संयुगे ।
आकर्णप्रहितैस्त्रीक्ष्णैर्निशितैस्तिग्मतेजनैः ॥ ६.७२.२७ ॥
అప్పుడు సాత్యకి వేగంగా యుద్ధంలో భీష్ముని సమీపించి, చెవి వరకు లాగి ప్రయోగించిన అతి పదునైన, తీవ్రమైన బాణాలతో.
6.72.28
शरैर्बहुभिरानर्च्छत्पितरं ते जनेश्वर ।
ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम् ॥ ६.७२.२८ ॥
ఓ జనేశ్వరా, అతడు మీ తండ్రిని (భీష్ముని) అనేక బాణాలతో కొట్టాడు. తరువాత అతడు ఒక పదునైన, అత్యంత భయంకరమైన బాణాన్ని సంధించాడు.
6.72.29
वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम् ।
तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौ ॥ ६.७२.२९ ॥
భీష్ముడు వృష్ణి వంశీయుని (సాత్యకి) రథం నుండి అతని సారథిని పడగొట్టాడు. ఓ రాజా, రథసారథి చనిపోవడంతో అతని గుర్రాలు పారిపోయాయి.
6.72.30
तेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः ।
ततः सर्वस्य सैन्यस्य निःस्वनस्तुमुलोऽभवत् ॥ ६.७२.३० ॥
మనసు, గాలి వేగంతో ఉన్న ఆ గుర్రాలు అదే దిక్కుగా పరుగెత్తాయి. అప్పుడు మొత్తం సైన్యంలో భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది.
6.72.31
हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अभ्यद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावत ॥ ६.७२.३१ ॥
మహాత్ములైన పాండవుల మధ్య 'అయ్యో!' అనే హాహాకారం చెలరేగింది. వారు ముందుకు దూకారు: 'పట్టుకోండి, గుర్రాలను ఆపండి, కొట్టండి, పరుగెత్తండి!'
6.72.32
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति ।
एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.७२.३२ ॥
ఇలా యుయుధానుని రథం వైపు భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది. అదే సమయంలో శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు
6.72.33
न्यहनत्पाण्डवीं सेनामासुरीमिव वृत्राहा ।
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह ।
स्थिरां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवुः ॥ ६.७२.३३ ॥
వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుడు అసురసేనను నాశనం చేసినట్లు ఆయన పాండవ సేనను సంహరించాడు. భీష్ముని చేత చంపబడుతున్న పాంచాలులు, సోమకులు యుద్ధంలో స్థిర నిశ్చయంతో నేరుగా భీష్ముని మీదికే దూకారు.
6.72.34
धृष्टद्युम्नमुखाश्चापि पार्थाः शान्तनवं रणे ।
अभ्यधावञ्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ ६.७२.३४ ॥
ధృష్టద్యుమ్నుని నాయకత్వంలో పృథ కుమారులు కూడా యుద్ధంలో శంతనుని కుమారుడు భీష్ముని మీదికి, మీ కుమారుని సేనను జయించాలన్న కోరికతో దూకారు.
6.72.35
तथैव कौरवा राजन्भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
अभ्यधावन्त वेगेन ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.७२.३५ ॥
అలాగే, ఓ రాజా, భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందుండగా కౌరవులు వేగంగా ముందుకు సాగారు. అప్పుడు యుద్ధం మొదలైంది.