महाभारत · अध्याय 6.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.91.1
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः ।
संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.९१.१ ॥
संजया, इरावान मारला गेलेला पाहून महारथी पार्थांनी युद्धात काय केले? ते मला सांग.
6.91.2
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः ।
व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः ॥ ६.९१.२ ॥
इरावान युद्धात मारला गेलेला पाहून भीमसेनाचा पुत्र घटोत्कच राक्षस अत्यंत मोठ्याने गरजला.
6.91.3
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा ।
सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा ॥ ६.९१.३ ॥
त्याच्या गर्जनेच्या आवाजाने समुद्रांचे वस्त्र नेसलेली पृथ्वी, पर्वत व वनांसह, हे राजा, तेव्हा अत्यंत हादरली.
6.91.4
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा ।
चेलुश्च सहसा तत्र तेन नादेन नादिताः ॥ ६.९१.४ ॥
आकाश, सर्व दिशा व उपदिशा त्या गर्जनेने पीडित होऊन तिथे अचानक हादरल्या.
6.91.5
तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत ।
ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च। ॥ ६.९१.५ ॥
हे भारता, त्या महान गर्जनेने ऐकून तुझ्या सैन्याच्या मांड्या ताठर झाल्या, कंप व घामही सुटला.
6.91.6
सर्व एव महाराज तावका दीनचेतसः ।
सर्वतः समचेष्टन्त सिंहभीता गजा इव । ॥ ६.९१.६ ॥
हे महाराजा, तुमचे सर्व लोक खिन्नमनस्क होऊन सिंहाला घाबरलेल्या हत्तींप्रमाणे सर्वत्र तडफडले.
6.91.7
नर्दित्वा सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः ।
ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम् । ॥ ६.९१.७ ॥
वज्रपातासारखी मोठी गर्जना करून, पेटलेले शूल उचलून, भयंकर रूप धारण केलेला राक्षस.
6.91.8
नानारूपप्रहरणैर्वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
आजघान सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपभः । ॥ ६.९१.८ ॥
विविध रूपांच्या शस्त्रांनी, श्रेष्ठ राक्षसांनी वेढलेला, अत्यंत संतप्त होऊन, काळ, अंतक, यमासारखा तो प्रहार करू लागला.
6.91.9
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।
स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम् । ॥ ६.९१.९ ॥
संतप्त, भयंकर दिसणारा त्याला धावून येताना पाहून, त्याच्या भयामुळे स्वतःचे सैन्य बहुतेक विमुख झाले.
6.91.10
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत् ।
प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः । ॥ ६.९१.१० ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने मोठे धनुष्य उचलले आणि सिंहासारखा वारंवार गर्जना करत घटोत्कचावर धावून गेला.
6.91.11
पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः ।
कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम् ॥ ६.९१.११ ॥
मागून त्याचा पाठलाग केला; पर्वतासारखे, मद गळणारे दहा हजार हत्ती घेऊन वंगदेशाचा अधिपती स्वतः.
6.91.12
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.९१.१२ ॥
हे महाराज! त्या निशाचराने तुमच्या पुत्रावर क्रोध केला. तेव्हा तुमुल, रोमांचकारी युद्ध सुरू झाले.
6.91.13
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च ।
गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघबृन्दमिवोदितम् ॥ ६.९१.१३ ॥
हे राजेंद्रा! राक्षसांना आणि दुर्योधनाच्या सैन्याला, उठलेल्या मेघसमूहासारख्या गजसेनेला पाहून,
6.91.14
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः ।
नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.९१.१४ ॥
संतप्त राक्षस शस्त्रे हाती घेऊन धावून आले; विजेसह मेघांप्रमाणे विविध गर्जना करत.
6.91.15
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः ।
भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वथैः ॥ ६.९१.१५ ॥
बाण, शक्ती, ऋष्टी, नाराचांनी गजयोद्ध्यांवर प्रहार करत; भिंदिपाल, शूळ, मुद्गर व परशूंनीही.
6.91.16
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान् ।
भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान् ॥ ६.९१.१६ ॥
पर्वतशिखरे व वृक्षांनी त्यांनी महागजांना ठार केले; फुटलेल्या कुंभस्थळांच्या, रक्ताने माखलेल्या, मोडलेल्या अवयवांच्या हत्तींना.
