మహాభారతం · అధ్యాయం 6.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.89.1
दृष्ट्वा मे निहतान्पुत्रान्बहूनेकेन सञ्जय ।
भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव किमकुर्वत संयुगे ॥ ६.८९.१ ॥
సంజయా! ఒకే ఒక్కడి చేత నా అనేక కుమారులు హతులవడం చూసి, యుద్ధంలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు ఏమి చేశారు?
6.89.2
अहन्यहनि मे पुत्राः क्षयं गच्छन्ति सञ्जय ।
मन्येऽहं सर्वथा पुत्रान्दैवेनोपहतान्भृशम् ॥ ६.८९.२ ॥
సంజయా! రోజురోజుకీ నా కుమారులు నాశనమవుతున్నారు. దైవం చేత నా కుమారులు పూర్తిగా ఘోరంగా దెబ్బతిన్నారని నేను భావిస్తున్నాను.
6.89.3
यत्र मे तनयाः सर्वे जीयन्ते न जयन्त्युत ।
यत्र भीष्मस्य द्रोणस्य कृपस्य च महात्मनः ॥ ६.८९.३ ॥
నా కుమారులందరూ ఓడిపోతున్నారు, గెలవడం లేదు; అక్కడ మహాత్ముడైన భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు ఉన్నారు—
6.89.4
सौमदत्तेश्च वीरस्य भगदत्तस्य चोभयोः ।
अश्वत्थाम्नस्तथा तात शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ६.८९.४ ॥
వీరుడైన సోమదత్తుని కుమారుడు, వీరుడు భగదత్తుడు, ఇద్దరూ, అశ్వత్థామ, తాతా! వెనుదిరగని శూరులు—
6.89.5
अन्येषां चैव शूराणां मध्यगास्तनया मम ।
यदहन्यन्त संग्रामे किमन्यद्भागधेयतः ॥ ६.८९.५ ॥
ఇతర శూరుల మధ్య ఉన్న నా కుమారులు యుద్ధంలో చంపబడ్డారు; దైవానికి తప్ప మరేమి కారణం?
6.89.6
न हि दुर्योधनो मन्दः पुरा प्रोक्तमबुध्यत ।
वार्यमाणो मया तात भीष्मेण विदुरेण च ॥ ६.८९.६ ॥
మూర్ఖుడైన దుర్యోధనుడు ముందుగా చెప్పినదాన్ని అర్థం చేసుకోలేదు; తాతా! నేను, భీష్ముడు, విదురుడు వారిస్తున్నా అతడు వినలేదు.
6.89.7
गन्धार्या चैव दुर्मेधाः सततं हितकाम्यया ।
नाबुध्यत पुरा मोहात्तस्य प्राप्तमिदं फलम् ॥ ६.८९.७ ॥
గాంధారి ఎల్లప్పుడూ అతని హితాన్ని కోరి చెప్పినా, మూఢబుద్ధి గల అతను మోహంతో ముందు గ్రహించలేదు; అందువల్ల ఈ ఫలాన్ని పొందాడు.
6.89.8
यद्भीमसेनः समरे पुत्रान्मम विचेतसः ।
अहन्यहनि संक्रुद्धो नयते यमसादनम् ॥ ६.८९.८ ॥
భీమసేనుడు యుద్ధంలో కోపించి, నా విచేతస్కులైన కుమారులను రోజురోజుకు యమసదనానికి పంపుతున్నాడు.
6.89.9
इदं तत्समनुप्राप्तं क्षत्तुर्वचनमुत्तमम् ।
न बुद्धवानस्मि विभो प्रोच्यमानमिदं तदा ॥ ६.८९.९ ॥
ఓ ప్రభూ, క్షత్త (విదురుని) ఈ ఉత్తమ వచనాలు ఇప్పుడు పూర్తిగా నాపై పడ్డాయి; అప్పుడు చెప్పబడుతున్నప్పుడు నేను గ్రహించలేదు.
6.89.10
निवारय सुतं द्यूतात्पाण्डवान्मा द्रुहेति च ।
सुहृदां हितकामानां ब्रुवतां तत्तदेव च ॥ ६.८९.१० ॥
'కుమారుని జూదం నుండి ఆపు; పాండవులకు ద్రోహం చేయకు' అని హితం కోరే మిత్రులు చెప్పినది అదే.
6.89.11
न शृणोमि पुरा वाक्यं मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् ।
तदिदं समनुप्राप्तं वचनं साधु भाषितम् ॥ ६.८९.११ ॥
మునుపు నేను ఆ మాటను వినలేదు; మనిషి హితకరమైన ఔషధాన్ని వినని విధంగా. ఆ మంచి మాటలే ఇప్పుడు నాపై పడ్డాయి.
6.89.12
विदुरद्रोणभीष्माणां तथाऽन्येषां हितैषिणाम् ।
अकृत्वा वचनं पथ्यं क्षयं गच्छन्ति कौरवाः ॥ ६.८९.१२ ॥
విదురుడు, ద్రోణుడు, భీష్ముడు మరియు ఇతర హితైషుల హితకరమైన మాటలను పాటించక కౌరవులు నాశనానికి వెళ్తున్నారు.
6.89.13
तदेतत्समतिक्रान्तं पूर्वमेव हि सञ्जय ।
तस्मान्मे वद तत्त्वेन यथा युद्धमवर्तत ॥ ६.८९.१३ ॥
సంజయా, ఇది ఇప్పటికే గడిచిపోయింది. కాబట్టి యుద్ధం ఎలా జరిగిందో నాకు యథార్థంగా చెప్పు.
6.89.14
मध्याह्ने मुमहारौद्रः संग्रामः समुपद्यत ।
लकक्षयकरो राजंस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ ६.८९.१४ ॥
మధ్యాహ్నం అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది; ఓ రాజా, అది ప్రజల వినాశనానికి కారణమైంది. నేను చెప్పేది విను.
6.89.15
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात् ।
संरब्धान्यभ्यवर्तन्त भीष्ममेव जिघांसया ॥ ६.८९.१५ ॥
అప్పుడు ధర్మపుత్రుని ఆజ్ఞ మేరకు కోపంతో నిండిన సైన్యాలన్నీ భీష్ముణ్ణే చంపాలనే కోరికతో ఆయనపై దూసుకెళ్లాయి.
6.89.16
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सात्यकिश्च महारथः ।
युक्तानीका महाराज भीष्ममेव समभ्ययुः ॥ ६.८९.१६ ॥
ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండి, మహారథుడైన సాత్యకి — మహారాజా, సుసంఘటిత సైన్యాలతో భీష్ముణ్ణే ఎదుర్కొన్నారు.
6.89.17
विराटो द्रुपदश्चैव सहिताः सर्वसोमकैः ।
अभ्यद्रवन्त संग्रामे भीष्ममेव महारथम् ॥ ६.८९.१७ ॥
విరాటుడు, ద్రుపదుడు సమస్త సోమకులతో కలిసి యుద్ధంలో మహారథుడైన భీష్ముణ్ణే ముట్టడించారు.
6.89.18
केकया धृष्टकेतुश्च कुन्तिभोजश्च दंशितः ।
शुक्तानीका महाराज भीष्ममेव समभ्ययुः ॥ ६.८९.१८ ॥
కేకయులు, ధృష్టకేతువు, కుంతిభోజుడు కవచధారులై, మహారాజా, సుసంఘటిత సైన్యాలతో భీష్ముణ్ణే ఎదుర్కొన్నారు.
6.89.19
अर्जुनो द्रौपदश्चैव कुन्तिभोजश्च दंशितः ।
दुर्योधनसमादिष्टान्राज्ञः सर्वान्समभ्ययुः ॥ ६.८९.१९ ॥
అర్జునుడు, ద్రౌపది కుమారులు, కుంతిభోజుడు కవచం ధరించి ముందుకు సాగారు; దుర్యోధనుని ఆజ్ఞతో వచ్చిన రాజులందరిపై వారు విరుచుకుపడ్డారు.
6.89.20
अभिमन्युस्तथा शूरो हैडिम्बश्च महारथः ।
भीमसेनश्च संक्रुद्धस्तेऽभ्यधावन्त कौरवान् ॥ ६.८९.२० ॥
శూరుడైన అభిమన్యుడు, హైడింబుని కుమారుడు (ఘటోత్కచుడు), మహారథుడు, భీమసేనుడు కోపంతో కౌరవుల మీదికి పరుగెత్తారు.
6.89.21
त्रिधाभूतैरवध्यन्त पाण्डवैः कौरवा युधि ।
तथैव कौरवै राजन्नवध्यन्त परे रणे ॥ ६.८९.२१ ॥
ఓ రాజా! మూడు భాగాలుగా విడిపోయిన పాండవులచే కౌరవులు యుద్ధంలో చంపబడ్డారు; అలాగే కౌరవులచే శత్రువులు రణరంగంలో చంపబడ్డారు.
6.89.22
द्रोणस्तु रथिनां श्रेष्ठः सोमकान्सृञ्जयैः सह ।
अभ्यधावत संक्रुद्धः प्रेषयिष्यन्यमक्षयम् ॥ ६.८९.२२ ॥
రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు కోపంతో సోమకులు, సృంజయులతో కలిసి వారిపై దూకాడు; వారిని యమలోకానికి పంపబోతున్నట్టు.
6.89.23
तत्राक्रन्दो महानासीत्सृञ्जयानां महात्मानाम् ।
वध्यतां समरे राजन्भारद्वाजेन धन्विना ॥ ६.८९.२३ ॥
అక్కడ మహాత్ములైన సృంజయుల మధ్య గొప్ప ఆర్తనాదం మ్రోగింది; ఓ రాజా! యుద్ధంలో విలుకాడు భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) చేతిలో వారు చంపబడుతున్నారు.
6.89.24
द्रोणेन निहतास्तत्र क्षत्रिया बहवो रणे ।
विचेष्टन्तो हृदृश्यन्त व्याधिक्लिष्टा वरा इव ॥ ६.८९.२४ ॥
అక్కడ ద్రోణుని చేతిలో యుద్ధంలో చంపబడిన అనేకమంది క్షత్రియులు వేదనతో కొట్టుకుంటూ కనబడ్డారు; రోగంతో బాధపడుతున్న శ్రేష్ఠులవలె.
6.89.25
कूजतां क्रन्दतां चैव स्तनतां चैव भारत ।
अनिशं शुश्रुवे शब्दः क्षुत्क्लिष्टानां नृणामिव ॥ ६.८९.२५ ॥
ఓ భరతా, మూలుగుతున్న, ఏడుస్తున్న, నిట్టూరుస్తున్న వారి శబ్దం, ఆకలితో బాధపడుతున్న మనుషుల శబ్దంలా ఎడతెగకుండా వినిపించింది.
6.89.26
तथैव कौरवेयाणां भीमसेनो महाबलः ।
चकार कदनं घोरं क्रुद्धः काल इवापरः ॥ ६.८९.२६ ॥
అలాగే మహాబలుడైన భీమసేనుడు కౌరవులలో భయంకరమైన సంహారాన్ని సాగించాడు; కోపంతో ఉన్న అతడు మరో కాలునిలా కనిపించాడు.
6.89.27
वध्यतां तत्र सैन्यानामन्योन्येन महारणे ।
प्रावर्तत नदी घोरा रुधिरौघपरवाहिनी ॥ ६.८९.२७ ॥
ఆ మహాయుద్ధంలో సైనికులు ఒకరినొకరు చంపుకుంటుండగా, రక్త ప్రవాహాన్ని మోసుకుపోయే భయంకరమైన నది ప్రవహించింది.
6.89.28
स संग्रामो महाराज घोररूपोऽभवन्महान् ।
कुरूणां पाणडवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ६.८९.२८ ॥
ఓ మహారాజా, ఆ మహాసంగ్రామం భయంకర రూపం దాల్చింది; కౌరవులకు, పాండవులకు మధ్య జరిగిన అది యముని రాజ్యాన్ని విస్తరింపజేసింది.
6.89.29
ततो भीमो रणे क्रुद्धो रभसश्च विशेषतः ।
गजानीकं समासाद्य प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.८९.२९ ॥
అప్పుడు భీముడు యుద్ధంలో కోపంతో, ముఖ్యంగా ఉద్రేకంతో, ఏనుగుల సేన దగ్గరికి చేరి వారిని మృత్యువు వద్దకు పంపించాడు.
6.89.30
तत्र भारत भीमेन नाराचाभिहता गजाः ।
पेतुर्नेदुश्च सेदुश्च दिशश्च परिबभ्रमुः ॥ ६.८९.३० ॥
ఓ భరతా, అక్కడ భీముని నారాచ బాణాలతో దెబ్బతిన్న ఏనుగులు కూలిపోయాయి, గర్జించాయి, తూలి పడిపోయాయి, దిక్కులన్నిటా తిరిగాయి.
6.89.31
छिन्नहस्ता महानागाश्छिन्नगात्राश्च मारिष ।
क्रौञ्चवद्व्यनदन्भीताः पृथिवीमधिशेरते ॥ ६.८९.३१ ॥
తొండాలు తెగిన మహా నాగులు, శరీరాలు ఛిద్రమైన ఏనుగులు, ఓ మారిష, భయభ్రాంతులై క్రౌంచ పక్షుల వలె అరుస్తూ భూమిపై పడి ఉన్నాయి.
6.89.32
नकुलः सहदेवश्च हयानीकमभिद्रुतौ ।
ते हयाः काञ्चनापीडा रुक्मभाण्डपरिच्छदाः ॥ ६.८९.३२ ॥
నకులుడు, సహదేవుడు గుర్రాల సైన్యంపై దాడి చేశారు. ఆ గుర్రాలు బంగారు నుదుటిపట్టీలు, బంగారు అలంకారాలతో ఉన్నాయి.
6.89.33
वध्यमाना व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ।
पतिद्भिस्तुरगै राजन्समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.८९.३३ ॥
వందల వేలుగా చంపబడుతూ అవి కనిపించాయి. ఓ రాజా, కూలిపోతున్న గుర్రాలతో భూమి కప్పబడింది.
6.89.34
निर्जिह्वैश्च श्वसद्भिश्च कूजद्भिश्च गतासुभिः ।
हयैर्बभौ नरश्रेष्ठ नानारूपधरैर्धरा ॥ ६.८९.३४ ॥
నాలుకలు బయటికి వేలాడుతూ, ఊపిరి పీలుస్తూ, సకిలిస్తూ, ప్రాణం పోయిన గుర్రాలతో, ఓ నరశ్రేష్ఠా, అనేక రూపాలు ధరించిన భూమి ప్రకాశించింది.
6.89.35
अर्जुनेन हतैः सङ्ख्ये तथा भारत राजभिः ।
प्रबभौ वसुधा घोरा तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.८९.३५ ॥
అర్జునుడి చేత యుద్ధంలో చంపబడిన రాజులతో, ఓ భారతా, ఓ విశాంపతీ, అక్కడక్కడ భయంకరమైన భూమి ప్రకాశించింది.
6.89.36
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्छिन्नैर्निकृत्तैश्च महायुधैः ।
चामरैर्व्यजनैश्चैव च्छत्रैश्च सुमहाप्रभैः ॥ ६.८९.३६ ॥
విరిగిన రథాలు, తెగిన ధ్వజాలు, ఖండించబడిన మహాయుధాలు, చామరాలు, వ్యజనాలు, అత్యంత ప్రభావంతమైన ఛత్రాలతో (భూమి ప్రకాశించింది).
6.89.37
हरैर्निष्कैः सकेयूरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
उष्णीषैरपविद्धैश्च पताकाभिश्च सर्वशः ॥ ६.८९.३७ ॥
హారాలు, బంగారు ఆభరణాలు, భుజకీర్తులు, తలలు, కుండలాలతో, తలపాగాలు, విసిరివేయబడినవి, మరియు పతాకలు — అన్నిచోట్లా.
6.89.38
अनुकर्षैः शुभै राजन्योक्रैश्चैव सरश्मिभिः ।
संकीर्णा वसुधा भाति वसन्ते कुसुमैरिव ॥ ६.८९.३८ ॥
ఓ రాజా, అందమైన అనుకర్షాలు, కాడలు, కళ్ళెాలతో నిండిన ఈ భూమి వసంతంలో పూలతో కప్పబడినట్లు ప్రకాశిస్తోంది.
6.89.39
एवमेष क्षयो वृत्तः पाण्डूनामपि भारत ।
क्रुद्धे शान्तनवे भीष्मे द्रोणे च रथसत्तमे ॥ ६.८९.३९ ॥
భరతవంశీయుడా, శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, రథికులలో ఉత్తముడైన ద్రోణుడు కోపించినప్పుడు పాండవులకూ ఇలాంటి వినాశమే సంభవించింది.
6.89.40
अश्वत्थाम्नि कृपे चैव तथैव कृतवर्मणि ।
तथेतरेषु क्रुद्धेषु तावकानामपि क्षयः ॥ ६.८९.४० ॥
అశ్వత్థామ, కృపుడు, కృతవర్మ మరియు ఇతర కోపోద్రిక్తులైన యోధుల వలన మీ పక్షానికీ ఇలాంటి వినాశం కలిగింది.