મહાભારત · અધ્યાય 6.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.81.1
अथात्मजं तव पुनर्गाङ्गेयो ध्यानमास्थितम् ।
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठः सम्प्रहर्षकरं वचः ॥ ६.८१.१ ॥
પછી ધ્યાનમાં બેઠેલા તમારા પુત્રને ભરતશ્રેષ્ઠ ગાંગેય (ભીષ્મ) એ ફરી અત્યંત હર્ષ આપનારા વચનો કહ્યાં.
6.81.2
अहं द्रोणश्च शल्यश्च कृतवर्मा च सात्वतः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ सैन्धवः ॥ ६.८१.२ ॥
હું, દ્રોણ, શલ્ય, સાત્વત કૃતવર્મા, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને પછી સૈંધવ (જયદ્રથ).
6.81.3
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकः सह बाह्लिकैः ।
त्रिगर्तराजश्च बली मागधश्च सुदुर्जयः ॥ ६.८१.३ ॥
અવંતિના બે રાજકુમાર વિંદ અને અનુવિંદ, બાહ્લીક અને બાહ્લીકો સાથે, ત્રિગર્તોનો બળવાન રાજા અને અતિદુર્જય માગધ.
6.81.4
बृहद्बलश्च कौसल्यश्चित्रसेनो विविंशतिः ।
रथाश्च बहुसाहस्राः शोभमाना महाध्वजाः ॥ ६.८१.४ ॥
બૃહદ્બલ, કોસલનો રાજા, ચિત્રસેન અને વિવિંશતિ, અને મહાધ્વજોથી શોભતા હજારો રથો.
6.81.5
देशजाश्च हया राजन्स्वारूढा हयसादिभिः ।
गजेन्द्राश्च मदोद्वृत्ताः प्रभिन्नकरटामुखाः ॥ ६.८१.५ ॥
હે રાજન! દેશોમાં જન્મેલા ઘોડા, જેમના પર અશ્વારોહીઓ સારી રીતે બેઠેલા; અને મદથી ઉન્મત્ત ગજેન્દ્રોના ગંડસ્થળ તથા મુખમાંથી મદ વહેતો હતો.
6.81.6
पदाताश्च तथा शूरा नानाप्रहरणायुधाः ।
नानादेशसमुत्पन्नास्त्वदर्थे योद्धुमुद्यताः ॥ ६.८१.६ ॥
વિવિધ શસ્ત્રાસ્ત્રોથી સજ્જ પાયદળના વીરો, અનેક દેશોમાં જન્મેલા, તમારે માટે યુદ્ધ કરવા તત્પર હતા.
6.81.7
एते चान्ये च बहवस्त्वदर्थे त्यक्तजीविताः ।
देवानपि रणे जेतुं समर्था इति मे मतिः ॥ ६.८१.७ ॥
આ અને બીજા ઘણા તમારા માટે જીવ આપવા તૈયાર થયા છે. યુદ્ધમાં દેવોને પણ જીતવા તેઓ સમર્થ છે, એવો મારો મત છે.
6.81.8
अवश्यं तु मया राजंस्तव वाच्यं हितं सदा ।
अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ॥ ६.८१.८ ॥
હે રાજન્, તમને હંમેશાં હિતકારક વાત મારે અવશ્ય કહેવી જોઈએ. ઇન્દ્ર સહિત દેવો પણ પાંડવોને જીતી શકતા નથી.
6.81.9
सर्वथाहं तु राजेन्द्र करिष्ये वचनं तव ।
पाण्डवान्वा रणे जेष्ये मां वा जेष्यन्ति पाण्डवाः ॥ ६.८१.९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હું સર્વ રીતે તમારા વચન પ્રમાણે કરીશ. યુદ્ધમાં હું પાંડવોને જીતીશ, અથવા પાંડવો મને જીતશે.
6.81.10
एवमुक्त्वा ददौ चास्मै विशल्यकरणीं शुभाम् ।
ओषधीं वीर्यसम्पन्नां विशल्यश्चाभवत्तदा ॥ ६.८१.१० ॥
એમ કહીને તેણે તેને વિશલ્યકરણી નામની શુભ અને શક્તિસંપન્ન ઔષધિ આપી; ત્યારે તે શલ્યમુક્ત થયો.
6.81.11
ततः प्रभाते विमले स्वेनानीकेन वीर्यवान् ।
अव्यूहत स्वयं व्यूहं भीष्मो व्यूहविशारदः ॥ ६.८१.११ ॥
પછી નિર્મળ પ્રભાતે, વ્યૂહરચનામાં નિપુણ પરાક્રમી ભીષ્મે પોતાની સેના સાથે સ્વયં વ્યૂહ રચ્યો.
6.81.12
मण्डलं मनुजश्रेष्ठ नानाशस्त्रसमाकुलम् ।
सम्पूर्णं योधमुख्यैश्च तथा दन्तिपदातिभिः ॥ ६.८१.१२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તે મંડળ વ્યૂહ વિવિધ શસ્ત્રોથી ભરેલો હતો; મુખ્ય યોદ્ધાઓ, હાથીઓ અને પાયદળથી પૂર્ણ હતો.
6.81.13
रथैरनेकसाहस्रैः समन्तात्परिवारितम् ।
अश्ववृन्दैर्महद्भिश्च ऋष्टितोमरधारिभिः ॥ ६.८१.१३ ॥
હજારો રથોથી ચારેબાજુથી ઘેરાયેલું, અને ઋષ્ટિ-તોમર ધારણ કરનારા મોટા અશ્વસમૂહોથી પણ.
6.81.14
नागे नागे रथाः सप्त सप्त चाश्वा रथे रथे ।
अन्वश्वं दश धानुष्का धानुष्के सप्त चर्मिणः ॥ ६.८१.१४ ॥
દરેક હાથી પાછળ સાત રથ, દરેક રથ પાછળ સાત અશ્વ; દરેક અશ્વ પાછળ દસ ધનુર્ધર, દરેક ધનુર્ધર પાછળ સાત ઢાલધારી.
6.81.15
एवंव्यूहं महाराज तव सैन्यं महारथैः ।
स्थितं रणाय महते भीष्मेण युधि पालितम् ॥ ६.८१.१५ ॥
હે મહારાજ, આપની સેના આવી વ્યૂહરચનામાં મહારથીઓ સાથે મહાન યુદ્ધ માટે ઊભી હતી; યુદ્ધમાં ભીષ્મ દ્વારા રક્ષિત.
6.81.16
दशाश्वानां सहस्राणि दन्तिनां च तथैव च ।
रथानामयुतं चापि पुत्राश्च तव दंशिताः ॥ ६.८१.१६ ॥
દસ હજાર અશ્વોના હજારો, હાથીઓ પણ એવી જ રીતે; દસ હજાર રથ અને આપના પુત્રો પણ કવચ ધારણ કરીને તૈયાર હતા.
6.81.17
रक्ष्यमाणश्च तैः शूरैर्गोप्यमानाश्च तेन ते ।
संनद्धाः समदृश्यन्त राजानश्च महाबलाः ॥ ६.८१.१७ ॥
તે શૂરવીરો દ્વારા રક્ષિત અને તેમના વડે સંરક્ષિત, આપના કવચધારી રાજાઓ અને મહાબળવાન યોદ્ધાઓ દેખાતા હતા.
6.81.18
दुर्योधनस्तु समरे दंशितो रथमास्थितः ।
व्यभ्राजत श्रिया जुष्टो यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥ ६.८१.१८ ॥
પરંતુ યુદ્ધમાં કવચ ધારણ કરીને રથે ચડેલો દુર્યોધન, સ્વર્ગમાં ઇન્દ્રની જેમ વૈભવથી ઝળહળ્યો.
