મહાભારત · અધ્યાય 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
भीष्मं तु समरे क्रुद्धं प्रतपन्तं समन्ततः ।
न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं तपन्तमिव भास्करम् ॥ ६.८८.१ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાઈ ચારે બાજુ તપતા ભીષ્મને, તપતા સૂર્યની જેમ, પાંડવો જોઈ પણ ન શક્યા.
6.88.2
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात् ।
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं मर्दयन्तं शितैः शरैः ॥ ६.८८.२ ॥
ત્યારે ધર્મપુત્રની આજ્ઞાથી બધી સેનાઓ, તીક્ષ્ણ બાણોથી કચડતા ગાંગેય પર દોડી ગઈ.
6.88.3
स तु भीष्मो रणश्लाघी तोमकान्सहसृज्जयान् ।
पाञ्चालांश्च महेष्वासान्पातयामास सायकैः ॥ ६.८८.३ ॥
યુદ્ધમાં પ્રશંસા પામેલા તે ભીષ્મે તોમરો, સહસ્રંજયો અને મહાધનુર્ધર પાંચાલોને બાણોથી પાડી નાખ્યા.
6.88.4
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
भीष्ममेवाभ्ययुस्तूर्णं त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम् ॥ ६.८८.४ ॥
ભીષ્મ દ્વારા માર્યા જતા પાંચાલો પાંડવો સાથે મૃત્યુનો ભય છોડીને ઝડપથી ભીષ્મ પર જ ધસી ગયા.
6.88.5
स तेषां रथिनां वीरो भीष्मः शान्तनवो युधि ।
चिच्छेद सहसा राजन्बाहूनथ शिरांसि च ॥ ६.८८.५ ॥
હે રાજન્! તે રથીઓમાં વીર શાંતનવ ભીષ્મે યુદ્ધમાં તરત જ તેમના હાથ અને માથાં કાપી નાખ્યાં.
6.88.6
विरथान्रथिनश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव ।
पतितान्युत्तमाङ्गानि हयेभ्यो हयसादिनाम् ॥ ६.८८.६ ॥
તમારા પિતા દેવવ્રત (ભીષ્મ)એ રથીઓને રથવિહીન બનાવ્યા; ઘોડેસવારોનાં માથાં ઘોડા પરથી પડ્યાં.
6.88.7
निर्मनुष्यांश्च मातङ्गाञ्शयानान्पर्वतोपमान् ।
अपश्याम महाराज भीष्मास्त्रेण प्रमाथितान् ॥ ६.८८.७ ॥
મહારાજ, ભીષ્મના અસ્ત્રથી હણાયેલા, પર્વતો જેવા પડેલા, માહુત વિનાના હાથીઓ અમે જોયા.
6.88.8
न तत्रासीत्पुमान्कश्चित्पाण्डवानां विशांपते ।
अन्यत्र रथिनां श्रेष्ठद्भीमसेनान्महाबलात् ॥ ६.८८.८ ॥
હે પ્રભુ, ત્યાં રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબલી ભીમસેન સિવાય પાંડવોમાંથી કોઈ પુરુષ નહોતો.
6.88.9
स हि भीष्मं समासाद्य छादयामास सायकैः ।
ततो निष्टानको घोरो भीष्मभीमसमागमे ॥ ६.८८.९ ॥
તેણે ભીષ્મની પાસે પહોંચીને બાણોથી તેમને ઢાંકી દીધા. પછી ભીષ્મ અને ભીમના સમાગમમાં ભયંકર કોલાહલ થયો.
6.88.10
बभूव सर्वसैन्यानां घोररूपो भयानकः ।
तथैव पाण्डवा हृष्टाः सिंहनादमथानदन् ॥ ६.८८.१० ॥
તે બધી સેનાઓ માટે ભયંકર અને ભયાનક રૂપ બની ગયું. એ જ રીતે હર્ષિત પાંડવોએ સિંહનાદ કર્યો.
6.88.11
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
भीष्मं जुगोप समरे वर्तमाने जनक्षये ॥ ६.८८.११ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાઈને, જનસંહાર ચાલુ હોય એવા યુદ્ધમાં ભીષ્મની રક્ષા કરવા લાગ્યા.
6.88.12
भीमस्तु सारथिं हत्वा भीष्मस्य रथिनां वरः ।
प्रद्रुताश्वे रथे तस्मिन्द्रवमाणे समन्ततः ॥ ६.८८.१२ ॥
પરંતુ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે ભીષ્મના સારથિને હણી નાખ્યો; તે રથના ઘોડા ભાગી ગયા અને રથ ચારેબાજુ દોડવા લાગ્યો.
6.88.13
सुनाभस्य शरेणाशु शिरश्चिच्छेद भारत ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ६.८८.१३ ॥
હે ભારત, ભીમે સુનાભનું માથું એક તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર બાણથી તરત કાપી નાખ્યું. તે હણાઈને ધરતી પર પડ્યો.
6.88.14
हते तस्मिन्महाराज तव पुत्रे महारथे ।
नामृष्यन्त रणे शूराः सोदराः सप्त संयुगे ॥ ६.८८.१४ ॥
હે મહારાજ, તમારો તે મહારથી પુત્ર યુદ્ધમાં હણાયો ત્યારે તેના સાત સગા ભાઈ વીરો તે સહી શક્યા નહીં.
6.88.15
आदित्यकेतुर्बह्वाशी कुण्डधारो महोदरः ।
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षः सुदुर्जयः ॥ ६.८८.१५ ॥
આદિત્યકેતુ, બહ્વાશી, કુંડધાર, મહોદર, અપરાજિત, પંડિતક, વિશાલાક્ષ અને સુદુર્જય.
6.88.16
पाण्डवं चित्रसन्नाहा विचित्रकवचध्वजाः ।
अभ्यद्रवन्त संग्रामे योद्धुकामारिमर्दनाः ॥ ६.८८.१६ ॥
વિચિત્ર કવચ અને વિચિત્ર ધ્વજવાળા, યુદ્ધની ઇચ્છાવાળા, શત્રુમર્દન વીરો યુદ્ધમાં પાંડવ તરફ દોડ્યા.
6.88.17
महोदरस्तु समरे भीमं विव्याध पत्रिभिः ।
नवभिर्वद्रसंकाशैर्नमुचिं वृत्रहा यथा ॥ ६.८८.१७ ॥
અને મહોદરે યુદ્ધમાં ભીમને વજ્ર સમાન નવ બાણોથી વીંધ્યો, જેમ વૃત્રહંતા ઇન્દ્રે નમુચિને વીંધ્યો હતો.
6.88.18
आदित्यकेतुः सप्तत्या बह्वाशी चापि पञ्चभिः ।
नवत्या कुण्डधारश्च विशालाक्षश्च पञ्चभिः ॥ ६.८८.१८ ॥
આદિત્યકેતુએ સિત્તેરથી, બહ્વાશીએ પાંચથી, કુંડધારે નેવુંથી અને વિશાલાક્ષે પાંચથી (વીંધ્યો).
6.88.19
अपराजितो महाराज पराजिष्णुर्महारथम् ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.८८.१९ ॥
હે મહારાજ, અપરાજિત અને પરાજિષ્ણુએ મહાબળવાન ભીમસેન, તે મહારથી પર, અનેક બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.88.20
रणे पण्डितकश्चैनं त्रिभिर्बाणैः समार्पयत् ।
स तं न ममृषे भीमः शत्रुभिर्वधमाहवे ॥ ६.८८.२० ॥
યુદ્ધમાં પંડિતકે તેને ત્રણ બાણોથી વીંધ્યો. ભીમ શત્રુઓના તે પ્રહારને યુદ્ધમાં સહન ન કરી શક્યો.
6.88.21
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्सनः ।
शिरश्चिच्छेद समरे शरेणानतपर्वणा ॥ ६.८८.२१ ॥
ડાબા હાથે ધનુષને દૃઢપણે દબાવીને શત્રુઓનું દમન કરનાર તેણે યુદ્ધમાં નમેલી ગાંઠવાળા બાણથી તેનું મસ્તક કાપી નાખ્યું.
6.88.22
अपराजितस्य सुनसं तव पुत्रस्य संयुगे ।
पराजितस्य भीमेन कृत्तं गामपतच्छिरः ॥ ६.८८.२२ ॥
યુદ્ધમાં તમારા પુત્ર અપરાજિતનું સુંદર નાકવાળું મસ્તક ભીમે કાપ્યું અને તે ભૂમિ પર પડ્યું.
6.88.23
अथापरेण भल्लेन कुण्डधारं महारथम् ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.८८.२३ ॥
પછી બીજા ભલ્લ બાણથી સૌ જોતા હતા ત્યારે મહારથી કુંડધારને મૃત્યુલોક મોકલી દીધો.
6.88.24
ततः पुनरमेयात्मा प्रसंधाय शिलीमुखम् ।
प्रेषयामास समरे पण्डितं प्रति भारत ॥ ६.८८.२४ ॥
પછી અપરિમિત આત્માવાળાએ બાણ ચડાવીને, હે ભારત, યુદ્ધમાં પંડિત તરફ છોડ્યું.
6.88.25
स शरः पण्डितं हत्वा विवेश धरणीतलम् ।
यथा नरं निहत्याशु भुजगः कालचोदितः ॥ ६.८८.२५ ॥
તે બાણ પંડિતને હણીને ધરતીમાં પ્રવેશ્યું, જેમ કાળથી પ્રેરાયેલો સાપ માણસને ડંખીને તરત જ ભૂમિમાં સરી જાય છે.
6.88.26
विशालाक्षशिरश्छित्त्वा पातयामास भूतले ।
त्रिभिः शरैरदीनात्मा स्मरन्क्लेशं पुरातनम् ॥ ६.८८.२६ ॥
વિશાળાક્ષનું માથું કાપીને તેને ભૂમિ પર પાડ્યો; અદીન મનવાળા તેમણે જૂના ક્લેશને સ્મરીને ત્રણ બાણોથી આમ કર્યું.
6.88.27
महोदरं महेष्वासं नाराचेन स्तनान्तरे ।
विव्याध समरे राजन्स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ६.८८.२७ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં મોટા પેટવાળા મહાધનુર્ધરને લોખંડના બાણથી છાતીની વચ્ચે વીંધ્યો; તે હણાઈને ભૂમિ પર પડ્યો.
6.88.28
आदित्यकेतोः केतुं च च्छित्त्वा बाणेन संयुगे ।
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन शिरश्चिच्छेद भारत ॥ ६.८८.२८ ॥
યુદ્ધમાં આદિત્યકેતુનો ધ્વજ બાણથી કાપીને, અતિ તીક્ષ્ણ ભલ્લ બાણથી તેનું માથું કાપ્યું, હે ભારત.
6.88.29
बह्वाशिनं तत भीमः शरेणानतर्वणा ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति ॥ ६.८८.२९ ॥
પછી ક્રોધિત ભીમે અચૂક બાણથી તે બહુભોજીને યમના ઘર તરફ મોકલ્યો.
6.88.30
प्रदुद्रुवुस्ततस्तेऽन्ये पुत्रास्तव विशांपते ।
मन्यमाना हि तत्सत्यं सभायां तस्य भाषितम् ॥ ६.८८.३० ॥
પછી હે પ્રજાપતિ! તારા બીજા પુત્રો ભાગી ગયા, સભામાં તેનું કહેલું વચન સત્ય માનીને.
6.88.31
ततो दुर्योधनो राजा भ्रातृव्यसनकर्शितः ।
अब्रवीत्तावकान्योधान्भीमोऽयं वध्यतामिति ॥ ६.८८.३१ ॥
ત્યારે ભાઈઓની આપત્તિથી કચવાયેલો રાજા દુર્યોધન તમારા યોદ્ધાઓને બોલ્યો: 'આ ભીમને મારી નાખો.'
6.88.32
एवमेते महेष्वासाः पुत्रास्त्व विशांपते ।
भ्रातॄन्संदृश्य निहतान्प्रस्मरंस्ते हि तद्वचः ॥ ६.८८.३२ ॥
હે રાજા, એ રીતે તમારા એ મહાધનુર્ધર પુત્રો મરાયેલા ભાઈઓને જોઈને એ વચન સ્મરવા લાગ્યા.
6.88.33
यदुक्तवान्महाप्राज्ञः क्षत्ता हितमनामयम् ।
तदिदं समनुप्राप्तं वचनं दिव्यदर्शिनः ॥ ६.८८.३३ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ ક્ષત્તા (વિદુર)એ જે હિતકારી અને નિર્દોષ વચન કહ્યું હતું, દિવ્યદર્શીનું એ વચન હવે સાચું થઈને આવ્યું છે.
6.88.34
लोभमोहसमाविष्टः पुत्रप्रीत्या जनाधिप ।
न बुध्यसे पुरा यत्तत्तथ्यमुक्तं वचो महत् ॥ ६.८८.३४ ॥
હે જનાધિપ, લોભ-મોહથી ઘેરાઈને, પુત્રપ્રેમથી તમે પહેલાં એ સાચું અને મહાન વચન સમજ્યા નહીં.
6.88.35
तथैव च वधार्थाय पुत्राणां पाण्डवो बली ।
नूनं जातो महाबाहुर्यथा हन्ति स्म कौरवान् ॥ ६.८८.३५ ॥
એ જ રીતે, પુત્રોના વધ માટે બળવાન પાંડવ, મહાબાહુ, ચોક્કસ જન્મ્યા છે; તે કૌરવોને મારે છે.
6.88.36
ततो दुरयोधनो राजा भीष्ममासाद्य संयुगे ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो विललाप सुदुःखितः ॥ ६.८८.३६ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન યુદ્ધમાં ભીષ્મની પાસે જઈને, મહાદુઃખથી ઘેરાઈને, અત્યંત દુઃખી થઈને વિલાપ કરવા લાગ્યો.
6.88.37
निहता भ्रातरः शूरा भीमसेनेन मे युधि ।
यतमानास्तथान्येऽपि हन्यन्ते सर्वसैनिकाः ॥ ६.८८.३७ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેને મારા શૂર ભાઈઓને માર્યા છે; લડતા બીજા પણ, બધા સૈનિકો મરાઈ રહ્યા છે.
6.88.38
भवांश्च मध्यस्थतया नित्यमस्मानुपेक्षते ।
सोऽहं कुपथमारूढः पश्य दैवमिदं मम ॥ ६.८८.३८ ॥
તમે હંમેશાં મધ્યસ્થ રહીને અમારી ઉપેક્ષા કરો છો; હું કુમાર્ગે ચઢ્યો છું — જુઓ, આ મારું નસીબ છે.
6.88.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं पिता देवव्रतस्तव ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्समाश्रुलोचनः ॥ ६.८८.३९ ॥
આ ક્રૂર વચન સાંભળીને તમારા પિતા દેવવ્રત (ભીષ્મ) આંસુભરી આંખે દુર્યોધનને આ વચન બોલ્યા.
6.88.40
उक्तमेतन्मया पूर्वं द्रोणेन विदुरेण च ।
गान्धार्या च यशस्विन्या तत्त्वं तात न बुद्धवान् ॥ ६.८८.४० ॥
આ વાત મેં પહેલાં કહી હતી; દ્રોણ, વિદુર અને યશસ્વિની ગાંધારીએ પણ કહી હતી; હે વત્સ, તેં સત્ય સમજ્યું નહીં.
6.88.41
समयश्च मया पूर्वं कृतो वै शत्रुकर्शन ।
नाहंयुधि नियोक्तव्यो नाप्याचार्यः कथंचना ॥ ६.८८.४१ ॥
હે શત્રુદમન, મેં પહેલાં એક કરાર કર્યો હતો: યુદ્ધમાં મને કોઈ પણ રીતે નિયુક્ત ન કરવો; આચાર્ય (દ્રોણ) ને પણ નહીં.
6.88.42
यय हि धर्तराष्ट्राणां भीमो द्रक्ष्यति संयुगे ।
हनिष्यति रणे नित्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.८८.४२ ॥
ભીમ યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને જોશે અને રણમાં તેમને સદા મારશે — આ હું તને સાચે જ કહું છું.
6.88.43
स त्वं राजन्स्थिरो भूत्वा रणे कृत्वा दृढां मतिम् ।
योधयस्व रणे पार्थान्स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ ६.८८.४३ ॥
હે રાજન, તું સ્થિર થઈ, રણમાં દૃઢ નિશ્ચય કરીને, સ્વર્ગને પરમ લક્ષ્ય બનાવીને પાર્થો સાથે યુદ્ધ કર.
6.88.44
न शक्यः पाण्डवा जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
तस्माद्युद्धे स्थिरां कृत्वा मतिं युद्ध्यस्व भारत ॥ ६.८८.४४ ॥
ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરો પણ પાંડવોને જીતી શકે નહીં. તેથી, હે ભારત, યુદ્ધમાં સ્થિર નિશ્ચય કરીને યુદ્ધ કર.