મહાભારત · અધ્યાય 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
श्रुतायुपमभिप्रेक्ष्य प्रेषयामास वाजिनः ॥ ६.८४.१ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે, સૂર્ય મધ્યાહ્ને આવ્યો ત્યારે, શ્રુતાયુને જોઈને ઘોડાઓ મોકલ્યા.
6.84.2
ततस्तु त्वरितो राजञ्श्रुतायुषमरिन्दमन् ।
निजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिःक ॥ ६.८४.२ ॥
ત્યારે હે રાજન્, શત્રુદમનકારે ઝડપથી શ્રુતાયુને તીક્ષ્ણ, વળેલી ગાંઠોવાળા નવ બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.84.3
स संवार्य रमे राजा प्रेषितान्धर्मसूनुना ।
शरान्सप्त महेष्वासः कौन्तेयाया समार्षयत् ॥ ६.८४.३ ॥
તે મહાધનુર્ધર રાજાએ ધર્મપુત્રે મોકલેલા હુમલાને રોકીને કૌંતેય પર સાત બાણ છોડ્યા.
6.84.4
ते तस्व कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
असूनिव विचिन्वन्तो देहे तस्य महात्मनः ॥ ६.८४.४ ॥
તે બાણોએ તેનું કવચ ભેદીને યુદ્ધમાં લોહી પીધું, જાણે તે મહાત્માના દેહમાં પ્રાણ શોધતા હોય.
6.84.5
पाण्डवस्तु भृशं क्रुद्धो विद्धस्तेन महात्मना ।
रणे वराहकर्णेन राजानं हृद्यविध्यता ॥ ६.८४.५ ॥
પણ પાંડવ અત્યંત ક્રોધે ભરાયો; યુદ્ધમાં તે મહાત્માએ વરાહકર્ણ બાણથી રાજાના હૃદયને વીંધ્યું, તેનાથી ઘાયલ થઈને.
6.84.6
अथापरेण भल्लेन केतुं तस्य महात्मनः ।
रथश्रेष्ठो रथात्तूर्णं भूमौ पार्थो न्यपातयत् ॥ ६.८४.६ ॥
પછી બીજા ભલ્લ બાણથી પાર્થે તે મહાત્માનો ધ્વજ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેના રથ પરથી ઝડપથી જમીન પર પાડી દીધો.
6.84.7
केतु निपतितं दृष्ट्वा श्रुतायुः स तु पार्थिवः ।
पाण्डवं विशिखैतीक्ष्णै राजन्विव्याध सप्तभिः ॥ ६.८४.७ ॥
ધ્વજ પડેલો જોઈને રાજા શ્રુતાયુએ સાત તીક્ષ્ણ બાણોથી પાંડવને વીંધી નાખ્યો, હે રાજન્.
6.84.8
ततः क्रोघात्प्रजज्वल धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यथा युगान्ते भूतानि दिधक्षुरिव पावकः ॥ ६.८४.८ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર યુગાંતમાં જીવોને બાળવા ઇચ્છતા અગ્નિની જેમ ભડકી ઊઠ્યા.
6.84.9
क्रुद्धं तु पाण्डवं दृष्ट्वा देवगन्धर्वराक्षसाः ।
प्रविव्यधुर्महाराज व्याकुलं जाप्यभूज्जगत् ॥ ६.८४.९ ॥
ક્રોધિત પાંડવને જોઈને, હે મહારાજ, દેવ, ગંધર્વ અને રાક્ષસો વ્યાકુળ થયા; જગત ઉદ્વિગ્ન બન્યું.
6.84.10
सर्वेषां चैव भूतानामिदमासीन्मनोगतम् ।
त्रींल्लोकान्म संक्रुद्धो नृपोऽयं धक्ष्यतीति वै ॥ ६.८४.१० ॥
સર્વ જીવોના મનમાં આ જ હતું કે આ ક્રોધિત રાજા ત્રણે લોકને બાળી નાખશે.
6.84.11
ऋष… देवाश्च चक्रुः स्वस्त्ययनं महत् ।
लोकानां नृपाशान्त्यर्थं क्रोधिते पाण्डवे तदा ॥ ६.८४.११ ॥
…ઋષિઓ અને દેવોએ લોકોના કલ્યાણ માટે, ત્યારે ક્રોધિત પાંડવને શાંત કરવા મહાન સ્વસ્ત્યયન કર્યું.
6.84.12
स च क्रोधसमाविष्टः सृक्विणी परिसंलिहन ।
इवारात्सवपुर्घोरं युगान्तादित्यसन्निभम् ॥ ६.८४.१२ ॥
તે ક્રોધથી ભરાઈ, હોઠના ખૂણા જીભથી ચાટતા, યુગાંતના સૂર્ય જેવા ભયંકર શરીરે દૂરથી પણ દેખાયા.
6.84.13
ततः सैन्यानि सर्वाणि तावकानि विशांपते ।
निराशान्यभवंस्तत्र जीवितं प्रति भारत ॥ ६.८४.१३ ॥
હે રાજન, ત્યારે તમારી બધી સેનાઓ ત્યાં જીવન પ્રત્યે નિરાશ થઈ ગઈ, હે ભરતવંશી.
6.84.14
स तु धैर्येण तं कोपं सन्निवार्य महायशाः ।
श्रुतायुषः प्रचिच्छेद मुष्टिदेशे महाधनुः ॥ ६.८४.१४ ॥
પણ તે મહાયશસ્વીએ ધીરજથી તે ક્રોધ રોકીને શ્રુતાયુનું મહાધનુષ્ય મુઠ્ઠીના સ્થાને કાપી નાખ્યું.
6.84.15
अथैनं छिन्नधन्वानं नाराचेन स्तनान्तरे ।
निर्बिभेद रणे राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.१५ ॥
પછી રણમાં આખી સેના જોતી હતી ત્યારે રાજાએ ધનુષ્ય છિન્ન થયેલા તેને છાતીની વચ્ચે નારાચથી વીંધી નાખ્યો.
6.84.16
सत्वरं च रणे राजंस्तस्य वाहान्महात्मनः ।
निजघान शरैः क्षिप्रं सूतं च सुमहाबलः ॥ ६.८४.१६ ॥
હે રાજન, રણમાં તે મહાત્માના ઘોડાઓને તરત બાણોથી માર્યા, અને તે મહાબળવાને સારથિને પણ.
6.84.17
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य पौरुषम् ।
विप्रदुद्राव वेगेन श्रुतायुः समरे तदा ॥ ६.८४.१७ ॥
ઘોડા મરાયેલા રથને છોડીને, આ રાજાનું પરાક્રમ જોઈને, ત્યારે શ્રુતાયુ યુદ્ધમાં વેગથી ભાગી ગયો.
6.84.18
तस्मिञ्जिते महेष्वासे धर्मपुत्रेण संयुगे ।
दुर्योधनबलं राजन्सर्वमासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.८४.१८ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં તે મહાધનુર્ધરને ધર્મપુત્રે જીતી લીધા ત્યારે, દુર્યોધનની બધી સેના પીઠ ફેરવીને ભાગી ગઈ.
6.84.19
एवं जित्वा महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यात्ताननो यथा कालस्तव सैन्यं जघान ह ॥ ६.८४.१९ ॥
આ રીતે જીતીને, હે મહારાજ, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે મોં ફાડેલા કાળની જેમ તમારી સેનાનો સંહાર કર્યો.
6.84.20
चेकितानस्तु वार्ष्णेयो गौतमं रथिनां वरम् ।
प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां छादयामास सायकैः ॥ ६.८४.२० ॥
પરંતુ વૃષ્ણિવંશી ચેકિતાને, બધી સેનાઓ જોતી હતી ત્યારે, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગૌતમ (કૃપ)ને બાણોથી ઢાંકી દીધો.
6.84.21
संनिवार्य शरांस्तांस्तु कृपः शारद्वतो युधि ।
चेकितानां रणे यत्तं राजन्विव्याध पत्रिभिः ॥ ६.८४.२१ ॥
પરંતુ શરદ્વાનનો પુત્ર કૃપ, તે બાણોને રોકીને, હે રાજન્, યુદ્ધમાં પ્રયત્ન કરતા ચેકિતાનને બાણોથી વીંધી નાખ્યો.
6.84.22
अथापरेण भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं चास्य समरे क्षिप्रहस्तो न्यपातयत् ॥ ६.८४.२२ ॥
પછી, હે મારિષ, તેણે બીજા ભલ્લ બાણથી તેનું ધનુષ્ય કાપ્યું; યુદ્ધમાં ઝડપી હાથવાળા તેણે તેના સારથિને પણ પાડી નાખ્યો.
