మహాభారతం · అధ్యాయం 6.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.77.1
आत्मदोषात्त्वया राजन्प्राप्तं व्यसनमीदृशम् ।
न हि दुर्योधनस्तानि पश्यते भरतर्षभ ॥ ६.७७.१ ॥
రాజా, నీ స్వంత దోషం వల్ల నీవు ఇటువంటి విపత్తును పొందావు. భరతశ్రేష్ఠా, దుర్యోధనుడు వాటిని చూడడు.
6.77.2
यानि त्वं पश्यसे राजन्धर्मसंकरकारणात् ।
तव दोषात्पुरा वृत्तं द्यूतमेतद्विशांपते ॥ ६.७७.२ ॥
రాజా, నీవు చూస్తున్నవి ధర్మం చెడిపోవడం వల్ల కలిగినవి. ప్రజాపతీ, పూర్వం నీ దోషం వల్లనే ఈ జూదం జరిగింది.
6.77.3
तव दोषेण युद्दं च प्रवृत्तं सह पाण्डवैः ।
त्वमेवाद्य फलं भुङ्क्ष्व कृत्वा किल्बिषमात्मना ॥ ६.७७.३ ॥
నీ దోషం వల్లనే పాండవులతో యుద్ధం మొదలైంది. ఇప్పుడు నీవే దాని ఫలాన్ని అనుభవించు, పాపాన్ని నీవే చేశావు.
6.77.4
आत्मना हि कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते ।
इह वा प्रेत्य वा राजंस्त्वया प्राप्तं यथातथम् ॥ ६.७७.४ ॥
తనచేత చేయబడిన కర్మను తానే అనుభవిస్తాడు, ఇక్కడైనా లేదా పరలోకంలోనైనా. రాజా, నీవు పొందినది సరిగ్గా అలాగే ఉంది.
6.77.5
तस्माद्राजन्स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
शृणु युद्धं यथा वृत्तं शंसतो मे नराधिप ॥ ६.७७.५ ॥
అందువల్ల రాజా, ఈ మహా విపత్తును పొందినా స్థిరంగా ఉండు. నరాధిపా, యుద్ధం ఎలా జరిగిందో నేను చెప్పేది విను.
6.77.6
भीमसेनः सुनिशितैर्बाणैर्भित्त्वा महाचमूम् ।
आससाद ततो वीरः सर्वान्दुर्योधनानुजान् ॥ ६.७७.६ ॥
భీమసేనుడు అతి పదునైన బాణాలతో ఆ మహా సేనను చీల్చి, ఆ వీరుడు దుర్యోధనుని తమ్ముళ్లందరినీ చేరుకున్నాడు.
6.77.7
दुःशासनं दुर्विषहं दुःसहं दुर्मदं जयम् ।
जयत्सेनं विकर्णं च चित्रसेनं सुदर्शनम् ॥ ६.७७.७ ॥
అతడు దుఃశాసనుడిని, దుర్విషహుడు, దుఃసహుడు, దుర్మదుడు అయిన అతనిని, జయుడిని, జయత్సేనుడిని, వికర్ణుడిని, చిత్రసేనుడిని, సుదర్శనుడిని (చూశాడు).
6.77.8
चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्णं कर्णमेव च ।
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्समीपस्थान्महारथान् ॥ ६.७७.८ ॥
చారుచిత్రుడు, సువర్ముడు, దుష్కర్ణుడు, కర్ణుడు, వీరిని, ఇతరులను, సమీపంలో నిలిచిన అనేకమంది మహారథులను (చూశాడు).
6.77.9
धार्तराष्ट्रान्सुसंक्रुद्धान्दृष्ट्वा भीमो महारथः ।
भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम् ॥ ६.७७.९ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు తీవ్రంగా కోపించి ఉండటం చూచి, మహారథుడైన భీముడు యుద్ధంలో భీష్ముడు రక్షించిన ఆ మహాసేనలోకి ప్రవేశించాడు.
6.77.10
अथालोक्य प्रविष्टं तमूचुस्ते सर्व एव तु ।
जीवग्राहं निगृह्णीमो वयमेनं नराधिपाः ॥ ६.७७.१० ॥
అతడు ప్రవేశించడం చూచి వారందరూ ఇలా అన్నారు: "ఓ రాజులారా, మనం వీడిని సజీవంగా పట్టుకుందాం."
6.77.11
स तैः परिवृतः पार्थो भ्रातृभिः कृतनिश्चयैः ।
प्रजासंहरणे सूर्यः क्रूरैरिव महाग्रहैः ॥ ६.७७.११ ॥
నిశ్చయించుకున్న సోదరులచే చుట్టుముట్టబడిన ఆ పార్థుడు (భీముడు) ప్రాణుల నాశన సమయంలో క్రూర మహాగ్రహాలచే చుట్టుముట్టబడిన సూర్యునిలా ఉన్నాడు.
6.77.12
संप्राप्य मध्यं सैन्यस्य न भीः पाण्डवमाविशत् ।
यथा देवासुरे युद्धे महेन्द्रं प्राप्य दानवान् । ॥ ६.७७.१२ ॥
సైన్యం మధ్యకు చేరినా పాండవునికి భయం కలగలేదు; దేవాసుర యుద్ధంలో దానవులను చేరిన మహేంద్రునికి భయం లేనట్లే.
6.77.13
ततः शतसहस्राणि रथिनां सर्वशः प्रभो ।
उद्यतानि शरैस्तीव्रैस्तमेकं परिवव्रिरे ॥ ६.७७.१३ ॥
అప్పుడు, ప్రభూ, అన్ని వైపుల నుండి వందలు వేలమంది రథికులు తీక్షణ బాణాలు ఎత్తి ఆ ఒక్కడినే చుట్టుముట్టారు.
6.77.14
स तेषां प्रवरान्योधान्हस्त्यश्वरथसादिनः ।
जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रानचिन्तयन् ॥ ६.७७.१४ ॥
ఆ శూరుడు యుద్ధంలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై ఉన్న వారిలో శ్రేష్ఠ యోధులను ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను లెక్కచేయకుండా సంహరించాడు.
6.77.15
तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम् ।
समस्तानां वधे राजन्मतिं चक्रे महामनाः ॥ ६.७७.१५ ॥
వారు భీమసేనుని పట్టుకోవాలనే సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, ఓ రాజా, ఆ మహామనస్కుడు వారందరినీ వధించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
6.77.16
ततो रथं समुत्सृज्य गदामादाय पाण्डवः ।
उवाच सारथिं भीमं स्थीयतामिति भारत ॥ ६.७७.१६ ॥
అప్పుడు పాండవుడు రథాన్ని వదిలి గదను చేతబట్టి, ఓ భారతా, "ఇక్కడే నిలపు" అని సారథి భీముడితో అన్నాడు.
6.77.17
यावदेतान्हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्सहानुगान् ।
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु प्रविश्य महतीं चमूम् ।
जघान धार्तराष्ट्राणां तद्बलौघमहार्णवम् ॥ ६.७७.१७ ॥
"ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారులను, వారి అనుచరులతో సహా చంపే వరకు" అని చెప్పి, భీమసేనుడు ఆ మహాసేనలోకి ప్రవేశించి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల ఆ సైన్య ప్రవాహ మహాసముద్రాన్ని కొట్టాడు.
6.77.18
गदया भिमसेनेन ताडिता वारणोत्तमाः ।
भिन्नकुम्भा महाकाया भिन्नपृष्ठास्तथैवच ॥ ६.७७.१८ ॥
భీమసేనుని గదతో కొట్టబడిన శ్రేష్ఠ గజాలు, కుంభస్థలాలు చీలి, విశాల శరీరాలు కలిగి, వెన్నులు విరిగి పడిపోయాయి.
6.77.19
भिन्नगात्राः सहारोहैः शेरते पर्वता इव ।
रथाश्च भग्नास्तिलशः सयोधाः शतशो रणे ॥ ६.७७.१९ ॥
శరీరాలు విరిగిన ఏనుగులు తమ అధిరోహకులతో కలిసి పర్వతాల వలె పడి ఉన్నాయి; రథాలు నువ్వుగింజల్లా ముక్కలై, యోధులతో కలిసి యుద్ధంలో వందల కొద్దీ పడి ఉన్నాయి.
