మహాభారతం · అధ్యాయం 6.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.88.1
भीष्मं तु समरे क्रुद्धं प्रतपन्तं समन्ततः ।
न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं तपन्तमिव भास्करम् ॥ ६.८८.१ ॥
యుద్ధంలో కోపోద్రిక్తుడై అన్ని వైపులా తపిస్తున్న భీష్ముడిని, తపించే సూర్యుడిని చూడలేనట్లు, పాండవులు చూడలేకపోయారు.
6.88.2
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात् ।
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं मर्दयन्तं शितैः शरैः ॥ ६.८८.२ ॥
అప్పుడు ధర్మపుత్రుని ఆజ్ఞతో సమస్త సేనలు, వాడి బాణాలతో అణచివేస్తున్న గాంగేయుడి వైపు దూసుకెళ్లాయి.
6.88.3
स तु भीष्मो रणश्लाघी तोमकान्सहसृज्जयान् ।
पाञ्चालांश्च महेष्वासान्पातयामास सायकैः ॥ ६.८८.३ ॥
యుద్ధంలో ప్రసిద్ధుడైన ఆ భీష్ముడు, తోమరులను, సహస్రంజయులను, మహాధనుర్ధరులైన పాంచాలులను బాణాలతో కూల్చాడు.
6.88.4
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
भीष्ममेवाभ्ययुस्तूर्णं त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम् ॥ ६.८८.४ ॥
భీష్ముడిచే వధించబడుతున్న పాంచాలులు పాండవులతో కలిసి, మృత్యుభయాన్ని వదిలి, వేగంగా భీష్ముడి వైపే దూసుకెళ్లారు.
6.88.5
स तेषां रथिनां वीरो भीष्मः शान्तनवो युधि ।
चिच्छेद सहसा राजन्बाहूनथ शिरांसि च ॥ ६.८८.५ ॥
ఓ రాజా! ఆ రథికులలో వీరుడైన శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, యుద్ధంలో వెంటనే వారి బాహువులను, శిరస్సులను ఛేదించాడు.
6.88.6
विरथान्रथिनश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव ।
पतितान्युत्तमाङ्गानि हयेभ्यो हयसादिनाम् ॥ ६.८८.६ ॥
మీ తండ్రి దేవవ్రతుడు (భీష్ముడు) రథికులను రథాలు లేనివారిగా చేశాడు; గుర్రపు రౌతుల శిరస్సులు గుర్రాలపై నుండి రాలిపడ్డాయి.
6.88.7
निर्मनुष्यांश्च मातङ्गाञ्शयानान्पर्वतोपमान् ।
अपश्याम महाराज भीष्मास्त्रेण प्रमाथितान् ॥ ६.८८.७ ॥
మహారాజా, భీష్ముని అస్త్రంతో కూలిన, పర్వతాల వలె పడి ఉన్న, మావటీలు లేని ఏనుగులను మేము చూశాము.
6.88.8
न तत्रासीत्पुमान्कश्चित्पाण्डवानां विशांपते ।
अन्यत्र रथिनां श्रेष्ठद्भीमसेनान्महाबलात् ॥ ६.८८.८ ॥
ప్రభూ, అక్కడ పాండవులలో రథికులలో శ్రేష్ఠుడు, మహాబలుడు భీమసేనుడు తప్ప మరెవరూ లేరు.
6.88.9
स हि भीष्मं समासाद्य छादयामास सायकैः ।
ततो निष्टानको घोरो भीष्मभीमसमागमे ॥ ६.८८.९ ॥
అతడు భీష్ముని సమీపించి బాణాలతో ఆయనను కప్పివేశాడు. అప్పుడు భీష్ముడు, భీముడు ఎదురుపడిన సమయంలో భయంకరమైన కోలాహలం కలిగింది.
6.88.10
बभूव सर्वसैन्यानां घोररूपो भयानकः ।
तथैव पाण्डवा हृष्टाः सिंहनादमथानदन् ॥ ६.८८.१० ॥
అది సమస్త సైన్యాలకూ భయంకరమైన, భీతిగొలిపే రూపంగా మారింది. అలాగే సంతోషించిన పాండవులు సింహనాదం చేశారు.
6.88.11
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः ।
भीष्मं जुगोप समरे वर्तमाने जनक्षये ॥ ६.८८.११ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు తన సోదరులచే చుట్టుముట్టబడి, జనక్షయం జరుగుతున్న ఆ యుద్ధంలో భీష్ముని రక్షించాడు.
6.88.12
भीमस्तु सारथिं हत्वा भीष्मस्य रथिनां वरः ।
प्रद्रुताश्वे रथे तस्मिन्द्रवमाणे समन्ततः ॥ ६.८८.१२ ॥
కానీ రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు భీష్ముని సారథిని చంపాడు; ఆ రథపు గుర్రాలు పారిపోగా, రథం నలువైపులా పరుగెత్తింది.
6.88.13
सुनाभस्य शरेणाशु शिरश्चिच्छेद भारत ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ६.८८.१३ ॥
భారతా, భీముడు సునాభుని తలను వెంటనే ఒక పదునైన క్షురప్ర బాణంతో నరికాడు. అతడు చంపబడి నేలపై పడిపోయాడు.
6.88.14
हते तस्मिन्महाराज तव पुत्रे महारथे ।
नामृष्यन्त रणे शूराः सोदराः सप्त संयुगे ॥ ६.८८.१४ ॥
మహారాజా, మీ ఆ మహారథి కుమారుడు యుద్ధంలో హతమైనప్పుడు, అతని ఏడుగురు సోదరులైన వీరులు దానిని సహించలేకపోయారు.
6.88.15
आदित्यकेतुर्बह्वाशी कुण्डधारो महोदरः ।
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षः सुदुर्जयः ॥ ६.८८.१५ ॥
ఆదిత్యకేతుడు, బహ్వాశి, కుండధారుడు, మహోదరుడు, అపరాజితుడు, పండితకుడు, విశాలాక్షుడు, సుదుర్జయుడు.
6.88.16
पाण्डवं चित्रसन्नाहा विचित्रकवचध्वजाः ।
अभ्यद्रवन्त संग्रामे योद्धुकामारिमर्दनाः ॥ ६.८८.१६ ॥
విచిత్ర కవచాలు, విచిత్ర ధ్వజాలు కలిగిన, యుద్ధాన్ని కోరిన, శత్రుమర్దకులైన వీరులు యుద్ధంలో పాండవుని వైపు దూసుకొచ్చారు.
6.88.17
महोदरस्तु समरे भीमं विव्याध पत्रिभिः ।
नवभिर्वद्रसंकाशैर्नमुचिं वृत्रहा यथा ॥ ६.८८.१७ ॥
మహోదరుడు యుద్ధంలో భీముని వజ్రసమానమైన తొమ్మిది బాణాలతో గుచ్చాడు — వృత్రహంత ఇంద్రుడు నముచిని గుచ్చినట్లు.
6.88.18
आदित्यकेतुः सप्तत्या बह्वाशी चापि पञ्चभिः ।
नवत्या कुण्डधारश्च विशालाक्षश्च पञ्चभिः ॥ ६.८८.१८ ॥
ఆదిత్యకేతుడు డెబ్భైతో, బహ్వాశి ఐదుతో, కుండధారుడు తొంభైతో, విశాలాక్షుడు ఐదుతో (గుచ్చారు).
6.88.19
अपराजितो महाराज पराजिष्णुर्महारथम् ।
शरैर्बहुभिरानर्च्छद्भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.८८.१९ ॥
మహారాజా, అపరాజితుడు మరియు పరాజిష్ణుడు మహాబలుడైన భీమసేనుడిని, ఆ మహారథుడిని, అనేక బాణాలతో కొట్టారు.
6.88.20
रणे पण्डितकश्चैनं त्रिभिर्बाणैः समार्पयत् ।
स तं न ममृषे भीमः शत्रुभिर्वधमाहवे ॥ ६.८८.२० ॥
యుద్ధంలో పండితకుడు అతడిని మూడు బాణాలతో గుచ్చాడు. భీముడు శత్రువుల ఆ దాడిని యుద్ధంలో సహించలేదు.
6.88.21
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्सनः ।
शिरश्चिच्छेद समरे शरेणानतपर्वणा ॥ ६.८८.२१ ॥
ఎడమ చేతితో విల్లును గట్టిగా పట్టుకొని, శత్రువులను అణచివేసే అతడు యుద్ధంలో వంగిన కణుపుల బాణంతో అతని తలను నరికాడు.
6.88.22
अपराजितस्य सुनसं तव पुत्रस्य संयुगे ।
पराजितस्य भीमेन कृत्तं गामपतच्छिरः ॥ ६.८८.२२ ॥
యుద్ధంలో నీ కుమారుడు అపరాజితుని చక్కని ముక్కుగల తల భీమునిచే నరకబడి నేలపై పడింది.
6.88.23
अथापरेण भल्लेन कुण्डधारं महारथम् ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.८८.२३ ॥
అప్పుడు మరొక భల్ల బాణంతో అందరూ చూస్తుండగా మహారథుడైన కుండధారుడిని మృత్యులోకానికి పంపాడు.
6.88.24
ततः पुनरमेयात्मा प्रसंधाय शिलीमुखम् ।
प्रेषयामास समरे पण्डितं प्रति भारत ॥ ६.८८.२४ ॥
అప్పుడు అమితాత్ముడైన అతడు బాణాన్ని సంధించి, ఓ భారతా, యుద్ధంలో పండితుని వైపు ప్రయోగించాడు.
6.88.25
स शरः पण्डितं हत्वा विवेश धरणीतलम् ।
यथा नरं निहत्याशु भुजगः कालचोदितः ॥ ६.८८.२५ ॥
ఆ బాణం పండితుని చంపి భూమిలోకి దూసుకుపోయింది; కాలప్రేరితమైన పాము మనిషిని కాటువేసి వెంటనే నేలలోకి దూరినట్లు.
6.88.26
विशालाक्षशिरश्छित्त्वा पातयामास भूतले ।
त्रिभिः शरैरदीनात्मा स्मरन्क्लेशं पुरातनम् ॥ ६.८८.२६ ॥
విశాలనేత్రుని తల నరికి అతన్ని నేలపై పడగొట్టాడు; దీనత్వం లేని మనసుతో, పూర్వపు కష్టాన్ని స్మరిస్తూ మూడు బాణాలతో ఆ పని చేశాడు.
6.88.27
महोदरं महेष्वासं नाराचेन स्तनान्तरे ।
विव्याध समरे राजन्स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ६.८८.२७ ॥
రాజా! యుద్ధంలో పెద్ద కడుపున్న మహా ధనుర్ధరుని ఇనుప బాణంతో ఛాతీ మధ్యలో గుచ్చాడు; అతడు చచ్చి నేలపై పడిపోయాడు.
6.88.28
आदित्यकेतोः केतुं च च्छित्त्वा बाणेन संयुगे ।
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन शिरश्चिच्छेद भारत ॥ ६.८८.२८ ॥
యుద్ధంలో ఆదిత్యకేతువు ధ్వజాన్ని బాణంతో తెగగొట్టి, అత్యంత వాడియైన భల్ల బాణంతో అతని తలను నరికాడు, భారతా.
6.88.29
बह्वाशिनं तत भीमः शरेणानतर्वणा ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति ॥ ६.८८.२९ ॥
అప్పుడు కోపించిన భీముడు తప్పని బాణంతో ఆ బహుభోజనుడిని యముని నివాసానికి పంపాడు.
6.88.30
प्रदुद्रुवुस्ततस्तेऽन्ये पुत्रास्तव विशांपते ।
मन्यमाना हि तत्सत्यं सभायां तस्य भाषितम् ॥ ६.८८.३० ॥
అప్పుడు నీ ఇతర కుమారులు పారిపోయారు, ఓ ప్రజాపతీ; సభలో అతని మాటలు నిజమని భావించి.
6.88.31
ततो दुर्योधनो राजा भ्रातृव्यसनकर्शितः ।
अब्रवीत्तावकान्योधान्भीमोऽयं वध्यतामिति ॥ ६.८८.३१ ॥
అప్పుడు సోదరుల విపత్తుతో కృశించిన రాజు దుర్యోధనుడు మీ యోధులతో అన్నాడు: 'ఈ భీముడిని వధించండి.'
6.88.32
एवमेते महेष्वासाः पुत्रास्त्व विशांपते ।
भ्रातॄन्संदृश्य निहतान्प्रस्मरंस्ते हि तद्वचः ॥ ६.८८.३२ ॥
ఓ రాజా, ఇలా మీ ఆ మహా విలుకాండ్ర కుమారులు చంపబడిన సోదరులను చూసి ఆ మాటను గుర్తుచేసుకున్నారు.
6.88.33
यदुक्तवान्महाप्राज्ञः क्षत्ता हितमनामयम् ।
तदिदं समनुप्राप्तं वचनं दिव्यदर्शिनः ॥ ६.८८.३३ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడు క్షత్త (విదురుడు) చెప్పిన హితమైన, క్షేమకరమైన మాట, దివ్యదర్శి అయినవాని ఆ మాట ఇప్పుడు నిజమై వచ్చింది.
6.88.34
लोभमोहसमाविष्टः पुत्रप्रीत्या जनाधिप ।
न बुध्यसे पुरा यत्तत्तथ्यमुक्तं वचो महत् ॥ ६.८८.३४ ॥
ఓ జనాధిపా, లోభమోహాలతో ఆవరించబడి, పుత్రప్రేమ వల్ల, ముందు నీవు ఆ సత్యమైన గొప్ప మాటను గ్రహించలేదు.
6.88.35
तथैव च वधार्थाय पुत्राणां पाण्डवो बली ।
नूनं जातो महाबाहुर्यथा हन्ति स्म कौरवान् ॥ ६.८८.३५ ॥
అలాగే, కుమారులను వధించడానికి బలవంతుడైన పాండవుడు, మహాబాహువు, నిశ్చయంగా జన్మించాడు; అతడు కౌరవులను చంపుతున్నాడు.
6.88.36
ततो दुरयोधनो राजा भीष्ममासाद्य संयुगे ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो विललाप सुदुःखितः ॥ ६.८८.३६ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు యుద్ధంలో భీష్ముని వద్దకు చేరి, గొప్ప దుఃఖంతో ఆవేశించి, మిక్కిలి దుఃఖితుడై విలపించాడు.
6.88.37
निहता भ्रातरः शूरा भीमसेनेन मे युधि ।
यतमानास्तथान्येऽपि हन्यन्ते सर्वसैनिकाः ॥ ६.८८.३७ ॥
యుద్ధంలో భీమసేనుడు నా శూర సోదరులను చంపాడు; పోరాడుతున్న ఇతరులు కూడా, సైనికులందరూ చంపబడుతున్నారు.
6.88.38
भवांश्च मध्यस्थतया नित्यमस्मानुपेक्षते ।
सोऽहं कुपथमारूढः पश्य दैवमिदं मम ॥ ६.८८.३८ ॥
మీరు ఎల్లప్పుడూ తటస్థంగా ఉంటూ మమ్మల్ని నిర్లక్ష్యం చేశారు; నేను చెడు మార్గంలో ప్రవేశించాను — ఇదే నా విధి, చూడండి.
6.88.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं पिता देवव्रतस्तव ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्समाश्रुलोचनः ॥ ६.८८.३९ ॥
ఈ క్రూరమైన మాటలు విని, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు (భీష్ముడు) కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో దుర్యోధనునితో ఇలా అన్నాడు.
6.88.40
उक्तमेतन्मया पूर्वं द्रोणेन विदुरेण च ।
गान्धार्या च यशस्विन्या तत्त्वं तात न बुद्धवान् ॥ ६.८८.४० ॥
ఇది నేను ముందే చెప్పాను; ద్రోణుడు, విదురుడు, యశస్విని గాంధారి కూడా చెప్పారు; ప్రియ కుమారా, నువ్వు సత్యాన్ని గ్రహించలేదు.
6.88.41
समयश्च मया पूर्वं कृतो वै शत्रुकर्शन ।
नाहंयुधि नियोक्तव्यो नाप्याचार्यः कथंचना ॥ ६.८८.४१ ॥
శత్రువులను బాధించేవాడా, నేను ముందే ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నాను: యుద్ధంలో నన్ను ఏ విధంగానూ నియమించకూడదు; ఆచార్యుడిని (ద్రోణుడిని) కూడా కాదు.
6.88.42
यय हि धर्तराष्ट्राणां भीमो द्रक्ष्यति संयुगे ।
हनिष्यति रणे नित्यं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.८८.४२ ॥
భీముడు యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్ర కుమారులను చూస్తాడు; రణంలో వారిని నిరంతరం చంపుతాడు — ఇది నిజంగా నీతో చెబుతున్నాను.
6.88.43
स त्वं राजन्स्थिरो भूत्वा रणे कृत्वा दृढां मतिम् ।
योधयस्व रणे पार्थान्स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ ६.८८.४३ ॥
ఓ రాజా, నీవు స్థిరంగా నిలిచి, యుద్ధంలో దృఢ నిశ్చయంతో, స్వర్గాన్నే పరమ లక్ష్యంగా చేసుకుని పార్థులతో పోరాడు.
6.88.44
न शक्यः पाण्डवा जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
तस्माद्युद्धे स्थिरां कृत्वा मतिं युद्ध्यस्व भारत ॥ ६.८८.४४ ॥
ఇంద్రునితో సహా సురులు, అసురులు కూడా పాండవులను జయించలేరు. కాబట్టి, ఓ భారతా, యుద్ధంలో స్థిర నిశ్చయంతో పోరాడు.