6.84.23
अश्वांस्छास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं गदां जग्राह सात्वतः ॥ ६.८४.२३ ॥
હે રાજન્, તેણે તે બંને પાર્ષ્ણિસારથિઓના ઘોડા મારી નાખ્યા; પછી સાત્વત રથમાંથી ઝડપથી કૂદીને ગદા ઉપાડી.
6.84.24
स तया वीरघातिन्या गदया गदिनां वरः ।
गौतमस्य हयान्हत्वा सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.८४.२४ ॥
ગદાધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે, વીરઘાતિની એ ગદાથી ગૌતમ (કૃપ)ના ઘોડા મારીને તેના સારથિને પણ પાડી નાખ્યો.
6.84.25
भूमिष्ठो गौतमस्तस्य शरांश्चिक्षेप षोडशक ।
शरास्ते सात्वतं भित्त्वा प्राविशन्धरणीतलम् ॥ ६.८४.२५ ॥
ભૂમિ પર ઊભેલા ગૌતમે તેના પર સોળ બાણ છોડ્યાં. તે બાણો સાત્વતને વીંધીને ધરતીના તળમાં પ્રવેશી ગયાં.
6.84.26
चेकितानस्ततः क्रुद्धः पुनश्चिक्षेप तां गदाम् ।
गौतमस्य वधाकाङ्क्षी वृत्रस्येव पुरन्दरः ॥ ६.८४.२६ ॥
ત્યારે ક્રોધિત ચેકિતાને ગૌતમનો વધ કરવાની ઇચ્છાથી ફરી તે ગદા ફેંકી, જેમ વૃત્રને મારવા ઇચ્છતા પુરંદર (ઇન્દ્ર) કરે.
6.84.27
तामापतन्तीं विमलामश्यमगर्भां महागदाम् ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्वारयामास गौतमः ॥ ६.८४.२७ ॥
તે ઉજ્જ્વળ, પથ્થરની બનેલી, અંદર પોલી નહીં એવી મહાગદાને પોતાની તરફ ધસી આવતી જોઈને ગૌતમે હજારો બાણોથી તેને રોકી.
6.84.28
चेकितानस्ततः खङ्गं क्रोधादुद्धृत्य भारत ।
लाघवं परमास्थाय गौतमं समुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२८ ॥
હે ભારત! ત્યારે ચેકિતાને ક્રોધથી તલવાર ઉગામી અને અત્યંત ચપળતાથી ગૌતમ તરફ દોડ્યો.
6.84.29
गौतमोऽपि धनुस्त्यक्त्वा प्रगृह्यासिं सुसंयतः ।
वेगेन महता राजंश्चेकितानमुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२९ ॥
ગૌતમે પણ ધનુષ્ય છોડીને તલવાર ઉપાડી અને અત્યંત સંયમથી, હે રાજન, મહાન વેગથી ચેકિતાન તરફ દોડ્યો.
6.84.30
तावुभौ बलसंपन्नौ निस्त्रिंशवरधारिणौ ।
निस्त्रिंशाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यामन्योन्यं संततक्षतुः ॥ ६.८४.३० ॥
બળસંપન્ન એ બંને શ્રેષ્ઠ તલવારો ધારણ કરીને અતિ તીક્ષ્ણ તલવારોથી એકબીજાને વારંવાર કાપવા લાગ્યા.
6.84.31
निस्त्रिंशवेगाभिहतौ ततस्तौ पुरुषर्षभौ ।
धरणीं समनुप्राप्तौ सर्वभूतनिषेविताम् ॥ ६.८४.३१ ॥
તલવારના વેગથી ઘાયલ થયેલા તે બે પુરુષશ્રેષ્ઠો ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓ જેનું સેવન કરે છે તે ધરતી પર પડ્યા.
6.84.32
मूर्छयाऽभिपरीताङ्गौ व्यायामेन तु मोहितौ ।
ततोऽभ्यधावद्वेगेन भीमसेनः सुहृत्तया ॥ ६.८४.३२ ॥
મૂર્છાથી શરીર ઘેરાયેલા અને પરિશ્રમથી મોહિત થયેલા તે બંને તરફ પછી મૈત્રીને કારણે ભીમસેન વેગથી દોડ્યો.
6.84.33
चेकितानं तथाभूतं दृष्ट्वा समरदुर्मदः ।
रथमारोपयच्चैनं सर्वसैकन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.३३ ॥
તે દશામાં રહેલા ચેકિતાનને જોઈને યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત વીરે સર્વ સૈનિકો જોતા હતા ત્યારે તેને રથમાં ચડાવ્યો.
