મહાભારત · અધ્યાય 6.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.73.1
विराटोऽय त्रिभिर्बाणैर्भीष्ममार्च्छन्महारथम् ।
विव्याध तुरमांत्रास्य त्रिभिर्बाणैर्महारथः ॥ ६.७३.१ ॥
વિરાટે ત્રણ બાણો વડે મહારથી ભીષ્મ પર પ્રહાર કર્યો; તે મહારથીએ ત્રણ બાણો વડે તેના ઘોડાઓને વીંધ્યા.
6.73.2
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीष्मः शान्तनवः शरैः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः कृतहस्तो महाबलः ॥ ६.७३.२ ॥
શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે તેના પ્રત્યુત્તરમાં સોનાની પાંખોવાળા દસ બાણોથી તેને વીંધ્યો; તે મહાધનુર્ધર, કુશળ હાથોવાળો અને મહાબળવાન હતો.
6.73.3
द्रौणिर्गाण्डीवधन्वानं भीमधन्वा महारथः ।
अविध्यदिषुभिः षङ्भिर्दृढहस्तः स्तनान्तरे ॥ ६.७३.३ ॥
દ્રોણનો પુત્ર, ભયંકર ધનુષધારી મહારથી, દૃઢ હાથવાળો, ગાંડીવધારી અર્જુનને છાતીની વચ્ચે છ બાણો વડે વીંધી નાખ્યો.
6.73.4
कार्मुकं तस्य चिच्छेद फल्गुनः परवीरहा ।
अविध्यच्च भृशं तीक्ष्णैः पत्रिभिः शत्रुकर्शनः ॥ ६.७३.४ ॥
શત્રુવીરોનો સંહારક ફલ્ગુને તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું; શત્રુઓને પીડનારા તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને અતિશય વીંધ્યો.
6.73.5
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय वेगवान्क्रोधमूर्च्छितः ।
अमृष्यमाणः पार्थेन कार्मुकच्छेदमाहवे ॥ ६.७३.५ ॥
તે વેગવાન યોદ્ધો ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ બીજું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું; યુદ્ધમાં પાર્થે તેનું ધનુષ્ય કાપેલું તે સહન ન કરી શક્યો.
6.73.6
अविध्यत्फल्गुनं राजन्नवत्या निशितैः शरैः ।
वासुदेवं च सप्तत्या विव्याध परमेषुभिः ॥ ६.७३.६ ॥
હે રાજન્! તેણે ફલ્ગુનને નેવું તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો અને વાસુદેવને સિત્તેર ઉત્તમ બાણોથી વીંધ્યા.
6.73.7
ततः क्रोधाभिताम्राक्षः कृष्णेन सह फल्गुनः ।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य चिन्तयित्वा पुनःपुनः ॥ ६.७३.७ ॥
ત્યારે ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો ફાલ્ગુન કૃષ્ણ સાથે લાંબો અને ગરમ શ્વાસ લઈ વારંવાર વિચારવા લાગ્યો.
6.73.8
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः ।
गाण्डीवधन्वा संक्रुद्धः शितान्सन्नतपर्वणः ॥ ६.७३.८ ॥
શત્રુઓને પીડનાર ગાંડીવધન્વા ક્રોધે ભરાઈ ડાબા હાથે ધનુષ્ય દબાવી વાંકા ગાંઠવાળા તીક્ષ્ણ બાણો લીધા.
6.73.9
जीवितान्तकरान्घोरान्समादत्त शिलीमुखान् ।
तैस्तूर्णं समरेऽविध्यद्रौणिं बलवतां वरः ॥ ६.७३.९ ॥
પ્રાણાંતક ભયંકર બાણો લઈ બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને યુદ્ધમાં તરત જ દ્રોણપુત્રને વીંધ્યો.
6.73.10
तस्य ते कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
न विव्यथे च निर्भिन्नो द्रौणिर्गाण्डीवधन्वना ॥ ६.७३.१० ॥
તેના કવચને ભેદીને તે બાણો યુદ્ધમાં લોહી પીધું; ગાંડીવધન્વાથી વીંધાયા છતાં દ્રોણપુત્ર વ્યથિત ન થયો.
6.73.11
तथैव च शरान्द्रौणिः प्रविमुञ्चन्नविह्वलः ।
तस्थौ च समरे राजंस्त्रातुमिच्छन्महाव्रतम् ॥ ६.७३.११ ॥
એ જ રીતે દ્રોણપુત્ર અચળ રહી બાણો છોડતો ઊભો રહ્યો; હે રાજન્, પોતાના મહાવ્રતની રક્ષા કરવાની ઇચ્છાથી તે યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો.
6.73.12
तस्य तत्सुमहत्कर्म शशंसुः कुरुसत्तमाः ।
यत्कृष्णाभ्यां समेताभ्यामभ्यापतत संयुगे ॥ ६.७३.१२ ॥
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠોએ તેના તે અતિ મહાન કર્મની પ્રશંસા કરી; બે કૃષ્ણ સાથે હતા ત્યારે પણ યુદ્ધમાં તે તેમના પર જ હુમલો કરી ગયો.
6.73.13
स हि नित्यमनीकेषु युध्यतेऽभयमास्तितः ।
अस्त्रग्रामं ससंहारं द्रोणात्प्राप्य सुदुर्लभम् ॥ ६.७३.१३ ॥
તે હંમેશાં સેનાઓ વચ્ચે નિર્ભયતાથી યુદ્ધ કરે છે; દ્રોણ પાસેથી સંહાર સહિતનો, અતિ દુર્લભ અસ્ત્રસમૂહ તેણે મેળવ્યો છે.
6.73.14
ममैष आचार्यसुतो द्रोणस्यापि प्रियः सुतः ।
ब्राह्मणश्च विशेषेण माननीयो ममेति च ॥ ६.७३.१४ ॥
આ મારા આચાર્યનો પુત્ર છે, દ્રોણનો પણ પ્રિય પુત્ર છે, અને બ્રાહ્મણ પણ છે; વિશેષ રૂપે આ મારા વડે માનનીય છે, એમ (તે માને છે).
6.73.15
समास्थआय मतिं वीरो बीभत्सुः सत्रुतापनः ।
कृपां चक्रे रथश्रेष्ठो भारद्वाजसुतं प्रति ॥ ६.७३.१५ ॥
શત્રુઓને તપાવનાર તે વીર બીભત્સુ (અર્જુન) મનને નિશ્ચિત કરીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ હોવાથી, ભારદ્વાજના પુત્ર (અશ્વત્થામા) પ્રત્યે કરુણા દર્શાવી.
6.73.16
द्रौणिं त्यक्त्वा ततो युद्धे कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
युयुधे तावकान्निघ्नंस्त्वरमाणः पराक्रमी ॥ ६.७३.१६ ॥
પછી યુદ્ધમાં દ્રૌણિ (અશ્વત્થામા)ને છોડીને, કુંતીપુત્ર શ્વેતવાહન (અર્જુન), ઉતાવળથી તમારા લોકોનો વધ કરતા, પરાક્રમથી લડ્યો.
6.73.17
दुर्योधनस्तु दशभिर्गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः ।
भीमसेनं महेष्वासं रुक्मपुङ्खैः समार्पयत् ॥ ६.७३.१७ ॥
પણ દુર્યોધને પથ્થર પર ધાર કાઢેલા, ગીધની પાંખવાળા, સોનાના પુંખવાળા દસ બાણોથી મહાધનુર્ધર ભીમસેનને સંપૂર્ણપણે પ્રહાર કર્યો.
6.73.18
भीमसेनः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम् ।
चित्रं कार्मुकमादत्त शरांश्च निशितान्दश ॥ ६.७३.१८ ॥
અત્યંત ક્રોધિત ભીમસેને પ્રાણઘાતક, દૃઢ, વિચિત્ર ધનુષ્ય ઉપાડ્યું અને દસ તીક્ષ્ણ બાણ લીધાં.
6.73.19
आकर्णप्रहितैस्तीक्ष्णैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः ।
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रः कुरुराजं महोरसि ॥ ६.७३.१९ ॥
કાન સુધી ખેંચીને છોડેલા તીક્ષ્ણ, વેગવાન, સીધા જનારા બાણોથી તેણે શાંતિથી તરત કુરુરાજની વિશાળ છાતી વીંધી.
6.73.20
तस्य काञ्चनसूत्रस्थः शरैः संछादितो मणिः ।
रराजोरसि खे सूर्यो ग्रहैरिव समावृतः ॥ ६.७३.२० ॥
તેની છાતી પર સોનાના દોરામાં રહેલો મણિ બાણોથી ઢંકાયેલો હોવા છતાં આકાશમાં ગ્રહોથી ઘેરાયેલા સૂર્ય જેવો ચમક્યો.
6.73.21
पुत्रस्तु तव तेजस्वी भीमसेनेन ताडित ।
नामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं मदोत्कटः ॥ ६.७३.२१ ॥
તમારો તેજસ્વી પુત્ર ભીમસેન વડે પ્રહાર પામીને, મદથી ઉન્મત્ત હાથી તાળીના અવાજને સહન ન કરે તેમ તે સહન ન કરી શક્યો.