6.77.20
अश्वाश्च सादिनश्चैव पादातैः सह भारत ।
तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् ॥ ६.७७.२० ॥
ఓ భరతవంశీయుడా, అక్కడ గుర్రాలు, గుర్రపు రౌతులు, కాలిబాటి సైనికులు కూడా పడి ఉన్నారు; అక్కడ భీమసేనుని పరాక్రమం అద్భుతంగా మేము చూశాము.
6.77.21
यदेकः समरे राजन्बहुभिः समयोधयत् ।
अन्तकाले प्रजाः सर्वा दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ६.७७.२१ ॥
రాజా, అంతకాలంలో దండధారియైన యముడు సమస్త ప్రజలతో పోరాడినట్లు, అతడు ఒంటరిగా యుద్ధంలో అనేకులతో పోరాడాడు.
6.77.22
भीमसेने प्रविष्टे तु धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः ।
द्रोणमुत्सृज्य तरसा ययौ यत्र वृकोदरः ॥ ६.७७.२२ ॥
భీమసేనుడు ప్రవేశించగానే, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా ద్రోణుని విడిచిపెట్టి వేగంగా వృకోదరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
6.77.23
विदार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभः ।
आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे ॥ ६.७७.२३ ॥
మీ మహాసైన్యాన్ని చీల్చుకుంటూ, ఆ నరశ్రేష్ఠుడు యుద్ధంలో భీమసేనుని శూన్య రథాన్ని చేరుకున్నాడు.
6.77.24
दृष्ट्वा विशोकं समरे भीमसेनस्य सारथिम् ।
धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतनः ॥ ६.७७.२४ ॥
మహారాజా, యుద్ధంలో భీమసేనుని సారథిని చింత లేకుండా (క్షేమంగా) చూసి ధృష్టద్యుమ్నుడు దుఃఖంతో, చేతన కోల్పోయినవాడిలా అయ్యాడు.
6.77.25
अपृच्छद्बाष्पसंरुद्धो निःश्वसन्वाचमीरयन् ।
मम प्राणैः प्रियतमः क्व भीम इति दुःखितः ॥ ६.७७.२५ ॥
కన్నీళ్లతో గొంతు మూసుకుపోయి, నిట్టూర్చుతూ, దుఃఖితుడై ఇలా అడిగాడు — "నా ప్రాణాల కన్నా ప్రియమైన భీముడు ఎక్కడ?"
6.77.26
विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताञ्जलिः ।
संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेयः पराक्रमी ॥ ६.७७.२६ ॥
చేతులు జోడించిన విశోకుడు ధృష్టద్యుమ్నునితో ఇలా అన్నాడు — "ఇక్కడ నన్ను నిలిపి, బలవంతుడు పరాక్రమశాలి అయిన పాండవుడు (భీముడు)।
6.77.27
प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद्बलमहार्णवम् ।
मामुक्त्वा पुरुषव्याघ्रः प्रीतियुक्तमिदं वचः ॥ ६.७७.२७ ॥
"ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల ఈ సైన్యమనే మహాసముద్రంలో ప్రవేశించాడు." నాకిలా చెప్పి, పురుషవ్యాఘ్రుడు ప్రేమపూర్వకమైన ఈ మాటలు పలికాడు।
6.77.28
प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान्मुहूर्तकम् ।
यावदेवान्निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यताः ।
अभ्यधावद्गदापाणिस्तद्बलं स महाबलः ॥ ६.७७.२८ ॥
"సారథీ, గుర్రాలను ఆపి ఒక్క క్షణం నా కోసం వేచి ఉండు; నన్ను చంపాలని సిద్ధమైన వీరిని ఈరోజే నేను సంహరించేవరకు." అని పలికి, చేతిలో గదతో ఆ మహాబలుడు ఆ సైన్యంపై దూకాడు।
6.77.29
ततो दृष्ट्वा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् ।
सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्षः समजायत ॥ ६.७७.२९ ॥
అప్పుడు గదను చేతబట్టి ముందుకు దూకుతున్న ఆ మహాబలుణ్ణి చూసి, సైనికులందరిలోనూ ఉత్సాహం పొంగింది.
6.77.30
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके ।
भित्त्वा राजन्महाव्यूहं प्रविवेश सखा तव ॥ ६.७७.३० ॥
రాజా, ఆ భయంకరమైన, అత్యంత కోలాహలమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, నీ మిత్రుడు (భీముడు) మహావ్యూహాన్ని ఛేదించి ప్రవేశించాడు.