6.84.34
तथैव शकुनि शूरः स्यालस्तव विशांपतेक ।
आरोपयद्रथं तूर्णं गौतमं रथिनां वरम् ॥ ६.८४.३४ ॥
એવી જ રીતે, હે રાજન, તમારા સાળા શૂર શકુનિએ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગૌતમને તરત જ રથ પર ચડાવ્યો.
6.84.35
सौमदत्तिं ततः क्रुद्धो धृष्टकेतुर्महाबलः ।
नवत्या सायकैः क्षिप्रं राजन्विव्याध वक्षसि ॥ ६.८४.३५ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા મહાબલી ધૃષ્ટકેતુએ, હે રાજન, સોમદત્તના પુત્રને નેવું બાણોથી તરત જ છાતીમાં વીંધ્યો.
6.84.36
सौमदत्तिरुरस्थैस्तैर्भृशं बाणैरशोभत ।
मध्यंदिने महाराज रश्मिभिस्तपनो यथा ॥ ६.८४.३६ ॥
સોમદત્તનો પુત્ર તે છાતીમાં ખૂંચેલા બાણોથી અત્યંત શોભ્યો, હે મહારાજ, મધ્યાહ્નમાં સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી શોભે તેમ.
6.84.37
भूरिश्रवास्तु समरे धृष्टकेतुं महारथम् ।
हतसूतहयं चक्रे विरथं सायकोत्तमैः ॥ ६.८४.३७ ॥
યુદ્ધમાં ભૂરિશ્રવાએ મહારથી ધૃષ્ટકેતુને ઉત્તમ બાણોથી, સારથિ અને ઘોડા હણાયેલા હોવાથી, રથવિહીન કરી દીધો.
6.84.38
विरथं तं समालोक्य हताश्वं हतसारथिम् ।
महता शरवर्षेण च्छादयामास संयुगे ॥ ६.८४.३८ ॥
તેને રથવિહીન, ઘોડા વિનાનો, સારથિ વિનાનો જોઈને, યુદ્ધમાં મહાન બાણવર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
6.84.39
स तु तं रथमुत्सृज्य धृष्टकेतुर्महामनाः ।
आरुरोह ततो यानं शतानीकस्य मारिष ॥ ६.८४.३९ ॥
મહામના ધૃષ્ટકેતુ તે રથ છોડીને, હે મારિષ, શતાનીકના રથ પર ચડ્યો.
6.84.40
चित्रसेनो विकर्णश्च राजन्दुर्मर्षणस्तथा ।
रथिनो हेमसन्नाहाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः ॥ ६.८४.४० ॥
હે રાજન, ચિત્રસેન, વિકર્ણ અને દુર્મર્ષણ તથા સુવર્ણ કવચધારી રથીઓ સૌભદ્ર પર તૂટી પડ્યા.
6.84.41
अभिमन्योस्ततस्तैस्तु घोरं युद्धमवर्तत ।
शरीरस्य यथा राजन्वातपित्तकफैस्त्रिभिः ॥ ६.८४.४१ ॥
ત્યારે અભિમન્યુનું તેમની સાથે ભયંકર યુદ્ધ થયું, હે રાજન, શરીરમાં વાત, પિત્ત અને કફ ત્રણેની જેમ.
6.84.42
विरथांस्तव पुत्रांस्तु कृत्वा राजन्महाहवे ।
न जघान नरव्याघ्रः स्मरन्भीमवचस्तदा ॥ ६.८४.४२ ॥
હે રાજન, તે મહાયુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને રથવિહીન કરીને પણ તે નરવ્યાઘ્રે ત્યારે ભીમના વચન યાદ કરીને તેમને માર્યા નહીં.
6.84.43
ततो राज्ञां बहुशतैर्गजाश्वरथयायिभिः ।
संवृतं समरे भीष्मं देवैरपि दुरासदम् ॥ ६.८४.४३ ॥
ત્યારે સેંકડો રાજાઓ હાથી, ઘોડા અને રથ પર સવાર થઈને યુદ્ધમાં ભીષ્મને ઘેરી વળ્યા; દેવો માટે પણ તેમની પાસે જવું મુશ્કેલ હતું.
