ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.83.1
बहूनि हि विचित्राणि द्वैरथानि स्म सञ्जय ।
पाण्डूनां मामकैः सार्धमश्रौषं तव जल्पतः ॥ ६.८३.१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਵਿਚਿੱਤਰ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧਾਂ ਬਾਰੇ ਤੇਰੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
6.83.2
न चैव मामकं किंचिद्धृष्टं शंससि सञ्जय ।
नित्यं पाण्डुसुतान्हृष्टानभग्नान्संप्रशंससि ॥ ६.८३.२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦਲੇਰ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਦੱਸ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
6.83.3
जीयमानान्विमनसो मामकान्विगतौजसः ।
वदसे संयुगे सूत दिष्टमेतन्न संशयः ॥ ६.८३.३ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਤੇਜ-ਹੀਣ ਹੁੰਦੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
6.83.4
यथाशक्ति यथोत्साहं युद्धे चेष्टन्ति तावकाः ।
दर्शयानाः परं शक्त्या पौरुषं पुरुषर्षभ ॥ ६.८३.४ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪੌਰਸ਼ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.83.5
गङ्गायाः सुरनद्या वै स्वादुभूतं यथोदकम् ।
महोदधिसमभ्याशे लवणत्वं निगच्छति ॥ ६.८३.५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.83.6
तथा तत्पौरुषं राजंस्तावकानां परंतप ।
प्राप्य पाण्डुसुतान्वीरान्व्यर्थं भवति संयुगे ॥ ६.८३.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪੌਰਸ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.83.7
घटमानान्यथाशक्ति कुर्वाणान्कर्म दुष्करम् ।
न दोषेण कुरुश्रेष्ठ कौरवान्गन्तुमर्हसि ॥ ६.८३.७ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਔਖੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.83.8
तवापराधात्सुमहान्सपुत्रस्य विशांपते ।
पृतिव्याः प्रक्षयो घोरो यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ६.८३.८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.83.9
आत्मदोषात्समुत्पन्नं शोचितुं नार्हसे नृप ।
न हि रक्षन्ति राजानः सर्वथाऽत्रापि जीवितम् ॥ ६.८३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਰਾਜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
6.83.10
युद्धे सुकृतिनां लोकानिच्छन्तो वसुधाधिपाः ।
चमूं विगाह्य युद्ध्यन्ते नित्यं स्वर्गपरायणाः ॥ ६.८३.१० ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਸਦਾ ਲੜਦੇ ਹਨ।
6.83.11
पूर्वाह्णे तु महाराज प्रावर्तत जनक्षयः ।
तं त्वमेकमना भूत्वा शृणु देवासुरोपमम् ॥ ६.८३.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਰਗਾ ਉਹ ਹਾਲ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
6.83.12
आवन्त्यौ तु महेष्वासौ महासेनौ महाबलौ ।
युधामन्युमभिप्रेक्ष्य समेयता रणोत्कटौ ॥ ६.८३.१२ ॥
ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਖਧਾਰੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਦੋ ਆਵੰਤਯ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.83.13
तेषां प्रववृते युद्धं समुहद्रोणहर्षणम् ।
युधामन्युः सुसंक्रुद्धो भ्रातरौ देवरूपिणौ ॥ ६.८३.१३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਨੇ ਦੇਵਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.83.14
विव्याध निशितैस्तूर्णं शरैः सन्नतपर्वभिः ।
तावेनं प्रत्यविध्येतां समरे चित्रयोधिनौ ॥ ६.८३.१४ ॥
ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਤਿੱਖੇ, ਮੁੜੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.83.15
युध्यतां हि तथा राजन्विशेषो न व्यदृश्यत ।
यततां शत्रुनाशाय कृतप्रतिकृतैषिणाम् ॥ ६.८३.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੜ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ, ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਤੇ ਬਦਲਾ ਲੱਭਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
6.83.16
युधामन्युस्ततो राजन्ननुविन्दस्य सायकैः ।
चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् ॥ ६.८३.१६ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਨੇ ਅਨੁਵਿੰਦ ਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
