મહાભારત · અધ્યાય 6.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.77.1
आत्मदोषात्त्वया राजन्प्राप्तं व्यसनमीदृशम् ।
न हि दुर्योधनस्तानि पश्यते भरतर्षभ ॥ ६.७७.१ ॥
હે રાજા, તમારા પોતાના દોષથી તમે આવી આપત્તિ પામ્યા છો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દુર્યોધન તે જોતો નથી.
6.77.2
यानि त्वं पश्यसे राजन्धर्मसंकरकारणात् ।
तव दोषात्पुरा वृत्तं द्यूतमेतद्विशांपते ॥ ६.७७.२ ॥
હે રાજા, તમે જે જુઓ છો તે ધર્મના સંકરના કારણે થયું છે. હે પ્રજાપતિ, પૂર્વે તમારા દોષથી આ દ્યૂત થયું હતું.
6.77.3
तव दोषेण युद्दं च प्रवृत्तं सह पाण्डवैः ।
त्वमेवाद्य फलं भुङ्क्ष्व कृत्वा किल्बिषमात्मना ॥ ६.७७.३ ॥
તમારા દોષથી પાંડવો સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું છે. હવે તમે જ તેનું ફળ ભોગવો, કારણ કે પાપ તમે જ કર્યું છે.
6.77.4
आत्मना हि कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते ।
इह वा प्रेत्य वा राजंस्त्वया प्राप्तं यथातथम् ॥ ६.७७.४ ॥
પોતે કરેલા કર્મનું ફળ પોતે જ ભોગવાય છે, આ લોકમાં હોય કે પરલોકમાં. હે રાજા, તમે જે મેળવ્યું છે તે યથાર્થ રીતે તેવું જ છે.
6.77.5
तस्माद्राजन्स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
शृणु युद्धं यथा वृत्तं शंसतो मे नराधिप ॥ ६.७७.५ ॥
તેથી હે રાજા, આ મહાન આપત્તિ પામીને પણ સ્થિર રહો. હે નરાધિપ, યુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે હું કહું છું, સાંભળો.
6.77.6
भीमसेनः सुनिशितैर्बाणैर्भित्त्वा महाचमूम् ।
आससाद ततो वीरः सर्वान्दुर्योधनानुजान् ॥ ६.७७.६ ॥
ભીમસેને અત્યંત તીક્ષ્ણ બાણોથી તે મહાસેનાને ભેદીને, પછી તે વીર દુર્યોધનના સર્વ નાના ભાઈઓ પાસે પહોંચ્યો.
6.77.7
दुःशासनं दुर्विषहं दुःसहं दुर्मदं जयम् ।
जयत्सेनं विकर्णं च चित्रसेनं सुदर्शनम् ॥ ६.७७.७ ॥
તેણે દુઃશાસનને, જે દુર્વિષહ, દુઃસહ અને દુર્મદ હતો, તથા જય, જયત્સેન, વિકર્ણ, ચિત્રસેન અને સુદર્શનને (જોયા).
6.77.8
चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्णं कर्णमेव च ।
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्समीपस्थान्महारथान् ॥ ६.७७.८ ॥
ચારુચિત્ર, સુવર્મા, દુષ્કર્ણ અને કર્ણને, તથા તેમના સિવાય નજીક ઊભેલા ઘણા મહારથીઓને (તેણે જોયા).
6.77.9
धार्तराष्ट्रान्सुसंक्रुद्धान्दृष्ट्वा भीमो महारथः ।
भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम् ॥ ६.७७.९ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને અત્યંત ક્રોધિત જોઈને મહારથી ભીમે યુદ્ધમાં ભીષ્મ દ્વારા રક્ષિત તે મહાસેનામાં પ્રવેશ કર્યો.
6.77.10
अथालोक्य प्रविष्टं तमूचुस्ते सर्व एव तु ।
जीवग्राहं निगृह्णीमो वयमेनं नराधिपाः ॥ ६.७७.१० ॥
તેને પ્રવેશતો જોઈને તેઓ બધા બોલ્યા, "હે નરાધિપો, આપણે આને જીવતો પકડીશું."
6.77.11
स तैः परिवृतः पार्थो भ्रातृभिः कृतनिश्चयैः ।
प्रजासंहरणे सूर्यः क्रूरैरिव महाग्रहैः ॥ ६.७७.११ ॥
દૃઢનિશ્ચયી ભાઈઓથી ઘેરાયેલો તે પાર્થ (ભીમ) પ્રજાસંહારના સમયે ક્રૂર મહાગ્રહોથી ઘેરાયેલા સૂર્ય જેવો હતો.
6.77.12
संप्राप्य मध्यं सैन्यस्य न भीः पाण्डवमाविशत् ।
यथा देवासुरे युद्धे महेन्द्रं प्राप्य दानवान् । ॥ ६.७७.१२ ॥
સેનાના મધ્ય ભાગે પહોંચવા છતાં પાંડુપુત્રને ભય ન લાગ્યો; દેવાસુર યુદ્ધમાં દાનવો સુધી પહોંચેલા મહેન્દ્રને ભય ન લાગે તેમ.
6.77.13
ततः शतसहस्राणि रथिनां सर्वशः प्रभो ।
उद्यतानि शरैस्तीव्रैस्तमेकं परिवव्रिरे ॥ ६.७७.१३ ॥
ત્યારે, હે પ્રભુ, ચારેય બાજુથી સેંકડો-હજારો રથીઓ તીક્ષ્ણ બાણો ઉગામીને એકલા તેમને ઘેરી વળ્યા.
6.77.14
स तेषां प्रवरान्योधान्हस्त्यश्वरथसादिनः ।
जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रानचिन्तयन् ॥ ६.७७.१४ ॥
તે શૂરવીરે યુદ્ધમાં હાથી, ઘોડા, રથ પર સવાર તેમના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની પરવા કર્યા વિના મારી નાખ્યા.
6.77.15
तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम् ।
समस्तानां वधे राजन्मतिं चक्रे महामनाः ॥ ६.७७.१५ ॥
ભીમસેનને પકડવાની ઇચ્છા રાખનારાઓનો નિશ્ચય જાણીને, હે રાજન્, તે મહામનાએ તે સૌને મારવાનો નિર્ણય કર્યો.
6.77.16
ततो रथं समुत्सृज्य गदामादाय पाण्डवः ।
उवाच सारथिं भीमं स्थीयतामिति भारत ॥ ६.७७.१६ ॥
ત્યારે પાંડવે રથ છોડી ગદા ઉપાડીને, હે ભારત, સારથિ ભીમને કહ્યું, "અહીં જ ઊભો રાખ."
6.77.17
यावदेतान्हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्सहानुगान् ।
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु प्रविश्य महतीं चमूम् ।
जघान धार्तराष्ट्राणां तद्बलौघमहार्णवम् ॥ ६.७७.१७ ॥
"આ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને તેમના અનુચરો સહિત મારી નાખું ત્યાં સુધી" એમ કહીને ભીમસેન તે મહાસેનામાં પ્રવેશ્યા અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના તે સેનાપ્રવાહરૂપી મહાસાગરને હણ્યો.
6.77.18
गदया भिमसेनेन ताडिता वारणोत्तमाः ।
भिन्नकुम्भा महाकाया भिन्नपृष्ठास्तथैवच ॥ ६.७७.१८ ॥
ભીમસેનની ગદાથી પ્રહારાયેલા શ્રેષ્ઠ હાથીઓ, કુંભસ્થળ ફૂટેલા, વિશાળ દેહવાળા, પીઠ ભાંગેલા પડ્યા.
6.77.19
भिन्नगात्राः सहारोहैः शेरते पर्वता इव ।
रथाश्च भग्नास्तिलशः सयोधाः शतशो रणे ॥ ६.७७.१९ ॥
તૂટેલા અંગોવાળા હાથીઓ પોતાના સવારો સાથે પર્વતોની જેમ પડ્યા છે; રથો તલ જેટલા ટુકડા થઈ યોદ્ધાઓ સાથે રણમાં સેંકડો પડ્યા છે.
