महाभारत · अध्याय 6.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.82.1
प्रवृत्तमात्रे संग्रामे निवृत्ते च सुशर्मणि ।
भग्नेषु चापि वीरेषु पाण्डवेन महात्मना ॥ ६.८२.१ ॥
युद्ध के आरंभ होते ही, जब सुशर्मा पीछे हट गए और वीर भी भग्न हो गए, तब महात्मा पाण्डुपुत्र ने ।
6.82.2
क्षुभ्यमाणे बले तूर्णं सागरप्रतिमे तव ।
प्रत्युद्याते च गाङ्गेये त्वरितं विजयं प्रति ॥ ६.८२.२ ॥
आपकी सेना सागर के समान क्षुब्ध होकर शीघ्र ही उठ खड़ी हुई, और गाङ्गेय भी त्वरा से विजय की ओर आगे बढ़े।
6.82.3
दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा रणे पार्थस्य विक्रमम् ।
त्वरमाणः समभ्येत्य सर्वांस्तानब्रवीन्नृपान् ॥ ६.८२.३ ॥
युद्ध में पार्थ के पराक्रम को देखकर राजा दुर्योधन शीघ्रता से उन सब राजाओं के पास आए और बोले।
6.82.4
ेषां तु प्रमुखे शूरं सुशर्माणं महाबलम् ।
मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य भृशं संहर्षयन्निव ॥ ६.८२.४ ॥
…उन सबके आगे शूर और महाबली सुशर्मा को, तथा पूरी सेना के बीच में, मानो अत्यधिक हर्ष से उत्साहित करते हुए।
6.82.5
एष भीष्मः शान्तनवो योद्धुकामो धनञ्जयम् ।
सर्वात्मना कुरुश्रेष्ठस्त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ ६.८२.५ ॥
यह शान्तनु-पुत्र भीष्म, कुरुश्रेष्ठ, अपने प्राणों को त्यागकर सर्वात्मना धनञ्जय से युद्ध करने की इच्छा से आगे बढ़ रहे हैं।
6.82.6
तं प्रयान्तं रणे वीरं सर्वसैन्येन भारतम् ।
संयत्ताः समरे सर्वे पालयध्वं पितामहम् ॥ ६.८२.६ ॥
युद्ध में आगे बढ़ते उस वीर भारत (भीष्म) की, समस्त सेना के साथ, युद्ध के लिए तैयार होकर, सब लोग रक्षा करो, पितामह की।
6.82.7
बाढमित्येवमुक्त्वा तु तान्यनीकानि सर्वशः ।
नरेन्द्राणां महाराज समाजग्मुः पितामहम् ॥ ६.८२.७ ॥
'बहुत अच्छा' ऐसा कहकर वे सब सेनाएँ, हे महाराज, राजाओं की, चारों ओर से पितामह के पास एकत्र हो गईं।
6.82.8
ततः प्रयातः सहसा भीष्मः शान्तनवोऽर्जुनम् ।
रणे भारतमायान्तमाससाद महाबलः ॥ ६.८२.८ ॥
तब महाबली शान्तनु-पुत्र भीष्म सहसा आगे बढ़े और युद्ध में आते हुए भारत अर्जुन का सामना किया।
6.82.9
महाश्वेताश्वयुक्तेन भीमवानरकेतुना ।
महता मेघनादेन रथेनातिविराजता ॥ ६.८२.९ ॥
महान श्वेत अश्वों से जुते, भयानक वानर-ध्वज वाले, मेघ-सदृश गर्जन करते हुए, अत्यंत दीप्तिमान महारथ से।
6.82.10
समरे सर्वसैन्यानामुपयानं धनञ्जयम् ।
अभवत्तुमुलो नादो भयाद्दृष्ट्वा किरीटिनम् ॥ ६.८२.१० ॥
रणभूमि में सभी सेनाओं के बीच धनंजय के आने पर, मुकुटधारी अर्जुन को देखकर भय से एक भीषण कोलाहल उठ खड़ा हुआ।
6.82.11
अभीशुहस्तं कृष्णं च दृष्ट्वादित्यमिवापरम् ।
मध्यंदिनगतं सङ्ख्ये न शेकुः प्रतिवीक्षितुम् ॥ ६.८२.११ ॥
लगाम हाथ में लिए कृष्ण को देखकर, जो दोपहर के सूर्य के समान दूसरे आदित्य की भाँति थे, युद्ध में वे उन्हें सीधे देख न सके।
6.82.12
तथा शान्तनवं भीष्मं श्वेताश्वं श्वेतकार्मुकम् ।
न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं श्वेतं ग्रहमिवोदितम् ॥ ६.८२.१२ ॥
उसी प्रकार श्वेत अश्वों वाले, श्वेत धनुष धारण किए शान्तनु-पुत्र भीष्म को पाण्डव देख न सके, मानो उदित हुआ श्वेत ग्रह हो।
6.82.13
स सर्वतः परिवृतस्त्रिगर्तैः सुमहात्मभिः ।
भ्रातृभिः सह पुत्रैश्च तथाऽन्यैश्च महारथैः ॥ ६.८२.१३ ॥
वह सब ओर से त्रिगर्तों, अत्यन्त महात्मा भाइयों, पुत्रों तथा अन्य महारथियों से घिरा हुआ था।
6.82.14
भारद्वाजस्तु समरे मत्स्यं विव्याध पत्रिणा ।
ध्वजं चास्य शरेणाजौ धनुश्चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.८२.१४ ॥
भारद्वाज (द्रोण) ने युद्ध में मत्स्य राजा को बाण से बींध दिया, और उसकी ध्वजा तथा धनुष को एक ही बाण से युद्ध में काट डाला।
6.82.15
तदपास्य धनुश्छिन्नं विराटो वाहिनीपतिः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भारसहं दृढम् ॥ ६.८२.१५ ॥
टूटे हुए उस धनुष को फेंककर सेनापति विराट ने तुरन्त दूसरा धनुष उठा लिया, जो भार सहने में सक्षम और दृढ़ था।
6.82.16
शरांश्चाशीविषाकाराज्ज्वलितान्पन्नगानिव ।
द्रोणं त्रिभिश्च विव्याध चतुर्भिश्चास्य वाजिनः ॥ ६.८२.१६ ॥
विषैले सर्पों के समान प्रज्वलित बाणों से उसने द्रोण को तीन बाणों से बींधा, और उसके घोड़ों को चार बाणों से।
6.82.17
ध्वजमेकेन विव्याधक सारथिं चास्य पञ्चभिः ।
धनुरेकेषुणाऽविध्यत्तत्राक्रुध्यद्द्विजर्षभः ॥ ६.८२.१७ ॥
उसने एक बाण से उसकी ध्वजा को बींधा, पाँच बाणों से उसके सारथी को बींधा, और एक ही बाण से उसका धनुष बींध दिया; तब वह द्विजश्रेष्ठ क्रोधित हो उठा।
6.82.18
तस्य द्रोणोऽवधीदश्वाञ्शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अष्टाभिर्भरतश्रेष्ठ सूतमेकेन पत्रिणा ॥ ६.८२.१८ ॥
हे भरतश्रेष्ठ! द्रोण ने झुके हुए पंखों वाले बाणों से उसके घोड़ों को आठ बाणों से मार गिराया, और सारथी को एक बाण से।
6.82.19
स हताश्वादवप्लुत्य स्यन्दनाद्धतसारथिः ।
आरुरोह रथं तूर्णं पुत्रस्य रथिनां वरः ॥ ६.८२.१९ ॥
उसके घोड़े मारे जाने पर वह रथ से कूदकर उतरा, और उसका सारथी भी मारा गया था। तब वह शीघ्र ही पुत्र के रथ पर चढ़ गया, जो रथियों में श्रेष्ठ था।
6.82.20
ततस्तु तौ पितापुत्रौ भारद्वाजं रथे स्थितौ ।
महता शरवर्षेण वारयामाससतुर्बलात् ॥ ६.८२.२० ॥
तब उन दोनों पिता-पुत्र ने, रथ पर खड़े होकर, भारद्वाज (द्रोण) को बलपूर्वक एक बड़ी बाण-वर्षा से रोक लिया।
6.82.21
