महाभारत · अध्याय 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
श्रुतायुपमभिप्रेक्ष्य प्रेषयामास वाजिनः ॥ ६.८४.१ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने, सूर्य मध्यान्हाला आला असता, श्रुतायुला पाहून घोडे पाठवले.
6.84.2
ततस्तु त्वरितो राजञ्श्रुतायुषमरिन्दमन् ।
निजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिःक ॥ ६.८४.२ ॥
तेव्हा हे राजन्, शत्रूंचे दमन करणाऱ्याने त्वरेने श्रुतायुला तीक्ष्ण, वाकलेल्या पेरांच्या नऊ बाणांनी मारले.
6.84.3
स संवार्य रमे राजा प्रेषितान्धर्मसूनुना ।
शरान्सप्त महेष्वासः कौन्तेयाया समार्षयत् ॥ ६.८४.३ ॥
त्या महाधनुर्धर राजाने धर्मपुत्राने पाठवलेला हल्ला रोखून कौंतेयावर सात बाण सोडले.
6.84.4
ते तस्व कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
असूनिव विचिन्वन्तो देहे तस्य महात्मनः ॥ ६.८४.४ ॥
ते बाण त्याचे कवच भेदून युद्धात रक्त प्याले, जणू त्या महात्म्याच्या देहात प्राण शोधत होते.
6.84.5
पाण्डवस्तु भृशं क्रुद्धो विद्धस्तेन महात्मना ।
रणे वराहकर्णेन राजानं हृद्यविध्यता ॥ ६.८४.५ ॥
पण पांडव अत्यंत क्रुद्ध झाला; रणात त्या महात्म्याने वराहकर्ण बाणाने राजाच्या हृदयाला विद्ध केल्यामुळे त्याच्याकडून जखमी होऊन.
6.84.6
अथापरेण भल्लेन केतुं तस्य महात्मनः ।
रथश्रेष्ठो रथात्तूर्णं भूमौ पार्थो न्यपातयत् ॥ ६.८४.६ ॥
मग दुसऱ्या भल्ल बाणाने पार्थाने त्या महात्म्याची ध्वजा, रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याच्या रथावरून त्वरेने जमिनीवर पाडली.
6.84.7
केतु निपतितं दृष्ट्वा श्रुतायुः स तु पार्थिवः ।
पाण्डवं विशिखैतीक्ष्णै राजन्विव्याध सप्तभिः ॥ ६.८४.७ ॥
ध्वज पडलेला पाहून राजा श्रुतायुने सात तीक्ष्ण बाणांनी पांडवाला विद्ध केले, हे राजा.
6.84.8
ततः क्रोघात्प्रजज्वल धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यथा युगान्ते भूतानि दिधक्षुरिव पावकः ॥ ६.८४.८ ॥
मग क्रोधाने धर्मपुत्र युधिष्ठिर युगान्तात प्राणिमात्राला जाळू इच्छिणाऱ्या अग्नीप्रमाणे पेटून उठला.
6.84.9
क्रुद्धं तु पाण्डवं दृष्ट्वा देवगन्धर्वराक्षसाः ।
प्रविव्यधुर्महाराज व्याकुलं जाप्यभूज्जगत् ॥ ६.८४.९ ॥
क्रुद्ध पांडवाला पाहून, हे महाराज, देव, गंधर्व आणि राक्षस व्याकूळ झाले; जग अस्वस्थ झाले.
6.84.10
सर्वेषां चैव भूतानामिदमासीन्मनोगतम् ।
त्रींल्लोकान्म संक्रुद्धो नृपोऽयं धक्ष्यतीति वै ॥ ६.८४.१० ॥
सर्व प्राण्यांच्या मनात हेच होते की हा क्रुद्ध राजा तिन्ही लोक जाळून टाकील.
6.84.11
ऋष… देवाश्च चक्रुः स्वस्त्ययनं महत् ।
लोकानां नृपाशान्त्यर्थं क्रोधिते पाण्डवे तदा ॥ ६.८४.११ ॥
…ऋषी आणि देवांनी जगाच्या कल्याणासाठी, त्या वेळी क्रुद्ध पांडवाला शांत करण्यासाठी, महान स्वस्त्ययन केले.
6.84.12
स च क्रोधसमाविष्टः सृक्विणी परिसंलिहन ।
इवारात्सवपुर्घोरं युगान्तादित्यसन्निभम् ॥ ६.८४.१२ ॥
तो क्रोधाने भरलेला, ओठांचे कोपरे जिभेने चाटत, युगान्तीच्या सूर्याप्रमाणे भयंकर देहाने दुरूनच दिसला.
6.84.13
ततः सैन्यानि सर्वाणि तावकानि विशांपते ।
निराशान्यभवंस्तत्र जीवितं प्रति भारत ॥ ६.८४.१३ ॥
हे राजा, तेव्हा तुमचे सर्व सैन्य तेथे जीवनाविषयी निराश झाले, हे भरतवंशजा.
6.84.14
स तु धैर्येण तं कोपं सन्निवार्य महायशाः ।
श्रुतायुषः प्रचिच्छेद मुष्टिदेशे महाधनुः ॥ ६.८४.१४ ॥
पण त्या महायशस्वीने धैर्याने तो क्रोध आवरून श्रुतायूचे महाधनुष्य मुठीजवळ तोडले.
6.84.15
अथैनं छिन्नधन्वानं नाराचेन स्तनान्तरे ।
निर्बिभेद रणे राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.१५ ॥
मग रणांगणात सर्व सैन्य पाहत असताना, राजाने धनुष्य तुटलेल्या त्याला छातीमध्ये नाराचाने भेदले.
6.84.16
सत्वरं च रणे राजंस्तस्य वाहान्महात्मनः ।
निजघान शरैः क्षिप्रं सूतं च सुमहाबलः ॥ ६.८४.१६ ॥
हे राजा, रणात त्या महात्म्याचे घोडे त्वरेने बाणांनी ठार केले, आणि त्या महाबलवानाने सारथीलाही.
6.84.17
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य पौरुषम् ।
विप्रदुद्राव वेगेन श्रुतायुः समरे तदा ॥ ६.८४.१७ ॥
घोडे मेलेले रथ सोडून, या राजाचे पौरुष पाहून, तेव्हा श्रुतायू रणात वेगाने पळून गेला.
6.84.18
तस्मिञ्जिते महेष्वासे धर्मपुत्रेण संयुगे ।
दुर्योधनबलं राजन्सर्वमासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.८४.१८ ॥
हे राजा, युद्धात त्या महाधनुर्धराला धर्मपुत्राने जिंकल्यावर, दुर्योधनाचे सर्व सैन्य पाठ फिरवून पळाले.
6.84.19
एवं जित्वा महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यात्ताननो यथा कालस्तव सैन्यं जघान ह ॥ ६.८४.१९ ॥
अशा प्रकारे जिंकून, हे महाराज, धर्मपुत्र युधिष्ठिराने तोंड पसरलेल्या कालासारखे तुमच्या सैन्याचा संहार केला.
6.84.20
चेकितानस्तु वार्ष्णेयो गौतमं रथिनां वरम् ।
प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां छादयामास सायकैः ॥ ६.८४.२० ॥
परंतु वृष्णिवंशीय चेकितानाने, सर्व सैन्ये पाहत असताना, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ गौतमाला (कृपाला) बाणांनी झाकून टाकले.
6.84.21
संनिवार्य शरांस्तांस्तु कृपः शारद्वतो युधि ।
चेकितानां रणे यत्तं राजन्विव्याध पत्रिभिः ॥ ६.८४.२१ ॥
परंतु शरद्वानाचा पुत्र कृपाने, ते बाण रोखून, हे राजन्, युद्धात प्रयत्न करणाऱ्या चेकितानाला बाणांनी विंधले.
6.84.22
अथापरेण भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं चास्य समरे क्षिप्रहस्तो न्यपातयत् ॥ ६.८४.२२ ॥
मग, हे मारिष, त्याने दुसऱ्या भल्ल बाणाने त्याचे धनुष्य तोडले; युद्धात चपळ हातांच्या त्याने त्याच्या सारथ्यालाही पाडले.