6.84.44
प्रयान्तं शीघ्रमुद्वीक्ष्य परित्रातुं सुतांस्तव ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य बालमेकं महारथम् ॥ ६.८४.४४ ॥
તમારા પુત્રોની રક્ષા માટે ઝડપથી આગળ વધતા તેને જોઈને, અભિમન્યુને લક્ષ્ય બનાવીને, એક યુવાન મહારથીને.
6.84.45
वासुदेवमुवाचेदं कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्रैते बहुला रथाः ॥ ६.८४.४५ ॥
કુંતીના પુત્ર શ્વેતવાહન અર્જુને વાસુદેવને કહ્યું: 'હે હૃષીકેશ, જ્યાં આ ઘણા રથ છે ત્યાં ઘોડા હાંકો.'
6.84.46
एते हि बहवः शूराः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
यथा हन्युर्न नः सेनां तथा माधव चोदय ॥ ६.८४.४६ ॥
આ ઘણા શૂરવીરો છે, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને યુદ્ધના મદમાં ચૂર છે. હે માધવ, એવી રીતે હાંકો કે તેઓ આપણી સેનાને હણી ન શકે.
6.84.47
एवमुक्तः स वार्ष्णेयः कौन्तेयेनामितौजसा ।
रथं श्वेतहयैर्युक्तं प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.८४.४७ ॥
અમિત તેજસ્વી કુંતીપુત્રે એમ કહ્યું ત્યારે વૃષ્ણિવંશી કૃષ્ણે યુદ્ધમાં શ્વેત અશ્વોથી જોડેલો રથ આગળ હંકાર્યો.
6.84.48
निष्ठानको महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ।
यदर्जुनो रणे क्रुद्धः संयातस्तावकान्प्रति ॥ ६.८४.४८ ॥
હે માનનીય, યુદ્ધમાં ક્રોધિત અર્જુન તમારા લોકો તરફ આગળ વધ્યો ત્યારે તમારી સેનામાં મોટો કોલાહલ થયો.
6.84.49
समासाद्य तु कौन्तेयो राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ।
सुशर्माणमथो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८४.४९ ॥
હે રાજન, કુંતીપુત્ર ભીષ્મના રક્ષક તે રાજાઓ પાસે પહોંચ્યા અને પછી સુશર્મન્ને આ વચન કહ્યું.
6.84.50
जानामि त्वां युधां श्रेष्ठमत्यन्तं पूर्ववैरिणम् ।
अनयस्याद्य संप्राप्तं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.८४.५० ॥
હું જાણું છું કે તું યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને જૂનો વેરી છે. તારા અન્યાયનું અતિ ભયંકર ફળ આજે જો.
6.84.51
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् ।
एवं संजल्पतस्तस्य बीभत्सोः शत्रुघातिनः ॥ ६.८४.५१ ॥
આજે હું તને તારા પૂર્વજ પિતામહોને બતાવીશ.
6.84.52
श्रुत्वापि परुषं वाक्यं सुशर्मा रथयूथपः ।
न चैनमब्रवीत्किंचिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ६.८४.५२ ॥
કઠોર વચન સાંભળીને પણ રથયૂથપ સુશર્મને તેને શુભ કે અશુભ કંઈ પણ કહ્યું નહીં.
6.84.53
अभिगम्यार्जुनं वीरं राजभिर्बहुभिर्वृतः ।
पुरस्तात्पृष्ठतश्चैव पार्श्वतश्चैव सर्वतः ॥ ६.८४.५३ ॥
વીર અર્જુન પાસે પહોંચીને, અનેક રાજાઓથી ઘેરાઈને, આગળથી, પાછળથી અને બાજુઓથી, સર્વ બાજુથી.
6.84.54
परिवार्यार्जुनं सङ्ख्ये तव पुत्रैर्महारथः ।
शरैः संछादयामास मेघैरिव दिवाकरम् ॥ ६.८४.५४ ॥
યુદ્ધમાં તારા પુત્રો સાથે અર્જુનને ઘેરીને, મેઘો જેમ સૂર્યને ઢાંકે તેમ તે મહારથીએ બાણોથી તેને ઢાંકી દીધો.
6.84.55
ततः प्रवृत्तः सुमहान्संग्रामः शोणितोदकः ।
तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत ॥ ६.८४.५५ ॥
હે ભરતવંશી, ત્યારે તમારા પક્ષ અને પાંડવો વચ્ચે રણભૂમિમાં લોહીની નદીઓ વહાવતું અતિ ભીષણ યુદ્ધ શરૂ થયું.