มหาภารตะ · อัธยายะ 6.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.84.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
श्रुतायुपमभिप्रेक्ष्य प्रेषयामास वाजिनः ॥ ६.८४.१ ॥
ครั้นดวงอาทิตย์ถึงเที่ยงวัน พระเจ้ายุธิษฐิระจึงทอดพระเนตรไปยังศรุตายุ แล้วทรงส่งม้าให้พุ่งไป
6.84.2
ततस्तु त्वरितो राजञ्श्रुतायुषमरिन्दमन् ।
निजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिःक ॥ ६.८४.२ ॥
ศัตรูผู้ปราบศัตรูได้จึงรีบเข้าโจมตีศรุตายุ ด้วยลูกศรคมกล้าเก้าดอกที่มีข้อโค้งงอ โอ้พระราชา
6.84.3
स संवार्य रमे राजा प्रेषितान्धर्मसूनुना ।
शरान्सप्त महेष्वासः कौन्तेयाया समार्षयत् ॥ ६.८४.३ ॥
พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ผู้ถือธนูนั้น ทรงป้องกันการโจมตีที่โอรสแห่งธรรมส่งมา แล้วยิงลูกศรเจ็ดดอกใส่โอรสของกุนตี
6.84.4
ते तस्व कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ।
असूनिव विचिन्वन्तो देहे तस्य महात्मनः ॥ ६.८४.४ ॥
ลูกศรเหล่านั้นทะลุเกราะของพระองค์ แล้วดื่มโลหิตในสนามรบ ราวกับกำลังค้นหาลมปราณในร่างของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น
6.84.5
पाण्डवस्तु भृशं क्रुद्धो विद्धस्तेन महात्मना ।
रणे वराहकर्णेन राजानं हृद्यविध्यता ॥ ६.८४.५ ॥
ส่วนปาณฑพผู้โกรธเกรี้ยวอย่างยิ่ง ถูกผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นยิงในสนามรบ ผู้ซึ่งได้แทงพระราชาเข้าที่พระหทัยด้วยลูกศรหูหมู
6.84.6
अथापरेण भल्लेन केतुं तस्य महात्मनः ।
रथश्रेष्ठो रथात्तूर्णं भूमौ पार्थो न्यपातयत् ॥ ६.८४.६ ॥
ต่อจากนั้น ปารถผู้เป็นยอดแห่งนักรบรถศึก ได้รีบใช้ลูกศรภัลละอีกดอกหนึ่งทำให้ธงของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นตกลงจากรถสู่พื้นดิน
6.84.7
केतु निपतितं दृष्ट्वा श्रुतायुः स तु पार्थिवः ।
पाण्डवं विशिखैतीक्ष्णै राजन्विव्याध सप्तभिः ॥ ६.८४.७ ॥
เมื่อศรุตายุพระราชาเห็นธงล้มลง จึงยิงปาณฑพด้วยลูกศรคมเจ็ดดอก โอ้พระราชา
6.84.8
ततः क्रोघात्प्रजज्वल धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यथा युगान्ते भूतानि दिधक्षुरिव पावकः ॥ ६.८४.८ ॥
ครั้นนั้น ยุธิษฐิระ โอรสแห่งธรรม ก็ลุกโพลงด้วยความโกรธ ดุจไฟที่ปรารถนาจะเผาผลาญสรรพสัตว์เมื่อสิ้นยุค
6.84.9
क्रुद्धं तु पाण्डवं दृष्ट्वा देवगन्धर्वराक्षसाः ।
प्रविव्यधुर्महाराज व्याकुलं जाप्यभूज्जगत् ॥ ६.८४.९ ॥
เมื่อเห็นปาณฑพโกรธเกรี้ยว โอ้มหาราชา เหล่าเทพ คนธรรพ์ และรากษสต่างก็หวาดกลัว และโลกก็ตกอยู่ในความปั่นป่วน
6.84.10
