మహాభారతం · అధ్యాయం 6.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.87.1
परिणाम्य निशां तां तु सुखसुप्ता जनेश्वराः ।
कुरवः पाण्डवाश्चैव पुनर्युद्धाय निर्ययुः ॥ ६.८७.१ ॥
ఆ రాత్రిని గడిపి, సుఖంగా నిద్రించిన జననాయకులైన కౌరవులు, పాండవులు మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరారు.
6.87.2
ततः शब्दो महानासीत्सेनयोरुभयोर्नृप ।
निर्गच्छमानयोः सङ्ख्ये यथा सागरयोरिव ॥ ६.८७.२ ॥
అప్పుడు ఓ రాజా, రెండు సేనలు బయలుదేరుతుండగా యుద్ధంలో రెండు సముద్రాలవలె గొప్ప ధ్వని కలిగింది.
6.87.3
ततो दुर्योधनो राजा चित्रसेनो विविंशतिः ।
भीष्मश्च रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजश्च वै द्विजः ॥ ६.८७.३ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు, చిత్రసేనుడు, వివింశతి, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, ద్విజుడైన భారద్వాజుడు ముందుకు వచ్చారు.
6.87.4
एकीभूताः सुसंयत्ताः कौरवाणां महाचमूम् ।
व्यूहाय विदधू राजन्पाण्डवान्प्रतिदंशितान् ॥ ६.८७.४ ॥
ఏకమై బాగా సిద్ధమై, ఓ రాజా, కౌరవులు పాండవులకు ఎదురుగా తమ మహాసేనను వ్యూహంగా అమర్చారు.
6.87.5
कूर्मव्यूहं ततः कृत्वा पिता तव विशांपते ।
सागरप्रतिमं घोरं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ॥ ६.८७.५ ॥
అప్పుడు ఓ ప్రజాధిపతీ, మీ తండ్రి కూర్మవ్యూహాన్ని రచించాడు; అది సముద్రంలా భయంకరంగా, వాహనాలనే అలలతో నిండి ఉంది.
6.87.6
अग्रतः सर्वसैन्यानां भीष्मः शान्तनवो ययौ ।
मालवैर्दाक्षिणात्यैश्च आवन्त्यैश्च समन्वितः ॥ ६.८७.६ ॥
అన్ని సేనలకు ముందు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు మాళవులు, దక్షిణులు, ఆవంత్యులతో కలిసి నడిచాడు.
6.87.7
ततोऽनन्तरमेवासीद्भारद्वाजः प्रतापवान ।
पुलिन्दैः पारदैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः ॥ ६.८७.७ ॥
తరువాత వెంటనే పరాక్రమవంతుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) ఉన్నాడు; ఆయన పులిందులు, పారదులు, క్షుద్రకులు, మాలవులతో కూడి ఉన్నాడు.
6.87.8
द्रोणादनन्तरं यत्तो भगदत्तः प्रतापवान् ।
मगधैश्च कलिङ्गैश्च पिशाचैश्च विशांपते ॥ ६.८७.८ ॥
ద్రోణుని తరువాత, పరాక్రమవంతుడైన భగదత్తుడు సిద్ధంగా వచ్చాడు; అతడు మగధులు, కళింగులు, పిశాచులతో కూడి ఉన్నాడు. ఓ ప్రజాపతీ!
6.87.9
प्राग्ज्योतिषादनु नृपः कौसल्योऽथ बृहद्बलः ।
मेकलैः कुरुविन्दैश्च त्रैपुरैश्च समन्विताः ॥ ६.८७.९ ॥
ప్రాగ్జ్యోతిషు తరువాత రాజు కౌసల్యుడు బృహద్బలుడు వచ్చాడు; అతడు మేకలులు, కురువిందులు, త్రైపురులతో కూడి ఉన్నాడు.
6.87.10
बृहद्बलादनु नृपस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः ।
काम्भोजैर्बहुभिः सार्धं यवनैश्च सहस्रशः ॥ ६.८७.१० ॥
బృహద్బలుని తరువాత రాజు త్రిగర్తుడు, ప్రస్థలాధిపతి వచ్చాడు; అతడు అనేకమంది కాంబోజులు, వేలాది యవనులతో కూడి ఉన్నాడు.
6.87.11
द्रौणिस्तु रभसः शूरस्त्रैगर्तादनु भारत ।
प्रययौ सिंहनादेन नादयानो धरातलम् ॥ ६.८७.११ ॥
త్రిగర్తుల తరువాత ద్రోణుని కుమారుడు, వీరుడు, వేగవంతుడు, ఓ భారతా, సింహనాదం చేస్తూ భూమిని మ్రోగిస్తూ ముందుకు సాగాడు.
6.87.12
तथा सर्वेण सैन्येन राजा दुर्योधनस्तदा ।
द्रौणेरनन्तरं प्रायात्सोदर्यैः परिवारितः ॥ ६.८७.१२ ॥
అలాగే ఆ సమయంలో రాజు దుర్యోధనుడు మొత్తం సైన్యంతో ద్రోణుని కుమారుని తరువాత ముందుకు సాగాడు; అతడు తన సోదరులచే చుట్టబడి ఉన్నాడు.
6.87.13
दुर्योधनादनु ततः कृपः शारद्वतो ययौ ।
एवमेष महाव्यूहः प्रययौ सागरोपमः ॥ ६.८७.१३ ॥
ఆ తర్వాత దుర్యోధనుని వెనుక శారద్వతుడైన కృపుడు వెళ్ళాడు. ఈ విధంగా ఈ మహావ్యూహం సముద్రంలా ముందుకు సాగింది.
6.87.14
रेजुस्तत्र पताकाश्च श्वेतच्छत्राणि भारत ।
अङ्गदान्यत्र चित्राणि महार्हाणि धनूंषि च ॥ ६.८७.१४ ॥
అక్కడ పతాకలు, తెల్లని గొడుగులు ప్రకాశించాయి. ఓ భారతా, అక్కడ విచిత్రమైన, అమూల్యమైన భుజకీర్తులు, ధనువులు కూడా మెరిశాయి.
6.87.15
तं तु दृष्ट्वा महाव्यूहं तावकानां महारथः ।
युधिष्ठिरोऽब्रवीत्तूर्णं पार्षतं पृतनापतिम् ॥ ६.८७.१५ ॥
మీ పక్షపు ఆ మహావ్యూహాన్ని చూసిన మహారథుడైన యుధిష్ఠిరుడు వెంటనే పృషతుని కుమారుడు, సేనాపతియైన వానికి ఇలా చెప్పాడు.
6.87.16
पश्य व्यूहं महेष्वास निर्मितं सागरोपमम् ।
प्रतिव्यूहं रणे शूर कुरु क्षिप्रं महारथ ॥ ६.८७.१६ ॥
మహాధనుర్ధరా, సముద్రంలా నిర్మించబడిన ఈ వ్యూహాన్ని చూడు. శూరా, మహారథా, యుద్ధంలో వెంటనే దీనికి ప్రతివ్యూహాన్ని పన్ను.
6.87.17
ततः स पार्षतः क्रूरो व्यूहं चक्रे सुदारुणम् ।
श्रृङ्गाटकं महाराज परव्यूहविनाशनम् ॥ ६.८७.१७ ॥
అప్పుడు ఆ క్రూరుడైన పృషతపుత్రుడు అత్యంత భయంకరమైన వ్యూహాన్ని రచించాడు. మహారాజా, అది శత్రువ్యూహాన్ని నాశనం చేసే శృంగాటకం.
6.87.18
श्रृङ्गाभ्यां भीमसेनश्च सात्यकिश्च महारथः ।
रथैरनेकसाहस्रैस्तथा हयपदातिभिः ॥ ६.८७.१८ ॥
కొమ్ములపై భీమసేనుడు, మహారథుడు సాత్యకి ఉన్నారు. వారితో వేలకొద్దీ రథాలు, అశ్విక సైనికులు, కాల్బలం ఉన్నారు.
6.87.19
नाभावभून्नरश्रेष्ठः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
मध्ये युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ६.८७.१९ ॥
నరశ్రేష్ఠుడు, తెల్ల గుర్రాలు కలవాడు, కృష్ణుడు సారథిగా ఉన్నవాడు — ఆ అర్జునుడు కూడా లేకుండా లేడు. మధ్యలో రాజు యుధిష్ఠిరుడు, మాద్రి కుమారులైన పాండవులు ఉన్నారు.
6.87.20
अथेतरे महेष्वासाः सहसैन्या नराधिपाः ।
व्यूहं तं पूरयामासुर्व्यूहशास्त्रविशारदाः ॥ ६.८७.२० ॥
అప్పుడు ఇతర మహాధనుర్ధరులైన రాజులు, వ్యూహశాస్త్ర నిపుణులై, తమ సేనలతో ఆ వ్యూహాన్ని నింపారు.
6.87.21
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ।
अतिष्ठन्समरे शूरा योद्धुकामा जयैषिणः ॥ ६.८७.२१ ॥
భారతా, ఈ విధంగా ఆ మహా వ్యూహాన్ని రచించి, యుద్ధం చేయగోరి, విజయాన్ని కోరుతూ, శూరులైన పాండవులు రణరంగంలో నిలిచారు.
6.87.22
भेरीशब्दैश्च विमलैर्विमिश्रैः शङ्खनिःस्वनैः ।
क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैर्नादिताः सर्वतो दिशः ॥ ६.८७.२२ ॥
భేరుల స్పష్టమైన ధ్వనులతో, శంఖ నాదాలతో కలిసి, గర్జనలు, చప్పట్లు, కేకలతో అన్ని దిక్కులూ మారుమోగాయి.
6.87.23
ततः शूराः समासाद्य समरे ते परस्परम ।
नेत्रैरनिमिषै राजन्नवैक्षन्त परस्परम् ॥ ६.८७.२३ ॥
అప్పుడు, రాజా, ఆ శూరులు రణరంగంలో ఒకరికొకరు సమీపించి, రెప్పవేయని కన్నులతో ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు.
6.87.24
मनोभिस्ते मनुष्येन्द्र युद्धं योधाः प्रचक्रिरे ।
पुनराहूय तेऽन्योन्यं शरीरैरपि चक्रिरे ॥ ६.८७.२४ ॥
మనుష్యేంద్రా, యోధులు మనసుతో యుద్ధం చేశారు. మళ్ళీ ఒకరినొకరు సవాలు చేసి, శరీరాలతో కూడా యుద్ధం చేశారు.
6.87.25
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ।
तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.८७.२५ ॥
అప్పుడు భయంకరమైన, భీతి కలిగించే యుద్ధం ప్రారంభమైంది; మీ వారు, శత్రువులు పరస్పరం దెబ్బతీసుకున్నారు.
6.87.26
नाराचा निशिताः सङ्ख्ये संपतन्ति स्म भारत ।
व्यात्तानना भयकरा उरगा इव सङ्घशः ॥ ६.८७.२६ ॥
భరతవంశీయుడా, యుద్ధంలో పదునైన నారాచ బాణాలు నోళ్లు తెరచిన భయంకర సర్పాల్లా గుంపులుగా పడ్డాయి.
6.87.27
निष्पेतुर्विमलाः शक्त्यस्तैलधौताः सुतेजनाः ।
अम्बुदेभ्यो यथा राजन्भ्राजमानाः शतह्रदाः ॥ ६.८७.२७ ॥
రాజా, నూనెతో కడిగిన ప్రకాశవంతమైన, పదునైన శక్తి ఈటెలు మేఘాల నుండి మెరుపులు పడినట్లు దూసుకువచ్చాయి.
6.87.28
गदाश्च विमलैः पट्टैः पिनद्धाः स्वर्णभूषिताः ।
पतन्त्यस्तत्र दृस्यन्ते गिरिशृङ्गोपमाः शुभाः ॥ ६.८७.२८ ॥
బంగారు అలంకారాలు, స్వచ్ఛమైన పట్టీలతో కట్టిన గదలు అక్కడ పడుతూ కనిపించాయి; పర్వత శిఖరాల్లా శోభించాయి.
6.87.29
निस्त्रिंशाश्च व्यदृश्यन्त विमलाम्बरसन्निभाः ।
आर्षभाणि च चर्माणि शतचन्द्राणि भारतत ॥ ६.८७.२९ ॥
స్వచ్ఛమైన ఆకాశంలా మెరిసే ఖడ్గాలు కనిపించాయి; భరతా, వందచంద్రుల గుర్తులున్న వృషభచర్మ డాళ్లు కూడా కనిపించాయి.
6.87.30
अशोभन्त रणे राजन्पात्यमानानि सर्वशः ।
तेऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप ॥ ६.८७.३० ॥
రాజా, యుద్ధంలో అన్నివైపులా పడగొట్టబడుతూ, పరస్పరం పోరాడుతున్న ఆ రెండు సేనలు ప్రకాశించాయి, నరాధిపా.
6.87.31
अशोभेतां यथा देवदैत्यसेने समुद्यते ।
अभ्यद्रवन्त समरे तेऽन्योन्यं वै समन्ततः ॥ ६.८७.३१ ॥
లేచి నిలిచిన దేవ, దైత్య సేనల వలె అవి ప్రకాశించాయి. యుద్ధంలో వారు అన్ని వైపుల నుండి ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని దూకారు.
6.87.32
रथास्तु रथिभिस्तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे ।
युगैर्युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः ॥ ६.८७.३२ ॥
మహా యుద్ధంలో రథికులు వేగంగా రథాలను నడిపారు. రాజులలో శ్రేష్ఠులు కాడకు కాడ కలిపి పోరాడారు.
6.87.33
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात्पावकोऽभवत् ।
दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतो दिशम् ॥ ६.८७.३३ ॥
పోరాడుతున్న ఏనుగుల ఒరిపిడి వల్ల అగ్ని పుట్టింది. భరతశ్రేష్ఠా, వాటి దంతాల నుండి పొగతో కూడిన అగ్ని అన్ని దిక్కులకు వ్యాపించింది.
6.87.34
प्रासैरभिहताः केचिद्गजयोधाः समन्ततः ।
पतमानाः स्म दृश्यन्ते गिरिशृङ्गान्नगा इव ॥ ६.८७.३४ ॥
ఈటెలతో గాయపడిన కొందరు ఏనుగు యోధులు అన్ని వైపులా పడిపోవడం కనిపించారు; పర్వత శిఖరాల నుండి చెట్లు పడినట్లు.
6.87.35
पादाताश्चाप्यदृश्यन्त निघ्नन्तोऽथ परस्परम् ।
चित्ररूपधराः शूरा नखरप्रासयोधिनः ॥ ६.८७.३५ ॥
కాల్బలం వారు కూడా ఒకరినొకరు కొడుతూ కనిపించారు. విచిత్ర రూపాలు ధరించిన శూరులు గోళ్లతో, ఈటెలతో పోరాడారు.
6.87.36
अन्योन्यं ते समासाद्य कुरुपाण्डवसैनिकाः ।
अस्त्रैर्नानाविधैर्घोरै रणे निन्युर्यमक्षयम् ॥ ६.८७.३६ ॥
కురు, పాండవ సైనికులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, యుద్ధంలో అనేక రకాల భయంకర అస్త్రాలతో యమలోకానికి పంపారు.
6.87.37
ततः शान्तनवो भीष्मो रथघोषेण नादयन् ।
अभ्यागमद्रणे पार्थान्धनुःशब्देन मोहयन् ॥ ६.८७.३७ ॥
అప్పుడు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు రథ ఘోషతో దిక్కులను మారుమోగిస్తూ, ధనుస్సు ధ్వనితో పార్థులను మోహింపజేస్తూ యుద్ధంలో వారి వైపు ముందుకు సాగాడు.
6.87.38
पाण्डवानां रथाश्चापि नदन्तो भैरवं स्वनम् ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ ६.८७.३८ ॥
పాండవుల రథాలు కూడా భయంకర ధ్వని చేస్తూ, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, ధృష్టద్యుమ్నుని ముందుంచుకుని వారిపైకి దూసుకెళ్లాయి.
6.87.39
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत ।
नराश्वरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम् ॥ ६.८७.३९ ॥
అప్పుడు ఓ భరతా, మీ వారికీ వారికీ మధ్య యుద్ధం మొదలైంది; నరులు, అశ్వాలు, రథాలు, గజాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయాయి.