మహాభారతం · అధ్యాయం 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
श्रुतायुपमभिप्रेक्ष्य प्रेषयामास वाजिनः ॥ ६.८४.१ ॥
అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు, సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరినప్పుడు, శ్రుతాయువును చూసి గుర్రాలను పంపాడు.
6.84.2
ततस्तु त्वरितो राजञ्श्रुतायुषमरिन्दमन् ।
निजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिःक ॥ ६.८४.२ ॥
అప్పుడు రాజా, శత్రువులను అణచేవాడు వేగంగా శ్రుతాయువును వాడియైన, వంగిన కీళ్ళున్న తొమ్మిది బాణాలతో కొట్టాడు.
6.84.3
स संवार्य रमे राजा प्रेषितान्धर्मसूनुना ।
शरान्सप्त महेष्वासः कौन्तेयाया समार्षयत् ॥ ६.८४.३ ॥
ఆ మహాధనుర్ధరుడు రాజు, ధర్మపుత్రుడు పంపిన దాడిని అడ్డుకుని, కుంతీపుత్రునిపై ఏడు బాణాలు వేశాడు.
6.84.4
ते तस्व कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
असूनिव विचिन्वन्तो देहे तस्य महात्मनः ॥ ६.८४.४ ॥
అవి అతని కవచాన్ని చీల్చి యుద్ధంలో రక్తాన్ని తాగాయి, ఆ మహాత్ముని దేహంలో ప్రాణాలను వెతుకుతున్నట్లు.
6.84.5
पाण्डवस्तु भृशं क्रुद्धो विद्धस्तेन महात्मना ।
रणे वराहकर्णेन राजानं हृद्यविध्यता ॥ ६.८४.५ ॥
కాని పాండవుడు అత్యంత కోపించాడు; యుద్ధంలో ఆ మహాత్ముడు వరాహకర్ణ బాణంతో రాజు హృదయాన్ని చీల్చగా, అతనిచే గాయపడి.
6.84.6
अथापरेण भल्लेन केतुं तस्य महात्मनः ।
रथश्रेष्ठो रथात्तूर्णं भूमौ पार्थो न्यपातयत् ॥ ६.८४.६ ॥
అప్పుడు పార్థుడు మరొక భల్ల బాణంతో ఆ మహాత్ముని ధ్వజాన్ని, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన అతని రథం నుండి వేగంగా నేలపై పడగొట్టాడు.
6.84.7
केतु निपतितं दृष्ट्वा श्रुतायुः स तु पार्थिवः ।
पाण्डवं विशिखैतीक्ष्णै राजन्विव्याध सप्तभिः ॥ ६.८४.७ ॥
ధ్వజం పడిపోవడం చూసి, ఆ రాజు శ్రుతాయుడు ఏడు వాడి బాణాలతో పాండవుణ్ణి గాయపరిచాడు, ఓ రాజా.
6.84.8
ततः क्रोघात्प्रजज्वल धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यथा युगान्ते भूतानि दिधक्षुरिव पावकः ॥ ६.८४.८ ॥
అప్పుడు కోపంతో ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు యుగాంతంలో జీవులను దహించాలనుకునే అగ్నిలా మండిపడ్డాడు.
6.84.9
क्रुद्धं तु पाण्डवं दृष्ट्वा देवगन्धर्वराक्षसाः ।
प्रविव्यधुर्महाराज व्याकुलं जाप्यभूज्जगत् ॥ ६.८४.९ ॥
కోపించిన పాండవుణ్ణి చూసి, ఓ మహారాజా, దేవతలు, గంధర్వులు, రాక్షసులు కలవరపడ్డారు; లోకం కలత చెందింది.
6.84.10
सर्वेषां चैव भूतानामिदमासीन्मनोगतम् ।
त्रींल्लोकान्म संक्रुद्धो नृपोऽयं धक्ष्यतीति वै ॥ ६.८४.१० ॥
అన్ని ప్రాణుల మనసులలో ఇదే ఉంది: కోపించిన ఈ రాజు మూడు లోకాలను దహించివేస్తాడని.
6.84.11
ऋष… देवाश्च चक्रुः स्वस्त्ययनं महत् ।
लोकानां नृपाशान्त्यर्थं क्रोधिते पाण्डवे तदा ॥ ६.८४.११ ॥
…ఋషులు, దేవతలు లోకాల క్షేమం కోసం, అప్పుడు కోపించిన పాండవుణ్ణి శాంతింపజేయడానికి, మహా స్వస్త్యయనం చేశారు.