सर्वेषां चैव भूतानामिदमासीन्मनोगतम् ।
त्रींल्लोकान्म संक्रुद्धो नृपोऽयं धक्ष्यतीति वै ॥ ६.८४.१० ॥
นี่คือความคิดในใจของสรรพสัตว์ทั้งปวงว่า พระราชาผู้โกรธเกรี้ยวองค์นี้จะเผาผลาญโลกทั้งสามเป็นแน่
6.84.11
ऋष… देवाश्च चक्रुः स्वस्त्ययनं महत् ।
लोकानां नृपाशान्त्यर्थं क्रोधिते पाण्डवे तदा ॥ ६.८४.११ ॥
…เหล่าฤๅษีและเทพได้ประกอบพิธีสวัสดิมงคลอันยิ่งใหญ่เพื่อความสงบแก่โลกทั้งหลาย และเพื่อให้พระราชาสงบพระทัย ขณะที่ปาณฑพกำลังทรงพระพิโรธ
6.84.12
स च क्रोधसमाविष्टः सृक्विणी परिसंलिहन ।
इवारात्सवपुर्घोरं युगान्तादित्यसन्निभम् ॥ ६.८४.१२ ॥
พระองค์ถูกความโกรธครอบงำ เลียมุมปากอยู่ ปรากฏกายแต่ไกลด้วยรูปร่างอันน่าสะพรึงกลัว ดุจดวงอาทิตย์เมื่อสิ้นยุค
6.84.13
ततः सैन्यानि सर्वाणि तावकानि विशांपते ।
निराशान्यभवंस्तत्र जीवितं प्रति भारत ॥ ६.८४.१३ ॥
ครั้งนั้น กองทัพทั้งปวงของฝ่ายท่าน โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ ต่างหมดหวังในชีวิตของตน โอ้ทายาทแห่งภรต
6.84.14
स तु धैर्येण तं कोपं सन्निवार्य महायशाः ।
श्रुतायुषः प्रचिच्छेद मुष्टिदेशे महाधनुः ॥ ६.८४.१४ ॥
ส่วนพระองค์ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ทรงระงับความโกรธนั้นด้วยความมั่นคง แล้วทรงตัดคันธนูอันใหญ่ของศรุตายุที่ด้ามจับ
6.84.15
अथैनं छिन्नधन्वानं नाराचेन स्तनान्तरे ।
निर्बिभेद रणे राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.१५ ॥
จากนั้น พระราชาทรงยิงลูกศรนาราจะเข้าที่หน้าอกของศรุตายุผู้ซึ่งธนูถูกตัดแล้ว ในสนามรบ ขณะที่กองทัพทั้งหมดกำลังเฝ้ามองอยู่
6.84.16
सत्वरं च रणे राजंस्तस्य वाहान्महात्मनः ।
निजघान शरैः क्षिप्रं सूतं च सुमहाबलः ॥ ६.८४.१६ ॥
และในสนามรบ โอ้พระราชา ผู้มีกำลังมหาศาลพระองค์นั้นได้รีบด้วยลูกศร สังหารม้าของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น และสังหารสารถีด้วย
6.84.17
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य पौरुषम् ।
विप्रदुद्राव वेगेन श्रुतायुः समरे तदा ॥ ६.८४.१७ ॥
ศรุตายุทิ้งรถที่ม้าถูกฆ่าแล้ว เมื่อเห็นความกล้าหาญของพระราชาองค์นี้ ครั้นนั้นจึงหนีไปในสนามรบด้วยความเร็ว
6.84.18
तस्मिञ्जिते महेष्वासे धर्मपुत्रेण संयुगे ।
दुर्योधनबलं राजन्सर्वमासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.८४.१८ ॥
เมื่อผู้ถือธนูผู้ยิ่งใหญ่นั้นพ่ายแพ้ในการรบต่อโอรสแห่งธรรม โอ้พระราชา กองทัพของทุรโยธน์ทั้งหมดก็หันหลังให้และหนีไป
6.84.19
एवं जित्वा महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यात्ताननो यथा कालस्तव सैन्यं जघान ह ॥ ६.८४.१९ ॥
โอ้มหาราชา เมื่อยุธิษฐิระโอรสแห่งธรรมชนะได้เช่นนี้ ก็ได้สังหารกองทัพของท่าน ดุจกาลเวลาที่อ้าปากกว้าง
6.84.20
चेकितानस्तु वार्ष्णेयो गौतमं रथिनां वरम् ।
प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां छादयामास सायकैः ॥ ६.८४.२० ॥
ส่วนเจกิตานะผู้เป็นวฤษณี ได้ใช้ลูกศรปกคลุมเคาตมะ ผู้เป็นยอดแห่งนักรบรถศึก (กฤปะ) ขณะที่กองทัพทั้งหมดกำลังเฝ้ามองอยู่
6.84.21
संनिवार्य शरांस्तांस्तु कृपः शारद्वतो युधि ।
चेकितानां रणे यत्तं राजन्विव्याध पत्रिभिः ॥ ६.८४.२१ ॥
แต่กฤปะ บุตรของศารทวัต เมื่อสกัดลูกศรเหล่านั้นไว้ได้ ได้ใช้ลูกศรยิงเจกิตานะ ผู้กำลังพยายามอยู่ในสงคราม ข้าแต่พระราชา
6.84.22
अथापरेण भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ।
सारथिं चास्य समरे क्षिप्रहस्तो न्यपातयत् ॥ ६.८४.२२ ॥
จากนั้น ข้าแต่ท่าน ด้วยลูกศรภัลละอีกดอกหนึ่ง กฤปะได้ตัดคันธนูของเขา และในสงคราม ผู้มีมือว่องไวได้ทำให้สารถีของเขาล้มลง
6.84.23
अश्वांस्छास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं गदां जग्राह सात्वतः ॥ ६.८४.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา กฤปะได้สังหารม้าของสารถีด้านหลังทั้งสองคนนั้น แล้วสาตวตะก็รีบกระโดดลงจากรถ และคว้าตระบองขึ้นมา
6.84.24
स तया वीरघातिन्या गदया गदिनां वरः ।
गौतमस्य हयान्हत्वा सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.८४.२४ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักถือตระบอง ได้ใช้ตระบองที่สังหารวีรบุรุษนั้น สังหารม้าของเคาตมะ (กฤปะ) และทำให้สารถีของเขาล้มลง
6.84.25
भूमिष्ठो गौतमस्तस्य शरांश्चिक्षेप षोडशक ।
शरास्ते सात्वतं भित्त्वा प्राविशन्धरणीतलम् ॥ ६.८४.२५ ॥
เคาตมะยืนอยู่บนพื้นดิน ได้ยิงลูกศรสิบหกดอกใส่เขา ลูกศรเหล่านั้นทะลุสาตวตะและแทรกลงไปถึงผิวดิน
6.84.26
चेकितानस्ततः क्रुद्धः पुनश्चिक्षेप तां गदाम् ।
गौतमस्य वधाकाङ्क्षी वृत्रस्येव पुरन्दरः ॥ ६.८४.२६ ॥
จากนั้น เจกิตานะผู้โกรธเกรี้ยว ได้เหวี่ยงตระบองนั้นอีกครั้ง ปรารถนาจะให้เคาตมะตาย เช่นเดียวกับที่พระอินทร์ปรารถนาให้วฤตรสิ้นชีวิต
6.84.27
तामापतन्तीं विमलामश्यमगर्भां महागदाम् ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्वारयामास गौतमः ॥ ६.८४.२७ ॥
เห็นตระบองใหญ่ที่สว่างใส ทำจากหิน และแข็งแกร่งนั้นพุ่งเข้ามา เคาตมะได้สกัดไว้ด้วยลูกศรนับพันดอก
6.84.28
चेकितानस्ततः खङ्गं क्रोधादुद्धृत्य भारत ।
लाघवं परमास्थाय गौतमं समुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२८ ॥
จากนั้น ข้าแต่ภารตะ เจกิตานะด้วยความโกรธได้ชักดาบขึ้น และด้วยความว่องไวอย่างยิ่ง ได้พุ่งเข้าใส่เคาตมะ
6.84.29
गौतमोऽपि धनुस्त्यक्त्वा प्रगृह्यासिं सुसंयतः ।
वेगेन महता राजंश्चेकितानमुपाद्रवत् ॥ ६.८४.२९ ॥
ข้าแต่พระราชา เคาตมะก็ทิ้งคันธนูลง คว้าดาบขึ้นมา ด้วยการควบคุมตนอย่างดี และด้วยความเร็วอันยิ่งใหญ่ ได้พุ่งเข้าใส่เจกิตานะ
6.84.30
तावुभौ बलसंपन्नौ निस्त्रिंशवरधारिणौ ।
निस्त्रिंशाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यामन्योन्यं संततक्षतुः ॥ ६.८४.३० ॥
ทั้งสองผู้เพียบพร้อมด้วยกำลัง ถือดาบอันประเสริฐ ต่างฟันกันและกันซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยใบดาบอันคมกล้า
6.84.31
निस्त्रिंशवेगाभिहतौ ततस्तौ पुरुषर्षभौ ।
धरणीं समनुप्राप्तौ सर्वभूतनिषेविताम् ॥ ६.८४.३१ ॥
ทั้งสองผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ถูกแรงฟันของดาบกระแทก ล้มลงสู่พื้นดิน ซึ่งสรรพสัตว์ทั้งปวงอาศัยอยู่
6.84.32
मूर्छयाऽभिपरीताङ्गौ व्यायामेन तु मोहितौ ।
ततोऽभ्यधावद्वेगेन भीमसेनः सुहृत्तया ॥ ६.८४.३२ ॥
เมื่อแขนขาถูกความเป็นลมครอบงำ และหลงเวียนเพราะความอ่อนล้า ภีมเสนะด้วยความเป็นมิตรต่อเจกิตานะ จึงรีบพุ่งเข้าไปอย่างรวดเร็ว
6.84.33
चेकितानं तथाभूतं दृष्ट्वा समरदुर्मदः ।
रथमारोपयच्चैनं सर्वसैकन्यस्य पश्यतः ॥ ६.८४.३३ ॥
เห็นเจกิตานะอยู่ในสภาพเช่นนั้น วีรบุรุษผู้เมามันด้วยความกระหายการรบ ได้ยกเขาขึ้นบนรถ ขณะที่ทหารทั้งปวงมองดูอยู่
6.84.34
तथैव शकुनि शूरः स्यालस्तव विशांपतेक ।
आरोपयद्रथं तूर्णं गौतमं रथिनां वरम् ॥ ६.८४.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา ในทำนองเดียวกัน ศกุนิผู้กล้าหาญ พี่เขยของท่าน ได้รีบยกเคาตมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก ขึ้นบนรถของตน
6.84.35
सौमदत्तिं ततः क्रुद्धो धृष्टकेतुर्महाबलः ।
नवत्या सायकैः क्षिप्रं राजन्विव्याध वक्षसि ॥ ६.८४.३५ ॥
จากนั้น ธฤษฏเกตุผู้ทรงพลังและโกรธเกรี้ยว ได้ยิงบุตรของโสมทัตตะที่หน้าอกอย่างรวดเร็วด้วยลูกศรเก้าสิบดอก ข้าแต่พระราชา
6.84.36
सौमदत्तिरुरस्थैस्तैर्भृशं बाणैरशोभत ।
मध्यंदिने महाराज रश्मिभिस्तपनो यथा ॥ ६.८४.३६ ॥
บุตรของโสมทัตตะเปล่งรัศมีอย่างยิ่งด้วยลูกศรเหล่านั้นที่ปักอยู่บนอก ข้าแต่มหาราช ดุจดวงอาทิตย์ส่องแสงด้วยรัศมีในยามเที่ยงวัน
6.84.37
भूरिश्रवास्तु समरे धृष्टकेतुं महारथम् ।
हतसूतहयं चक्रे विरथं सायकोत्तमैः ॥ ६.८४.३७ ॥
