મહાભારત · અધ્યાય 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः ।
संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.९१.१ ॥
સંજય, ઇરાવાન્ હણાયેલો જોઈને મહારથી પાર્થોએ યુદ્ધમાં શું કર્યું? તે મને કહે.
6.91.2
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः ।
व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः ॥ ६.९१.२ ॥
ઇરાવાન્ યુદ્ધમાં હણાયેલો જોઈને ભીમસેનનો પુત્ર ઘટોત્કચ રાક્ષસ અતિશય મોટી ગર્જના કરી.
6.91.3
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा ।
सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा ॥ ६.९१.३ ॥
તેની ગર્જનાના શબ્દથી સમુદ્રોરૂપી વસ્ત્ર ધારણ કરેલી પૃથ્વી, પર્વતો અને વનો સહિત, હે રાજન્, ત્યારે અત્યંત ધ્રૂજી ઊઠી.
6.91.4
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा ।
चेलुश्च सहसा तत्र तेन नादेन नादिताः ॥ ६.९१.४ ॥
આકાશ, બધી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ પણ એ ગર્જનાથી પીડાઈને તરત ત્યાં ધ્રૂજી ઊઠી.
6.91.5
तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत ।
ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च। ॥ ६.९१.५ ॥
હે ભારત, એ મહાન ગર્જના સાંભળીને તમારી સેનામાં સાથળો જકડાઈ ગયા, કંપારી અને પરસેવો પણ થયો.
6.91.6
सर्व एव महाराज तावका दीनचेतसः ।
सर्वतः समचेष्टन्त सिंहभीता गजा इव । ॥ ६.९१.६ ॥
હે મહારાજ, તમારા બધા લોકો દીનચિત્ત થઈને સિંહથી ડરેલા હાથીઓની જેમ ચારેબાજુ તરફડવા લાગ્યા.
6.91.7
नर्दित्वा सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः ।
ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम् । ॥ ६.९१.७ ॥
વજ્રપાત જેવી મહા ગર્જના કરીને, સળગતો શૂળ ઉગામીને, ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને તે રાક્ષસ.
6.91.8
नानारूपप्रहरणैर्वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
आजघान सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपभः । ॥ ६.९१.८ ॥
વિવિધ રૂપના શસ્ત્રોથી, શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો, અતિ ક્રોધિત થઈને, કાળ, અંતક અને યમ સમાન તેણે પ્રહાર કર્યો.
6.91.9
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।
स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम् । ॥ ६.९१.९ ॥
ક્રોધિત, ભયાનક દેખાતા તેને ધસી આવતો જોઈને, તેના ભયથી પોતાનું સૈન્ય મોટે ભાગે વિમુખ થઈ ગયું.
6.91.10
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत् ।
प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः । ॥ ६.९१.१० ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને વિશાળ ધનુષ્ય ઉપાડી, સિંહની જેમ વારંવાર ગર્જના કરતાં ઘટોત્કચ પર ધસી ગયો.
6.91.11
पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः ।
कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम् ॥ ६.९१.११ ॥
પાછળથી તેનો અનુસરણ કર્યો; પર્વત સમાન, મદ ટપકાવતા દસ હજાર હાથીઓ સાથે વંગના અધિપતિ પોતે.
6.91.12
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.९१.१२ ॥
હે મહારાજ! તે નિશાચર તમારા પુત્ર પર ક્રોધે ભરાયો. ત્યારે તુમુલ, રૂવાડાં ઊભાં કરતું યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.91.13
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च ।
गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघबृन्दमिवोदितम् ॥ ६.९१.१३ ॥
હે રાજેન્દ્ર! રાક્ષસો અને દુર્યોધનની સેનાને, ઊઠેલા મેઘસમૂહ જેવા ગજદળને જોઈને,
6.91.14
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः ।
नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.९१.१४ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા રાક્ષસો શસ્ત્રો હાથમાં લઈને દોડ્યા; વીજળી સહિતના મેઘોની જેમ વિવિધ ગર્જનાઓ કરતા.
6.91.15
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः ।
भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वथैः ॥ ६.९१.१५ ॥
બાણ, શક્તિ, ઋષ્ટિ, નારાચથી ગજયોદ્ધાઓને પ્રહારતા; ભિંડિપાલ, શૂલ, મુદ્ગર અને પરશુથી પણ.
6.91.16
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान् ।
भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान् ॥ ६.९१.१६ ॥
પર્વતશિખરો અને વૃક્ષોથી તેમણે મહાગજોને પાડી નાખ્યા; ફાટેલા કુંભસ્થળવાળા, લોહીલુહાણ, તૂટેલા અંગોવાળા હાથીઓને.
6.91.17
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः ।
तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु ॥ ६.९१.१७ ॥
હે મહારાજ! રાક્ષસો દ્વારા મરાતા, નાશ પામતા અને ભાંગી પડતા તે ગજયોદ્ધાઓને અમે જોયા.
6.91.18
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत् ।
अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितात्मनः ॥ ६.९१.१८ ॥
હે મહારાજ! દુર્યોધન ક્રોધના વશ થઈને, પોતાના જીવની પરવા છોડીને રાક્ષસો પર ધસી ગયો.
6.91.19
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु परंतप ।
जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान् ॥ ६.९१.१९ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર, તેણે રાક્ષસો પર તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા; તે મહાધનુર્ધરે ત્યાંના મુખ્ય રાક્ષસોને મારી નાખ્યા.
6.91.20
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम् ॥ ६.९१.२० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારો પુત્ર દુર્યોધન ક્રોધે ભરાયો; વેગથી આવતા, અતિ ભયાનક, વીજજીભવાળા, પીડા આપનાર રાક્ષસ તરફ.
6.91.21
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महाबलः ।
ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.९१.२१ ॥
તે મહાબલીએ ચાર બાણોથી ચારને મારી નાખ્યા; પછી અમેયાત્મા તેણે અજેય બાણવર્ષા કરી.
6.91.22
मुमोच भरतश्रेष्ठो निशाचरबलं प्रति ।
तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष ॥ ६.९१.२२ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠે રાક્ષસસેના પર બાણો છોડ્યા. હે માનનીય, તમારા પુત્રનું એ મહાન કર્મ જોઈને—
6.91.23
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः ।
स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशनिसमप्रभम् ॥ ६.९१.२३ ॥
ક્રોધથી ભીમસેનનો તે મહાબલી પુત્ર પ્રજ્વળી ઊઠ્યો; ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી પ્રભાવાળું મહાન ધનુષ્ય ખેંચીને—
6.91.24
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिन्दमम् ।
तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम् ॥ ६.९१.२४ ॥
વેગથી તેણે અરિંદમ દુર્યોધન પર ધસારો કર્યો; તેને આવતો જોઈને, કાળે મોકલેલા અંતક જેવો—
6.91.25
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः ॥ ६.९१.२५ ॥
હે મહારાજ, તમારો પુત્ર દુર્યોધન વિચલિત ન થયો. ત્યારે ક્રોધિત, ક્રૂર અને લાલ નેત્રોવાળો તે તેને બોલ્યો.
6.91.26
अद्यानृण्यं गमिष्यामि पितॄणां मातुरेव च ।
ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः ॥ ६.९१.२६ ॥
આજે હું પિતૃઓ અને માતાના ઋણમાંથી મુક્ત થઈશ, જેમને તેં અત્યંત નિર્દયતાથી લાંબા સમય સુધી વનવાસ આપ્યો.
6.91.27
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः ।
यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एववस्त्रा रजस्वला ॥ ६.९१.२७ ॥
હે રાજન, કપટી જુગારમાં પાંડવો તારાથી પરાજિત થયા, અને રજસ્વલા કૃષ્ણા એક જ વસ્ત્રમાં હતી,
6.91.28
सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया ।
तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना ॥ ६.९१.२८ ॥
હે દુર્બુદ્ધિ, તેને સભામાં લાવીને તેં અનેક રીતે પીડિત કરી. તને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાવાળા દુરાત્માએ આશ્રમમાં રહેલીને પણ (પીડિત કરી).
6.91.29
सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितॄन्मम ।
एतेषामपमानानामन्येषां च कुलाधम ॥ ६.९१.२९ ॥
સૈંધવે તેને અપમાનિત કરીને ખરાબ રીતે સ્પર્શી; મારા પિતૃઓનું અપમાન કરીને. હે કુલાધમ, આ અપમાનોનો અને બીજાઓના અપમાનોનો (હું બદલો લઈશ).
6.91.30
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम् ।
एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विष्फार्य कार्मुकम् ॥ ६.९१.३० ॥
જો તું યુદ્ધ નહીં છોડે તો આજે હું અંતને પામીશ. આમ કહીને હૈડિંબના પુત્રે પોતાનું મહાન ધનુષ્ય તાણ્યું.
6.91.31
संदश्य दशनैरोष्ठं सृकिणी परिसंलिहन् ।
शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ६.९१.३१ ॥
દાંતથી હોઠ દબાવી, મોંના ખૂણા જીભથી ચાટતાં તેણે દુર્યોધન પર મહા બાણવર્ષા કરી; વર્ષાઋતુમાં મેઘ પર્વત પર જળધારાઓ વરસાવે તેમ.