6.77.20
अश्वाश्च सादिनश्चैव पादातैः सह भारत ।
तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् ॥ ६.७७.२० ॥
હે ભરતવંશી, ત્યાં ઘોડા અને અશ્વારોહીઓ પાયદળ સાથે પડ્યા છે; ત્યાં અમે ભીમસેનનો પરાક્રમ અદ્ભુત રીતે જોયો.
6.77.21
यदेकः समरे राजन्बहुभिः समयोधयत् ।
अन्तकाले प्रजाः सर्वा दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ६.७७.२१ ॥
હે રાજન, અંતકાળે દંડધારી યમ જેમ સર્વ પ્રજાઓ સાથે લડે, તેમ તે એકલો યુદ્ધમાં ઘણાઓ સાથે લડ્યો.
6.77.22
भीमसेने प्रविष्टे तु धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः ।
द्रोणमुत्सृज्य तरसा ययौ यत्र वृकोदरः ॥ ६.७७.२२ ॥
ભીમસેન પ્રવેશ્યા પછી, પૃષતનો પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ દ્રોણને છોડીને ઝડપથી જ્યાં વૃકોદર હતો ત્યાં ગયો.
6.77.23
विदार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभः ।
आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे ॥ ६.७७.२३ ॥
તમારી મહાન સેનાને ભેદીને, તે નરશ્રેષ્ઠ યુદ્ધમાં ભીમસેનના ખાલી રથ સુધી પહોંચ્યો.
6.77.24
दृष्ट्वा विशोकं समरे भीमसेनस्य सारथिम् ।
धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतनः ॥ ६.७७.२४ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં ભીમસેનના સારથિને શોક વિના જોઈને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઉદાસ અને ચેતનાહીન થઈ ગયો.
6.77.25
अपृच्छद्बाष्पसंरुद्धो निःश्वसन्वाचमीरयन् ।
मम प्राणैः प्रियतमः क्व भीम इति दुःखितः ॥ ६.७७.२५ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા, નિસાસા નાખતા, દુઃખી થઈને તેમણે પૂછ્યું — "મારા પ્રાણથી પણ પ્રિય ભીમ ક્યાં છે?"
6.77.26
विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताञ्जलिः ।
संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेयः पराक्रमी ॥ ६.७७.२६ ॥
હાથ જોડીને વિશોકે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આ કહ્યું — "મને અહીં રાખીને, બળવાન અને પરાક્રમી પાંડવ (ભીમ)।
6.77.27
प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद्बलमहार्णवम् ।
मामुक्त्वा पुरुषव्याघ्रः प्रीतियुक्तमिदं वचः ॥ ६.७७.२७ ॥
"ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના આ સૈન્યરૂપી મહાસાગરમાં તે પ્રવેશ્યો છે." મને આમ કહીને, પુરુષવ્યાઘ્ર (ભીમ) પ્રેમભર્યા આ શબ્દો બોલ્યા।
6.77.28
प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान्मुहूर्तकम् ।
यावदेवान्निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यताः ।
अभ्यधावद्गदापाणिस्तद्बलं स महाबलः ॥ ६.७७.२८ ॥
"હે સારથિ, ઘોડા રોકીને ક્ષણભર મારી રાહ જુઓ; મારા વધ માટે તત્પર આ બધાને આજે હું હણી નાખું ત્યાં સુધી." એમ કહીને હાથમાં ગદા લઈને તે મહાબલ સૈન્ય પર દોડ્યો।
6.77.29
ततो दृष्ट्वा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् ।
सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्षः समजायत ॥ ६.७७.२९ ॥
ત્યારે ગદા હાથમાં લઈને દોડતા તે મહાબલને જોઈને બધા સૈનિકોમાં ઉત્સાહ ઊછળ્યો.
6.77.30
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके ।
भित्त्वा राजन्महाव्यूहं प्रविवेश सखा तव ॥ ६.७७.३० ॥
હે રાજન, તે ભયાનક અને અતિ કોલાહલભર્યા યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે તમારા મિત્ર (ભીમ) મહાવ્યૂહ ભેદીને પ્રવેશ્યો.
6.77.31
विशोकस्य वचः श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽथ पार्षतः ।
प्रत्युवाच ततः सूतं रणमध्ये महाबलः ॥ ६.७७.३१ ॥
વિશોકનું વચન સાંભળીને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ને રણમધ્યે મહાબળવાન સારથિને ઉત્તર આપ્યો.
6.77.32
न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् ।
भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः ॥ ६.७७.३२ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેનને છોડી અને પાંડવો પ્રત્યેનો સ્નેહ ત્યજીને, આજે મારે જીવનનું પણ કોઈ પ્રયોજન નથી.
6.77.33
यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति ।
एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि ॥ ६.७७.३३ ॥
ભીમને છોડીને હું જાઉં તો ક્ષત્રિય સમાજ મારા વિશે શું કહેશે? ભીમ એક જ માર્ગે ગયો છે, અને હું યુદ્ધમાં ઊભો છું.
6.77.34
तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ।
यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम् ॥ ६.७७.३४ ॥
સહાયકોને છોડીને સુરક્ષિત ઘરે પાછો ફરનારનું કલ્યાણ ઇન્દ્ર આદિ દેવો કરતા નથી.
6.77.35
रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः ।
मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः ।
भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम् ॥ ६.७७.३५ ॥
રૌરવ નરકમાં, માણસો હોડી વિના પાર ન કરી શકે એવા નરકમાં હું ડૂબું. ભીમ મારો મિત્ર, સંબંધી અને મહાબળવાન છે; તે અમારો ભક્ત છે, અને હું પણ તે શત્રુસંહારકનો ભક્ત છું.
6.77.36
सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः ।
निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम् ॥ ६.७७.३६ ॥
તેથી વૃકોદર જ્યાં ગયો ત્યાં હું જઈશ. દાનવોને વાસવ હણે તેમ શત્રુઓને હણતા મને જુઓ.
6.77.37
एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् ।
भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः ॥ ६.७७.३७ ॥
આમ કહીને એ વીર સેનાની વચ્ચેથી ગયો; ભીમસેનના માર્ગો પર ગદાથી કચડાયેલા હાથીઓ પડ્યા હતા.
6.77.38
स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम् ।
वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून् ॥ ६.७७.३८ ॥
ત્યારે તેણે ભીમને શત્રુસેનાને બાળતા જોયો; પવન વૃક્ષોને બળથી તોડે તેમ તે યુદ્ધમાં શત્રુઓને તોડી રહ્યો હતો.
6.77.39
ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा ।
पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत् ॥ ६.७७.३९ ॥
યુદ્ધમાં મરાતા એ રથીઓ, અશ્વારોહીઓ, પાયદળ અને હાથીસવારો મોટો આર્તનાદ કરવા લાગ્યા.
6.77.40
हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष ।
वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना ॥ ६.७७.४० ॥
હે માનનીય, તમારી સેનામાં હાહાકાર મચી ગયો; કુશળ અને અદ્ભુત યોદ્ધા ભીમસેન દ્વારા તેઓ મરાતા હતા.
6.77.41
ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् ।
अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप ॥ ६.७७.४१ ॥
પછી શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ તે સૌએ વૃકોદરને ઘેરી લીધો અને નિર્ભયપણે શસ્ત્રવર્ષા કરવા લાગ્યા, હે પરંતપ.
6.77.42
अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं ।
समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः।
सैन्येन घोरेण सुसंहितेन ।
दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम् ॥ ६.७७.४२ ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પાંડવ ભીમસેન ચારેબાજુથી ભયંકર, સુસંગઠિત સેના દ્વારા આક્રમિત થતો જોઈ, લોકવીર બળવાન પાર્ષત ભીમસેનને જોયો.
6.77.43
अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं ।
पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम्।
आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं ।
गदाहस्तं कालमिवान्तकाले ॥ ६.७७.४३ ॥
પછી બાણોથી ઘાયલ શરીરવાળા, પગપાળા, ક્રોધવિષ ઓકતા ભીમસેન પાસે જઈ પાર્ષતે તેમને આશ્વાસન આપ્યું; પ્રલયકાળના કાળની જેમ હાથમાં ગદા લઈને.
6.77.44
विशल्यमेनं च चकार तूर्ण-
मारोपयच्चात्मरथे महात्मा।
भृशं परिष्वज्य च भीमसेन-
माश्वासयामास स शत्रुमध्ये ॥ ६.७७.४४ ॥
તે મહાત્માએ તરત જ તેમના શરીરમાંથી બાણો કાઢ્યા અને તેમને પોતાના રથમાં ચઢાવ્યા; શત્રુઓની વચ્ચે ભીમસેનને દૃઢતાથી આલિંગન આપીને આશ્વાસન આપ્યું.
6.77.45
तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं ।
भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः ।
तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते ।
दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७७.४५ ॥
એ રીતે તે યુદ્ધ અતિ વેગથી ચાલતું હતું ત્યારે, તમારો પુત્ર પણ ભાઈઓ પાસે આવ્યો અને તે સંઘર્ષમાં રણભૂમિ જોઈને આ વચનો બોલ્યો.
6.77.46
अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः ।
समागतो भीमसेनेन सार्धम् ॥ ६.७७.४६ ॥
આ દુરાત્મા, દ્રુપદનો પુત્ર, ભીમસેન સાથે ભિડાયો છે.
6.77.47
तं याम सर्वे महता बलेन ।
मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम्।
श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा ।
ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः ॥ ६.७७.४७ ॥
આપણે બધા મોટા સૈન્ય સાથે તેની તરફ જઈએ; તમારા સૈન્યને શત્રુ ઇચ્છે નહીં. આ વચન સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, સહન ન કરી શકતા, જ્યેષ્ઠની આજ્ઞાથી પ્રેરાયા.
6.77.48
वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते ।
युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः।
प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ।
ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः ॥ ६.७७.४८ ॥
તેઓ વધ માટે શસ્ત્રો ઉગામીને ધસી આવ્યા, યુગના અંતે ભયંકર પૂછડિયા તારાઓ ઊગે તેમ. વીરોએ અસ્ત્રો અને ધનુષ્ય ઉપાડી, પણછ ખેંચી, રથચક્રોના ગડગડાટથી પૃથ્વીને ધ્રુજાવી દીધી.
6.77.49
शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं ।
यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः ।
निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै-
र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी ॥ ६.७७.४९ ॥
તેમણે દ્રુપદના પુત્ર પર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ વાદળો પર્વત પર જળધારા વરસાવે. તેમને હણીને પણ, અતિ તીક્ષ્ણ બાણોથી, એ અદ્ભુત યોદ્ધા યુદ્ધમાં વ્યથિત ન થયો.
6.77.50
न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः ॥ ६.७७.५० ॥
યુદ્ધમાં દૈત્યોની વચ્ચે મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) જેમ અચલ રહે તેમ.
6.77.51
स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं ।
प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा।
प्रयोजयामास उदारकर्मा ।
तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन् ॥ ६.७७.५१ ॥
ત્યારે એ મહાત્મા, ઉદારકર્મા વીરે દ્રોણે આપેલું અતિ પ્રભાવશાળી, મોહ ઉપજાવનારું અસ્ત્ર પ્રયોજ્યું. હે રાજન્, એ રણમાં તમારી સેના પર.
6.77.52
न्मोहोपेतांस्तव पुत्रान्निशम्य ॥ ६.७७.५२ ॥
…ન્મોહોપેતાંસ્તવ પુત્રાન્નિશમ્ય — મોહગ્રસ્ત તમારા પુત્રોને જોઈને.
6.77.53
एतस्मिन्नेव काले तु भीमः प्रहरतां वरः ।
विश्रम्य च तदा राजन्पीत्वाऽमृतरसं जलम् ॥ ६.७७.५३ ॥
આ જ સમયે, હે રાજન્, પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે વિશ્રામ કરી, અમૃત જેવું જળ પીને.