6.83.17
भल्लाभ्यां च सुतीक्ष्णाभ्यां धनुः केतुं च मारिष ।
चिच्छेद समरे राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.८३.१७ ॥
ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੋ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।
6.83.18
त्यक्त्वाऽनुविन्दोऽथ रथं विन्दस्य रथमास्थितः ।
धनुर्गृहीत्वा परमं भारसाधनमुत्तमम् ॥ ६.८३.१८ ॥
ਫਿਰ ਅਨੁਵਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿੰਦ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਯੁੱਧ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
6.83.19
तावेकस्थौ रणे वीरावावन्त्यौ रथिनां वरौ ।
शरान्मुमुचतुस्तूर्णं युधामन्यौ महात्मनि ॥ ६.८३.१९ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਵੰਤਯ ਭਰਾ, ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ।
6.83.20
ताभ्यां मुक्ता महावेगाः शराः काञ्चनभूषणाः ।
दिवाकरपथं प्राप्य च्छादयामासुरम्बरम् ॥ ६.८३.२० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਮਹਾ ਵੇਗਵਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਣ ਲੱਗੇ।
6.83.21
युधामन्यू रणे क्रुद्धो भ्रातरौ तौ महारथौ ।
ववर्ष शरवर्षेण सारथिं चाप्यपातयत् ॥ ६.८३.२१ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਰਥੀ ਭਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.83.22
तस्मिंस्तु पतिते भूमौ गतसत्वे तु सारथौ ।
रथः प्रदुद्राव दिशः समुद्धान्तहयस्ततः ॥ ६.८३.२२ ॥
ਸਾਰਥੀ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਏ ਘੋੜੇ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
6.83.23
तौ स जित्वा महाराज यज्ञसेनसुतः प्रभुः ।
पौरुषं ख्यापयंस्तूर्णं व्यधमत्तव वाहिनीम् ॥ ६.८३.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯਗਿਆਸੇਨ ਦੇ ਉਸ ਸਮਰੱਥ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪੌਰਸ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ, ਤੁਰੰਤ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ।
6.83.24
सा वध्यमाना समरे धार्तराष्ट्री महाचमूः ।
वेगान्बहुविधांश्चक्रे विषं पीत्वेन मानवः ॥ ६.८३.२४ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਂ ਸੈਨਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫਣ ਲੱਗੀ।
6.83.25
हैडिम्बो राक्षसेन्द्रस्तु भगदत्तं समाद्रवत् ।
रथेनादित्यवर्णेन सध्वजेन महाबलः ॥ ६.८३.२५ ॥
ਹੈਡਿੰਬ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਭਗਦੱਤ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ; ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ।
6.83.26
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा नागराजं समास्थितःक ।
यथा वज्रधरः पूर्वं संग्रामे तारकामये ॥ ६.८३.२६ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗਜਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਕ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ।
6.83.27
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च समागताः ।
विशेषं न स्म विविदुर्हैडिम्बभगदत्तयोः ॥ ६.८३.२७ ॥
ਉੱਥੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਹੈਡਿੰਬ ਅਤੇ ਭਗਦੱਤ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਉਹ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।
6.83.28
यथा सुरपतिः शक्रस्त्रासयामास दानवान् ।
तथैव समरे राजा द्रावयामास पाण्डवान् ॥ ६.८३.२८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
6.83.29
तेन विद्राव्यमाणास्ते पाण्डवाः सर्वतो दिशम् ।
त्रातारं नाभ्यगच्छन्तः स्वेष्वनीकेषु भारत ॥ ६.८३.२९ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਭਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
6.83.30
भैमसेनिं रथस्थं तु तत्रापश्याम भारत ।
शेषा विमनसो भूत्वा प्राद्रवन्त महारथाः ॥ ६.८३.३० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਭੀਮਸੈਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ; ਬਾਕੀ ਮਹਾਰਥੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.83.31
निवृत्तेषु तु पाण्डूनां पुनः सैन्येषु भारत ।
