महाभारत · अध्याय 6.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.73.1
विराटोऽय त्रिभिर्बाणैर्भीष्ममार्च्छन्महारथम् ।
विव्याध तुरमांत्रास्य त्रिभिर्बाणैर्महारथः ॥ ६.७३.१ ॥
विराटाने तीन बाणांनी महारथी भीष्मांवर हल्ला केला; त्या महारथ्याने तीन बाणांनी त्याचे घोडे विद्ध केले.
6.73.2
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीष्मः शान्तनवः शरैः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः कृतहस्तो महाबलः ॥ ६.७३.२ ॥
शंतनूचा पुत्र भीष्मांनी प्रत्युत्तर म्हणून सोन्याच्या पिसांच्या दहा बाणांनी त्याला विद्ध केले; तो महान धनुर्धर, कुशल हाताचा व महाबली होता.
6.73.3
द्रौणिर्गाण्डीवधन्वानं भीमधन्वा महारथः ।
अविध्यदिषुभिः षङ्भिर्दृढहस्तः स्तनान्तरे ॥ ६.७३.३ ॥
द्रोणाचा पुत्र, भयंकर धनुर्धारी महारथी, दृढहस्त, गांडीवधारी अर्जुनाला छातीच्या मध्यभागी सहा बाणांनी विद्ध करता झाला.
6.73.4
कार्मुकं तस्य चिच्छेद फल्गुनः परवीरहा ।
अविध्यच्च भृशं तीक्ष्णैः पत्रिभिः शत्रुकर्शनः ॥ ६.७३.४ ॥
शत्रुवीरांचा संहारक फल्गुनाने त्याचे धनुष्य तोडले; शत्रूंना पीडा देणाऱ्या त्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्याला अत्यंत विद्ध केले.
6.73.5
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय वेगवान्क्रोधमूर्च्छितः ।
अमृष्यमाणः पार्थेन कार्मुकच्छेदमाहवे ॥ ६.७३.५ ॥
तो वेगवान योद्धा क्रोधाने मूर्च्छित होऊन दुसरे धनुष्य उचलून घेतो; युद्धात पार्थाने त्याचे धनुष्य तोडलेले तो सहन करू शकला नाही.
6.73.6
अविध्यत्फल्गुनं राजन्नवत्या निशितैः शरैः ।
वासुदेवं च सप्तत्या विव्याध परमेषुभिः ॥ ६.७३.६ ॥
हे राजा! त्याने फल्गुनाला नव्वद तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले आणि वासुदेवाला सत्तर उत्तम बाणांनी विद्ध केले.
6.73.7
ततः क्रोधाभिताम्राक्षः कृष्णेन सह फल्गुनः ।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य चिन्तयित्वा पुनःपुनः ॥ ६.७३.७ ॥
तेव्हा क्रोधाने लाल डोळे झालेला अर्जुन कृष्णासह दीर्घ आणि उष्ण उसासा टाकून वारंवार विचार करू लागला.
6.73.8
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः ।
गाण्डीवधन्वा संक्रुद्धः शितान्सन्नतपर्वणः ॥ ६.७३.८ ॥
शत्रूंना पीडा देणारा गाण्डीवधन्वा क्रुद्ध होऊन डाव्या हाताने धनुष्य घट्ट दाबून वाकलेल्या पेऱ्यांचे तीक्ष्ण बाण घेतले.
6.73.9
जीवितान्तकरान्घोरान्समादत्त शिलीमुखान् ।
तैस्तूर्णं समरेऽविध्यद्रौणिं बलवतां वरः ॥ ६.७३.९ ॥
प्राणांतक भयंकर बाण घेऊन बलवानांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाने युद्धात तत्काल द्रोणपुत्रावर ते सोडून त्याला विद्ध केले.
6.73.10
तस्य ते कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
न विव्यथे च निर्भिन्नो द्रौणिर्गाण्डीवधन्वना ॥ ६.७३.१० ॥
त्याचे कवच भेदून ते बाण युद्धात रक्त प्यायले; गाण्डीवधन्वाने विद्ध होऊनही द्रोणपुत्र व्यथित झाला नाही.