ในสงคราม ภูริศรวัสได้ใช้ลูกศรชั้นเลิศทำให้มหารถธฤษฏเกตุไร้รถ โดยสารถีและม้าของเขาถูกสังหารแล้ว
6.84.38
विरथं तं समालोक्य हताश्वं हतसारथिम् ।
महता शरवर्षेण च्छादयामास संयुगे ॥ ६.८४.३८ ॥
เห็นเขาไร้รถ ไร้ม้า และไร้สารถีเช่นนั้น ภูริศรวัสได้คลุมเขาไว้ในการสู้รบด้วยสายฝนลูกศรอันมหาศาล
6.84.39
स तु तं रथमुत्सृज्य धृष्टकेतुर्महामनाः ।
आरुरोह ततो यानं शतानीकस्य मारिष ॥ ६.८४.३९ ॥
จากนั้น ธฤษฏเกตุผู้มีใจยิ่งใหญ่ ได้ละทิ้งรถคันนั้น ข้าแต่ท่าน แล้วขึ้นขี่ยานพาหนะของศตานีกะ
6.84.40
चित्रसेनो विकर्णश्च राजन्दुर्मर्षणस्तथा ।
रथिनो हेमसन्नाहाः सौभद्रमभिदुद्रुवुः ॥ ६.८४.४० ॥
ข้าแต่พระราชา จิตรเสนะ วิกรรณะ และทุรมรษณะ พร้อมด้วยนักรบรถศึกที่สวมเกราะทอง ได้รุดเข้าโจมตีบุตรของสุภัทรา
6.84.41
अभिमन्योस्ततस्तैस्तु घोरं युद्धमवर्तत ।
शरीरस्य यथा राजन्वातपित्तकफैस्त्रिभिः ॥ ६.८४.४१ ॥
จากนั้น การรบอันน่าสะพรึงกลัวได้เกิดขึ้นระหว่างอภิมันยุกับพวกเขา ข้าแต่พระราชา เปรียบเหมือนความขัดแย้งภายในร่างกายของธาตุทั้งสาม คือลม น้ำดี และเสมหะ
6.84.42
विरथांस्तव पुत्रांस्तु कृत्वा राजन्महाहवे ।
न जघान नरव्याघ्रः स्मरन्भीमवचस्तदा ॥ ६.८४.४२ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้พระองค์จะทรงทำให้บุตรของท่านไร้รถในการรบใหญ่นั้น แต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ระลึกถึงถ้อยคำของภีมะ จึงมิได้สังหารพวกเขาในขณะนั้น
6.84.43
ततो राज्ञां बहुशतैर्गजाश्वरथयायिभिः ।
संवृतं समरे भीष्मं देवैरपि दुरासदम् ॥ ६.८४.४३ ॥
จากนั้น กษัตริย์หลายร้อยพระองค์ ขึ้นทรงช้าง ม้า และรถรบ ได้ล้อมภีษมะไว้ในสมรภูมิ ซึ่งแม้แต่เทวดาก็ยากจะเข้าใกล้
6.84.44
प्रयान्तं शीघ्रमुद्वीक्ष्य परित्रातुं सुतांस्तव ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य बालमेकं महारथम् ॥ ६.८४.४४ ॥
เมื่อเห็นเขาเคลื่อนไปอย่างรวดเร็วเพื่อปกป้องบุตรของท่าน โดยมุ่งหมายที่อภิมันยุ นักรบหนุ่มผู้ยิ่งใหญ่
6.84.45
वासुदेवमुवाचेदं कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्रैते बहुला रथाः ॥ ६.८४.४५ ॥
อรชุน บุตรของกุนตี ผู้มีม้าสีขาว ได้กล่าวกับวาสุเทพว่า "ข้าแต่หฤษีเกศะ จงขับม้าไปยังที่ซึ่งมีรถรบมากมายเหล่านี้"
6.84.46
एते हि बहवः शूराः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
यथा हन्युर्न नः सेनां तथा माधव चोदय ॥ ६.८४.४६ ॥
นักรบผู้กล้าหาญมากมายเหล่านี้ ชำนาญในศาสตราวุธและบ้าคลั่งด้วยความกระหายการรบ ข้าแต่มาธวะ จงขับรถไปในทางที่พวกเขาจะไม่อาจโจมตีกองทัพของเรา
6.84.47
एवमुक्तः स वार्ष्णेयः कौन्तेयेनामितौजसा ।
