ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.87.1
परिणाम्य निशां तां तु सुखसुप्ता जनेश्वराः ।
कुरवः पाण्डवाश्चैव पुनर्युद्धाय निर्ययुः ॥ ६.८७.१ ॥
ସେହି ରାତ୍ରି ବିତାଇ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା ଜନନାୟକ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
6.87.2
ततः शब्दो महानासीत्सेनयोरुभयोर्नृप ।
निर्गच्छमानयोः सङ्ख्ये यथा सागरयोरिव ॥ ६.८७.२ ॥
ତା'ପରେ ହେ ରାଜନ୍, ଦୁଇ ସେନା ବାହାରିବା ବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ସାଗର ପରି ମହାଶବ୍ଦ ହେଲା।
6.87.3
ततो दुर्योधनो राजा चित्रसेनो विविंशतिः ।
भीष्मश्च रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजश्च वै द्विजः ॥ ६.८७.३ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଚିତ୍ରସେନ, ବିବିଂଶତି, ରଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
6.87.4
एकीभूताः सुसंयत्ताः कौरवाणां महाचमूम् ।
व्यूहाय विदधू राजन्पाण्डवान्प्रतिदंशितान् ॥ ६.८७.४ ॥
ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭଲ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କୌରବମାନେ, ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ମହାସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇଲେ।
6.87.5
कूर्मव्यूहं ततः कृत्वा पिता तव विशांपते ।
सागरप्रतिमं घोरं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ॥ ६.८७.५ ॥
ତା'ପରେ ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆପଣଙ୍କ ପିତା କୂର୍ମବ୍ୟୂହ ରଚିଲେ; ତାହା ସାଗର ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବାହନର ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
6.87.6
अग्रतः सर्वसैन्यानां भीष्मः शान्तनवो ययौ ।
मालवैर्दाक्षिणात्यैश्च आवन्त्यैश्च समन्वितः ॥ ६.८७.६ ॥
ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ମାଳବ, ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଓ ଆବନ୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ।
6.87.7
ततोऽनन्तरमेवासीद्भारद्वाजः प्रतापवान ।
पुलिन्दैः पारदैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः ॥ ६.८७.७ ॥
ତା'ପରେ ତୁରନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଥିଲେ; ସେ ପୁଲିନ୍ଦ, ପାରଦ, କ୍ଷୁଦ୍ରକ ଓ ମାଳବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
6.87.8
द्रोणादनन्तरं यत्तो भगदत्तः प्रतापवान् ।
मगधैश्च कलिङ्गैश्च पिशाचैश्च विशांपते ॥ ६.८७.८ ॥
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ପରାକ୍ରମୀ ଭଗଦତ୍ତ ଆସିଲେ; ସେ ମଗଧ, କଳିଙ୍ଗ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ହେ ପ୍ରଜାପତେ!
6.87.9
प्राग्ज्योतिषादनु नृपः कौसल्योऽथ बृहद्बलः ।
मेकलैः कुरुविन्दैश्च त्रैपुरैश्च समन्विताः ॥ ६.८७.९ ॥
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ପରେ ରାଜା କୌସଲ୍ୟ ବୃହଦ୍ବଳ ଆସିଲେ; ସେ ମେକଳ, କୁରୁବିନ୍ଦ ଓ ତ୍ରୈପୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
6.87.10
बृहद्बलादनु नृपस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः ।
काम्भोजैर्बहुभिः सार्धं यवनैश्च सहस्रशः ॥ ६.८७.१० ॥
ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କ ପରେ ରାଜା ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ପ୍ରସ୍ଥଳାଧିପ ଆସିଲେ; ସେ ବହୁ କାମ୍ବୋଜ ଓ ହଜାର ହଜାର ଯବନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
6.87.11
द्रौणिस्तु रभसः शूरस्त्रैगर्तादनु भारत ।
प्रययौ सिंहनादेन नादयानो धरातलम् ॥ ६.८७.११ ॥
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ବୀର ଓ ବେଗବାନ, ହେ ଭାରତ, ସିଂହନାଦ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
6.87.12
तथा सर्वेण सैन्येन राजा दुर्योधनस्तदा ।
द्रौणेरनन्तरं प्रायात्सोदर्यैः परिवारितः ॥ ६.८७.१२ ॥
ସେହିପରି ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମଗ୍ର ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସେ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇଥିଲେ।
6.87.13
दुर्योधनादनु ततः कृपः शारद्वतो ययौ ।
एवमेष महाव्यूहः प्रययौ सागरोपमः ॥ ६.८७.१३ ॥
ତା'ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପଛେ ଶାରଦ୍ୱତ କୃପ ଗଲେ। ଏହିପରି ଏହି ମହାବ୍ୟୂହ ସାଗର ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
6.87.14
रेजुस्तत्र पताकाश्च श्वेतच्छत्राणि भारत ।
अङ्गदान्यत्र चित्राणि महार्हाणि धनूंषि च ॥ ६.८७.१४ ॥
ସେଠାରେ ପତାକା ଓ ଧଳା ଛତ୍ର ଝଲସିଲା। ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ବହୁମୂଲ୍ୟ ବାଜୁବନ୍ଧ ଓ ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଝଲସିଲା।
6.87.15
तं तु दृष्ट्वा महाव्यूहं तावकानां महारथः ।
युधिष्ठिरोऽब्रवीत्तूर्णं पार्षतं पृतनापतिम् ॥ ६.८७.१५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ସେହି ମହାବ୍ୟୂହ ଦେଖି ମହାରଥୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୀଘ୍ର ପୃଷତ ପୁତ୍ର ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.87.16
पश्य व्यूहं महेष्वास निर्मितं सागरोपमम् ।
प्रतिव्यूहं रणे शूर कुरु क्षिप्रं महारथ ॥ ६.८७.१६ ॥
ହେ ମହାଧନୁର୍ଧର, ସାଗର ପରି ରଚିତ ଏହି ବ୍ୟୂହକୁ ଦେଖ। ହେ ଶୂର, ହେ ମହାରଥୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ଏହାର ପ୍ରତିବ୍ୟୂହ ରଚ।
6.87.17
ततः स पार्षतः क्रूरो व्यूहं चक्रे सुदारुणम् ।
श्रृङ्गाटकं महाराज परव्यूहविनाशनम् ॥ ६.८७.१७ ॥
ତା'ପରେ ସେହି କ୍ରୂର ପୃଷତ ପୁତ୍ର ଅତି ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟୂହ ରଚିଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ତାହା ଶୃଙ୍ଗାଟକ ଥିଲା, ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୂହ ବିନାଶକାରୀ।
6.87.18
श्रृङ्गाभ्यां भीमसेनश्च सात्यकिश्च महारथः ।
रथैरनेकसाहस्रैस्तथा हयपदातिभिः ॥ ६.८७.१८ ॥
ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ପଦାତିକ ଥିଲେ।
6.87.19
नाभावभून्नरश्रेष्ठः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
मध्ये युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ६.८७.१९ ॥
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧଳା ଘୋଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ, କୃଷ୍ଣ ଯାହାଙ୍କ ସାରଥି ସେ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ମାଦ୍ରୀର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଥିଲେ।
6.87.20
अथेतरे महेष्वासाः सहसैन्या नराधिपाः ।
व्यूहं तं पूरयामासुर्व्यूहशास्त्रविशारदाः ॥ ६.८७.२० ॥
ତା'ପରେ ବ୍ୟୂହଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଅନ୍ୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ରାଜାମାନେ ନିଜ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ସେ ବ୍ୟୂହକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
6.87.21
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ।
अतिष्ठन्समरे शूरा योद्धुकामा जयैषिणः ॥ ६.८७.२१ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏହିପରି ସେ ମହାବ୍ୟୂହ ରଚି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ଜୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଶୂରମାନେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.87.22
भेरीशब्दैश्च विमलैर्विमिश्रैः शङ्खनिःस्वनैः ।
क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैर्नादिताः सर्वतो दिशः ॥ ६.८७.२२ ॥
ଭେରୀର ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଓ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ସହିତ ମିଶି, ଗର୍ଜନ, ତାଳି ଓ ଚିତ୍କାରରେ ସବୁ ଦିଗ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
6.87.23
ततः शूराः समासाद्य समरे ते परस्परम ।
नेत्रैरनिमिषै राजन्नवैक्षन्त परस्परम् ॥ ६.८७.२३ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଶୂରମାନେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ପରସ୍ପର ନିକଟକୁ ଆସି, ନିମିଷ ନ ପକାଇ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁଲେ।
6.87.24
मनोभिस्ते मनुष्येन्द्र युद्धं योधाः प्रचक्रिरे ।
पुनराहूय तेऽन्योन्यं शरीरैरपि चक्रिरे ॥ ६.८७.२४ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ପୁଣି ପରସ୍ପରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.87.25
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ।
तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.८७.२५ ॥
ତା'ପରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାବହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଆପଣଙ୍କର ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.87.26
नाराचा निशिताः सङ्ख्ये संपतन्ति स्म भारत ।
व्यात्तानना भयकरा उरगा इव सङ्घशः ॥ ६.८७.२६ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନାରାଚ ବାଣ ମୁଖ ଖୋଲା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପଙ୍କ ପରି ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିଲେ।
6.87.27
निष्पेतुर्विमलाः शक्त्यस्तैलधौताः सुतेजनाः ।
अम्बुदेभ्यो यथा राजन्भ्राजमानाः शतह्रदाः ॥ ६.८७.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୈଳରେ ଧୋଇ ହୋଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି-ଅସ୍ତ୍ର ମେଘରୁ ଶହ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିବା ପରି ଛୁଟିଲେ।
6.87.28
गदाश्च विमलैः पट्टैः पिनद्धाः स्वर्णभूषिताः ।
पतन्त्यस्तत्र दृस्यन्ते गिरिशृङ्गोपमाः शुभाः ॥ ६.८७.२८ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ, ନିର୍ମଳ ପଟ୍ଟରେ ବନ୍ଧା ଗଦା ସେଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଗଲା; ପର୍ବତଶିଖର ପରି ସୁନ୍ଦର।
6.87.29
निस्त्रिंशाश्च व्यदृश्यन्त विमलाम्बरसन्निभाः ।
आर्षभाणि च चर्माणि शतचन्द्राणि भारतत ॥ ६.८७.२९ ॥
ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଝଳମଳ ଖଡ୍ଗ ଦେଖାଗଲା; ହେ ଭାରତ, ଶହେ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନ ଥିବା ଷଣ୍ଢଚର୍ମ ଢାଲ ମଧ୍ୟ।
6.87.30
अशोभन्त रणे राजन्पात्यमानानि सर्वशः ।
तेऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप ॥ ६.८७.३० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାରିଆଡ଼େ ପଡ଼ୁଥିବା ସେହି ଦୁଇ ସେନା, ପରସ୍ପର ସହ ଯୁଝୁଥିଲେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ହେ ନରାଧିପ।
6.87.31
अशोभेतां यथा देवदैत्यसेने समुद्यते ।
अभ्यद्रवन्त समरे तेऽन्योन्यं वै समन्ततः ॥ ६.८७.३१ ॥
ଉଠିଥିବା ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ ସେନା ପରି ସେମାନେ ଶୋଭା ପାଇଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଚାରିଆଡ଼ୁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ିଲେ।
6.87.32
रथास्तु रथिभिस्तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे ।
युगैर्युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः ॥ ६.८७.३२ ॥
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ରଥ ଚଳାଇଲେ। ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ଯୁଆଳି ସହ ଯୁଆଳି ମିଶାଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.87.33
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात्पावकोऽभवत् ।
दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतो दिशम् ॥ ६.८७.३३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରତ ହାତୀମାନଙ୍କ ଘର୍ଷଣରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲା। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତରୁ ଧୂଆଁ ସହିତ ଅଗ୍ନି ସବୁ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଗଲା।
6.87.34
प्रासैरभिहताः केचिद्गजयोधाः समन्ततः ।
पतमानाः स्म दृश्यन्ते गिरिशृङ्गान्नगा इव ॥ ६.८७.३४ ॥
ଭାଲାରେ ଆହତ କେତେକ ହାତୀ-ଯୋଦ୍ଧା ଚାରିଆଡ଼େ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଗଲା, ଯେପରି ପର୍ବତ-ଶିଖରରୁ ଗଛ ପଡ଼େ।
6.87.35
पादाताश्चाप्यदृश्यन्त निघ्नन्तोऽथ परस्परम् ।
चित्ररूपधराः शूरा नखरप्रासयोधिनः ॥ ६.८७.३५ ॥
ପଦାତିକମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ। ବିଚିତ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀରମାନେ ନଖ ଓ ଭାଲା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.87.36
अन्योन्यं ते समासाद्य कुरुपाण्डवसैनिकाः ।
अस्त्रैर्नानाविधैर्घोरै रणे निन्युर्यमक्षयम् ॥ ६.८७.३६ ॥
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସୈନିକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
6.87.37
ततः शान्तनवो भीष्मो रथघोषेण नादयन् ।
अभ्यागमद्रणे पार्थान्धनुःशब्देन मोहयन् ॥ ६.८७.३७ ॥
ତା'ପରେ ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରଥର ଘର୍ଘରରେ ଦିଗ ମୁଖରିତ କରି, ଧନୁର ଟଙ୍କାରରେ ପାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ରଣରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
6.87.38
पाण्डवानां रथाश्चापि नदन्तो भैरवं स्वनम् ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ ६.८७.३८ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.87.39
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत ।
नराश्वरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम् ॥ ६.८७.३९ ॥
ତା'ପରେ ହେ ଭରତ, ଆପଣଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ମନୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ପରସ୍ପରରେ ମିଶିଗଲେ।