6.77.54
पुनः सन्नह्य संक्रुद्धो योधयामास संयुगे ।
धृष्टद्यम्नेन सहितः कालयामास भारत ॥ ६.७७.५४ ॥
ફરીથી બખ્તર પહેરીને અત્યંત ક્રોધિત થઈ તેમણે યુદ્ધમાં લડત આપી. ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે મળીને, હે ભારત, તેમણે (શત્રુઓને) થકવી નાખ્યા.
6.77.55
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैर्विव्याध दारुणैः ॥ ६.७७.५५ ॥
આ દરમિયાન, હે રાજન, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે દ્રુપદ પાસે જઈને ત્રણ ભયંકર બાણોથી તેમને વીંધ્યા.
6.77.56
सोऽतिविद्धस्ततो राजन्रणे द्रोणेन पार्थिवः ।
अपायाद्द्रुपदो राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन् । ॥ ६.७७.५६ ॥
યુદ્ધમાં દ્રોણ દ્વારા અત્યંત ઘાયલ થયેલા તે રાજા દ્રુપદ, હે રાજન, પૂર્વ વેરને યાદ કરતાં પાછા ફર્યા.
6.77.57
जित्वा तु द्रुपदं द्रोणः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ।
तस्य शङ्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसुः सर्वसोमकाः ॥ ६.७७.५७ ॥
દ્રુપદને જીતીને પ્રતાપી દ્રોણે શંખ વગાડ્યો. એ શંખનાદ સાંભળીને સર્વ સોમકો ધ્રૂજી ઊઠ્યા.
6.77.58
अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव ॥ ६.७७.५८ ॥
પછી તેજસ્વી દ્રોણે, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં પ્રમોહન અસ્ત્રથી તમારા પુત્રો મોહિત થયા છે એમ સાંભળ્યું.
6.77.59
ततो द्रोणो महाराज त्वरितोऽभ्याययौ रणात् ।
तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ ६.७७.५९ ॥
પછી, હે મહારાજ, દ્રોણ ઝડપથી યુદ્ધમાંથી પાછા ફર્યા. ત્યાં તેમણે મહાન ધનુર્ધર, ભારદ્વાજના પુત્ર, પ્રતાપી (દ્રોણ)ને જોયા.
6.77.60
धृष्टद्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे ।
मोहाविष्टांश्च ते पुत्रानपश्यत्स महारथः ॥ ६.७७.६० ॥
મહાયુદ્ધમાં વિચરતા ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને ભીમને જોઈને તે મહારથીએ મોહગ્રસ્ત તમારા પુત્રોને જોયા.
6.77.61
ततः प्रज्ञांस्त्रमदाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् ।
ततः प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथाः ॥ ६.७७.६१ ॥
પછી તેણે પ્રજ્ઞાસ્ત્ર લઈને મોહનાસ્ત્રનો નાશ કર્યો. પછી તમારા મહારથી પુત્રોના પ્રાણ પાછા આવ્યા.
6.77.62
पुनर्युद्धाय समरे प्रत्युद्याता जिगीषवः ।
ततो युधिष्ठिरः प्राह समाहूय स्वसैनिकान् ॥ ६.७७.६२ ॥
ફરી યુદ્ધ માટે, વિજયની ઇચ્છાથી તેઓ સામે ધસી ગયા. પછી યુધિષ્ઠિરે પોતાના સૈનિકોને બોલાવીને કહ્યું.
6.77.63
गच्छन्तु पदवीं शक्त्या भीमपार्षतयोर्युधि ।
सौभद्रप्रमुखा वीरा रथा द्वादश दंशिताः ॥ ६.७७.६३ ॥
યુદ્ધમાં ભીમ અને પાર્ષતના માર્ગે પોતાની શક્તિથી જાઓ. સૌભદ્રને મુખ્ય રાખીને સજ્જ બાર વીર રથીઓ.
6.77.64
प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्ध्यति मे मनः ।
प्रवृत्तिर्भिमसेनस्य पार्षतस्य च संयुगे ॥ ६.७७.६४ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેન અને પાર્ષતની સ્થિતિ તેઓ જાણી લે; મારું મન શાંત થતું નથી. યુદ્ધમાં ભીમસેન અને પાર્ષતની ગતિ (જાણે).
6.77.65
विज्ञेया समरे शीघ्रं प्रविशध्वं रथार्णवम् ।
गच्छन्तु परया शक्त्या भवन्त इति मे मतिः ॥ ६.७७.६५ ॥
યુદ્ધમાં ઝડપથી (તેમની સ્થિતિ) જાણવી જોઈએ; તમે રથોના સાગરમાં પ્રવેશો. તમે પરમ શક્તિથી જાઓ — એ જ મારો મત છે.
6.77.66
त एवं समनुज्ञाताः शूरा विक्रान्तयोधिनः ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु सर्वे पुरुषमानिनः ।
मध्यंदिनगते सूर्ये प्रययुः सर्व एव हि ॥ ६.७७.६६ ॥
આ રીતે અનુમતિ પામેલા એ શૂરવીર, પરાક્રમી યોદ્ધાઓ 'બાઢમ્' કહીને, પોતાના પૌરુષ પર ગર્વિત થઈ, મધ્યાહ્ને સૂર્ય આવ્યે સૌ નીકળ્યા.
6.77.67
केकया द्रौपदेयाश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
अभिमन्युं पुरस्कृत्य महत्या सेनया वृताः ॥ ६.७७.६७ ॥
કેકયો, દ્રૌપદીના પુત્રો અને પરાક્રમી ધૃષ્ટકેતુ, અભિમન્યુને આગળ રાખીને, વિશાળ સેનાથી ઘેરાયેલા (આગળ વધ્યા).
6.77.68
ते कृत्वा समरे व्यूहं सूचीमुखमरिन्दमम् ।
बिभिदुर्धार्तराष्ट्राणां तद्रथानीकमाहवे ॥ ६.७७.६८ ॥
તેમણે યુદ્ધમાં શત્રુઓને દમનારો સૂચીમુખ વ્યૂહ રચીને, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના તે રથસમૂહને ભેદ્યો.
6.77.69
तान्प्रयातान्महेष्वासानभिमन्युपुरोगमान् ।
भीमसेनभयाविष्टा धृष्टद्युम्नविमोहिता ॥ ६.७७.६९ ॥
અભિમન્યુના નેતૃત્વમાં આગળ વધતા તે મહાધનુર્ધરોને જોઈને, ભીમસેનના ભયથી આવિષ્ટ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નથી મોહિત (તારી સેના).
6.77.70
न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप ।
मदमूर्च्छन्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता ॥ ६.७७.७० ॥
હે જનાધિપ, તારી સેના તેમને રોકી શકી નહીં; મદથી મૂર્છિત મનવાળી, માર્ગમાં ઊભેલી મદમસ્ત સ્ત્રીની જેમ તે ઊભી રહી.
6.77.71
तेऽभिजाता महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
परीप्सन्तोऽभ्यधावन्त धृष्टद्युम्रवृकोदरौ ॥ ६.७७.७१ ॥
તે ઉચ્ચકુલીન, મહાધનુર્ધર, સુવર્ણના ધ્વજવાળા યોદ્ધાઓ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને વૃકોદરની રક્ષા કરવા ઇચ્છીને તેમની સામે દોડ્યા.
6.77.72
तौ च दृष्ट्वा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् ।
बभूवतुर्मुदायुक्तौ निघ्नन्तौ तव वाहिनीम् ॥ ६.७७.७२ ॥
અભિમન્યુને આગળ રાખેલા તે મહાધનુર્ધરોને જોઈને તે બંને આનંદથી ભરાઈ ગયા અને તમારી સેનાને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.77.73
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम् ।
दृष्ट्वा तु सहसायान्तं पाञ्चाल्यो गुरुमात्मनः ।
नाशंसत वधं वीरः पुत्राणां तव पार्षतः ॥ ६.७७.७३ ॥
બાણ-અસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ, સર્વ વિદ્યાઓમાં પારંગત દ્રોણને અચાનક આવતા જોઈને પાંચાલ વીર પાર્ષતે, પોતાના ગુરુ હોવા છતાં, તમારા પુત્રોના વધની આશા રાખી નહીં.
6.77.74
ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् ।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम् ॥ ६.७७.७४ ॥
પછી અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે કૈકેયને રથમાં ચઢાવ્યો, વૃકોદરને સાથે લઈને અસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત દ્રોણ તરફ દોડ્યો.
6.77.75
तस्याभिपततस्तूर्णं भारद्वाजः प्रतापवान् ।
क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनुः शत्रुनिबर्हणः ॥ ६.७७.७५ ॥
તે ઝડપથી આક્રમણ કરતો હતો ત્યારે પ્રતાપી ભારદ્વાજ દ્રોણે ક્રોધે ભરાઈને એક બાણથી તેનું ધનુષ કાપી નાખ્યું; તે શત્રુઓનો સંહાર કરનાર હતો.
6.77.76
अन्यांश्च शतशो बाणान्प्रेषयामास पार्षते ।
दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन् ॥ ६.७७.७६ ॥
દુર્યોધનના હિત માટે, સ્વામીના અન્નનું સ્મરણ કરીને, તેણે પાર્ષત તરફ સેંકડો બીજા બાણ મોકલ્યા.
6.77.77
अथान्यद्धनुरादाय पार्षतः परवीरहा ।
द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ६.७७.७७ ॥
પછી શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર પાર્ષતે બીજું ધનુષ લઈને સોનેરી પીંછાવાળાં, પથ્થર પર ધારદાર કરેલાં વીસ બાણોથી દ્રોણને વીંધ્યા.
6.77.78
तस्य द्रोणः पुनश्चापं चिच्छेदामित्रकर्शनःक ।
हयांश्च चतुरस्तूर्णं चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७७.७८ ॥
શત્રુઓને પીડનારા દ્રોણે ફરી તેનું ધનુષ્ય કાપ્યું; અને તરત ચાર ઉત્તમ બાણોથી તેના ચારેય ઘોડાઓને પણ.
6.77.79
वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत ।
सारथिं चास्य भल्लेन प्रेषयामास भारत । ॥ ६.७७.७९ ॥
હે ભારત! તેને ભયંકર યમલોકે મોકલ્યો; હે ભારત! ભલ્લ બાણથી તેના સારથિને પણ યમલોકે મોકલ્યો.
6.77.80
हताश्वात्स रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः ।
आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम् ॥ ६.७७.८० ॥
ઘોડા મરાયેલા તે રથ પરથી તે મહારથી તરત કૂદીને મહાબાહુ અભિમન્યુના મહારથ પર ચઢ્યો.
6.77.81
ततः सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यतः ॥ ६.७७.८१ ॥
ત્યારે રથ, હાથી અને ઘોડાઓ સહિત તે સેના કંપી ઊઠી; ભીમસેન અને પાર્ષત જોતા રહ્યા.
6.77.82
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा द्रोणेनामिततेजसा ।
नाशक्रुवन्वारयितुं समस्तास्ते महारथाः ॥ ६.७७.८२ ॥
અમિત તેજસ્વી દ્રોણ વડે તે સેનાને ભગ્ન થતી જોઈને, તે બધા મહારથીઓ તેને રોકી શક્યા નહીં.
6.77.83
वध्यमानं तु तत्सैन्यं द्रोणेन निशितैः शरैः ।
व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णवः ॥ ६.७७.८३ ॥
દ્રોણના તીક્ષ્ણ બાણોથી મરાતી તે સેના, ક્ષુબ્ધ સમુદ્રની જેમ આમતેમ ભટકવા લાગી.
6.77.84
तथा दृष्ट्वा च तत्सैन्यं जहृषे तावकं बलम् ।
दृष्ट्वाचार्यं सुसंक्रुद्धं तपन्तं रिपुवाहिनीम् ।
तुष्टुवुः सर्वतो योधाः साधुसाध्विति भारत ॥ ६.७७.८४ ॥
તે સૈન્યનો સંહાર જોઈને તમારું સૈન્ય હર્ષિત થયું. શત્રુસેનાને તપાવતા, અત્યંત ક્રોધિત આચાર્યને જોઈને યોદ્ધાઓએ ચારે બાજુથી 'સાધુ, સાધુ' કહીને તેમની પ્રશંસા કરી, હે ભારત.