रथं श्वेतहयैर्युक्तं प्रेषयामास संयुगे ॥ ६.८४.४७ ॥
เมื่อถูกตรัสเช่นนั้นโดยบุตรของกุนตีผู้มีพลังอันไร้ขีดจำกัด ผู้สืบเชื้อสายวฤษณี ได้ขับรถที่เทียมด้วยม้าขาวพุ่งไปข้างหน้าในสงคราม
6.84.48
निष्ठानको महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ।
यदर्जुनो रणे क्रुद्धः संयातस्तावकान्प्रति ॥ ६.८४.४८ ॥
ข้าแต่ท่าน เสียงโกลาหลอันใหญ่หลวงได้ดังขึ้นในกองทัพของท่าน เมื่ออรชุนผู้โกรธเกรี้ยวในการรบ บุกเข้าหาพลของท่าน
6.84.49
समासाद्य तु कौन्तेयो राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः ।
सुशर्माणमथो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.८४.४९ ॥
ข้าแต่พระราชา บุตรของกุนตีได้เข้าประชิดกษัตริย์ผู้คุ้มกันภีษมะเหล่านั้น แล้วจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่สุศรมัน
6.84.50
जानामि त्वां युधां श्रेष्ठमत्यन्तं पूर्ववैरिणम् ।
अनयस्याद्य संप्राप्तं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.८४.५० ॥
เรารู้ว่าท่านเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ และเป็นศัตรูเก่าแก่ จงดูผลอันน่าสะพรึงกลัวที่สุดของการกระทำผิดของท่านที่มาถึงในวันนี้
6.84.51
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् ।
एवं संजल्पतस्तस्य बीभत्सोः शत्रुघातिनः ॥ ६.८४.५१ ॥
วันนี้เราจะให้ท่านเห็นบรรพบุรุษผู้ล่วงลับไปก่อนหน้าท่านเอง
6.84.52
श्रुत्वापि परुषं वाक्यं सुशर्मा रथयूथपः ।
न चैनमब्रवीत्किंचिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ ६.८४.५२ ॥
ขณะที่พีภัตสุผู้สังหารศัตรูกล่าวเช่นนั้น สุศรมันผู้เป็นจอมรถแห่งกองรถรบ แม้จะได้ยินถ้อยคำหยาบกระด้าง ก็มิได้กล่าวตอบอะไรแก่เขาเลย ไม่ว่าจะดีหรือร้าย
6.84.53
अभिगम्यार्जुनं वीरं राजभिर्बहुभिर्वृतः ।
पुरस्तात्पृष्ठतश्चैव पार्श्वतश्चैव सर्वतः ॥ ६.८४.५३ ॥
เข้าประชิดอรชุนผู้กล้าหาญ ล้อมรอบด้วยกษัตริย์จำนวนมาก ทั้งข้างหน้า ข้างหลัง และด้านข้าง ทุกทิศทาง
6.84.54
परिवार्यार्जुनं सङ्ख्ये तव पुत्रैर्महारथः ।
शरैः संछादयामास मेघैरिव दिवाकरम् ॥ ६.८४.५४ ॥
ในการรบ มหารถผู้นั้นพร้อมบุตรของท่านล้อมอรชุนไว้ แล้วคลุมด้วยลูกศรดุจเมฆที่บดบังดวงอาทิตย์
6.84.55
ततः प्रवृत्तः सुमहान्संग्रामः शोणितोदकः ।
तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत ॥ ६.८४.५५ ॥
จากนั้น ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภารตะ การสงครามอันยิ่งใหญ่ก็เริ่มต้นขึ้นในสนามรบ มีโลหิตเป็นน้ำ ระหว่างพลของท่านกับปาณฑพ