6.77.31
विशोकस्य वचः श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽथ पार्षतः ।
प्रत्युवाच ततः सूतं रणमध्ये महाबलः ॥ ६.७७.३१ ॥
విశోకుని మాటలు విని పార్షతుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు అప్పుడు రణమధ్యంలో మహాబలుడైన సారథికి ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
6.77.32
न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् ।
भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः ॥ ६.७७.३२ ॥
రణంలో భీమసేనుడిని విడిచి, పాండవులపై స్నేహాన్ని వదిలేస్తే, ఈ రోజు నాకు జీవితంతోనూ ప్రయోజనం లేదు.
6.77.33
यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति ।
एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि ॥ ६.७७.३३ ॥
భీముడిని విడిచి నేను వెళ్తే క్షత్రియ సమాజం నన్నేమంటుంది? భీముడు ఒకే మార్గంలో వెళ్లాడు, నేను యుద్ధంలో నిలిచి ఉన్నాను.
6.77.34
तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ।
यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम् ॥ ६.७७.३४ ॥
సహాయులను విడిచి సురక్షితంగా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లేవానికి, శక్రుడు మొదలైన దేవతలు శుభం కలిగించరు.
6.77.35
रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः ।
मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः ।
भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम् ॥ ६.७७.३५ ॥
రౌరవ నరకంలో, మనుషులు నావ లేకుండా దాటలేని ఆ నరకంలో నేను మునిగిపోవుగాక. భీముడు నాకు స్నేహితుడు, బంధువు, మహాబలుడు; అతడు మాకు భక్తుడు, నేనూ ఆ శత్రుసంహారకుడికి భక్తుడను.
6.77.36
सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः ।
निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम् ॥ ६.७७.३६ ॥
కాబట్టి వృకోదరుడు వెళ్లిన చోటికే నేను వెళ్తాను. దానవులను వాసవుడు సంహరించినట్లు శత్రువులను సంహరిస్తున్న నన్ను చూడు.
6.77.37
एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् ।
भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः ॥ ६.७७.३७ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ వీరుడు సైన్యం మధ్యగుండా వెళ్ళాడు; భీమసేనుని మార్గాలలో గదతో నలిగిన ఏనుగులు పడి ఉన్నాయి.
6.77.38
स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम् ।
वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून् ॥ ६.७७.३८ ॥
అప్పుడు అతడు భీముడు శత్రుసైన్యాన్ని దహిస్తూ ఉండటం చూశాడు; గాలి చెట్లను బలంగా విరిచినట్లు యుద్ధంలో శత్రువులను అణచివేస్తూ.
6.77.39
ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा ।
पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत् ॥ ६.७७.३९ ॥
యుద్ధంలో చంపబడుతున్న ఆ రథికులు, అశ్వికులు, పదాతులు, గజారోహకులు కూడా గొప్ప ఆర్తనాదం చేశారు.
6.77.40
हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष ।
वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना ॥ ६.७७.४० ॥
పూజ్యుడా, మీ సైన్యంలో హాహాకారం చెలరేగింది; నేర్పరి, అద్భుత యోధుడైన భీమసేనునిచే వారు హతమవుతుండగా.
6.77.41
ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् ।
अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप ॥ ६.७७.४१ ॥
అప్పుడు అస్త్రవిద్యలో నిపుణులైన వారందరూ వృకోదరుని చుట్టుముట్టి, భయం లేకుండా ఆయుధ వర్షం కురిపించారు, ఓ పరంతపా.
6.77.42
अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं ।
समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः।
सैन्येन घोरेण सुसंहितेन ।
दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम् ॥ ६.७७.४२ ॥
ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన పాండవ భీమసేనుడు నలువైపులా భయంకరమైన, సుసంఘటిత సైన్యంతో ముట్టడించబడటం చూసి, లోకవీరుడు బలవంతుడైన పార్షతుడు భీమసేనుని చూశాడు.
6.77.43
अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं ।
पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम्।
आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं ।
गदाहस्तं कालमिवान्तकाले ॥ ६.७७.४३ ॥
అప్పుడు బాణాలతో శరీరం గాయపడి, కాలినడకన, కోపవిషాన్ని కక్కుతున్న భీమసేనుని వద్దకు పార్షతుడు వెళ్లి ఓదార్చెను; ప్రళయకాలపు యముని వలె చేతిలో గదతో.