6.81.19
ततः शब्दो महानासीत्पुत्राणां तव भारत ।
रथघोषश्च तुमुलो वादित्राणां च निस्वनः ॥ ६.८१.१९ ॥
હે ભરતવંશજ, ત્યારે તારા પુત્રોમાંથી મહાન અવાજ ઊઠ્યો; રથોની ગર્જના અને વાદ્યોનો ભયંકર નાદ ગુંજ્યો.
6.81.20
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूढः प्रत्यङ्मुखो युधि ।
मण्डलः सुमहाव्यूहो दुर्भेद्योऽमित्रघातिनाम् ॥ ६.८१.२० ॥
ભીષ્મે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની સેનાને યુદ્ધમાં પશ્ચિમાભિમુખ, ગોળાકાર અને અતિ વિશાળ વ્યૂહમાં ગોઠવી; શત્રુઘાતકોને પણ તેને ભેદવું કઠિન હતું.
6.81.21
मण्डलं तु समालोक्य व्यूहं परमदारुणम् ।
स्वयं युधिष्ठिरो राजा व्यूहं वज्रमथाकरोत् ॥ ६.८१.२१ ॥
પરંતુ તે અત્યંત ભયાનક વર્તુળાકાર વ્યૂહને જોઈને રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતે વજ્ર નામનો વ્યૂહ રચ્યો.
6.81.22
तथा व्यूढेष्वनीकेषु यथास्थानमवस्थिताः ।
रथिनः सादिनश्चैव सिंहनादमथानदन् ॥ ६.८१.२२ ॥
આ રીતે સેનાઓ વ્યૂહમાં ગોઠવાઈ પોતપોતાના સ્થાને ઊભી રહી, ત્યારે રથીઓ અને અશ્વારોહીઓએ સિંહનાદ કર્યો.
6.81.23
बिभित्सवस्ततो व्यूहं निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणः ।
इतरेतरतः शूराः सहसैन्याः प्रहारिणः ॥ ६.८१.२३ ॥
ત્યારે વ્યૂહ ભેદવાની ઇચ્છાથી, યુદ્ધાભિલાષી તે વીરો પોતાની સેના સાથે એકબીજા પર પ્રહાર કરતા વ્યૂહમાંથી નીકળ્યા.
6.81.24
भारद्वाजो ययौ मत्स्यं द्रौणिश्चापि शिखण्डिनम् ।
स्वयं दुर्योधनो राजा पार्षतं समुपाद्रवत् ॥ ६.८१.२४ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ) મત્સ્યરાજ તરફ ગયા; દ્રોણપુત્ર પણ શિખંડી તરફ ગયો; રાજા દુર્યોધન પોતે પૃષતપુત્ર (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) પર તૂટી પડ્યો.
6.81.25
नकुलः सहदेवश्च राजन्मद्रेशमीयतुः ।
विन्दानुविन्दावावन्त्याविरावन्तमभिद्रुतौ ॥ ६.८१.२५ ॥
હે રાજા, નકુલ અને સહદેવ મદ્રેશ તરફ આગળ વધ્યા. અવંતીના રાજકુમાર વિંદ અને અનુવિંદે આવંત પર હુમલો કર્યો.
6.81.26
सर्वे नृपास्तु समरे धनञ्जयमयोधयन् ।
भीमसेनो रणे यत्तो हार्दिक्यं समवारयत् ॥ ६.८१.२६ ॥
બધા રાજાઓ યુદ્ધમાં ધનંજય સામે લડ્યા. રણમાં સજાગ ભીમસેને હાર્દિક્યને રોક્યો.
6.81.27
चित्रसेनं विकर्णं च तथा दुर्मर्षणं विभो ।
आर्जुनिः समरे राजंस्तव पुत्रानयोधयत् ॥ ६.८१.२७ ॥
હે પ્રભુ, ચિત્રસેન, વિકર્ણ અને દુર્મર્ષણને પણ એમજ. હે રાજા, અર્જુનના પુત્રે યુદ્ધમાં તમારા પુત્રો સામે લડાઈ કરી.
6.81.28
प्राग्ज्योतिषं महेष्वासं हैडिम्बो राक्षसोत्तमः ।
अभिदुद्राव वेगेन मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.८१.२८ ॥
પ્રાગ્જ્યોતિષના મહાધનુર્ધર પર હૈડિમ્બ, રાક્ષસોત્તમ, વેગથી ધસી ગયો; મદોન્મત્ત હાથી પર બીજો મદોન્મત્ત હાથી ધસે તેમ.
6.81.29
अलम्बुसस्ततो राजन्सात्यकिं युद्धदुर्मदम् ।
ससैन्यं समरे क्रुद्धो राक्षसः समभिद्रवत् ॥ ६.८१.२९ ॥
પછી હે રાજા, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત સાત્યકિ પર ક્રોધિત રાક્ષસ અલંબુષ સૈન્ય સહિત યુદ્ધમાં ધસી ગયો.
6.81.30
भूरिश्रवा रणे यत्तो धृष्टकेतुमयोधयत् ।
श्रुतायुषं तु राजानं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ६.८१.३० ॥
રણમાં સજાગ ભૂરિશ્રવાએ ધૃષ્ટકેતુ સામે યુદ્ધ કર્યું. અને રાજા શ્રુતાયુષ સાથે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે યુદ્ધ કર્યું.
6.81.31
चेकितानस्तु समरे कृपमेवान्वयोधयत् ।
शेषाः प्रतिययुर्यत्ता भीममेव महारथम् ॥ ६.८१.३१ ॥
પરંતુ યુદ્ધમાં ચેકિતાને કૃપ સાથે જ યુદ્ધ કર્યું; બાકીના તૈયાર યોદ્ધાઓ મહારથી ભીમ તરફ આગળ વધ્યા.
6.81.32
ततो राजसहस्राणि परिवव्रुर्धनञ्जयम् ।
शक्तितोमरनाराचगदापरिघपाणयः ॥ ६.८१.३२ ॥
ત્યારે હજારો રાજાઓએ ધનંજયને ઘેરી લીધો; તેમના હાથમાં શક્તિ, તોમર, નારાચ, ગદા અને પરિઘ હતાં.
6.81.33
अर्जुनोऽथ भृशं क्रुद्धो वार्ष्णेयमिदमब्रवीत् ।
पश्य माधव सैन्यानि धार्तराष्ट्रस्य संयुगे ॥ ६.८१.३३ ॥
ત્યારે અર્જુન અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને વાર્ષ્ણેયને બોલ્યો: હે માધવ, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનાં સૈન્યો જુઓ.
6.81.34
युद्धाभिकामाञ्शूरांश्च पश्य माधव दंशितान् ।
त्रिगर्तराजं सहितं भ्रातृभिः पश्य केशव ॥ ६.८१.३४ ॥
હે માધવ, યુદ્ધના અભિલાષી અને કવચધારી શૂરવીરોને જુઓ; હે કેશવ, ભાઈઓ સહિત ત્રિગર્તરાજને જુઓ.
6.81.35
अद्यैतान्पातयिष्यामि पश्यतस्ते जनार्दन ।
य इमे मां यदुश्रेष्ठ योद्धुकामा रणाजिरे ॥ ६.८१.३५ ॥
આજે હું આમને પાડી દઈશ, જનાર્દન, તું જોઈ રહ્યો હોય ત્યારે; હે યદુશ્રેષ્ઠ, જે યુદ્ધભૂમિમાં મારી સાથે લડવા ઇચ્છે છે તેમને.
6.81.36
एवमुक्त्वा तु कौन्तेयो धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
ववर्ष शरवर्षाणि नराधिपगणान्प्रति ॥ ६.८१.३६ ॥
આ પ્રમાણે કહીને કૌંતેયે ધનુષ્યની દોરી લૂછી, અને રાજાઓના સમૂહ પર બાણોની વૃષ્ટિ કરી.
6.81.37
तेऽपि तं परमेष्वासाः शरवर्षैरपूरयन् ।
तडागमिव धाराभिर्यथा प्रावृषि तोयदा ॥ ६.८१.३७ ॥
તે પરમ ધનુર્ધરોએ પણ તેને બાણોની વર્ષાથી ભરી દીધો, જેમ વર્ષાઋતુમાં મેઘ ધારાઓથી સરોવર ભરે છે.
6.81.38
हाहाकारो महानासीत्तव सैन्ये विशां पते ।
छाद्यमानौ भृशं कृष्णौ शरैर्दृष्ट्वा महारणे ॥ ६.८१.३८ ॥
હે પ્રજાપતિ, મહાયુદ્ધમાં બંને કૃષ્ણોને બાણોથી અત્યંત ઢંકાયેલા જોઈ તમારી સેનામાં મહાન હાહાકાર ઊઠ્યો.
6.81.39
देवा देवर्षयश्चैव गन्धर्वाश्च महोरगाः ।
विस्मयं परमं जग्मुर्दृष्ट्वा कृष्णौ तथागतौ ॥ ६.८१.३९ ॥
દેવો, દેવર્ષિઓ, ગંધર્વો અને મહાનાગો તે સ્થિતિમાં રહેલા બંને કૃષ્ણોને જોઈ પરમ વિસ્મય પામ્યા.
6.81.40
ततः क्रुद्धोऽर्जुनो राजन्नैन्द्रमस्त्रमुदीरयत् ।
तत्राद्भुतमपश्याम विजयस्य पराक्रमम् ॥ ६.८१.४० ॥
ત્યારે હે રાજન, ક્રોધિત અર્જુને ઇન્દ્રાસ્ત્ર છોડ્યું; ત્યાં અમે વિજયના પરાક્રમનો અદ્ભુત ચમત્કાર જોયો.
6.81.41
शस्त्रवृष्टिं परैर्मुक्तां शरौघैर्यदवारयत् ।
न च तत्राप्यनिर्भिन्नः कश्चिदासीद्विशां पते ॥ ६.८१.४१ ॥
શત્રુઓએ છોડેલી શસ્ત્રવર્ષાને તેણે બાણોના પ્રવાહથી રોકી; હે પ્રજાપતિ, ત્યાં તે સમયે પણ કોઈ વીંધાયા વિના ન રહ્યું.
6.81.42
तेषां राजसहस्राणां हयानां दन्तिनां तथा ।
द्वाभ्यां त्रिभिः शरैश्चान्यान्पार्थो विव्याध मारिष ॥ ६.८१.४२ ॥
હે મારિષ, પાર્થે તે હજારો રાજાઓના ઘોડા અને હાથીઓને તથા બીજાઓને પણ બે-ત્રણ બાણોથી વીંધી નાખ્યા.
6.81.43
ते हन्यमानाः पार्थेन भीष्मं शान्तनवं ययुः ।
अगाधे मज्जमानानां भीष्मस्त्राताभवत्तदा ॥ ६.८१.४३ ॥
પાર્થ દ્વારા મારાતા તેઓ શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ પાસે ગયા. અગાધ જળમાં ડૂબતા લોકો માટે ત્યારે ભીષ્મ જ રક્ષક બન્યા.
6.81.44
आपतद्भिस्तु तैस्तत्र प्रभग्नं तावकं बलम् ।
सञ्चुक्षुभे महाराज वातैरिव महार्णवः ॥ ६.८१.४४ ॥
ત્યાં ધસી આવનારાઓ દ્વારા આપની સેના વિખેરાઈ ગઈ. હે મહારાજ, પવનોથી મહાસાગર ખળભળે તેમ તે ખળભળી ઊઠી.