6.84.12
स च क्रोधसमाविष्टः सृक्विणी परिसंलिहन ।
इवारात्सवपुर्घोरं युगान्तादित्यसन्निभम् ॥ ६.८४.१२ ॥
అతడు కోపంతో నిండి, పెదవుల అంచులను నాలుకతో నాకుతూ, యుగాంత సూర్యునిలా భయంకర దేహంతో దూరం నుంచే కనిపించాడు.
6.84.13
ततः सैन्यानि सर्वाणि तावकानि विशांपते ।
निराशान्यभवंस्तत्र जीवितं प्रति भारत ॥ ६.८४.१३ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు మీ సైన్యాలన్నీ అక్కడ తమ ప్రాణాలపై ఆశ కోల్పోయాయి, భరతవంశీయుడా.
6.84.14
स तु धैर्येण तं कोपं सन्निवार्य महायशाः ।
श्रुतायुषः प्रचिच्छेद मुष्टिदेशे महाधनुः ॥ ६.८४.१४ ॥
కానీ ఆ మహాయశస్వి ధైర్యంతో ఆ కోపాన్ని అణచుకొని, శ్రుతాయుని మహాధనుస్సును పట్టు స్థానంలో ఖండించాడు.
6.84.15
अथैनं छिन्नधन्वानं नाराचेन स्तनान्तरे ।
निर्बिभेद रणे राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.१५ ॥
అప్పుడు రణంలో సైన్యమంతా చూస్తుండగా, రాజు విల్లు తెగిన అతనిని ఛాతీ మధ్యలో నారాచంతో గుచ్చాడు.
6.84.16
सत्वरं च रणे राजंस्तस्य वाहान्महात्मनः ।
निजघान शरैः क्षिप्रं सूतं च सुमहाबलः ॥ ६.८४.१६ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఆ మహాత్ముడి గుర్రాలను వెంటనే బాణాలతో చంపాడు, ఆ మహాబలుడు సారథిని కూడా.
6.84.17
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य पौरुषम् ।
विप्रदुद्राव वेगेन श्रुतायुः समरे तदा ॥ ६.८४.१७ ॥
గుర్రాలు చచ్చిపోగా రథాన్ని వదిలి, ఆ రాజు పరాక్రమాన్ని చూసి, అప్పుడు శ్రుతాయుడు యుద్ధంలో వేగంగా పారిపోయాడు.
6.84.18
तस्मिञ्जिते महेष्वासे धर्मपुत्रेण संयुगे ।
दुर्योधनबलं राजन्सर्वमासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.८४.१८ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఆ మహా ధనుర్ధారిని ధర్మపుత్రుడు జయించినప్పుడు, దుర్యోధనుని సైన్యమంతా వెనుదిరిగి పారిపోయింది.
6.84.19
एवं जित्वा महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यात्ताननो यथा कालस्तव सैन्यं जघान ह ॥ ६.८४.१९ ॥
ఈ విధంగా జయించి, ఓ మహారాజా, ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు, నోరు తెరిచిన కాలంలా నీ సైన్యాన్ని సంహరించాడు.
6.84.20
चेकितानस्तु वार्ष्णेयो गौतमं रथिनां वरम् ।
प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां छादयामास सायकैः ॥ ६.८४.२० ॥
కానీ వృష్ణి వంశీయుడైన చేకితానుడు, సైన్యాలన్నీ చూస్తుండగా, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన గౌతముడిని (కృపుడిని) బాణాలతో కప్పివేశాడు.
6.84.21
संनिवार्य शरांस्तांस्तु कृपः शारद्वतो युधि ।
चेकितानां रणे यत्तं राजन्विव्याध पत्रिभिः ॥ ६.८४.२१ ॥
కానీ శరద్వంతుని కుమారుడు కృపుడు, ఆ బాణాలను అడ్డుకుని, ఓ రాజా, యుద్ధంలో ప్రయత్నిస్తున్న చేకితానుడిని బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.84.22
अथापरेण भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं चास्य समरे क्षिप्रहस्तो न्यपातयत् ॥ ६.८४.२२ ॥
అప్పుడు, ఓ మారిష, అతడు మరో భల్ల బాణంతో అతని ధనుస్సును ఖండించి, యుద్ధంలో చురుకైన చేతులున్న అతడు అతని సారథిని కూడా పడగొట్టాడు.
6.84.23
अश्वांस्छास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं गदां जग्राह सात्वतः ॥ ६.८४.२३ ॥
ఓ రాజా, అతడు ఆ ఇద్దరు పార్ష్ణి-సారథుల గుర్రాలను చంపాడు; అప్పుడు సాత్వతుడు రథం నుండి వేగంగా దూకి గదను పట్టుకున్నాడు.
6.84.24
स तया वीरघातिन्या गदया गदिनां वरः ।
गौतमस्य हयान्हत्वा सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.८४.२४ ॥
గదాధారులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు, వీరులను సంహరించే ఆ గదతో గౌతముడి (కృపుడి) గుర్రాలను చంపి, అతని సారథిని కూడా పడగొట్టాడు.
6.84.25
भूमिष्ठो गौतमस्तस्य शरांश्चिक्षेप षोडशक ।
शरास्ते सात्वतं भित्त्वा प्राविशन्धरणीतलम् ॥ ६.८४.२५ ॥
భూమిపై నిలిచిన గౌతముడు అతనిపై పదహారు బాణాలను ప్రయోగించాడు. ఆ బాణాలు సాత్వతుడిని చీల్చి భూతలంలోకి దూసుకుపోయాయి.
6.84.26
चेकितानस्ततः क्रुद्धः पुनश्चिक्षेप तां गदाम् ।
गौतमस्य वधाकाङ्क्षी वृत्रस्येव पुरन्दरः ॥ ६.८४.२६ ॥
అప్పుడు కోపించిన చేకితానుడు గౌతముని వధించాలనే కోరికతో మళ్ళీ ఆ గదను విసిరాడు, వృత్రుని చంపాలనుకున్న పురందరుడు (ఇంద్రుడు) వలె.
6.84.27
तामापतन्तीं विमलामश्यमगर्भां महागदाम् ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्वारयामास गौतमः ॥ ६.८४.२७ ॥
ఆ స్వచ్ఛమైన, రాతితో చేసిన, లోపల బోలు లేని మహాగదను తన వైపు దూసుకొస్తుండగా చూసి గౌతముడు అనేక వేల బాణాలతో దానిని అడ్డుకున్నాడు.
6.84.28
चेकितानस्ततः खङ्गं क्रोधादुद्धृत्य भारत ।
लाघवं परमास्थाय गौतमं समुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२८ ॥
భారతా! అప్పుడు చేకితానుడు కోపంతో ఖడ్గాన్ని పైకెత్తి, అత్యంత చురుకుదనంతో గౌతముని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.84.29
गौतमोऽपि धनुस्त्यक्त्वा प्रगृह्यासिं सुसंयतः ।
वेगेन महता राजंश्चेकितानमुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२९ ॥
గౌతముడు కూడా ధనుస్సును విడిచి ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మిక్కిలి స్థిరచిత్తంతో, రాజా, గొప్ప వేగంతో చేకితానుని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.84.30
तावुभौ बलसंपन्नौ निस्त्रिंशवरधारिणौ ।
निस्त्रिंशाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यामन्योन्यं संततक्षतुः ॥ ६.८४.३० ॥
బలసంపన్నులైన ఆ ఇద్దరూ, ఉత్తమమైన ఖడ్గాలు ధరించి, మిక్కిలి పదునైన ఖడ్గాలతో ఒకరినొకరు పదే పదే నరికారు.
6.84.31
निस्त्रिंशवेगाभिहतौ ततस्तौ पुरुषर्षभौ ।
धरणीं समनुप्राप्तौ सर्वभूतनिषेविताम् ॥ ६.८४.३१ ॥
కత్తి వేగంతో కొట్టబడిన ఆ ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠులు అప్పుడు సర్వభూతాలు ఆశ్రయించే ఆ భూమిపై పడిపోయారు.
6.84.32
मूर्छयाऽभिपरीताङ्गौ व्यायामेन तु मोहितौ ।
ततोऽभ्यधावद्वेगेन भीमसेनः सुहृत्तया ॥ ६.८४.३२ ॥
మూర్ఛతో శరీరాలు ఆవరించబడి, శ్రమతో మోహితులైన వారి వైపు అప్పుడు భీమసేనుడు స్నేహభావంతో వేగంగా పరుగెత్తాడు.
6.84.33
चेकितानं तथाभूतं दृष्ट्वा समरदुर्मदः ।
रथमारोपयच्चैनं सर्वसैकन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.३३ ॥
ఆ స్థితిలో ఉన్న చేకితానుడిని చూసి, యుద్ధ మదంతో ఉన్న వీరుడు సైనికులందరూ చూస్తుండగా అతడిని రథంపై ఎక్కించాడు.