6.77.44
विशल्यमेनं च चकार तूर्ण-
मारोपयच्चात्मरथे महात्मा।
भृशं परिष्वज्य च भीमसेन-
माश्वासयामास स शत्रुमध्ये ॥ ६.७७.४४ ॥
ఆ మహాత్ముడు వెంటనే అతని శరీరం నుండి బాణాలను తొలగించి, తన రథంపై ఎక్కించెను; శత్రువుల మధ్య భీమసేనుని గట్టిగా కౌగిలించుకుని ఓదార్చెను.
6.77.45
तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं ।
भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः ।
तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते ।
दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे ॥ ६.७७.४५ ॥
ఆ యుద్ధం ఈ విధంగా అతివేగంగా సాగుతుండగా, మీ కుమారుడు కూడా తన సోదరుల వద్దకు చేరి, ఆ ఘర్షణలో రణభూమిని చూసి ఈ మాటలు పలికెను.
6.77.46
अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः ।
समागतो भीमसेनेन सार्धम् ॥ ६.७७.४६ ॥
ఈ దుష్టాత్ముడు, ద్రుపదుని కుమారుడు, భీమసేనునితో కలిసి ఎదురుపడ్డాడు.
6.77.47
तं याम सर्वे महता बलेन ।
मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम्।
श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा ।
ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः ॥ ६.७७.४७ ॥
మనమందరం మహా సైన్యంతో అతని వైపు వెళ్దాం; మీ సేనను శత్రువు కోరకుండు గాక. ఈ మాటలు విని, సహించలేని ధృతరాష్ట్ర కుమారులు, జ్యేష్ఠుని ఆజ్ఞతో ప్రేరితులై.
6.77.48
वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते ।
युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः।
प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ।
ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः ॥ ६.७७.४८ ॥
వారు వధ కోసం ఆయుధాలను ఎత్తి దూకారు, యుగాంతంలో భయంకర ధూమకేతువులు కనిపించినట్లు. వీరులు అస్త్రాలను, విల్లులను చేపట్టి, వింటినారిని లాగి, రథచక్రాల ధ్వనితో భూమిని కంపింపజేశారు.
6.77.49
शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं ।
यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः ।
निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै-
र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी ॥ ६.७७.४९ ॥
వారు ద్రుపదుని కుమారునిపై బాణవర్షం కురిపించారు, మేఘాలు పర్వతంపై నీటి ధారలు కురిపించినట్లు. వారిని నిహతులను చేసినా, అతి తీక్ష్ణ బాణాలతో, ఆ అద్భుత యోధుడు యుద్ధంలో చలించలేదు.
6.77.50
न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः ॥ ६.७७.५० ॥
యుద్ధంలో దైత్యుల మధ్య మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) చలించకుండా నిలిచినట్లు.
6.77.51
स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं ।
प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा।
प्रयोजयामास उदारकर्मा ।
तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन् ॥ ६.७७.५१ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, ఉదారకర్ముడు, ద్రోణుడు ఇచ్చిన అత్యంత ప్రభావవంతమైన, మోహింపజేసే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఓ రాజా, ఆ యుద్ధంలో నీ సేనపై.
6.77.52
न्मोहोपेतांस्तव पुत्रान्निशम्य ॥ ६.७७.५२ ॥
…న్మోహోపేతాంస్తవ పుత్రాన్నిశమ్య — మోహంలో మునిగిన నీ కుమారులను చూసి.
6.77.53
एतस्मिन्नेव काले तु भीमः प्रहरतां वरः ।
विश्रम्य च तदा राजन्पीत्वाऽमृतरसं जलम् ॥ ६.७७.५३ ॥
ఇదే సమయంలో, ఓ రాజా, పోరాడే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు విశ్రమించి, అమృతరసం వంటి జలాన్ని త్రాగి.
6.77.54
पुनः सन्नह्य संक्रुद्धो योधयामास संयुगे ।
धृष्टद्यम्नेन सहितः कालयामास भारत ॥ ६.७७.५४ ॥
మళ్ళీ కవచం ధరించి, అత్యంత కోపంతో ఆయన యుద్ధంలో పోరాడాడు. ధృష్టద్యుమ్నునితో కలిసి, ఓ భారతా, ఆయన (శత్రువులను) అలసిపోయేలా చేశాడు.
6.77.55
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैर्विव्याध दारुणैः ॥ ६.७७.५५ ॥
ఇంతలో, ఓ రాజా, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు ద్రుపదుని సమీపించి మూడు భయంకర బాణాలతో ఆయనను గాయపరిచాడు.
6.77.56
सोऽतिविद्धस्ततो राजन्रणे द्रोणेन पार्थिवः ।
अपायाद्द्रुपदो राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन् । ॥ ६.७७.५६ ॥
యుద్ధంలో ద్రోణునిచే తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ రాజు ద్రుపదుడు, ఓ రాజా, పూర్వ వైరాన్ని స్మరిస్తూ వెనుదిరిగాడు.
6.77.57
जित्वा तु द्रुपदं द्रोणः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ।
तस्य शङ्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसुः सर्वसोमकाः ॥ ६.७७.५७ ॥
ద్రుపదుని జయించి, ప్రతాపవంతుడైన ద్రోణుడు శంఖం ఊదాడు. ఆ శంఖధ్వనిని విని సోమకులంతా వణికిపోయారు.
6.77.58
अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव ॥ ६.७७.५८ ॥
అప్పుడు తేజోవంతుడైన ద్రోణుడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, యుద్ధంలో ప్రమోహనాస్త్రంతో మీ కుమారులు మోహితులయ్యారని విన్నాడు.
6.77.59
ततो द्रोणो महाराज त्वरितोऽभ्याययौ रणात् ।
तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ ६.७७.५९ ॥
అప్పుడు, ఓ మహారాజా, ద్రోణుడు త్వరగా యుద్ధం నుండి తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ ఆయన మహా విలుకాడు, భరద్వాజ కుమారుడు, ప్రతాపవంతుడైన (ద్రోణుడు)ను చూశాడు.
6.77.60
धृष्टद्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे ।
मोहाविष्टांश्च ते पुत्रानपश्यत्स महारथः ॥ ६.७७.६० ॥
మహా యుద్ధంలో సంచరిస్తున్న ధృష్టద్యుమ్నుని, భీముని చూసి, ఆ మహారథుడు మోహావిష్టులైన నీ కుమారులను చూశాడు.
6.77.61
ततः प्रज्ञांस्त्रमदाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् ।
ततः प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथाः ॥ ६.७७.६१ ॥
అప్పుడు అతను ప్రజ్ఞాస్త్రాన్ని స్వీకరించి మోహనాస్త్రాన్ని నాశనం చేశాడు. తరువాత నీ మహారథ కుమారుల ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చాయి.
6.77.62
पुनर्युद्धाय समरे प्रत्युद्याता जिगीषवः ।
ततो युधिष्ठिरः प्राह समाहूय स्वसैनिकान् ॥ ६.७७.६२ ॥
మళ్లీ యుద్ధానికి, విజయాభిలాషులై వారు ఎదురుగా దూకారు. అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు తన సైనికులను పిలిచి చెప్పాడు.
6.77.63
गच्छन्तु पदवीं शक्त्या भीमपार्षतयोर्युधि ।
सौभद्रप्रमुखा वीरा रथा द्वादश दंशिताः ॥ ६.७७.६३ ॥
యుద్ధంలో భీముడు, పార్షతుడు వెళ్ళిన మార్గాన తమ శక్తితో వెళ్లనీయండి. సౌభద్రుడు ముఖ్యులుగా కవచధారులైన పన్నెండు వీర రథికులు.
6.77.64
प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्ध्यति मे मनः ।
प्रवृत्तिर्भिमसेनस्य पार्षतस्य च संयुगे ॥ ६.७७.६४ ॥
వారు యుద్ధంలో భీమసేనుడు, పార్షతుడు ఏమి చేస్తున్నారో తెలుసుకోనివ్వండి; నా మనసు ఊరటపడటం లేదు. యుద్ధంలో భీమసేనుడి, పార్షతుడి స్థితి (తెలుసుకోవాలి).
6.77.65
विज्ञेया समरे शीघ्रं प्रविशध्वं रथार्णवम् ।
गच्छन्तु परया शक्त्या भवन्त इति मे मतिः ॥ ६.७७.६५ ॥
యుద్ధంలో త్వరగా (వారి స్థితి) తెలుసుకోవాలి; మీరు రథాల సముద్రంలో ప్రవేశించండి. మీరు అత్యున్నత శక్తితో వెళ్లండి — ఇదే నా అభిప్రాయం.
6.77.66
त एवं समनुज्ञाताः शूरा विक्रान्तयोधिनः ।
बाढमित्येवमुक्त्वा तु सर्वे पुरुषमानिनः ।
मध्यंदिनगते सूर्ये प्रययुः सर्व एव हि ॥ ६.७७.६६ ॥
ఈ విధంగా అనుమతి పొందిన ఆ శూరులు, పరాక్రమ యోధులు, 'బాఢం' అని పలికి, తమ పౌరుషంపై గర్వించినవారై, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు నడినెత్తికి వచ్చినప్పుడు అందరూ బయలుదేరారు.
6.77.67
केकया द्रौपदेयाश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
अभिमन्युं पुरस्कृत्य महत्या सेनया वृताः ॥ ६.७७.६७ ॥
కేకయులు, ద్రౌపది కుమారులు, పరాక్రమశాలి ధృష్టకేతుడు, అభిమన్యుడిని ముందుంచుకొని, మహాసేనతో చుట్టుముట్టబడి (ముందుకు సాగారు).
6.77.68
ते कृत्वा समरे व्यूहं सूचीमुखमरिन्दमम् ।
बिभिदुर्धार्तराष्ट्राणां तद्रथानीकमाहवे ॥ ६.७७.६८ ॥
వారు యుద్ధంలో శత్రువులను అణచే సూచీముఖ వ్యూహాన్ని రచించి, యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల ఆ రథసమూహాన్ని భేదించారు.
6.77.69
तान्प्रयातान्महेष्वासानभिमन्युपुरोगमान् ।
भीमसेनभयाविष्टा धृष्टद्युम्नविमोहिता ॥ ६.७७.६९ ॥
అభిమన్యుని నాయకత్వంలో ముందుకు సాగిన ఆ మహాధనుర్ధరులను చూసి, భీమసేనుని భయంతో ఆవిష్టమై, ధృష్టద్యుమ్నునిచే మోహితమైన (నీ సేన).
6.77.70
न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप ।
मदमूर्च्छन्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता ॥ ६.७७.७० ॥
ఓ జనాధిపా, నీ సేన వారిని నిలువరించలేకపోయింది; మదముచే మూర్ఛితమైన మనసుతో, దారిలో నిలిచిన మత్తెక్కిన స్త్రీవలె అది నిలిచింది.
6.77.71
तेऽभिजाता महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
परीप्सन्तोऽभ्यधावन्त धृष्टद्युम्रवृकोदरौ ॥ ६.७७.७१ ॥
ఆ ఉత్తమకుల మహాధనుర్ధరులు, బంగారు ధ్వజాలు కలవారు, ధృష్టద్యుమ్నుని, వృకోదరుని రక్షించాలని కోరి వారిపైకి దూకారు.
6.77.72
तौ च दृष्ट्वा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् ।
बभूवतुर्मुदायुक्तौ निघ्नन्तौ तव वाहिनीम् ॥ ६.७७.७२ ॥
అభిమన్యుడిని ముందుంచుకున్న ఆ మహా ధనుర్ధరులను చూసి వారిద్దరూ ఆనందంతో నిండిపోయి, నీ సైన్యాన్ని హతమారుస్తూ ఉన్నారు.
6.77.73
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम् ।
दृष्ट्वा तु सहसायान्तं पाञ्चाल्यो गुरुमात्मनः ।
नाशंसत वधं वीरः पुत्राणां तव पार्षतः ॥ ६.७७.७३ ॥
బాణ-అస్త్ర విద్యలో నిపుణుడైన, సమస్త విద్యలలో పారంగతుడైన ద్రోణుడు అకస్మాత్తుగా రావడం చూసి, పాంచాల వీరుడు పార్షతుడు తన గురువైనా, నీ కుమారుల వధను ఆశించలేదు.
6.77.74
ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् ।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम् ॥ ६.७७.७४ ॥
అప్పుడు అత్యంత కోపంతో, కైకేయుడిని రథంపై ఎక్కించి, వృకోదరుడితో కలిసి అస్త్ర విద్యలో పారంగతుడైన ద్రోణుడి వైపు వేగంగా దూసుకెళ్ళాడు.
6.77.75
तस्याभिपततस्तूर्णं भारद्वाजः प्रतापवान् ।
क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनुः शत्रुनिबर्हणः ॥ ६.७७.७५ ॥
అతడు వేగంగా దాడి చేస్తుండగా, ప్రతాపవంతుడైన భారద్వాజుడు ద్రోణుడు కోపంతో ఒకే బాణంతో అతని ధనుస్సును ఛేదించాడు; ఆయన శత్రువులను సంహరించువాడు.
6.77.76
अन्यांश्च शतशो बाणान्प्रेषयामास पार्षते ।
दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन् ॥ ६.७७.७६ ॥
దుర్యోధనుడి హితం కోసం, యజమాని ఇచ్చిన అన్నాన్ని స్మరిస్తూ, పార్షతుడి వైపు ఇంకా వందల కొద్దీ బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.77.77
अथान्यद्धनुरादाय पार्षतः परवीरहा ।
द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ६.७७.७७ ॥
అప్పుడు శత్రువీరులను సంహరించే పార్షతుడు మరో ధనుస్సు తీసుకుని, బంగారు రెక్కలు గల, రాయిపై సానబెట్టిన ఇరవై బాణాలతో ద్రోణుడిని గాయపరిచాడు.
6.77.78
तस्य द्रोणः पुनश्चापं चिच्छेदामित्रकर्शनःक ।
हयांश्च चतुरस्तूर्णं चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.७७.७८ ॥
శత్రువులను బాధించే ద్రోణుడు మళ్ళీ అతని విల్లును ఖండించాడు; వెంటనే నాలుగు ఉత్తమ బాణాలతో అతని నాలుగు గుర్రాలను కూడా.
6.77.79
वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत ।
सारथिं चास्य भल्लेन प्रेषयामास भारत । ॥ ६.७७.७९ ॥
ఓ భారతా! అతన్ని భయంకరమైన యమలోకానికి పంపాడు; ఓ భారతా! అతని సారథిని కూడా భల్ల బాణంతో యమలోకానికి పంపాడు.
6.77.80
हताश्वात्स रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः ।
आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम् ॥ ६.७७.८० ॥
గుర్రాలు చంపబడిన ఆ రథం నుండి ఆ మహారథుడు వెంటనే దూకి, మహాబాహువైన అభిమన్యుని మహారథం ఎక్కాడు.
6.77.81
ततः सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यतः ॥ ६.७७.८१ ॥
అప్పుడు రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో ఆ సేన వణికిపోయింది; భీమసేనుడు, పార్షతుడు చూస్తుండగానే.
6.77.82
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा द्रोणेनामिततेजसा ।
नाशक्रुवन्वारयितुं समस्तास्ते महारथाः ॥ ६.७७.८२ ॥
అపరిమిత తేజస్వి ద్రోణునిచే ఆ సేన చెదిరిపోవడం చూసి, ఆ మహారథులందరూ దానిని ఆపలేకపోయారు.
6.77.83
वध्यमानं तु तत्सैन्यं द्रोणेन निशितैः शरैः ।
व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णवः ॥ ६.७७.८३ ॥
ద్రోణుని తీక్షణ బాణాలతో హతమవుతున్న ఆ సేన, క్షోభించిన సముద్రంలా అక్కడక్కడా తిరిగింది.
6.77.84
तथा दृष्ट्वा च तत्सैन्यं जहृषे तावकं बलम् ।
दृष्ट्वाचार्यं सुसंक्रुद्धं तपन्तं रिपुवाहिनीम् ।
तुष्टुवुः सर्वतो योधाः साधुसाध्विति भारत ॥ ६.७७.८४ ॥
ఆ సైన్యం నాశనమవడం చూసి మీ సేన ఆనందించింది. శత్రుసేనను దహించుచున్న అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన ఆచార్యుని చూసి, యోధులు అన్నిచోట్ల 'సాధు, సాధు' అని స్తుతించిరి, ఓ భారతా.