મહાભારત · અધ્યાય 6.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.85.1
स ताड्यमानस्तु शरैर्धनंजयः ।
पदाहतो नाग इव श्वसन्बली ।
बाणांश्च बाणेन महारथानां ।
चिच्छेद चापानि रणे प्रसह्य ॥ ६.८५.१ ॥
બાણોથી ઘવાયેલો ધનંજય, પગે કચડાયેલા બળવાન હાથીની જેમ શ્વાસ લેતો, યુદ્ધમાં બળપૂર્વક મહારથીઓના બાણ અને ધનુષ્યો છેદ્યો.
6.85.2
संछिद्य चापानि च तानि राज्ञां ।
तेषां रणे वीर्यवतां क्षणेन।
विव्याध बाणैर्युगपन्महात्मा ।
निःशेषतां तेष्वथ मन्यमानः ॥ ६.८५.२ ॥
રાજાઓનાં તે ધનુષ્યો છેદીને, યુદ્ધમાં તે પરાક્રમીઓને ક્ષણમાં, તેમનો સંપૂર્ણ નાશ કરવાનો નિશ્ચય કરીને, તે મહાત્માએ એકસાથે બાણોથી વીંધ્યા.
6.85.3
निपेतुराजौ रुधिरप्रदिग्धा-
स्ते ताडिताः शक्रसुतेन राजन्।
विभिन्नगात्राः पतितोत्तमाङ्गा ।
गतासवश्छिन्नतनुक्रकायाः ॥ ६.८५.३ ॥
હે રાજન! ઇન્દ્રપુત્રના પ્રહારથી ઘવાયેલા તેઓ લોહીથી લથબથ થઈ યુદ્ધભૂમિમાં પડ્યા. શરીર છિન્નભિન્ન, મસ્તક પડેલાં, પ્રાણ ગયેલા અને અંગો કપાયેલા હતા.
6.85.4
महीं गताः पर्थबलाभिभूता ।
विचित्ररूपा युगपद्विनेशुः।
दृष्ट्वा हतांस्तान्युधि राजपुत्रां-
स्त्रिगर्तराजः प्रययौ रथेन ॥ ६.८५.४ ॥
પાર્થના બળથી પરાજિત થયેલા તેઓ વિચિત્ર રૂપે એકસાથે ધરતી પર પડીને નાશ પામ્યા. યુદ્ધમાં તે રાજકુમારો માર્યા ગયેલા જોઈને ત્રિગર્તરાજ રથમાં ચાલ્યો ગયો.
6.85.5
तेषां रथानामथ पृष्ठगोपा ।
द्वात्रिंशदन्येऽभ्यपतन्त पार्थम्।
तथैव ते तं परिवार्य पार्थं ।
विकृष्य चापानि महारवाणि ॥ ६.८५.५ ॥
પછી તે રથોના પાછળના રક્ષક બત્રીસ બીજા યોદ્ધાઓ પાર્થ પર તૂટી પડ્યા. એ જ રીતે તેમણે પાર્થને ઘેરી લઈને ભયંકર અવાજ કરતાં ધનુષ્યો ખેંચ્યાં.
6.85.6
अवीवृषन्बाणमहौघवृष्ट्या ।
यथा गिरिं तोयधरा जलौघैः।
संपीड्यमानस्तु शरौघवृष्ट्या ।
धनंजयस्तान्युधि जातरोषः ॥ ६.८५.६ ॥
વાદળો પર્વત પર જળપ્રવાહોથી વરસે તેમ તેમણે મહાન બાણવૃષ્ટિ કરી. બાણોના પ્રવાહના વરસાદથી પીડિત થયેલો ધનંજય યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયો.
6.85.7
षष्ट्या शरैः संयति तैलधौतै-
र्जघान तानप्यथ पृष्ठगोपान्।
रथांश्च तांस्तनवजित्य सङ्ख्ये ।
धनञ्जयः प्रीतमना यशस्वी ॥ ६.८५.७ ॥
યુદ્ધમાં તેલથી ધોયેલાં સાઠ બાણોથી તેણે પાછળના રક્ષકોને પણ મારી નાખ્યા; એ રથોને પણ સહેલાઈથી જીતીને યશસ્વી ધનંજય પ્રસન્ન મનનો થયો.
6.85.8
अथात्वरद्भीष्मवधाय जिष्णु-
र्बलानि राजन्समरे निहत्य।
त्रिगर्तराजो निहतान्समीक्ष्य ।
महात्मना तानथ बन्धुवर्गान् ॥ ६.८५.८ ॥
પછી હે રાજન, જિષ્ણુ (અર્જુન) ભીષ્મના વધ માટે ઉતાવળો થયો; યુદ્ધમાં સેનાઓને હણીને, ત્રિગર્તરાજે હણાયેલા સ્વજનોને જોઈને...
6.85.9
रणे पुरस्कृत्य नराधिपांस्तान् ।
जगाम पार्थं त्वरितो वधाय
अभिद्रुतं चास्त्रभृतां वरिष्ठं ।
धनंजयं वीक्ष्य शिखण्डिमुख्याः ॥ ६.८५.९ ॥
યુદ્ધમાં તે નરાધિપોને આગળ કરીને તે વધ માટે ઝડપથી પાર્થ તરફ ગયો; શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધનંજયને દોડતો આવતો જોઈને શિખંડી વગેરે મુખ્યો...
6.85.10
अभ्यद्ययुस्ते शितशस्त्रहस्ता ।
रिरक्षिषन्तो रथमर्जुनस्य।
पार्थोऽपि तानापततः समीक्ष्य ।
त्रिगर्तराज्ञा सहितान्नृवीरान ॥ ६.८५.१० ॥
તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો હાથમાં લઈને અર્જુનના રથની રક્ષા કરવાની ઇચ્છાથી તેઓ આગળ ધસ્યા; પાર્થે પણ ત્રિગર્તરાજ સાથે આક્રમણ કરતા એ નરવીરોને જોયા.
6.85.11
विध्वंसयित्वा समरे धनुष्मान् ।
गाण्डीवमुक्तैर्निशितैः पृषत्कैः ।
भीष्मं यियासुर्युधि संददर्श ।
दुर्योधनं सैन्धवादींश्च राज्ञः ॥ ६.८५.११ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓને વિખેરી નાખનાર ધનુર્ધર (અર્જુન), ગાંડીવમાંથી છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણો સાથે ભીષ્મ તરફ જવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં દુર્યોધન અને સૈંધવ આદિ રાજાઓને જોયા.
6.85.12
गाङ्गेयमाजौ शरचापपाणिः ॥ ६.८५.१२ ॥
યુદ્ધમાં ધનુષ્ય-બાણ હાથમાં લીધેલ ગાંગેય (ભીષ્મ)…
6.85.13
भीष्मोऽपि दृष्ट्वा समरे कृतास्त्रान् ।
स पाण्डवानां रथिनोऽभ्युदारान्।
विहाय संग्राममुखे धनंजयं ।
जवेन पार्थं पुनराजगाम ॥ ६.८५.१३ ॥
ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં કૃતાસ્ત્ર અને પાંડવોના ઉદાર રથીઓને જોઈને, યુદ્ધના મોખરે ધનંજયને છોડીને વેગથી પાર્થ પાસે ફરી આવ્યા.
6.85.14
र्भीष्मं ययौ शान्तनवं रणाय ॥ ६.८५.१४ ॥
…ભીષ્મ, શાંતનુના પુત્ર, યુદ્ધ માટે ગયા.
6.85.15
तैः संप्रयुक्तैः स महारथाग्र्यै-
र्गङ्गासुतः समरे चित्रयोधी।
न विव्यधे शान्तनवो महात्मा ।
समागतैः पाण्डुसुतैः समस्तैः ॥ ६.८५.१५ ॥
તે શ્રેષ્ઠ મહારથીઓએ છોડેલા બાણોથી યુદ્ધમાં ગંગાપુત્ર, વિચિત્રયોદ્ધા, મહાત્મા શાંતનુપુત્ર ઘાયલ ન થયા; પાંડુના બધા પુત્રો એકઠા થયા હતા.
6.85.16
अथैत्य राजा युधि सत्यसन्धो ।
जयद्रथोऽत्युग्रबलो मनस्वी।
चिच्छेद चापानि महारथानां ।
प्रसह्य तेषां धनुषा वरेण ॥ ६.८५.१६ ॥
પછી યુદ્ધમાં સત્યસંધ, અત્યંત ઉગ્રબળવાન, મનસ્વી રાજા જયદ્રથ આગળ આવીને ઉત્તમ ધનુષ્યથી તે મહારથીઓના ધનુષ્યો બળપૂર્વક કાપી નાખ્યાં.
6.85.17
युधिष्ठिरं भीमसेनं यमौ च ।
पार्थं कृष्णं युधि संजातकोपः ।
दुर्योदनः क्रोधविषो महात्मा ।
जघान बाणैरनलप्रकाशैः ॥ ६.८५.१७ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા મહાત્મા દુર્યોધને, જેનું વિષ ક્રોધ હતું, યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, બંને યમ, પાર્થ અને કૃષ્ણને અગ્નિ જેવા તેજસ્વી બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.85.18
कृपेण शल्येन शलेन चैव ।
तथा विभो चित्रसेनेन चौजौ।
विद्धाः शरैस्तेऽतिविवृद्धकोपै-
र्देवा यथा दैत्यगणैः समेतैः ॥ ६.८५.१८ ॥
હે વિભો, કૃપ, શલ્ય, શલ, ચિત્રસેન અને બંને ઓજસોએ અતિશય વધેલા ક્રોધથી તેમને બાણોથી વીંધ્યા, જેમ એકઠા થયેલા દૈત્યગણોએ દેવોને વીંધ્યા.
6.85.19
छिन्नायुधं शान्तनवेन राजा ।
शिखण्डिनं प्रेक्ष्य च जातकोपः।
अजातशत्रुः समरे महात्मा ।
शिखण्डिनं क्रुद्ध उवाच वाक्यम् ॥ ६.८५.१९ ॥
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે જેનું શસ્ત્ર કાપ્યું હતું તે શિખંડીને જોઈને યુદ્ધમાં મહાત્મા અજાતશત્રુ રાજા ક્રોધિત થયા અને શિખંડીને ક્રોધથી બોલ્યા.
6.85.20
उक्त्वा तथा त्वं पितुरग्रतो मा-
महं हनिष्यामि महाव्रतं तम्।
भीष्मं शरौघैर्विमलार्कवर्णैः ।
सत्यं वदामीति कृता प्रतिज्ञा ॥ ६.८५.२० ॥
તું તારા પિતાની સામે મને આમ બોલ્યો હતો: 'નિર્મળ સૂર્યના જેવા વર્ણવાળા બાણોના સમૂહથી મહાવ્રતી ભીષ્મને હું મારી નાખીશ; સત્ય કહું છું, એ જ મારી પ્રતિજ્ઞા છે.'
6.85.21
त्वया च नैनां सफलां करोषि ।
देवव्रतं यन्न निहंसि युद्धे।
मिथ्याप्रतिज्ञो भव मात्र वीर ।
रक्षस्व धर्मं स्वकुलं यशश्च ॥ ६.८५.२१ ॥
યુદ્ધમાં જો તું દેવવ્રત ભીષ્મને નહીં મારે, તો આ પ્રતિજ્ઞાને તું સફળ નથી કરતો. હે વીર, ખોટી પ્રતિજ્ઞાવાળો ન થા; ધર્મ, તારા કુળ અને યશનું રક્ષણ કર.
6.85.22
प्रेक्षस्व भीष्मं युधि भीमवेगं ।
सर्वांस्तपन्तं मम सैन्यसङ्घान्।
शरौघजालैरतितिग्मवेगैः ।
कालं यथा कालकृतं क्षणेन ॥ ६.८५.२२ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મને જુઓ, તેમનો વેગ ભયંકર છે; તે મારી સેનાના સર્વ સમૂહોને તપાવી રહ્યા છે, જેમ કાળ ક્ષણમાં કાળનો કોળિયો કરે છે, બાણોની જાળ વડે અને અતિ તીક્ષ્ણ વેગ વડે.
6.85.23
निकृत्तचापः समरेऽनपेक्षः ।
पराजितः शान्तनवेन चाजौ ।
विहाय बन्धूनथ सदरांश्च ।
क्व यास्यसे नानुरूपं तवेदम् ॥ ६.८५.२३ ॥
ધનુષ્ય તૂટેલો, યુદ્ધમાં બેપરવા, શંતનુના પુત્ર વડે યુદ્ધમાં પરાજિત થયેલો તું, બંધુઓ અને પત્નીઓને છોડીને ક્યાં જઈશ? આ તારા માટે યોગ્ય નથી.
6.85.24
दृष्ट्वा हि भीष्मं तमनन्तवीर्यं ।
भग्नं च सैन्यं द्रवमाणमेवम् ।
भीतोऽसि नूनं द्रुपदस्य पुत्र ।
तथा हि ते मुखवर्णोऽप्रहृष्टः ॥ ६.८५.२४ ॥
અનંત પરાક્રમી ભીષ્મને જોઈને અને સેનાને આ રીતે ભાંગીને ભાગતી જોઈને, દ્રુપદના પુત્ર, તું ચોક્કસ ભયભીત થયો છે, કારણ કે તારો મુખવર્ણ પ્રસન્ન નથી.
6.85.25
अज्ञायमाने च धनंजये तु ।
महाहावे संप्रसक्ते नृवीरे।
कथं हि भीष्मात्प्रथितः पृथिव्यां ।
भयं त्वमद्य प्रकरोषि वीर ॥ ६.८५.२५ ॥
ધનંજય ન દેખાતો હોય અને મહાયુદ્ધમાં લાગેલો હોય ત્યારે, હે વીર, પૃથ્વી પર ભીષ્મથી પ્રસિદ્ધ એવો તું આજે ભય કેમ ઉત્પન્ન કરે છે?
6.85.26
स धर्मराजस्य वचो निशम्य ।
रूक्षाक्षरं विप्रलापानुबद्धम् ।
प्रत्यादेशं मन्यमानो महात्मा ।
प्रतत्वरे भीष्मवधाय राजन् ॥ ६.८५.२६ ॥
ધર્મરાજના એ કઠોર શબ્દો અને વિલાપથી ભરેલાં વચનો સાંભળીને, તે મહાત્માએ તેને તિરસ્કાર માન્યો અને હે રાજન, ભીષ્મના વધ માટે ઝડપથી આગળ વધ્યો.
6.85.27
तमापतन्तं महता जवेन ।
शिखण्डिनं भीष्ममभिद्रवन्तम्।
निवारयामास हि शल्य एन-
मस्त्रेण घोरेण सुदुर्जयेन ॥ ६.८५.२७ ॥
મહાન વેગથી ભીષ્મ પર ધસી આવતા શિખંડીને શલ્યે ભયંકર અને અતિ દુર્જય અસ્ત્રથી ખરેખર રોકી દીધો.
6.85.28
शरैस्तदस्त्रं प्रतिबाधमानः ॥ ६.८५.२८ ॥
બાણોથી તે અસ્ત્રનો પ્રતિકાર કરતા (તેણે તેને રોક્યું).
6.85.29
अथाददे वारुणमन्यदस्त्रं ।
शिखण्ड्यथोऽग्रं प्रतिघातमस्य।
तदस्त्रमस्त्रेण विदार्यमाणं ।
खस्थाः सुरा ददृशुः पार्थिवाश्च ॥ ६.८५.२९ ॥
પછી શિખંડીએ વરુણ-સંબંધી બીજું અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું; તે તેના અસ્ત્રનો પ્રતિઘાત હતું. તે અસ્ત્ર બીજા અસ્ત્રથી વિદારાતું જોઈને આકાશમાં રહેલા દેવતાઓ અને રાજાઓએ જોયું.
6.85.30
भीष्मस्तु राजन्समरे महात्मा ।
धनुश्च चित्रं ध्वजमेव चापि।
छित्त्वाऽनदत्पाण्डुसुतस्य वीरो ।
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ ६.८५.३० ॥
હે રાજન! પરંતુ મહાત્મા ભીષ્મે યુદ્ધમાં પાંડુપુત્ર, અજમીઢવંશી રાજા યુધિષ્ઠિરનું વિચિત્ર ધનુષ્ય અને ધ્વજ પણ કાપીને ગર્જના કરી.
6.85.31
ततः समुत्सृज्य धनुः सबाणं ।
युधिष्ठिरं वीक्ष्य भयाभिभूतम्।
गदां प्रगृह्याभिपपात सङ्ख्ये ।
जयद्रथं भीमसेनः पदातिः ॥ ६.८५.३१ ॥
પછી ભયથી અભિભૂત યુધિષ્ઠિરને જોઈને ભીમસેને બાણ સહિત ધનુષ્ય ફેંકી દીધું, ગદા ઉપાડી અને પગે ચાલીને યુદ્ધમાં જયદ્રથ પર ધસ્યો.
6.85.32
तमापतन्तं सहसा जवेन ।
जयद्रथः सगदं भीमसेनम्।
विव्याध घोरैर्यमदण्डकल्पैः ।
शितैः शरैः पञ्चशरैः समन्तात् ॥ ६.८५.३२ ॥
અચાનક વેગથી ધસી આવતા ગદાધારી ભીમસેનને જયદ્રથે યમદંડ સમાન ભયંકર, તીક્ષ્ણ પાંચ-પાંચ બાણોથી ચારે બાજુથી વીંધી નાખ્યો.
6.85.33
अचिन्तयित्वा स शरांस्तरस्वी ।
वृकोदरः क्रोधपरीतचेताः ।
जघान वाहान्समरे समन्तात् ।
सुसंमतान्सिन्धुराजस्य सङ्ख्ये ॥ ६.८५.३३ ॥
બાણોની પરવા કર્યા વિના, ક્રોધથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળા તે વેગવાન વૃકોદરે યુદ્ધમાં સિંધુરાજના અતિપ્રિય ઘોડાઓને ચારે બાજુથી મારી નાખ્યા.
6.85.34
ततोऽभिवीक्ष्याप्रतिमप्रभाव-
स्तवात्मजस्त्वरमाणो रथेन
अभ्यायौ भीमसेनं निहन्तुं ।
समुद्यतास्त्रः सुरराजकल्पः ॥ ६.८५.३४ ॥
ત્યારે અપ્રતિમ પ્રભાવવાળો તમારો પુત્ર ભીમસેનને જોઈને તેને મારવા રથમાં ઉતાવળે આગળ આવ્યો; શસ્ત્ર ઉગામેલો તે દેવરાજ જેવો હતો.
6.85.35
जयद्रथो भग्रवाहं रथं त ।
त्यक्त्वा ययौ यत्र राजा कुरूणाम् ।
भयेन भीमस्य समूढचेताः ।
ससौबलस्तत्र युद्धस्य भीतः ॥ ६.८५.३५ ॥
તૂટેલા ઘોડાવાળો રથ છોડીને જયદ્રથ જ્યાં કુરુઓના રાજા હતા ત્યાં ગયો; ભીમના ભયથી ચિત્ત મૂંઝાઈને સૌબલ સાથે યુદ્ધથી ડરીને ત્યાં જ ગયો.
6.85.36
भीमोऽप्यथैनं सहसा विनद्य ।
प्रत्युद्ययौ गदया तर्जयानः।
समुद्यतां तां यमदण्डकल्पां ।
दृष्ट्वा गदां ते कुरवः समन्तात् ॥ ६.८५.३६ ॥
ભીમે પણ તરત ગર્જના કરીને ગદાથી ધમકાવતાં તેના પર ધસી જઈ આક્રમણ કર્યું; ઉગામેલી યમદંડ જેવી તે ગદા જોઈને કૌરવો ચારે બાજુ ભાગ્યા.
6.85.37
विहाय सर्वे तव पुत्रमुग्नं ।
पातं गदायाः परिहर्तुकामाः।
अपक्रान्तास्तुमुले संप्रमर्दे ।
सुदूरुणे भारत मोहनीये ॥ ६.८५.३७ ॥
હે ભારત, તારા તે ઉગ્ર પુત્રને છોડીને બધા ગદાના પ્રહારથી બચવાની ઇચ્છાથી તે ભયંકર, મૂંઝવણભર્યા ઘમસાણમાં પાછા હટી ગયા.
6.85.38
ज्जगामान्यं भ्रमप भूमिदेशम् ॥ ६.८५.३८ ॥
…તે બીજા ભૂભાગ તરફ ગયો.
6.85.39
गदापि सा प्राप्य रथं सुचित्रं ।
साश्व ससूतं विनिहत्य सङ्ख्ये।
जगाम भूमिं ज्वलिता महोल्क ।
भ्रष्टाऽम्बराद्गामिव संपतन्ती ॥ ६.८५.३९ ॥
તે ગદા પણ એ સુંદર રથ સુધી પહોંચીને, યુદ્ધમાં ઘોડા અને સારથિ સહિત તેનો નાશ કરીને, આકાશથી પડતી બળતી મહોલ્કાની જેમ ભૂમિ પર પડી.
6.85.40
आश्चर्यभूतं सुमहत्त्वदीया ।
दृष्ट्वैव तद्भारत संप्रहृष्टाः।
सर्वे विनेदुः सहिताः समन्ता-
त्पुपूजिरे तव पुत्रस्य शौर्यम् ॥ ६.८५.४० ॥
હે ભરત, એ અત્યંત અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને તારા બધા માણસો અત્યંત હર્ષિત થઈને ચારે બાજુથી એકસાથે ગર્જના કરવા લાગ્યા અને તારા પુત્રના પરાક્રમની પૂજા (પ્રશંસા) કરવા લાગ્યા.