6.73.22
ततः शरैर्महाराज रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ।
भीमं विव्याध संक्रुद्धस्त्रासयानो वरूथिनीम् ॥ ६.७३.२२ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, ક્રોધિત થઈને તેણે સોનેરી પાંખવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા બાણોથી ભીમને વીંધ્યો, સેનાને ભયભીત કરતાં.
6.73.23
तौ युध्यमानौ समरे भृशमन्योन्यविक्षतौ ।
पुत्रौ ते देवसंकाशौ व्यरोचेतां महाबलौ ॥ ६.७३.२३ ॥
યુદ્ધમાં લડતા, એકબીજાથી ખૂબ ઘાયલ થયેલા તમારા દેવતુલ્ય, મહાબલવાન એ બે પુત્રો શોભતા હતા.
6.73.24
चित्रसेनं नरव्याघ्रं सौभद्रः परवीरहा ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैः पुरुमित्रं च सप्तभिः ॥ ६.७३.२४ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર સૌભદ્રે નરવ્યાઘ્ર ચિત્રસેનને દસ બાણોથી અને પુરુમિત્રને સાત બાણોથી વીંધ્યા.
6.73.25
सत्यव्रतं च सप्तत्या विद्ध्वा शक्रसमो युधि ।
नृत्यन्निव रणे वीर आर्तिं नः समजीजनत् ॥ ६.७३.२५ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન એ વીરે સત્યવ્રતને સિત્તેર બાણોથી વીંધીને, રણમાં નૃત્ય કરતા હોય તેમ આપણને પીડા આપી.
6.73.26
तं प्रत्यविध्यद्दशभिश्चित्रसेनः शिलीमुखैः ।
सत्यव्रतश्च नवभिः पुरुमित्रश्च सप्तभिः ॥ ६.७३.२६ ॥
ચિત્રસેને તેના પર દસ બાણોથી પ્રહાર કર્યો; સત્યવ્રતે નવથી અને પુરુમિત્રે સાતથી.
6.73.27
स विद्धो विक्षरन्रक्तं शत्रुसंवारणं महत् ।
चिच्छेद चित्रसेनस्य चित्रं कार्मुकमार्जुनिः ॥ ६.७३.२७ ॥
ઘાયલ થઈ લોહી વહાવતા, શત્રુઓને રોકનાર એ અર્જુનપુત્રે ચિત્રસેનનું સુંદર મોટું ધનુષ કાપી નાખ્યું.
6.73.28
भित्त्वा चास्य तनुत्राणं शरेणोरस्यताडयत् ।
ततस्ते तावका वीरा राजपुत्रा महारथाः ॥ ६.७३.२८ ॥
તેનું બખ્તર ભેદીને બાણથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે તમારા વીર રાજકુમારો, મહારથીઓ—
6.73.29
समेत्य युधि संरब्धा विव्यधुर्निशितैः शरैः ।
तांश्च सर्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्जघान परमास्त्रवित् ॥ ६.७३.२९ ॥
યુદ્ધમાં એકઠા થઈ ક્રોધે ભરાઈને તેમણે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને વીંધ્યો; પરંતુ પરમાસ્ત્રજ્ઞ તેણે તે સૌને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારી નાખ્યા.
6.73.30
तस्य दृष्ट्वा तु तत्कर्म परिवव्रुः सुतास्तव ।
दहन्तं समरे सैन्यं वने कक्षं यथोल्बणम् ॥ ६.७३.३० ॥
તેનું એ કાર્ય જોઈને તમારા પુત્રોએ તેને ઘેરી લીધો; તે યુદ્ધમાં સેનાને, વનમાં પ્રચંડ અગ્નિ ઝાડીને બાળે તેમ બાળી રહ્યો હતો.
6.73.31
अपेतशिशिरे काले समिद्धमिव पावकम् ।
अत्यरोचत सौभद्रस्तव सैन्यानि नाशयन् ॥ ६.७३.३१ ॥
શિશિર ઋતુ વીત્યા પછી પ્રજ્વલિત અગ્નિની જેમ સૌભદ્ર આપની સેનાઓનો નાશ કરતાં અત્યંત શોભી ઊઠ્યો.
6.73.32
तत्तस्य चरितं दृष्ट्वा पौत्रस्तव विशांपते ।
लक्ष्मणोऽभ्यपतत्तूर्णं सात्तीपुत्रमाहवे ॥ ६.७३.३२ ॥
તેનું તે પરાક્રમ જોઈને, હે રાજન, આપના પૌત્ર લક્ષ્મણે યુદ્ધમાં સાત્યકિના પુત્ર પર ઝડપથી હુમલો કર્યો.
