Mahābhārata · Adhyāya 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
दृष्ट्वा मे निहतान्पुत्रान्बहूनेकेन सञ्जय ।
भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव किमकुर्वत संयुगे ॥ ६.८९.१ ॥
¡Oh Sañjaya! Al ver a mis muchos hijos muertos por un solo hombre, ¿qué hicieron Bhīṣma, Droṇa y Kṛpa en la batalla?
6.89.2
अहन्यहनि मे पुत्राः क्षयं गच्छन्ति सञ्जय ।
मन्येऽहं सर्वथा पुत्रान्दैवेनोपहतान्भृशम् ॥ ६.८९.२ ॥
¡Oh Sañjaya! Día tras día mis hijos caen en la destrucción. Creo que mis hijos han sido completamente derribados por el destino.
6.89.3
यत्र मे तनयाः सर्वे जीयन्ते न जयन्त्युत ।
यत्र भीष्मस्य द्रोणस्य कृपस्य च महात्मनः ॥ ६.८९.३ ॥
Donde todos mis hijos son derrotados y no vencen, y donde están el magnánimo Bhīṣma, Droṇa y Kṛpa—
6.89.4
सौमदत्तेश्च वीरस्य भगदत्तस्य चोभयोः ।
अश्वत्थाम्नस्तथा तात शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ६.८९.४ ॥
y el héroe, hijo de Somadatta, y el héroe Bhagadatta, ambos, y Aśvatthāman, querido, y los héroes que nunca retroceden—
6.89.5
अन्येषां चैव शूराणां मध्यगास्तनया मम ।
यदहन्यन्त संग्रामे किमन्यद्भागधेयतः ॥ ६.८९.५ ॥
y mis hijos que estaban en medio de otros héroes fueron muertos en batalla: ¿qué otra causa podría haber sino el destino?
6.89.6
न हि दुर्योधनो मन्दः पुरा प्रोक्तमबुध्यत ।
वार्यमाणो मया तात भीष्मेण विदुरेण च ॥ ६.८९.६ ॥
El necio Duryodhana no comprendió lo que se dijo antes, querido, aunque fue advertido por mí, por Bhīṣma y por Vidura.
6.89.7
गन्धार्या चैव दुर्मेधाः सततं हितकाम्यया ।
नाबुध्यत पुरा मोहात्तस्य प्राप्तमिदं फलम् ॥ ६.८९.७ ॥
También Gāndhārī, deseando siempre su bien, habló; pero el de mente necia, por el engaño, no comprendió antes. Este es el fruto que ha alcanzado.
6.89.8
यद्भीमसेनः समरे पुत्रान्मम विचेतसः ।
अहन्यहनि संक्रुद्धो नयते यमसादनम् ॥ ६.८९.८ ॥
Bhīmasena, enfurecido en la batalla, envía a mis hijos de mente confusa a la morada de Yama día tras día.
6.89.9
इदं तत्समनुप्राप्तं क्षत्तुर्वचनमुत्तमम् ।
न बुद्धवानस्मि विभो प्रोच्यमानमिदं तदा ॥ ६.८९.९ ॥
Oh señor, estas excelentes palabras de Kṣattṛ (Vidura) han caído ahora plenamente sobre mí; cuando se pronunciaban, no las comprendí.
6.89.10
निवारय सुतं द्यूतात्पाण्डवान्मा द्रुहेति च ।
सुहृदां हितकामानां ब्रुवतां तत्तदेव च ॥ ६.८९.१० ॥
'Aparta a tu hijo del juego; no hagas daño a los Pāṇḍavas'—esto mismo es lo que decían los amigos que deseaban su bien.
6.89.11
न शृणोमि पुरा वाक्यं मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् ।
तदिदं समनुप्राप्तं वचनं साधु भाषितम् ॥ ६.८९.११ ॥
Antes no escuchaba esa palabra, como el mortal no escucha la medicina saludable; esas palabras bien dichas han caído ahora sobre mí.
6.89.12
विदुरद्रोणभीष्माणां तथाऽन्येषां हितैषिणाम् ।
अकृत्वा वचनं पथ्यं क्षयं गच्छन्ति कौरवाः ॥ ६.८९.१२ ॥
Los Kaurava, sin atender las palabras saludables de Vidura, Droṇa, Bhīṣma y los demás bien intencionados, van a la ruina.
6.89.13
तदेतत्समतिक्रान्तं पूर्वमेव हि सञ्जय ।
तस्मान्मे वद तत्त्वेन यथा युद्धमवर्तत ॥ ६.८९.१३ ॥
Sañjaya, aquello ya ha pasado. Por tanto, dime con verdad cómo se desarrolló la batalla.
6.89.14
मध्याह्ने मुमहारौद्रः संग्रामः समुपद्यत ।
लकक्षयकरो राजंस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ ६.८९.१४ ॥
A mediodía surgió una batalla terriblemente cruel, oh rey, que causó la destrucción de los hombres. Escúchala mientras te la relato.
6.89.15
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात् ।
संरब्धान्यभ्यवर्तन्त भीष्ममेव जिघांसया ॥ ६.८९.१५ ॥
Entonces, por orden del hijo de Dharma, todos los ejércitos, enfurecidos, arremetieron contra Bhīṣma solo, con el deseo de matarlo.
6.89.16
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सात्यकिश्च महारथः ।
युक्तानीका महाराज भीष्ममेव समभ्ययुः ॥ ६.८९.१६ ॥
Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin y el gran guerrero de carro Sātyaki, oh gran rey, con sus tropas dispuestas, avanzaron contra Bhīṣma.
6.89.17
विराटो द्रुपदश्चैव सहिताः सर्वसोमकैः ।
अभ्यद्रवन्त संग्रामे भीष्ममेव महारथम् ॥ ६.८९.१७ ॥
Virāṭa y Drupada, junto con todos los Somakas, se abalanzaron en la batalla sobre el gran guerrero de carro Bhīṣma.
6.89.18
केकया धृष्टकेतुश्च कुन्तिभोजश्च दंशितः ।
शुक्तानीका महाराज भीष्ममेव समभ्ययुः ॥ ६.८९.१८ ॥
Los Kekaya, Dhṛṣṭaketu y Kuntibhoja, acorazados y con sus tropas dispuestas, oh gran rey, avanzaron contra Bhīṣma.
6.89.19
अर्जुनो द्रौपदश्चैव कुन्तिभोजश्च दंशितः ।
दुर्योधनसमादिष्टान्राज्ञः सर्वान्समभ्ययुः ॥ ६.८९.१९ ॥
Arjuna, los hijos de Draupadī y Kuntibhoja, equipados para la batalla, cargaron contra todos los reyes enviados por orden de Duryodhana.
6.89.20
अभिमन्युस्तथा शूरो हैडिम्बश्च महारथः ।
भीमसेनश्च संक्रुद्धस्तेऽभ्यधावन्त कौरवान् ॥ ६.८९.२० ॥
El valiente Abhimanyu, el hijo de Hiḍimbā (Ghaṭotkaca), el gran auriga, y el furioso Bhīmasena se lanzaron contra los Kauravas.
6.89.21
त्रिधाभूतैरवध्यन्त पाण्डवैः कौरवा युधि ।
तथैव कौरवै राजन्नवध्यन्त परे रणे ॥ ६.८९.२१ ॥
Oh rey, los Kauravas fueron derribados en batalla por los Pāṇḍavas, divididos en tres, y del mismo modo los enemigos fueron derribados en la batalla por los Kauravas.
6.89.22
द्रोणस्तु रथिनां श्रेष्ठः सोमकान्सृञ्जयैः सह ।
अभ्यधावत संक्रुद्धः प्रेषयिष्यन्यमक्षयम् ॥ ६.८९.२२ ॥
Droṇa, el mejor de los aurigas, enfurecido, arremetió contra los Somakas junto con los Sṛñjayas, como si fuera a enviarlos a la morada de Yama.
6.89.23
तत्राक्रन्दो महानासीत्सृञ्जयानां महात्मानाम् ।
वध्यतां समरे राजन्भारद्वाजेन धन्विना ॥ ६.८९.२३ ॥
Allí se alzó un gran clamor de lamento entre los magnánimos Sṛñjayas, oh rey, pues eran muertos en batalla por el arquero, el hijo de Bharadvāja (Droṇa).
6.89.24
द्रोणेन निहतास्तत्र क्षत्रिया बहवो रणे ।
विचेष्टन्तो हृदृश्यन्त व्याधिक्लिष्टा वरा इव ॥ ६.८९.२४ ॥
Allí se veían muchos kṣatriyas abatidos en la batalla por Droṇa, retorciéndose como hombres excelentes afligidos por una enfermedad.
6.89.25
कूजतां क्रन्दतां चैव स्तनतां चैव भारत ।
अनिशं शुश्रुवे शब्दः क्षुत्क्लिष्टानां नृणामिव ॥ ६.८९.२५ ॥
Oh Bhārata, sin cesar se oía el sonido de los que gemían, lloraban y se lamentaban, como el de los hombres atormentados por el hambre.
6.89.26
तथैव कौरवेयाणां भीमसेनो महाबलः ।
चकार कदनं घोरं क्रुद्धः काल इवापरः ॥ ६.८९.२६ ॥
Igualmente, el poderoso Bhīmasena causó una terrible matanza entre los Kauravas; enfurecido, era como otro Kāla, la Muerte.
6.89.27
वध्यतां तत्र सैन्यानामन्योन्येन महारणे ।
प्रावर्तत नदी घोरा रुधिरौघपरवाहिनी ॥ ६.८९.२७ ॥
En aquella gran batalla, mientras los ejércitos se mataban unos a otros, brotó un río terrible que arrastraba un torrente de sangre.
6.89.28
स संग्रामो महाराज घोररूपोऽभवन्महान् ।
कुरूणां पाणडवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ६.८९.२८ ॥
Oh gran rey, aquella gran batalla adquirió una forma terrible entre los Kurus y los Pāṇḍavas, aumentando el reino de Yama.
6.89.29
ततो भीमो रणे क्रुद्धो रभसश्च विशेषतः ।
गजानीकं समासाद्य प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.८९.२९ ॥
Entonces Bhīma, enfurecido en la batalla y especialmente impetuoso, llegó a la hueste de elefantes y los envió a la muerte.
6.89.30
तत्र भारत भीमेन नाराचाभिहता गजाः ।
पेतुर्नेदुश्च सेदुश्च दिशश्च परिबभ्रमुः ॥ ६.८९.३० ॥
Allí, oh Bhārata, los elefantes heridos por las flechas de hierro de Bhīma cayeron, bramaron, se hundieron y vagaron en todas direcciones.
6.89.31
छिन्नहस्ता महानागाश्छिन्नगात्राश्च मारिष ।
क्रौञ्चवद्व्यनदन्भीताः पृथिवीमधिशेरते ॥ ६.८९.३१ ॥
Los grandes elefantes, con las trompas cortadas y los cuerpos desgarrados, oh noble, claman como grullas de terror y yacen sobre la tierra.
6.89.32
नकुलः सहदेवश्च हयानीकमभिद्रुतौ ।
ते हयाः काञ्चनापीडा रुक्मभाण्डपरिच्छदाः ॥ ६.८९.३२ ॥
Nakula y Sahadeva arremetieron contra el ejército de caballos; aquellos caballos llevaban frontales dorados y arreos adornados con oro.
6.89.33
वध्यमाना व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ।
पतिद्भिस्तुरगै राजन्समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.८९.३३ ॥
Eran vistos siendo abatidos por centenares y millares; oh rey, la tierra quedó cubierta de caballos que caían.
6.89.34
निर्जिह्वैश्च श्वसद्भिश्च कूजद्भिश्च गतासुभिः ।
हयैर्बभौ नरश्रेष्ठ नानारूपधरैर्धरा ॥ ६.८९.३४ ॥
Con las lenguas colgando, jadeando y relinchando, caballos sin vida, oh el mejor de los hombres, la tierra brillaba con muchas formas.
6.89.35
अर्जुनेन हतैः सङ्ख्ये तथा भारत राजभिः ।
प्रबभौ वसुधा घोरा तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.८९.३५ ॥
Abatidos en batalla por Arjuna y también por reyes, oh Bharata, oh señor de los hombres, la aterradora tierra resplandecía aquí y allá.
6.89.36
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्छिन्नैर्निकृत्तैश्च महायुधैः ।
चामरैर्व्यजनैश्चैव च्छत्रैश्च सुमहाप्रभैः ॥ ६.८९.३६ ॥
Con carros rotos, estandartes cortados, grandes armas mutiladas, abanicos de cola de yak, abanicos y parasoles de gran esplendor, la tierra resplandecía.
6.89.37
हरैर्निष्कैः सकेयूरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
उष्णीषैरपविद्धैश्च पताकाभिश्च सर्वशः ॥ ६.८९.३७ ॥
Collares de oro, adornos dorados, brazaletes, cabezas con pendientes, turbantes arrojados y estandartes, por todas partes.
6.89.38
अनुकर्षैः शुभै राजन्योक्रैश्चैव सरश्मिभिः ।
संकीर्णा वसुधा भाति वसन्ते कुसुमैरिव ॥ ६.८९.३८ ॥
Oh rey, la tierra cubierta de hermosos yugos, varas de yugo y riendas resplandece como si estuviera cubierta de flores en primavera.
6.89.39
एवमेष क्षयो वृत्तः पाण्डूनामपि भारत ।
क्रुद्धे शान्तनवे भीष्मे द्रोणे च रथसत्तमे ॥ ६.८९.३९ ॥
Así, oh descendiente de Bharata, también sobrevino esta destrucción a los Pāṇḍavas, cuando Bhīṣma, hijo de Śantanu, y Droṇa, el mejor de los aurigas, se enfurecieron.
6.89.40
अश्वत्थाम्नि कृपे चैव तथैव कृतवर्मणि ।
तथेतरेषु क्रुद्धेषु तावकानामपि क्षयः ॥ ६.८९.४० ॥
Y de igual modo, cuando Aśvatthāman, Kṛpa y Kṛtavarman y los demás guerreros estaban airados, también vuestro bando sufrió la destrucción.