6.73.11
तथैव च शरान्द्रौणिः प्रविमुञ्चन्नविह्वलः ।
तस्थौ च समरे राजंस्त्रातुमिच्छन्महाव्रतम् ॥ ६.७३.११ ॥
तसेच द्रोणपुत्र अचल राहून बाण सोडत उभा राहिला; हे राजन्, आपल्या महाव्रताचे रक्षण करू इच्छिणारा तो युद्धात स्थिर राहिला.
6.73.12
तस्य तत्सुमहत्कर्म शशंसुः कुरुसत्तमाः ।
यत्कृष्णाभ्यां समेताभ्यामभ्यापतत संयुगे ॥ ६.७३.१२ ॥
कुरुश्रेष्ठांनी त्याच्या त्या अतिमहान कर्माची प्रशंसा केली—दोन कृष्ण एकत्र असतानाही युद्धात तो त्यांच्यावरच चालून गेला.
6.73.13
स हि नित्यमनीकेषु युध्यतेऽभयमास्तितः ।
अस्त्रग्रामं ससंहारं द्रोणात्प्राप्य सुदुर्लभम् ॥ ६.७३.१३ ॥
तो नेहमी सैन्यांमध्ये निर्भयपणे युद्ध करतो; द्रोणांकडून संहारासह असलेला, अत्यंत दुर्लभ अस्त्रसमूह त्याने प्राप्त केला आहे.
6.73.14
ममैष आचार्यसुतो द्रोणस्यापि प्रियः सुतः ।
ब्राह्मणश्च विशेषेण माननीयो ममेति च ॥ ६.७३.१४ ॥
हा माझ्या आचार्यांचा पुत्र आहे, द्रोणांचाही प्रिय पुत्र आहे आणि ब्राह्मणही आहे; विशेषतः हा माझ्याकडून सन्मानास पात्र आहे, असे (तो मानतो).
6.73.15
समास्थआय मतिं वीरो बीभत्सुः सत्रुतापनः ।
कृपां चक्रे रथश्रेष्ठो भारद्वाजसुतं प्रति ॥ ६.७३.१५ ॥
शत्रूंना तापविणारा तो वीर बीभत्सु (अर्जुन) मन निश्चित करून, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असल्याने, भारद्वाजपुत्रावर (अश्वत्थाम्यावर) कृपा दाखवता झाला.
6.73.16
द्रौणिं त्यक्त्वा ततो युद्धे कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
युयुधे तावकान्निघ्नंस्त्वरमाणः पराक्रमी ॥ ६.७३.१६ ॥
नंतर युद्धात द्रौणीला (अश्वत्थाम्याला) सोडून, कुंतीपुत्र श्वेतवाहन (अर्जुन) घाई करत, तुमच्या लोकांना मारत पराक्रमाने लढला.
6.73.17
दुर्योधनस्तु दशभिर्गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः ।
भीमसेनं महेष्वासं रुक्मपुङ्खैः समार्पयत् ॥ ६.७३.१७ ॥
पण दुर्योधनाने दगडावर धार लावलेल्या, गिधाडाच्या पंखांच्या, सोन्याच्या पुंखांच्या दहा बाणांनी महाधनुर्धर भीमसेनाला पूर्णपणे आघात केला.
6.73.18
भीमसेनः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम् ।
चित्रं कार्मुकमादत्त शरांश्च निशितान्दश ॥ ६.७३.१८ ॥
अत्यंत संतापलेल्या भीमसेनाने प्राणघातक, दृढ, विचित्र धनुष्य उचलले आणि दहा तीक्ष्ण बाण घेतले.
6.73.19
आकर्णप्रहितैस्तीक्ष्णैर्वेगवद्भिरजिह्मगैः ।
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रः कुरुराजं महोरसि ॥ ६.७३.१९ ॥
कानापर्यंत ओढून सोडलेल्या तीक्ष्ण, वेगवान, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी त्याने शांतपणे लगेच कुरुराजाची विशाल छाती भेदली.
6.73.20
तस्य काञ्चनसूत्रस्थः शरैः संछादितो मणिः ।
रराजोरसि खे सूर्यो ग्रहैरिव समावृतः ॥ ६.७३.२० ॥
त्याच्या छातीवर सोन्याच्या धाग्यात बसवलेला मणी बाणांनी झाकलेला असूनही आकाशात ग्रहांनी वेढलेल्या सूर्यासारखा झळकला.