6.73.33
अभिमन्युस्तु संक्रुद्धो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विव्याध निशितैः षङभिः सारथिं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.७३.३३ ॥
પરંતુ અભિમન્યુ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને શુભલક્ષણ લક્ષ્મણને છ તીક્ષ્ણ બાણોથી અને તેના સારથિને ત્રણ બાણોથી વીંધ્યો.
6.73.34
तथैव लक्ष्मणो राजन्सौभद्रं निशितैः शरैः ।
अविध्यत महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.७३.३४ ॥
એ જ રીતે લક્ષ્મણે પણ, હે રાજન, સૌભદ્રને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો; મહારાજ, તે અદ્ભુત જેવું થયું.
6.73.35
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सारथिं च महाबलः ।
अभ्यद्रवत सौभद्रो लक्ष्मणं निशितैः शरैः ॥ ६.७३.३५ ॥
તેના ચાર ઘોડા અને સારથિને મારીને મહાબલી સૌભદ્ર તીક્ષ્ણ બાણો સાથે લક્ષ્મણ પર ધસી ગયો.
6.73.36
हताश्वे तु रथे तिष्ठँल्लक्ष्मणः परवीरहा ।
शक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धः सौभद्रस्य रथं प्रति ॥ ६.७३.३६ ॥
ઘોડા હણાયેલા રથ પર ઊભેલા શત્રુવીરોના સંહારક લક્ષ્મણે ક્રોધે ભરાઈને સૌભદ્રના રથ તરફ શક્તિ ફેંકી.
6.73.37
तामापतन्तीं सहसा घोररूपां दुरासदाम् ।
अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद भुजगोपमाम् ॥ ६.७३.३७ ॥
અચાનક ધસી આવતી, ભયાનક રૂપવાળી, અસહ્ય એ શક્તિને અભિમન્યુએ તીક્ષ્ણ બાણોથી સર્પની જેમ કાપી નાખી.
6.73.38
ततः स्वरथमारोप्य लक्ष्मणं गौतमस्तदा ।
अपोवाह रथेनाजौ सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.७३.३८ ॥
ત્યારે ગૌતમે લક્ષ્મણને પોતાના રથમાં ચડાવીને, યુદ્ધમાં આખી સેના જોતી હતી ત્યારે, રથ વડે તેને દૂર લઈ ગયા.
6.73.39
ततः समाकुले तस्मिन्वर्तमाने महाभये ।
अभ्यद्रवञ्जिघांसन्तः परस्परवधैषिणः ॥ ६.७३.३९ ॥
પછી તે મહાભયંકર અને અસ્તવ્યસ્ત યુદ્ધમાં, એકબીજાનો વધ ઇચ્છતા તેઓ એકબીજા પર ધસી ગયા.
6.73.40
तावकाश्च महेष्वासाः पाण्डवाश्च महारथाः ।
जुह्वन्तः समरे प्राणान्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ६.७३.४० ॥
તમારા મહાધનુર્ધરો અને પાંડવોના મહારથીઓ યુદ્ધમાં પ્રાણોની આહુતિ આપતા એકબીજાને મારી નાખવા લાગ્યા.
6.73.41
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः ।
बाहुभइः समयुध्यन्त सृञ्जयाः कुरुभिः सह ॥ ६.७३.४१ ॥
વિખરાયેલા વાળ, કવચ વિનાના, રથ વિનાના, તૂટેલા ધનુષ્યવાળા સૃંજયો કૌરવો સાથે પોતાના બાહુથી જ લડ્યા.
6.73.42
ततो भीष्मो महाबाहुः पाण्डवानां महात्मनाम् ।
सेनां जघान संक्रुद्धो दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः ॥ ६.७३.४२ ॥
ત્યારે મહાબાહુ અને મહાબલવાન ભીષ્મે ક્રોધે ભરાઈ દિવ્ય અસ્ત્રોથી મહાત્મા પાંડવોની સેનાનો સંહાર કર્યો.
6.73.43
हतेश्वरैर्गजैस्तत्र नरैरश्वैश्च पातितैः ।
रथिभिः सादिभिश्चैव समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.७३.४३ ॥
ત્યાં સ્વામી ગુમાવીને પડેલા હાથીઓ, માણસો, ઘોડાઓ, રથીઓ અને અશ્વારોહીઓથી પૃથ્વી સંપૂર્ણપણે ઢંકાઈ ગઈ.