6.91.17
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः ।
तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु ॥ ६.९१.१७ ॥
हे महाराजा! राक्षसांकडून मारल्या जाणाऱ्या, नष्ट व भग्न होणाऱ्या त्या गजयोद्ध्यांना आम्ही पाहिले.
6.91.18
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत् ।
अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितात्मनः ॥ ६.९१.१८ ॥
हे महाराजा! दुर्योधन क्रोधाच्या आहारी जाऊन, स्वतःच्या जीविताची पर्वा सोडून राक्षसांवर धावून गेला.
6.91.19
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु परंतप ।
जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान् ॥ ६.९१.१९ ॥
हे शत्रुतापना, त्याने राक्षसांवर तीक्ष्ण बाण सोडले; त्या महाधनुर्धराने तेथील प्रमुख राक्षसांना ठार मारले.
6.91.20
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम् ॥ ६.९१.२० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तुमचा पुत्र दुर्योधन संतापला; वेगाने येणाऱ्या, अत्यंत भयंकर, विद्युतजिह्व, पीडा देणाऱ्या राक्षसाकडे.
6.91.21
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महाबलः ।
ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम् ॥ ६.९१.२१ ॥
त्या महाबलाने चार बाणांनी चौघांना ठार मारले; मग अमेयात्म्या त्याने दुर्निवार बाणवर्षाव केला.
6.91.22
मुमोच भरतश्रेष्ठो निशाचरबलं प्रति ।
तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष ॥ ६.९१.२२ ॥
भरतश्रेष्ठाने राक्षससेनेवर बाण सोडले. हे माननीय, तुमच्या पुत्राचे ते महान कर्म पाहून—
6.91.23
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः ।
स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशनिसमप्रभम् ॥ ६.९१.२३ ॥
क्रोधाने भीमसेनाचा तो महाबली पुत्र प्रज्वलित झाला; इंद्राच्या वज्रासारखे तेजस्वी महान धनुष्य ताणून—
6.91.24
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिन्दमम् ।
तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम् ॥ ६.९१.२४ ॥
वेगाने त्याने अरिंदम दुर्योधनावर धाव घेतला; त्याला येताना पाहून, कालाने पाठवलेल्या यमासारखा—
6.91.25
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः ॥ ६.९१.२५ ॥
हे महाराज, तुमचा पुत्र दुर्योधन विचलित झाला नाही. तेव्हा क्रुद्ध, क्रूर आणि लाल डोळ्यांनी तो त्याला म्हणाला.
6.91.26
अद्यानृण्यं गमिष्यामि पितॄणां मातुरेव च ।
ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः ॥ ६.९१.२६ ॥
आज मी पितरांचे आणि मातेचे ऋण फेडीन, ज्यांना तू अत्यंत निर्दयपणे दीर्घकाळ वनवासात ठेवलेस.
6.91.27
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः ।
यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एववस्त्रा रजस्वला ॥ ६.९१.२७ ॥
हे राजा, कपट द्यूतात पांडव तुझ्याकडून पराभूत झाले, आणि रजस्वला कृष्णा एकाच वस्त्रात होती,
6.91.28
सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया ।
तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना ॥ ६.९१.२८ ॥
हे दुर्बुद्धी, तिला सभेत आणून तू अनेक प्रकारे छळलेस. तुला प्रसन्न करू इच्छिणाऱ्या दुरात्म्याने आश्रमात राहणारीलाही (छळले).
6.91.29
सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितॄन्मम ।
एतेषामपमानानामन्येषां च कुलाधम ॥ ६.९१.२९ ॥
सैंधवाने तिला अपमानित करून वाईट रीतीने स्पर्श केला; माझ्या पितरांचा अपमान करून. हे कुलाधमा, या अपमानांचा आणि इतरांच्या अपमानांचा (मी सूड घेईन).
6.91.30
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम् ।
एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विष्फार्य कार्मुकम् ॥ ६.९१.३० ॥
तू युद्ध सोडले नाहीस तर आज मी अंतास जाईन. असे बोलून हैडिम्बाने आपले मोठे धनुष्य ताणले.
6.91.31
संदश्य दशनैरोष्ठं सृकिणी परिसंलिहन् ।
शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्।
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ६.९१.३१ ॥
दातांनी ओठ चावत, तोंडाच्या कोपऱ्यांना जीभेने चाटत त्याने दुर्योधनावर महान बाणवर्षाव केला; पावसाळ्यात मेघ पर्वतावर जलधारांनी वर्षाव करतो तसा.