भारद्वाजस्ततः क्रुद्धः शरमाशीविषोपमम् ।
चिक्षेप समरे तूर्णं शङ्खं प्रति जनेश्वरः ॥ ६.८२.२१ ॥
तब क्रोधित भारद्वाज (द्रोण) ने युद्ध में शीघ्र ही विषैले सर्प के समान एक बाण शङ्ख पर चलाया, हे जनेश्वर।
6.82.22
स तस्य हृदयं भित्त्वा पीत्त्वा शोणितमाहवे ।
जगाम धरणीं बाणो लोहितार्द्रवरच्छदः ॥ ६.८२.२२ ॥
वह बाण उसका हृदय भेदकर, युद्ध में रक्त पीकर, रक्त से भीगे उत्तम पंखों वाला होकर धरती में जा गिरा।
6.82.23
स पपात रणे तूर्णं भारद्वाजशराहतः ।
धनुस्त्यक्त्वा शरांश्चैव पितुरेव समीपतः ॥ ६.८२.२३ ॥
भारद्वाज के बाण से आहत होकर वह युद्ध में शीघ्र गिर पड़ा, धनुष और बाणों को छोड़कर, पिता के ठीक समीप।
6.82.24
हतं तमात्मजं दृष्ट्वा विराटः प्राद्रवद्भयात् ।
उत्सृज्य समरे द्रोणं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ६.८२.२४ ॥
अपने पुत्र को मारा गया देखकर विराट भय से भाग गया, युद्ध में द्रोण को छोड़कर, जो मुख फैलाए मृत्यु के समान लग रहे थे।
6.82.25
भारद्वाजस्ततस्तूर्णं पाण्डवानां महाचमूम् ।
दारयामास समरे शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.८२.२५ ॥
तब भारद्वाज (द्रोण) ने शीघ्र ही पाण्डवों की उस महान सेना को युद्ध में सैकड़ों और हज़ारों में चीर डाला।
6.82.26
शिखण्डी तु महाराज द्रौणिमासाद्य संयुगे ।
आजघान भ्रवोर्मध्ये नाराचैस्त्रिभिराशुगैः ॥ ६.८२.२६ ॥
परन्तु हे महाराज, शिखण्डी ने युद्ध में द्रोण-पुत्र (अश्वत्थामा) के पास पहुँचकर उसकी भौंहों के बीच तीन तीव्रगामी नाराचों से प्रहार किया।
6.82.27
स बभौ रथशार्दूलो ललाटे संस्थितैस्त्रिभिः ।
शिखरैः काञ्चनमयैर्मेरुस्त्रिभिरिवोच्छ्रितैः ॥ ६.८२.२७ ॥
वह रथ-श्रेष्ठ (अश्वत्थामा) माथे पर स्थित तीन स्वर्णमय शिखरों से ऐसे शोभित हुआ जैसे तीन ऊँचे शिखरों वाला मेरु।
6.82.28
अश्वत्थाम ततः क्रुद्धो निमेषार्धाच्छिखण्डिनः ।
ध्वजं सूतमथो राजंस्तुरगानायुधानि च ॥ ६.८२.२८ ॥
तब क्रुद्ध अश्वत्थामा ने आधे निमेष में शिखण्डी की ध्वजा, सारथि, हे राजन, घोड़ों और आयुधों को (नष्ट कर दिया)।
6.82.29
शरैर्बहुभिराच्छिद्य पातयामास संयुगे ष ।
स हताश्वादवप्लुत्य रथाद्वै रथिनां वरः ॥ ६.८२.२९ ॥
बहुत से बाणों से काटकर उसने युद्ध में (उसे) गिरा दिया। तब रथियों में श्रेष्ठ वह मारे गए घोड़ों वाले रथ से कूदकर उतर गया।
6.82.30
खङ्गमादाय सुशितं विमलं च शरावरम् ।
श्येनवद्व्यचरत्क्रुद्धः शिखण्डी शत्रुतापनः ॥ ६.८२.३० ॥
तीक्ष्ण और निर्मल खड्ग और ढाल लेकर शत्रुओं को संताप देने वाला क्रुद्ध शिखण्डी बाज़ की तरह विचरने लगा।
6.82.31
सखङ्गस्य महाराज चरतस्तस्य संयुगे ।
नान्तरं ददृशे द्रौणिस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.८२.३१ ॥