6.84.23
अश्वांस्छास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं गदां जग्राह सात्वतः ॥ ६.८४.२३ ॥
हे राजन्, त्याने त्या दोन्ही पार्ष्णिसारथ्यांचे घोडे मारले; मग सात्वत रथातून त्वरेने उडी मारून गदा उचलली.
6.84.24
स तया वीरघातिन्या गदया गदिनां वरः ।
गौतमस्य हयान्हत्वा सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.८४.२४ ॥
गदाधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने, वीरांना मारणाऱ्या त्या गदेने गौतमाचे (कृपाचे) घोडे मारून त्याच्या सारथ्यालाही पाडले.
6.84.25
भूमिष्ठो गौतमस्तस्य शरांश्चिक्षेप षोडशक ।
शरास्ते सात्वतं भित्त्वा प्राविशन्धरणीतलम् ॥ ६.८४.२५ ॥
जमिनीवर उभ्या असलेल्या गौतमाने त्याच्यावर सोळा बाण सोडले. ते बाण सात्वताला भेदून धरणीतलात घुसले.
6.84.26
चेकितानस्ततः क्रुद्धः पुनश्चिक्षेप तां गदाम् ।
गौतमस्य वधाकाङ्क्षी वृत्रस्येव पुरन्दरः ॥ ६.८४.२६ ॥
तेव्हा क्रोधित झालेल्या चेकितानाने गौतमाचा वध करण्याच्या इच्छेने पुन्हा ती गदा फेकली, वृत्राला मारू इच्छिणाऱ्या पुरंदराप्रमाणे (इंद्राप्रमाणे).
6.84.27
तामापतन्तीं विमलामश्यमगर्भां महागदाम् ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्वारयामास गौतमः ॥ ६.८४.२७ ॥
ती तेजस्वी, दगडाची, आत पोकळ नसलेली महागदा आपल्याकडे येत असलेली पाहून गौतमाने हजारो बाणांनी ती अडवली.
6.84.28
चेकितानस्ततः खङ्गं क्रोधादुद्धृत्य भारत ।
लाघवं परमास्थाय गौतमं समुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२८ ॥
हे भारता! तेव्हा चेकितानाने क्रोधाने तलवार उगारली आणि अत्यंत चपळाईने गौतमावर धावून गेला.
6.84.29
गौतमोऽपि धनुस्त्यक्त्वा प्रगृह्यासिं सुसंयतः ।
वेगेन महता राजंश्चेकितानमुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२९ ॥
गौतमानेही धनुष्य टाकून तलवार हाती घेतली आणि अत्यंत संयमाने, हे राजन, मोठ्या वेगाने चेकितानावर धावून गेला.
6.84.30
तावुभौ बलसंपन्नौ निस्त्रिंशवरधारिणौ ।
निस्त्रिंशाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यामन्योन्यं संततक्षतुः ॥ ६.८४.३० ॥
बलसंपन्न असलेले ते दोघे उत्तम तलवारी धारण करून अत्यंत तीक्ष्ण तलवारींनी एकमेकांना वारंवार छेदू लागले.
6.84.31
निस्त्रिंशवेगाभिहतौ ततस्तौ पुरुषर्षभौ ।
धरणीं समनुप्राप्तौ सर्वभूतनिषेविताम् ॥ ६.८४.३१ ॥
तलवारीच्या वेगाने घायाळ झालेले ते दोन पुरुषश्रेष्ठ तेव्हा सर्वभूतांनी आश्रय घेतलेल्या धरणीवर कोसळले.
6.84.32
मूर्छयाऽभिपरीताङ्गौ व्यायामेन तु मोहितौ ।
ततोऽभ्यधावद्वेगेन भीमसेनः सुहृत्तया ॥ ६.८४.३२ ॥
मूर्च्छेने शरीर व्यापलेल्या आणि श्रमाने मोहित झालेल्या त्या दोघांकडे तेव्हा मैत्रीमुळे भीमसेन वेगाने धावला.
6.84.33
चेकितानं तथाभूतं दृष्ट्वा समरदुर्मदः ।
रथमारोपयच्चैनं सर्वसैकन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.३३ ॥
त्या अवस्थेतील चेकितानाला पाहून युद्धमदाने उन्मत्त वीराने सर्व सैनिक पाहत असताना त्याला रथावर चढवले.
6.84.34
तथैव शकुनि शूरः स्यालस्तव विशांपतेक ।
आरोपयद्रथं तूर्णं गौतमं रथिनां वरम् ॥ ६.८४.३४ ॥
तसेच, हे राजा, तुमचा मेहुणा शूर शकुनी याने रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या गौतमाला तत्काळ रथावर चढवले.
6.84.35
सौमदत्तिं ततः क्रुद्धो धृष्टकेतुर्महाबलः ।
नवत्या सायकैः क्षिप्रं राजन्विव्याध वक्षसि ॥ ६.८४.३५ ॥
तेव्हा संतापलेल्या महाबली धृष्टकेतूने, हे राजा, सोमदत्तपुत्राला नव्वद बाणांनी तत्काळ छातीत विंधले.
6.84.36
सौमदत्तिरुरस्थैस्तैर्भृशं बाणैरशोभत ।
मध्यंदिने महाराज रश्मिभिस्तपनो यथा ॥ ६.८४.३६ ॥
सोमदत्तपुत्र त्या छातीत रुतलेल्या बाणांनी अत्यंत शोभला, हे महाराज, मध्यान्ही सूर्य आपल्या किरणांनी शोभतो तसा.
6.84.37
भूरिश्रवास्तु समरे धृष्टकेतुं महारथम् ।
हतसूतहयं चक्रे विरथं सायकोत्तमैः ॥ ६.८४.३७ ॥
युद्धात भूरिश्रवाने महारथी धृष्टकेतूला उत्तम बाणांनी, सारथी व घोडे मारले गेल्यामुळे रथहीन केले.
6.84.38
विरथं तं समालोक्य हताश्वं हतसारथिम् ।
महता शरवर्षेण च्छादयामास संयुगे ॥ ६.८४.३८ ॥
त्याला रथहीन, घोड्यांशिवाय व सारथ्याशिवाय पाहून, युद्धात मोठ्या बाणवर्षावाने त्याला झाकले.
6.84.39
स तु तं रथमुत्सृज्य धृष्टकेतुर्महामनाः ।
आरुरोह ततो यानं शतानीकस्य मारिष ॥ ६.८४.३९ ॥
महामना धृष्टकेतू तो रथ सोडून, हे मारिष, शतानीकाच्या रथावर चढला.
6.84.40
चित्रसेनो विकर्णश्च राजन्दुर्मर्षणस्तथा ।
रथिनो हेमसन्नाहाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः ॥ ६.८४.४० ॥
हे राजा, चित्रसेन, विकर्ण व दुर्मर्षण तसेच सोन्याचे चिलखत घातलेले रथी सौभद्रावर तुटून पडले.
6.84.41
अभिमन्योस्ततस्तैस्तु घोरं युद्धमवर्तत ।
शरीरस्य यथा राजन्वातपित्तकफैस्त्रिभिः ॥ ६.८४.४१ ॥
तेव्हा अभिमन्यूचे त्यांच्याशी भयंकर युद्ध झाले, हे राजा, शरीरात वात, पित्त व कफ या तिन्हींप्रमाणे.
6.84.42
विरथांस्तव पुत्रांस्तु कृत्वा राजन्महाहवे ।
न जघान नरव्याघ्रः स्मरन्भीमवचस्तदा ॥ ६.८४.४२ ॥
हे राजा, त्या महायुद्धात तुमच्या पुत्रांना रथहीन करूनही त्या नरव्याघ्राने तेव्हा भीमाचे वचन आठवून त्यांना मारले नाही.
6.84.43
ततो राज्ञां बहुशतैर्गजाश्वरथयायिभिः ।
संवृतं समरे भीष्मं देवैरपि दुरासदम् ॥ ६.८४.४३ ॥
तेव्हा शेकडो राजे हत्ती, घोडे आणि रथांवर आरूढ होऊन युद्धात भीष्मांना वेढून उभे राहिले; देवांनाही त्यांच्या जवळ जाणे कठीण होते.
6.84.44
प्रयान्तं शीघ्रमुद्वीक्ष्य परित्रातुं सुतांस्तव ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य बालमेकं महारथम् ॥ ६.८४.४४ ॥
तुमच्या पुत्रांचे रक्षण करण्यासाठी वेगाने पुढे येत असलेल्या त्याला पाहून, अभिमन्यूला लक्ष्य करून, एका तरुण महारथ्याला.
6.84.45
वासुदेवमुवाचेदं कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्रैते बहुला रथाः ॥ ६.८४.४५ ॥
कुंतीपुत्र श्वेतवाहन अर्जुन वासुदेवांना म्हणाला: 'हे हृषीकेशा, जिथे हे पुष्कळ रथ आहेत तिकडे घोडे हाका.'
6.84.46
एते हि बहवः शूराः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
यथा हन्युर्न नः सेनां तथा माधव चोदय ॥ ६.८४.४६ ॥
हे पुष्कळ शूर, शस्त्रविद्येत निपुण आणि युद्धाच्या मदाने उन्मत्त आहेत. हे माधवा, ते आपल्या सेनेला मारू शकणार नाहीत अशा प्रकारे हाका.
6.84.47
एवमुक्तः स वार्ष्णेयः कौन्तेयेनामितौजसा ।
रथं श्वेतहयैर्युक्तं प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.८४.४७ ॥
अमित तेजस्वी कुंतीपुत्राने असे म्हटल्यावर वृष्णिवंशज कृष्णाने युद्धात श्वेत घोड्यांनी जोडलेला रथ पुढे नेला.
6.84.48
निष्ठानको महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ।
यदर्जुनो रणे क्रुद्धः संयातस्तावकान्प्रति ॥ ६.८४.४८ ॥
हे माननीय, युद्धात कुद्ध झालेला अर्जुन तुमच्या लोकांकडे चालून गेला, तेव्हा तुमच्या सैन्यात मोठा कोलाहल उसळला.
6.84.49
समासाद्य तु कौन्तेयो राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ।
सुशर्माणमथो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८४.४९ ॥
राजा, कुंतीपुत्र त्या भीष्मरक्षक राजांजवळ आला आणि मग सुशर्म्याला हे वचन बोलला.
6.84.50
जानामि त्वां युधां श्रेष्ठमत्यन्तं पूर्ववैरिणम् ।
अनयस्याद्य संप्राप्तं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.८४.५० ॥
तू योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि जुना वैरी आहेस हे मला ठाऊक आहे. तुझ्या अन्यायाचे अति भयंकर फळ आज पाहा.
6.84.51
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् ।
एवं संजल्पतस्तस्य बीभत्सोः शत्रुघातिनः ॥ ६.८४.५१ ॥
आज मी तुला तुझे पूर्वीचे, मृत पितामह दाखवीन.
6.84.52
श्रुत्वापि परुषं वाक्यं सुशर्मा रथयूथपः ।
न चैनमब्रवीत्किंचिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ६.८४.५२ ॥
कठोर शब्द ऐकूनही रथयूथपती सुशर्म्याने त्याला चांगले किंवा वाईट काहीही म्हटले नाही.
6.84.53
अभिगम्यार्जुनं वीरं राजभिर्बहुभिर्वृतः ।
पुरस्तात्पृष्ठतश्चैव पार्श्वतश्चैव सर्वतः ॥ ६.८४.५३ ॥
वीर अर्जुनाजवळ जाऊन, अनेक राजांनी वेढलेला, पुढून, मागून आणि बाजूंनी, सर्व बाजूंनी.
6.84.54
परिवार्यार्जुनं सङ्ख्ये तव पुत्रैर्महारथः ।
शरैः संछादयामास मेघैरिव दिवाकरम् ॥ ६.८४.५४ ॥
युद्धात तुझ्या पुत्रांसह अर्जुनाला वेढून, ढग जसे सूर्याला झाकतात तसे त्या महारथाने बाणांनी त्याला झाकले.
6.84.55
ततः प्रवृत्तः सुमहान्संग्रामः शोणितोदकः ।
तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत ॥ ६.८४.५५ ॥
हे भरतवंशजा, तेव्हा तुझ्या पक्षाच्या आणि पाण्डवांच्या मध्ये रणभूमीवर रक्ताचे पाट वाहवणारे अत्यंत भीषण युद्ध सुरू झाले.