महाभारत · अध्याय 6.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.74.1
अथ राजन्महाबाहुः सात्यकिर्युद्धदुर्मदः ।
विकृष्य चापं समरे भारसाहमनुत्तमम् ॥ ६.७४.१ ॥
नंतर, हे राजा, महाबाहू सात्यकी, युद्धात उन्मत्त होऊन, युद्धात आपले अनुत्तम धनुष्य ओढून, भार सहन करण्यास समर्थ असलेले.
6.74.2
यत्तत्सख्युस्तु पूर्वेण अर्जुनादुपशिक्षितम् ।
प्रगाढं लघु चित्रं च दर्शयन्हस्तलाघवम्।
प्रामुञ्चत्पुङ्खसंयुक्ताञ्शरानाशीविषोपमान् ॥ ६.७४.२ ॥
पूर्वी आपला मित्र अर्जुनाकडून चांगले शिकलेले कौशल्य खोलवर, वेगाने आणि अद्भुतरीत्या दाखवत, त्याने पंखांनी युक्त, विषारी सर्पांसारखे बाण सोडले.
6.74.3
तस्य विक्षिपतस्छापं शरानन्यांश्च मुञ्चतः ।
आददानस्य भूयश्च संदधानस्य चापरान् ॥ ६.७४.३ ॥
धनुष्य वारंवार ओढत, इतर बाण सोडत, पुन्हा बाण घेत आणि इतर बाण प्रत्यंचेवर लावत असलेल्या त्याच्या.
6.74.4
क्षिपतश्च परांस्तस्य रणे शत्रून्विनिघ्नतः ।
ददृशे रूपमत्यर्थं मेघस्येव प्रवर्षतः ॥ ६.७४.४ ॥
युद्धात शत्रूंवर बाण सोडत आणि शत्रूंना ठार करणाऱ्या त्याचे रूप वर्षाव करणाऱ्या मेघासारखे अत्यंत दिसले.
6.74.5
तमुदीर्यन्तमालोक्य राजा दुर्योधस्ततः ।
रथानामयुतं तस्य प्रेषयामास भारत ॥ ६.७४.५ ॥
त्याला पुढे सरकताना पाहून, मग राजा दुर्योधनाने, हे भारता, त्याच्यावर दहा हजार रथ पाठवले.
6.74.6
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
जघान परमेष्वासो दिव्येनास्त्रेण वीर्यवान् ॥ ६.७४.६ ॥
त्या सर्व महान धनुर्धरांना, सत्यपराक्रमी सात्यकीने, परम धनुर्धर आणि पराक्रमी होऊन दिव्य अस्त्राने ठार केले.
6.74.7
स कृत्कवा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः ।
आससाद ततो वीरो भूरिश्रवसमाहवे ॥ ६.७४.७ ॥
भयानक कर्म करून, धनुष्य उचलून, तो वीर युद्धात भूरिश्रवसाजवळ पोहोचला.
6.74.8
स हि संदृश्य सेनां ते युयुधानेन पातिताम् ।
अभ्यधावत संक्रुद्धः कुरूणां कीर्तिवर्धनः ॥ ६.७४.८ ॥
युयुधानाने तुमच्या सेनेला पाडलेले पाहून, कुरूंची कीर्ती वाढवणारा संतप्त होऊन त्याच्यावर धावला.
6.74.9
इन्द्रायुधसवर्णं तु विस्फार्य सुमहद्धनुः ।
सृष्टवान्वज्रसंकाशाञ्शरानाशीविषोपमान् ॥ ६.७४.९ ॥
इंद्रधनुष्याच्या रंगाचे ते महान धनुष्य ताणून त्याने वज्रासारखे, विषारी सर्पांसारखे बाण सोडले.
6.74.10
सहस्रशो माहाराज दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
शरांस्तान्मृत्युसंस्पर्शान्सात्यकेश्च पदानुगाः ॥ ६.७४.१० ॥
हे महाराजा, हजारो वेळा हस्तकौशल्य दाखवत, सात्यकीचे मृत्युस्पर्शी बाण आणि पायदळ सेवक त्यांनी सहन केले.
6.74.11
न विषेहुस्तदा राजन्दुद्रुवुस्ते समन्ततः ।
विहाय सात्यकिं राजन्समरे युद्धदुर्मदम् ॥ ६.७४.११ ॥
तेव्हा हे राजा, त्यांना सहन झाले नाही; युद्धात उन्मत्त झालेल्या सात्यकीला सोडून ते चहूकडे पळाले.
6.74.12
तं दृष्ट्वा युयुधानस्य सुता दश महाबलाः ।
महारथाःक समाख्याताश्चित्रवर्मायुधध्वजाः ॥ ६.७४.१२ ॥
त्याला पाहून युयुधानाचे दहा महाबलवान पुत्र — महारथी म्हणून प्रसिद्ध, विचित्र कवच, शस्त्र आणि ध्वज असलेले — पुढे सरसावले.
6.74.13
समासाद्य महेष्वासं भूरिश्रवसमाहवे ।
ऊचुः सर्वे सुसंरब्धा यूपकेतुं महारणे ॥ ६.७४.१३ ॥
महाधनुर्धर भूरिश्रवा जवळ जाऊन, युद्धात ते सर्व अतिशय संतप्त होऊन यूपध्वज वीराला म्हणाले.
6.74.14
भोभो कौरवादायाद सहास्माभिर्महाबल ।
एहि युध्यस्व संग्रामे समस्तैः पृथगेव वा ॥ ६.७४.१४ ॥
हे कौरवा, हे महाबला, आमच्यासोबत ये; युद्धात आम्हा सर्वांबरोबर एकत्र किंवा वेगवेगळे लढ.
6.74.15
अस्मान्वा त्वं पराजित्य यशः प्राप्नुहि संयुगे ।
वयं वा त्वां पराजित्य प्रीतिं धास्यामहे पितुः ॥ ६.७४.१५ ॥
युद्धात आम्हाला पराभूत करून तू यश मिळव; किंवा आम्ही तुला पराभूत करून पित्याला आनंद देऊ.
6.74.16
एवमुक्तस्तदा शूरैस्तानुवाच महाबलः ।
वीर्यश्लाघी नरश्रेष्ठस्तान्दृष्ट्वा समवस्थितान् ॥ ६.७४.१६ ॥
वीरांनी असे सांगितल्यावर तो महाबली, स्वतःच्या पराक्रमाचा अभिमान बाळगणारा नरश्रेष्ठ, तेथे उभ्या असलेल्यांकडे पाहून बोलला.
6.74.17
साध्विदं कथ्यते वीरा यंद्येवं मतिरद्य वः ।
युध्यध्वं सहिता यत्ता निहनिष्यामि वो रणे ॥ ६.७४.१७ ॥
हे वीरांनो, हे चांगले बोललात. आज तुमचा निश्चय हाच असेल तर सज्ज होऊन एकत्र लढा; मी युद्धात तुम्हाला ठार करीन.
6.74.18
एवमुक्ता महेष्वासास्ते वीराः क्षिप्रकारिणः ।
महता शरवर्षेण अभ्यधावन्नरिन्दमम् ॥ ६.७४.१८ ॥
असे सांगितल्यावर ते महाधनुर्धर, शीघ्र कृती करणारे वीर मोठ्या बाणवर्षावाने शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्याच्यावर धावून गेले.
6.74.19
सोऽपराह्णे महाराज संग्रामस्तुमुलोऽभवत् ।
एकस्य च बहूनां च समेतानां रणाजिरे ॥ ६.७४.१९ ॥
हे महाराजा, दुपारी रणांगणावर एका वीराविरुद्ध एकत्र आलेल्या अनेकांमध्ये घोर युद्ध झाले.
6.74.20
तमेकं रथिनां श्रेष्ठं शरैस्ते समवाकिरन् ।
प्रावृषीव यथा मेरुं सिषिचुर्जलदा नृप ॥ ६.७४.२० ॥
पावसाळ्यात मेघ मेरू पर्वताला जसे भिजवतात, तसे त्यांनी रथिकांतील श्रेष्ठ अशा त्या एकाला बाणांनी झाकून टाकले, हे राजा.
6.74.21
तैस्तु मुक्ताञ्शरान्घोरान्यमदण्डाशनिप्रभान् ।
असंप्राप्तानसंभ्राकन्तिश्चिच्छेदाशु महारथः ॥ ६.७४.२१ ॥
त्यांनी सोडलेले, यमदंड आणि वज्रासारखे तेजस्वी घोर बाण, त्या महारथ्याने न डगमगता, ते पोहोचण्यापूर्वीच वेगाने तोडून टाकले.
6.74.22
तत्राद्भुतमपश्याम सौमदत्तेः पराक्रमम् ।
यदेको बहुबिर्युद्धे समसञ्जदभीतवत् ॥ ६.७४.२२ ॥
तेथे सोमदत्ताच्या पुत्राचा अद्भुत पराक्रम आम्ही पाहिला; तो एकटा असूनही अनेकांशी युद्धात निर्भयपणे बरोबरीने लढला.
6.74.23
विसृज्य शरवृष्टिं तां दश राजन्महारथाः ।
परिवार्य महाबाहुं निहन्तुमुपचक्रमुः ॥ ६.७४.२३ ॥
ते बाणांचे वर्षाव सोडून, हे राजा, दहा महारथी त्या महाबाहूला वेढून त्याला मारण्यास सरसावले.
6.74.24
समदत्तिस्ततः क्रुद्धस्तेषां चापानि भारत ।
चिच्छेद समरे राजन्युध्यमानो महारथैः ॥ ६.७४.२४ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या सोमदत्तपुत्राने, हे भारता, युद्धात त्या महारथ्यांशी लढताना त्यांची धनुष्ये तोडून टाकली, हे राजा.
6.74.25
अथैषां छिन्नधनुषां शरैः सन्नतपर्वभिः ।
चिच्छेद समरे राजञ्शिरांसि भरतर्षभ ॥ ६.७४.२५ ॥
नंतर धनुष्य तुटलेल्यांची मस्तके वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी युद्धात छाटली, हे भरतश्रेष्ठा राजा.
6.74.26
ते हता न्यपतन्राजन्वज्रभग्ना इव द्रुमाः ।
तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरो रणे पुत्रान्महाबलान् ॥ ६.७४.२६ ॥
ते मारले जाऊन, हे राजा, वज्राने तुटलेल्या वृक्षांप्रमाणे पडले. रणात मारलेल्या आपल्या महाबली पुत्रांना पाहून तो वीर…
6.74.27
वार्ष्णेयो विनदराजन्भूरिश्रवसमभ्ययात् ।
रथं रथेन समरे पीडयित्वा महाबलौ ॥ ६.७४.२७ ॥
वार्ष्णेय गर्जना करत, हे राजा, भूरिश्रवसाकडे चालून गेला. रणात रथाने रथाला दाबून ते दोन महाबली…
6.74.28
तावन्योन्यं हि समरे निहत्य रथवाजिनः ।
विरथावभिवल्गन्तौ समेयातां महारथौ ॥ ६.७४.२८ ॥
ते दोघे युद्धात एकमेकांचे रथाश्व मारून, रथहीन होऊन उड्या मारत, ते दोन महारथी एकमेकांस भिडले.
6.74.29
प्रगृहीतमहाखङ्गौ तौ चर्मवरधारिणौ ।
शुशुभाते नरव्याघ्रौ युद्धाय समवस्थितौ ॥ ६.७४.२९ ॥
मोठी तलवारी धरून, उत्तम ढाल धारण करून, युद्धासाठी सज्ज उभे असलेले ते दोन नरव्याघ्र शोभू लागले.
6.74.30
असह्यमसियुद्धाय भूरिश्रवसमाहवे ।
मत्वा वृकोदरस्तूर्णमभिप्लुत्य महारथः ॥ ६.७४.३० ॥
युद्धात भूरिश्रवसाला तलवार-युद्धात असह्य मानून महारथ वृकोदर (भीम) लगेच उडी मारून पुढे गेला.
6.74.31
ततः सात्यकिमभ्येत्य निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
भीमसेनस्त्वरन्राजन्रथमारोपयत्तदा ॥ ६.७४.३१ ॥
नंतर उत्तम तलवार धारण करणाऱ्या सात्यकीजवळ जाऊन, हे राजा, भीमसेनाने त्वरेने त्याला रथावर चढवले.
6.74.32
तवापि तनयो राजन्भूरिश्रवसमाहवे ।
आरोपयद्रथं तूर्णं पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ ६.७४.३२ ॥
हे राजा, तुमच्या पुत्रानेही युद्धात भूरिश्रवसाला त्वरेने रथावर चढवले; सर्व धनुर्धर पाहत होते.
6.74.33
तस्मिस्तथा वर्तमाने रणे भीष्मं महारथम् ।
अयोधयन्त संरब्धाः पाण्डवा भरतर्षभ ॥ ६.७४.३३ ॥
युद्ध असे चालू असताना, संतप्त पांडवांनी महारथी भीष्मावर हल्ला केला, हे भरतश्रेष्ठा.
6.74.34
लोहितायति चादित्ये त्वरमाणो धनञ्जयः ।
पञ्चविंशतिसाहस्रान्निजघान महारथान् ॥ ६.७४.३४ ॥
सूर्य लालसर होत असताना, त्वरा करणाऱ्या धनंजयाने पंचवीस हजार महारथींचा वध केला.
6.74.35
ते हि दुर्योधनादिष्टास्तदा पार्थनिबर्हणे ।
संप्राप्यैव गता नाशं शलभा इव पावकम् ॥ ६.७४.३५ ॥
दुर्योधनाच्या आज्ञेने ते पार्थाला मारण्यासाठी गेले, परंतु अग्नीजवळ गेलेल्या पतंगांप्रमाणे ते नष्ट झाले.
6.74.36
ततो मत्स्याः केकयाश्च धनुर्वेदविशारदाः ।
परिवव्रुस्तदा पार्थं सहपुत्रं महारथम् ॥ ६.७४.३६ ॥
नंतर धनुर्वेदात निपुण असलेल्या मत्स्य आणि केकयांनी पुत्रांसह असलेल्या महारथी पार्थाला वेढले.
6.74.37
एवस्मिन्नेव काले तु सूर्येऽस्तमुपगच्छति ।
सर्वेषां चैव सैन्यानां प्रमोहः समजायत ॥ ६.७४.३७ ॥
याच वेळी सूर्य अस्ताला जाऊ लागला, आणि सर्व सैन्यांमध्ये गोंधळ उडाला.
6.74.38
अवहारं ततश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव ।
संध्याकाले महाराज सैन्यानां श्रान्तवाहनः ॥ ६.७४.३८ ॥
तेव्हा तुमचे पिता देवव्रत (भीष्म) यांनी माघार घेतली. हे महाराजा, संध्याकाळी सैन्यांची वाहने थकली होती.
6.74.39
पाण्डवानां कुरूणां च परस्परसमागमे ।
ते सेने भृशसंविग्ने ययतुः स्वं निवेशनम् ॥ ६.७४.३९ ॥
पांडव आणि कौरव यांच्या परस्पर संघर्षात असलेली ती दोन्ही सैन्ये अत्यंत विचलित होऊन आपापल्या छावणीत परतली.
6.74.40
ततः स्वशिबिरं गत्वा न्यविशंस्तत्र भारत ।
पाण्डवाः सृञ्जयैः सार्धं कुरवश्च यथाविधिः ॥ ६.७४.४० ॥
मग आपापल्या छावणीत जाऊन, हे भरतवंशजा, पांडव सृंजयांसह आणि कौरव यथाविधी तेथे विसावले.