हे महाराज, युद्ध में तलवार लिए विचरते उसमें द्रोणपुत्र को कोई अंतर (दुर्बलता का अवसर) नहीं दिखा; वह अद्भुत-सा हो गया।
6.82.32
ततः शरसहस्राणि बहूनि भरतर्षभ ।
प्रेषयामास समरे द्रौणिः परमकोपनः ॥ ६.८२.३२ ॥
तब हे भरतश्रेष्ठ, अत्यंत क्रोधित द्रोणपुत्र ने युद्ध में हज़ारों बाण, बहुत-से, छोड़े।
6.82.33
तामापतन्तीं समरे शरवृष्टिं सुदारुणाम् ।
असिना तीक्ष्णधारेण चिच्छेद बलिनां वरः ॥ ६.८२.३३ ॥
युद्ध में बरसती हुई उस अत्यंत भयानक बाणवर्षा को बलवानों में श्रेष्ठ ने तीखी धार वाली तलवार से काट डाला।
6.82.34
ततोऽस्य विमलं द्रौणिः शतचन्द्रं मनोरमम् ।
चर्माच्छिनदसिं चास्थ खण्डयामास संयुगे ॥ ६.८२.३४ ॥
तब द्रोणपुत्र ने उसकी निर्मल, सौ चंद्रमाओं से सुशोभित मनोहर ढाल काट दी, और युद्ध में उसकी तलवार भी टुकड़े-टुकड़े कर दी।
6.82.35
शितैस्तु बहुशो राजंस्तं च विव्याध पत्रिभिः ।
शिखण्डी तु ततः खङ्गं खण्डितं तेन सायकैः ॥ ६.८२.३५ ॥
हे राजन्, तब द्रोणपुत्र ने तीखे बाणों से उसे (शिखण्डी को) बहुत बार बींधा; और शिखण्डी की तलवार उसके बाणों से टूट गई।
6.82.36
आविध्य व्यसृजत्तूर्णं ज्वलन्तमिव पन्नगम् ।
तमापतन्तं सहसा कालानलसमप्रभम् ॥ ६.८२.३६ ॥
उसे घुमाकर शिखण्डी ने शीघ्र ही उसे (एक शस्त्र को) छोड़ा—जैसे जलता हुआ सर्प हो—वह अचानक आते हुए कालाग्नि के समान तेजस्वी था।
6.82.37
चिच्छेद समरे द्रौणिर्दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
शिखण्डिनं च विव्याध शरैर्बहुभिरायसैः ॥ ६.८२.३७ ॥
युद्ध में द्रोण के पुत्र ने हाथ की फुर्ती दिखाते हुए काट डाला, और शिखण्डी को बहुत से लोहे के बाणों से बींध दिया।
6.82.38
शिखण्डी तु भृशं राजंस्तड्यमानः शितैः शरैः ।
आरुरोह रथं तूर्णं माधवस्य महात्मनः ॥ ६.८२.३८ ॥
हे राजन्! तीखे बाणों से बहुत पीड़ित होकर शिखण्डी शीघ्र ही महात्मा माधव (कृष्ण) के रथ पर चढ़ गया।
6.82.39
सात्यकिश्चापि संक्रुद्धो राक्षसं क्रूरमाहवे ।
अलम्बुसं शरैस्तीक्ष्णैर्विव्याध बलिनां वरः ॥ ६.८२.३९ ॥
बलवानों में श्रेष्ठ सात्यकि भी अत्यंत क्रुद्ध होकर युद्ध में क्रूर राक्षस अलम्बुष को तीखे बाणों से बींधने लगे।
6.82.40
राक्षसेन्द्रस्ततस्तस्य धनुश्चिच्छेद भारत ।
अर्धचन्द्रेण समरे तं च विव्याध सायकैः ॥ ६.८२.४० ॥
तब राक्षसराज ने, हे भारत! युद्ध में अर्धचन्द्र बाण से उसका धनुष काट दिया और उसे भी बाणों से बींध दिया।
6.82.41
मायां च राक्षसीं कृत्वा शरवर्षैरवाकिरत् ।
तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयस्य पराक्रमम् ॥ ६.८२.४१ ॥
और राक्षसी माया रचकर उसने बाणों की वर्षा से उसे ढक दिया; वहाँ हमने शैनेय (सात्यकि) का अद्भुत पराक्रम देखा।
6.82.42
असंभ्रमस्तु समरे वध्यमानः शितैः शरैः ।
ऐन्द्रमस्त्रं च वार्ष्णेयो योजयामास भारत ॥ ६.८२.४२ ॥
युद्ध में तीखे बाणों से पीटे जाने पर भी अविचलित वृष्णिवंशी ने, हे भारत! ऐन्द्र अस्त्र का प्रयोग किया।
6.82.43
विजयाद्यदनुप्राप्तं माधवेन यशस्विना ।
तदस्त्रं भस्मासात्कृत्वा मायां तां राक्षसीं तदा ॥ ६.८२.४३ ॥
विजय से प्राप्त जो अस्त्र यशस्वी माधव ने पाया था, उसी ने तब उस राक्षसी माया को भस्म कर दिया।
6.82.44
अलम्बुसं शरैरन्यैरभ्याकिरत सर्वतः ।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ६.८२.४४ ॥
उसने अलम्बुष को दूसरे बाणों से चारों ओर से ढक दिया, जैसे वर्षा ऋतु में मेघ पर्वत को जलधाराओं से ढक देता है।
6.82.45
तत्तथा पीडितं तेन माधवेन यशस्विना ।
प्रदुद्राव भयाद्रक्षस्त्यक्त्वा सात्यकिमाहवे ॥ ६.८२.४५ ॥
उस यशस्वी माधव से इस प्रकार पीड़ित होकर वह राक्षस भय से युद्ध में सात्यकि को छोड़कर भाग गया।
6.82.46
… माघवता जित्वा भारत सात्यकिः ।
शैनेयः प्राणदज्जित्वा योधानां तव पश्यताम् ॥ ६.८२.४६ ॥
…माधव द्वारा जीतकर, हे भारत, शिनि-वंशज सात्यकि ने जीवन पाया; तुम्हारे योद्धाओं के देखते-देखते उसने विजय पाई।
6.82.47
न्यहनत्तावकांश्चापि सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
निशितैर्बहुभिर्बाणैस्तेऽद्रवन्त भयार्दिताः ॥ ६.८२.४७ ॥
सत्यपराक्रमी सात्यकि ने तुम्हारे सैनिकों को भी तीखे बाणों से मार गिराया, और वे भय से पीड़ित होकर भाग गए।
6.82.48
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदस्यात्मजो बली ।
धृष्टद्युम्नो महाराज पुत्रं तव जनेश्वरम् ॥ ६.८२.४८ ॥
ठीक उसी समय, हे महाराज, द्रुपद का बलवान पुत्र धृष्टद्युम्न आपके पुत्र, उस जननायक, की ओर बढ़ा।
6.82.49
छादयामास समरे शरैः सन्नतपर्वभिः ।
स च्छाद्यमानो विशिखैर्धृष्टद्युम्नेन भारत ॥ ६.८२.४९ ॥
उसने युद्ध में झुके हुए पर्वों वाले बाणों से उसे आच्छादित कर दिया। हे भारत, धृष्टद्युम्न के बाणों से आच्छादित होते हुए वह—
6.82.50
विव्यथे न च राजेन्द्र तव पुत्रो जनेश्वर ।
धृष्टद्युम्नं च समरे तूर्णं विव्याध पत्रिभिःक ॥ ६.८२.५० ॥
हे राजेन्द्र, हे जनेश्वर, आपका पुत्र व्यथित नहीं हुआ। युद्ध में उसने तुरन्त धृष्टद्युम्न को बाणों से बींध दिया।
6.82.51
षष्ट्या च त्रिंशता चैव तदद्भुतमिवाभवत् ।
तस्य सेनापतिः क्रुद्धो धनुश्चिच्छेद मारिष ॥ ६.८२.५१ ॥
साठ और तीस बाणों से वह अद्भुत सा हो गया। हे मारिष, उसके सेनापति ने क्रुद्ध होकर उसका धनुष काट डाला।
6.82.52
हयांश्च चतुरः शीघ्रं निजघान महाबलः ।
शरैश्चैनं सुनिशितैः क्षिप्रं विव्याध सप्तभिः ॥ ६.८२.५२ ॥
उस महाबली ने शीघ्र ही चार घोड़ों को मार डाला, और अत्यन्त तीखे बाणों से उसे तुरन्त सात बाणों से बींध दिया।
6.82.53
स हताश्वान्महाबाहुरवप्लुत्य रथाद्बली ।
पदातिरसिमुद्यम्य प्राद्रवत्पार्षतं प्रति ॥ ६.८२.५३ ॥
घोड़ों के मारे जाने पर वह महाबाहु बली रथ से कूद पड़ा, पैदल ही तलवार उठाए पार्षत की ओर दौड़ा।
6.82.54
शकुनिस्तं समभ्येत्य राजगृद्धी महाबलः ।
राजानं सर्वलोकस्य रथमारोपयत्स्वकम् ॥ ६.८२.५४ ॥
महाबली शकुनि, राजा के प्रति आसक्त होकर, उसके पास पहुँचा और सम्पूर्ण लोक के राजा को अपने रथ पर चढ़ा लिया।
6.82.55
ततो नृपं पराजित्य पार्षतः परवीरहा ।
न्यहनत्तावकं सैन्यं वज्रपाणिरिवासुरान् ॥ ६.८२.५५ ॥
तब राजा को पराजित करके शत्रुवीरों का संहार करने वाले पार्षत ने आपकी सेना को वैसे ही मार गिराया जैसे वज्रधारी इन्द्र असुरों को मार गिराते हैं।
6.82.56
कृतवर्मा रणे भीमं शरैरार्च्छन्महारथः ।
प्रच्छादयामास च तं महामेघो रविं यथा ॥ ६.८२.५६ ॥
महारथी कृतवर्मा ने युद्ध में बाणों से भीम पर प्रहार किया और उन्हें वैसे ही ढक दिया जैसे महामेघ सूर्य को ढक लेता है।
6.82.57
ततः प्रहस्य समरे भीमसेनः परंतपः ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः सायंकान्कृतवर्मणे ॥ ६.८२.५७ ॥
तब युद्ध में शत्रुओं को तपाने वाले भीमसेन ने हँसकर अत्यन्त क्रुद्ध होकर कृतवर्मा की ओर तीखे बाण छोड़े।
6.82.58
तैरर्द्यमानोऽतिरथः सात्वतः शस्त्रकोविदः ।
नाकम्पत महाराज भीमं चार्च्छच्छितैः शरैः ॥ ६.८२.५८ ॥
उन बाणों से पीड़ित होने पर भी शस्त्रविद्या में निपुण महारथी सात्वत कृतवर्मा नहीं काँपे, हे महाराज, और तीखे बाणों से भीम पर प्रहार करते रहे।
6.82.59
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा भीमसेनो महारथः ।
सारथिं पातयामास सध्वजं सुपरिष्कृतम् ॥ ६.८२.५९ ॥
महारथी भीमसेन ने उसके चारों घोड़ों को मारकर, ध्वज सहित सुसज्जित सारथि को गिरा दिया।
6.82.60
शरैर्बहुविधैश्चैनमाचिनोत्परवीरहा ।
शकलीकृतसर्वाङ्गः श्वावित्तु शललैर्यथा ॥ ६.८२.६० ॥
शत्रुवीरों का संहार करने वाले भीमसेन ने कृतवर्मा को अनेक प्रकार के बाणों से ढक दिया, जिससे उसका सारा शरीर टुकड़े-टुकड़े हो गया, जैसे साही अपने काँटों से ढक जाता है।
6.82.61
हताश्वश्च ततस्तूर्णं सुबलस्य रथं ययौ ।
स्वालस्य ते महाराज तव पुत्रस्य पश्यतः ॥ ६.८२.६१ ॥
हे महाराज, तब अश्व मारे जाने पर वह शीघ्र ही सुबल के पुत्र के रथ पर चला गया, और आपका पुत्र देखता रहा।
6.82.62
भीमसेनोऽपि संक्रुद्धस्तव सैन्यमुपाद्रवत् ।
निजघान च संक्रुद्धो दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ६.८२.६२ ॥
भीमसेन भी अत्यन्त क्रुद्ध होकर आपकी सेना पर टूट पड़ा, और दण्डधारी यम के समान क्रोध में भरकर उसका संहार करने लगा।