6.73.21
पुत्रस्तु तव तेजस्वी भीमसेनेन ताडित ।
नामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं मदोत्कटः ॥ ६.७३.२१ ॥
तुमचा तेजस्वी पुत्र भीमसेनाने प्रहार केल्यावर, मदाने उन्मत्त झालेला हत्ती टाळ्यांचा आवाज सहन करू शकत नाही तसा तो सहन करू शकला नाही.
6.73.22
ततः शरैर्महाराज रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ।
भीमं विव्याध संक्रुद्धस्त्रासयानो वरूथिनीम् ॥ ६.७३.२२ ॥
तेव्हा, हे महाराजा, क्रोधित होऊन त्याने सोनेरी पंखांच्या, दगडावर धार लावलेल्या बाणांनी भीमाला भेदले आणि सैन्याला भयभीत केले.
6.73.23
तौ युध्यमानौ समरे भृशमन्योन्यविक्षतौ ।
पुत्रौ ते देवसंकाशौ व्यरोचेतां महाबलौ ॥ ६.७३.२३ ॥
युद्धात लढताना, एकमेकांनी फार जखमी झालेले तुमचे ते देवतुल्य, महाबलवान दोन पुत्र झळकत होते.
6.73.24
चित्रसेनं नरव्याघ्रं सौभद्रः परवीरहा ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैः पुरुमित्रं च सप्तभिः ॥ ६.७३.२४ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या सौभद्राने नरव्याघ्र चित्रसेनाला दहा बाणांनी आणि पुरुमित्राला सात बाणांनी भेदले.
6.73.25
सत्यव्रतं च सप्तत्या विद्ध्वा शक्रसमो युधि ।
नृत्यन्निव रणे वीर आर्तिं नः समजीजनत् ॥ ६.७३.२५ ॥
युद्धात इंद्रासमान त्या वीराने सत्यव्रताला सत्तर बाणांनी विद्ध करून, रणांगणात नाचत असल्यासारखे आम्हांला दुःख दिले.
6.73.26
तं प्रत्यविध्यद्दशभिश्चित्रसेनः शिलीमुखैः ।
सत्यव्रतश्च नवभिः पुरुमित्रश्च सप्तभिः ॥ ६.७३.२६ ॥
चित्रसेनाने त्याला दहा बाणांनी प्रतिप्रहार केला; सत्यव्रताने नऊने आणि पुरुमित्राने सातने.
6.73.27
स विद्धो विक्षरन्रक्तं शत्रुसंवारणं महत् ।
चिच्छेद चित्रसेनस्य चित्रं कार्मुकमार्जुनिः ॥ ६.७३.२७ ॥
जखमी होऊन रक्त वाहत असताना, शत्रूंना अडवणाऱ्या त्या अर्जुनपुत्राने चित्रसेनाचे सुंदर मोठे धनुष्य तोडले.
6.73.28
भित्त्वा चास्य तनुत्राणं शरेणोरस्यताडयत् ।
ततस्ते तावका वीरा राजपुत्रा महारथाः ॥ ६.७३.२८ ॥
त्याचे कवच भेदून बाणाने त्याच्या छातीवर प्रहार केला. तेव्हा तुमचे वीर राजपुत्र, महारथी—
6.73.29
समेत्य युधि संरब्धा विव्यधुर्निशितैः शरैः ।
तांश्च सर्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्जघान परमास्त्रवित् ॥ ६.७३.२९ ॥
युद्धात एकत्र येऊन संतापाने त्यांनी तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले; परंतु परम अस्त्रज्ञ त्याने त्या सर्वांना तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.
6.73.30
तस्य दृष्ट्वा तु तत्कर्म परिवव्रुः सुतास्तव ।
दहन्तं समरे सैन्यं वने कक्षं यथोल्बणम् ॥ ६.७३.३० ॥
त्याचे ते कृत्य पाहून तुमच्या पुत्रांनी त्याला वेढा घातला; तो रणांगणात सैन्याला, वनातील भयंकर अग्नी झुडपाला जाळावा तसे जाळत होता.
6.73.31
अपेतशिशिरे काले समिद्धमिव पावकम् ।
अत्यरोचत सौभद्रस्तव सैन्यानि नाशयन् ॥ ६.७३.३१ ॥
शिशिर ऋतू संपल्यावर प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे सौभद्र आपल्या सैन्यांचा नाश करीत अत्यंत तेजाने चमकला.
6.73.32
तत्तस्य चरितं दृष्ट्वा पौत्रस्तव विशांपते ।
लक्ष्मणोऽभ्यपतत्तूर्णं सात्तीपुत्रमाहवे ॥ ६.७३.३२ ॥
त्याचे ते पराक्रम पाहून, हे राजा, आपला नातू लक्ष्मण युद्धात सात्यकीच्या पुत्रावर त्वरेने चालून गेला.
6.73.33
अभिमन्युस्तु संक्रुद्धो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विव्याध निशितैः षङभिः सारथिं च त्रिभिः शरैः ॥ ६.७३.३३ ॥
अभिमन्यू मात्र अत्यंत संतापून शुभलक्षण लक्ष्मणाला सहा तीक्ष्ण बाणांनी आणि त्याच्या सारथ्याला तीन बाणांनी विद्ध केले.
6.73.34
तथैव लक्ष्मणो राजन्सौभद्रं निशितैः शरैः ।
अविध्यत महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.७३.३४ ॥
तसेच लक्ष्मणानेही, हे राजा, सौभद्राला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले; महाराजा, ते अद्भुतासारखे झाले.
6.73.35
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सारथिं च महाबलः ।
अभ्यद्रवत सौभद्रो लक्ष्मणं निशितैः शरैः ॥ ६.७३.३५ ॥
त्याचे चार घोडे आणि सारथी मारून महाबली सौभद्र तीक्ष्ण बाणांनी लक्ष्मणावर धावून गेला.
6.73.36
हताश्वे तु रथे तिष्ठँल्लक्ष्मणः परवीरहा ।
शक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धः सौभद्रस्य रथं प्रति ॥ ६.७३.३६ ॥
घोडे मारले गेलेल्या रथात उभा असलेला शत्रुवीरांचा संहारक लक्ष्मण संतापून सौभद्राच्या रथाकडे शक्ती फेकला.
6.73.37
तामापतन्तीं सहसा घोररूपां दुरासदाम् ।
अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद भुजगोपमाम् ॥ ६.७३.३७ ॥
अचानक धावून येणाऱ्या, भयानक रूपाच्या, दुर्धर्ष त्या शक्तीला अभिमन्यूने तीक्ष्ण बाणांनी सर्पासारखे तोडून टाकले.
6.73.38
ततः स्वरथमारोप्य लक्ष्मणं गौतमस्तदा ।
अपोवाह रथेनाजौ सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.७३.३८ ॥
तेव्हा गौतमाने लक्ष्मणाला आपल्या रथावर चढवून युद्धात सर्व सैन्य पाहत असताना त्याला रथातून दूर नेले.
6.73.39
ततः समाकुले तस्मिन्वर्तमाने महाभये ।
अभ्यद्रवञ्जिघांसन्तः परस्परवधैषिणः ॥ ६.७३.३९ ॥
नंतर त्या महाभयंकर आणि गोंधळलेल्या युद्धात, एकमेकांचा वध करू इच्छिणारे धावून गेले.
6.73.40
तावकाश्च महेष्वासाः पाण्डवाश्च महारथाः ।
जुह्वन्तः समरे प्राणान्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ६.७३.४० ॥
तुमचे महाधनुर्धर आणि पांडवांचे महारथी युद्धात प्राणांची आहुती देत एकमेकांना ठार मारू लागले.
6.73.41
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः ।
बाहुभइः समयुध्यन्त सृञ्जयाः कुरुभिः सह ॥ ६.७३.४१ ॥
मोकळे केस, कवचहीन, रथहीन, तुटलेल्या धनुष्यांचे सृंजय कौरवांशी आपल्या बाहूंनीच लढू लागले.
6.73.42
ततो भीष्मो महाबाहुः पाण्डवानां महात्मनाम् ।
सेनां जघान संक्रुद्धो दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः ॥ ६.७३.४२ ॥
तेव्हा महाबाहू आणि महाबलवान भीष्माने संतप्त होऊन दिव्य अस्त्रांनी महात्म्या पांडवांच्या सेनेचा संहार केला.
6.73.43
हतेश्वरैर्गजैस्तत्र नरैरश्वैश्च पातितैः ।
रथिभिः सादिभिश्चैव समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.७३.४३ ॥
तेथे धनी गमावलेल्या हत्तींनी, माणसांनी, घोड्यांनी, रथिकांनी आणि घोडेस्वारांनी पृथ्वी पूर्णपणे आच्छादली गेली.