6.84.34
तथैव शकुनि शूरः स्यालस्तव विशांपतेक ।
आरोपयद्रथं तूर्णं गौतमं रथिनां वरम् ॥ ६.८४.३४ ॥
అలాగే, రాజా, మీ బావమరిది శూరుడైన శకుని రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన గౌతముడిని వేగంగా రథంపై ఎక్కించాడు.
6.84.35
सौमदत्तिं ततः क्रुद्धो धृष्टकेतुर्महाबलः ।
नवत्या सायकैः क्षिप्रं राजन्विव्याध वक्षसि ॥ ६.८४.३५ ॥
అప్పుడు కోపించిన మహాబలుడైన ధృష్టకేతువు, రాజా, సోమదత్తుని కుమారుడిని తొంభై బాణాలతో వేగంగా ఛాతీలో గుచ్చాడు.
6.84.36
सौमदत्तिरुरस्थैस्तैर्भृशं बाणैरशोभत ।
मध्यंदिने महाराज रश्मिभिस्तपनो यथा ॥ ६.८४.३६ ॥
సోమదత్తుని కుమారుడు ఆ ఛాతీలో నాటిన బాణాలతో ఎంతో ప్రకాశించాడు, మహారాజా, మధ్యాహ్నంలో సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రకాశించినట్లు.
6.84.37
भूरिश्रवास्तु समरे धृष्टकेतुं महारथम् ।
हतसूतहयं चक्रे विरथं सायकोत्तमैः ॥ ६.८४.३७ ॥
యుద్ధంలో భూరిశ్రవుడు మహారథుడైన ధృష్టకేతుడిని ఉత్తమ బాణాలతో, సారథి మరియు గుర్రాలు హతమై, రథం లేనివాడిగా చేశాడు.
6.84.38
विरथं तं समालोक्य हताश्वं हतसारथिम् ।
महता शरवर्षेण च्छादयामास संयुगे ॥ ६.८४.३८ ॥
అతడు రథహీనుడు, అశ్వహీనుడు, సారథిహీనుడు కావడం చూసి, యుద్ధంలో గొప్ప బాణవర్షంతో అతణ్ణి కప్పివేశాడు.
6.84.39
स तु तं रथमुत्सृज्य धृष्टकेतुर्महामनाः ।
आरुरोह ततो यानं शतानीकस्य मारिष ॥ ६.८४.३९ ॥
మహామనస్కుడైన ధృష్టకేతుడు ఆ రథాన్ని వదిలి, ఓ మారిష, శతానీకుని రథంపై ఎక్కాడు.
6.84.40
चित्रसेनो विकर्णश्च राजन्दुर्मर्षणस्तथा ।
रथिनो हेमसन्नाहाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः ॥ ६.८४.४० ॥
ఓ రాజా, చిత్రసేనుడు, వికర్ణుడు, దుర్మర్షణుడు, బంగారు కవచధారులైన రథికులు సౌభద్రుని మీద దాడి చేశారు.
6.84.41
अभिमन्योस्ततस्तैस्तु घोरं युद्धमवर्तत ।
शरीरस्य यथा राजन्वातपित्तकफैस्त्रिभिः ॥ ६.८४.४१ ॥
అప్పుడు అభిమన్యునితో వారికి భయంకర యుద్ధం జరిగింది, ఓ రాజా, శరీరంలో వాత, పిత్త, కఫ త్రిదోషాలవలె.
6.84.42
विरथांस्तव पुत्रांस्तु कृत्वा राजन्महाहवे ।
न जघान नरव्याघ्रः स्मरन्भीमवचस्तदा ॥ ६.८४.४२ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహాయుద్ధంలో మీ కుమారులను రథహీనులుగా చేసినా, ఆ నరవ్యాఘ్రుడు అప్పుడు భీముని మాటలను స్మరించి వారిని చంపలేదు.
6.84.43
ततो राज्ञां बहुशतैर्गजाश्वरथयायिभिः ।
संवृतं समरे भीष्मं देवैरपि दुरासदम् ॥ ६.८४.४३ ॥
అప్పుడు వందలాది రాజులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై ఉన్నవారు, యుద్ధంలో భీష్ముని చుట్టుముట్టారు; దేవతలకు కూడా ఆయన దగ్గరకు వెళ్లడం కష్టం.
6.84.44
प्रयान्तं शीघ्रमुद्वीक्ष्य परित्रातुं सुतांस्तव ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य बालमेकं महारथम् ॥ ६.८४.४४ ॥
మీ కుమారులను రక్షించడానికి వేగంగా ముందుకు వస్తున్నవానిని చూసి, అభిమన్యుడిని లక్ష్యంగా చేసుకొని, ఒక యువ మహారథుని వైపు.
6.84.45
वासुदेवमुवाचेदं कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्रैते बहुला रथाः ॥ ६.८४.४५ ॥
కుంతీ కుమారుడు, తెల్లని గుర్రాలు కలవాడు అర్జునుడు వాసుదేవునితో ఇలా అన్నాడు: 'హృషీకేశా, ఈ అనేక రథాలున్న చోటికి గుర్రాలను తోలు.'
6.84.46
एते हि बहवः शूराः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
यथा हन्युर्न नः सेनां तथा माधव चोदय ॥ ६.८४.४६ ॥
వీరు అనేకమంది శూరులు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, యుద్ధమదంతో ఉన్నవారు. ఓ మాధవా, వారు మన సైన్యాన్ని హతమార్చకుండా రథాన్ని నడుపు.
6.84.47
एवमुक्तः स वार्ष्णेयः कौन्तेयेनामितौजसा ।
रथं श्वेतहयैर्युक्तं प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.८४.४७ ॥
అమిత తేజస్వి అయిన కుంతీ కుమారుడు ఇలా చెప్పగా, వృష్ణివంశీయుడు తెల్లని గుర్రాలు కట్టిన రథాన్ని యుద్ధంలో ముందుకు నడిపాడు.
6.84.48
निष्ठानको महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ।
यदर्जुनो रणे क्रुद्धः संयातस्तावकान्प्रति ॥ ६.८४.४८ ॥
అయ్యా, యుద్ధంలో కోపించిన అర్జునుడు మీ వారివైపు ముందుకు వెళ్లినప్పుడు, మీ సైన్యంలో గొప్ప కోలాహలం చెలరేగింది.
6.84.49
समासाद्य तु कौन्तेयो राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ।
सुशर्माणमथो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८४.४९ ॥
రాజా, కుంతీపుత్రుడు భీష్మునికి రక్షకులైన ఆ రాజుల దగ్గరకు చేరి, అప్పుడు సుశర్మతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
6.84.50
जानामि त्वां युधां श्रेष्ठमत्यन्तं पूर्ववैरिणम् ।
अनयस्याद्य संप्राप्तं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.८४.५० ॥
నీవు యోధులలో శ్రేష్ఠుడివని, పూర్వపు శత్రువువని నాకు తెలుసు. నీ అన్యాయపు భయంకర ఫలాన్ని ఈరోజు చూడు.
6.84.51
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् ।
एवं संजल्पतस्तस्य बीभत्सोः शत्रुघातिनः ॥ ६.८४.५१ ॥
ఈరోజు నీకు నీ పూర్వపు పితామహులను చూపిస్తాను.
6.84.52
श्रुत्वापि परुषं वाक्यं सुशर्मा रथयूथपः ।
न चैनमब्रवीत्किंचिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ६.८४.५२ ॥
కఠిన మాటలు విన్నప్పటికీ, రథయూథపతి సుశర్మ అతనితో మంచిగానీ చెడుగానీ ఏమీ అనలేదు.
6.84.53
अभिगम्यार्जुनं वीरं राजभिर्बहुभिर्वृतः ।
पुरस्तात्पृष्ठतश्चैव पार्श्वतश्चैव सर्वतः ॥ ६.८४.५३ ॥
వీరుడైన అర్జునుని సమీపించి, అనేక మంది రాజులచే చుట్టబడి, ముందు, వెనుక, ప్రక్కల నుండి, అన్ని వైపుల నుండి.
6.84.54
परिवार्यार्जुनं सङ्ख्ये तव पुत्रैर्महारथः ।
शरैः संछादयामास मेघैरिव दिवाकरम् ॥ ६.८४.५४ ॥
యుద్ధంలో నీ కుమారులతో కలిసి అర్జునుని చుట్టుముట్టి, ఆ మహారథుడు మేఘాలు సూర్యుడిని కప్పినట్లు బాణాలతో అతనిని కప్పాడు.
6.84.55
ततः प्रवृत्तः सुमहान्संग्रामः शोणितोदकः ।
तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत ॥ ६.८४.५५ ॥
ఓ భరతవంశీయుడా, అప్పుడు నీ వారికి, పాండవులకు మధ్య ఆ రణభూమిలో రక్తనదులు పారే అతి భీకర సంగ్రామం మొదలైంది.