आसीन्निष्ठानको घोरस्तव सैन्यस्य संयुगे ॥ ६.८३.३१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਠਾਨਕ (ਜੰਗੀ ਨਗਾਰੇ) ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ।
6.83.32
घटोत्कचस्ततो राजन्भगदत्तं महारणे ।
शरैः प्रच्छादयामास मेरुं गिरिमिवाम्बुदः ॥ ६.८३.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਗਦੱਤ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
6.83.33
निहत्य ताञ्शरान्राजा राक्षसस्य धनुश्र्युतान् ।
भैमसेनिं रणे तूर्णं सर्वमर्मस्वताडयत् ॥ ६.८३.३३ ॥
ਰਾਜੇ (ਭਗਦੱਤ) ਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
6.83.34
स ताड्यमानो बहुभिः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
न विव्यथे राक्षसन्द्रो भिद्यमान इवाचलः ॥ ६.८३.३४ ॥
ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ (ਘਟੋਤਕਚ) ਵਿਆਕੁਲ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਪਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਉਹ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ।
6.83.35
तस्य प्राग्ज्योतिषः क्रुद्धस्तोमरांश्च चतुर्दश ।
प्रेषयामास समरे तांश्चिच्छेद स राक्षसः ॥ ६.८३.३५ ॥
ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦੇ (ਭਗਦੱਤ) ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਤੋਮਰ ਛੱਡੇ; ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.83.36
स तांश्छित्त्वा महाबाहुस्तोमरान्निशितैः शरैः ।
भगदत्तं च विव्याध सप्तत्या कङ्कपत्रिभिः ॥ ६.८३.३६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ (ਘਟੋਤਕਚ) ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਮਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਭਗਦੱਤ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਕੰਕ-ਪੰਖੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.83.37
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा प्रहसन्निव भारत ।
तस्याश्वांश्चतुरः सङ्ख्ये पातयामास सायकैः ॥ ६.८३.३७ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.83.38
स हताश्वे रथे तिष्ठन्राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप वेगेन प्रग्ज्योतिषगजं प्रति ॥ ६.८३.३८ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਗਜਯੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੱਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁੱਟੀ।
6.83.39
तामापतन्तीं सहसा हेमदण्डां सुवेगिनीम् ।
त्रिधा चिच्छेद नृपतिः सा व्यकीर्यत मेदिनीं ॥ ६.८३.३९ ॥
ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੀ ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡੇ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਵੇਗਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੱਲਰ ਗਈ।
6.83.40
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा हैडिम्बः प्राद्रवद्भयात् ।
यथेन्द्रस्य रणात्पूर्वं नमुचिर्दैत्यसत्तमः ॥ ६.८३.४० ॥
ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਡਿੰਬ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਦੈਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਮੁਚੀ ਭੱਜਿਆ ਸੀ।
6.83.41
तं विजित्य रणे शूरं विक्रान्तं ख्यातपौरुषम् ।
अजय्यं समरे वीरं यमेन वरुणेन च ॥ ६.८३.४१ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੂਰਬੀਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰੁਸ਼ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਵੀਰ ਨੂੰ—ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਵੀ—ਜਿੱਤ ਕੇ।
6.83.42
पाण्डवीं समरे सेनां संममर्द स कुञ्जरः ।
यथा वनगजो राजन्मृद्गश्चरति पद्मिनीम् ॥ ६.८३.४२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ।
6.83.43
मद्रेश्वरस्तु समरे यमाभ्यां समसञ्जत ।
स्वस्त्रीयौ छादयांचक्रे शरौघैः पाण्डुनन्दनौ ॥ ६.८३.४३ ॥
ਮਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾੜ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
6.83.44
सहदेवस्तु समरे मातुलं दृश्य संगतम् ।
अवारयच्छरौघेण मेघो यद्वद्दिवाकरम् ॥ ६.८३.४४ ॥
ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾੜ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
6.83.45
छाद्यमानः शरौघेण हृष्टरूपतरोऽभवत् ।
तयोश्चाप्यभवत्प्रीतिरतुला मातृकारणात् ॥ ६.८३.४५ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾੜ ਨਾਲ ਢਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
6.83.46
ततः प्रहस्य समरे नकुलस्य महारथः ।
ध्वजं चिच्छेद बाणेन धनुश्चैकेन मारिष ॥ ६.८३.४६ ॥
ਫਿਰ ਹੱਸ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਨਕੁਲ ਦਾ ਝੰਡਾ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.83.47
अथैनं छिन्नधन्वानं छादयामास भारत ।
निजघान रणे तं तु सूतं चास्य न्यपातयत् ॥ ६.८३.४७ ॥
ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਢਕ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.83.48
ततः प्रसह्य समरे नकुलस्य महारथः ।
अश्वांश्च चतुरो राजंश्चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥ ६.८३.४८ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਕੁਲ ਦੇ ਚਾਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
6.83.49
प्रेषयामास समरे यमस्य सदनं प्रति ।
हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः ॥ ६.८३.४९ ॥
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
6.83.50
आरुरोह ततो यानं भ्रातुरेव यशस्विनः ।
एकस्थौ तु रणे शूरौ दृढे विक्षिप्य कार्मुके ॥ ६.८३.५० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਭਰਾ ਦੇ ਹੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਇੱਕੋ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ।
6.83.51
मद्रराजरथं तूर्णं च्छादयामासतुः क्षणात् ।
स च्छाद्यमानो बहुभिः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.८३.५१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਜ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤਾ। ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਉਹ।
6.83.52
स्वस्त्रीयाभ्यां नरव्याघ्रो नाकम्पत यथाऽचलः ।
प्रहसन्निव तां चापि शस्त्रवृष्टिं जघान ह ॥ ६.८३.५२ ॥
ਭਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਨਰਵਿਆਘਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕੰਬਿਆ। ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸ਼ਸਤਰਵਰਖਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.83.53
सहदेवस्ततः क्रुद्धः शरमुद्गृह्य वीर्यवान् ।
मद्रराजमभिप्रेक्ष्य प्रेषयामास भारत ॥ ६.८३.५३ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ, ਮਦਰਾਜ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ!
6.83.54
स शरः प्रेषितस्तेन गरुडानिलवेगवान् ।
मद्रराजं विनिर्भिद्य निपपात महीतले ॥ ६.८३.५४ ॥
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਬਾਣ ਗਰੁੜ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਦਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.83.55
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थे महारथः ।
निषसाद महाराज कश्मलं च जगाम ह ॥ ६.८३.५५ ॥
ਡੂੰਘਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਰੱਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.83.56
तं विसंज्ञं निपतितं सूतः संप्रेक्ष्य संयुगे ।
अपोवाह रथेनाजौ यमाभ्यामभिपीडितम् ॥ ६.८३.५६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ, ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
6.83.57
दृष्ट्वा मद्रेश्वररथं धार्तराष्ट्राः पराङ्भुखम् ।
सर्वे विमनसो भूत्वा नेदमस्तीत्यचिन्तयन् ॥ ६.८३.५७ ॥
ਮੱਦਰਾਜ ਦੇ ਰੱਥ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਵਿਖਾ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ‘ਇਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।’
6.83.58
निर्जित्य मातुलं सङ्ख्ये माद्रीपुत्रौ महारथौ ।
दध्यतुर्मुदितौ शङ्खौ सिंहनादं च नेदतुः ॥ ६.८३.५८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ।
6.83.59
अभिदुद्रुवतुर्हृष्टौ तव सैन्यं विशांपते ।
यथा दैत्यचमूं राजन्निन्द्रोपेन्द्राविवामरौ ॥ ६.८३.५९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਏ।