ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः ।
संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.९१.१ ॥
ਸੰਜੈ, ਇਰਾਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪਾਰਥਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.91.2
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः ।
व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः ॥ ६.९१.२ ॥
ਇਰਾਵਾਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘਟੋਤਕਚ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
6.91.3
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा ।
सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा ॥ ६.९१.३ ॥
ਉਸ ਦੀ ਗਰਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਬਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਉੱਠੀ।
6.91.4
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा ।
चेलुश्च सहसा तत्र तेन नादेन नादिताः ॥ ६.९१.४ ॥
ਅਸਮਾਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਗਰਜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ।
6.91.5
तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत ।
ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च। ॥ ६.९१.५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਰਜ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਅਕੜ ਗਈਆਂ, ਕੰਬਣੀ ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ।
6.91.6
सर्व एव महाराज तावका दीनचेतसः ।
सर्वतः समचेष्टन्त सिंहभीता गजा इव । ॥ ६.९१.६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੜਫਣ ਲੱਗੇ।
6.91.7
नर्दित्वा सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः ।
ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम् । ॥ ६.९१.७ ॥
ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕਰਕੇ, ਬਲਦਾ ਸ਼ੂਲ ਉਠਾ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ।
6.91.8
नानारूपप्रहरणैर्वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
आजघान सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपभः । ॥ ६.९१.८ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਲ, ਅੰਤਕ ਤੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਉਸਨੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.91.9
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।
स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम् । ॥ ६.९१.९ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਗਈ।
6.91.10
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत् ।
प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः । ॥ ६.९१.१० ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਦਿਆਂ ਘਟੋਤਕਚ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ।
6.91.11
पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः ।
कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम् ॥ ६.९१.११ ॥
ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ; ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ, ਮਦ ਚੋਂਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਆਪ।
6.91.12
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.९१.१२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ, ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
6.91.13
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च ।
गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघबृन्दमिवोदितम् ॥ ६.९१.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ, ਉੱਠੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ,
6.91.14
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः ।
नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.९१.१४ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਦੌੜ ਪਏ; ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
6.91.15
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः ।
भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वथैः ॥ ६.९१.१५ ॥
ਤੀਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ; ਭਿੰਡੀਪਾਲਾਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।
6.91.16
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान् ।
भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान् ॥ ६.९१.१६ ॥
ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਗਜਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਪਾਟੇ ਕੁੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ, ਟੁੱਟੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ।
6.91.17
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः ।
तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु ॥ ६.९१.१७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਜ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ।
6.91.18
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत् ।
अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितात्मनः ॥ ६.९१.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਦੁਰਯੋਧਨ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
6.91.19
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु परंतप ।
जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान् ॥ ६.९१.१९ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ; ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.91.20
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम् ॥ ६.९१.२० ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਜੀਭ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ।
6.91.21
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महाबलः ।
ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.९१.२१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਅਮੇਯਾਤਮਾ ਨੇ ਅਜੇਯ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.91.22
मुमोच भरतश्रेष्ठो निशाचरबलं प्रति ।
तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष ॥ ६.९१.२२ ॥
ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ—
6.91.23
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः ।
स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशनिसमप्रभम् ॥ ६.९१.२३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ—
6.91.24
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिन्दमम् ।
तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम् ॥ ६.९१.२४ ॥
ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਰਿੰਦਮ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਭੇਜੇ ਅੰਤਕ ਵਾਂਗ—
6.91.25
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः ॥ ६.९१.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਿਚਲਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.91.26
अद्यानृण्यं गमिष्यामि पितॄणां मातुरेव च ।
ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः ॥ ६.९१.२६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ।
6.91.27
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः ।
यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एववस्त्रा रजस्वला ॥ ६.९१.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਛਲ ਵਾਲੀ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰੇ, ਅਤੇ ਰਜਸਵਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਸੀ,
6.91.28
सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया ।
तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना ॥ ६.९१.२८ ॥
ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਤੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਵੀ (ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ)।
6.91.29
सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितॄन्मम ।
एतेषामपमानानामन्येषां च कुलाधम ॥ ६.९१.२९ ॥
ਸੈਂਧਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੂਹਿਆ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਕੇ। ਹੇ ਕੁਲਾਧਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਪਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨਾਂ ਦਾ (ਮੈਂ ਬਦਲਾ ਲਵਾਂਗਾ)।
6.91.30
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम् ।
एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विष्फार्य कार्मुकम् ॥ ६.९१.३० ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹੈਡਿੰਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ।
6.91.31
संदश्य दशनैरोष्ठं सृकिणी परिसंलिहन् ।
शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ६.९१.३१ ॥
ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਦੱਬ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।