મહાભારત · અધ્યાય 6.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.93.1
विमुखीकृत्य वर्सांस्तु तावकान्युधि राक्षसः ।
जिघांसुभरतश्रेष्ठ दुर्योधनमुपाद्रवत् ॥ ६.९३.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! રાક્ષસે યુદ્ધમાં તમારી સેનાની ટુકડીઓને પાછી હઠાવીને, હત્યાની ઇચ્છાથી દુર્યોધન તરફ ધસારો કર્યો.
6.93.2
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राजानं प्रति वेगितम् ।
अभ्यधावञ्जिघांसन्तस्तावका युद्धदुर्मदाःक ॥ ६.९३.२ ॥
રાજા તરફ વેગથી આવતા તેને જોઈને, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત તમારા યોદ્ધાઓ તેને મારવાની ઇચ્છાથી તેના પર તૂટી પડ્યા.
6.93.3
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ।
तमेकमभ्यधावन्त नदन्तः सिंहसङ्घवत् ॥ ६.९३.३ ॥
તાડવૃક્ષ જેટલાં લાંબા ધનુષ્યો ખેંચતા, સિંહોના ટોળાની જેમ ગર્જતા મહારથીઓ તેના એકલા પર દોડી ગયા.
6.93.4
अथैनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवाकिरन् ।
पर्वतं वारिधाराभिः शरदीव वलाहकाः ॥ ६.९३.४ ॥
પછી શરદઋતુના વાદળો જેમ જળધારાથી પર્વતને ઢાંકી દે, તેમ તેમણે ચારેબાજુથી બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
6.93.5
स गाढविद्धो व्यथितस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
उत्पपात तदाऽऽकाशं समन्ताद्वैनतेयवत् ॥ ६.९३.५ ॥
ઊંડા ઘાથી વીંધાઈને પીડાતો તે, અંકુશથી પીડિત હાથીની જેમ, ત્યારે ગરુડની જેમ આકાશમાં ચારેબાજુ કૂદી પડ્યો.
6.93.6
व्यनदत्सुमहानादं जीमूत इव शारदः ।
दिशः खं विदिशश्चैव नादयन्भैरवस्वनः ॥ ६.९३.६ ॥
શરદઋતુના મેઘની જેમ તેણે મહા ગર્જના કરી; ભયંકર અવાજથી દિશાઓ, આકાશ અને ઉપદિશાઓને ગજાવી દીધી.
6.93.7
राक्षसस्य तु तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
उवाच भरतश्रेष्ठ भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.९३.७ ॥
રાક્ષસનો તે અવાજ સાંભળીને રાજા યુધિષ્ઠિરે ભરતશ્રેષ્ઠ, શત્રુદમન ભીમસેનને કહ્યું.
6.93.8
युध्यते राक्षसो नूनं धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
यथाऽस्य श्रूयते शब्दो नदतो भैरवं स्वनम् ॥ ६.९३.८ ॥
ચોક્કસ આ રાક્ષસ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો એવા મહારથીઓ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યો છે; તેનો ભયંકર ગર્જનાનો અવાજ સંભળાય છે.
6.93.9
अतिभारं च पश्यामि तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ।
पितामहश्च संक्रुद्धः पाञ्चालान्हन्तुमुद्यतः ॥ ६.९३.९ ॥
તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ પર મને ઘણો મોટો ભાર દેખાય છે; પિતામહ પણ ક્રોધે ભરાઈને પાંચાલોને મારવા તૈયાર છે.
6.93.10
तेषां च रक्षणार्थाय युध्यते फल्गुनः परैः ।
एतज्ज्ञात्वा महाबाहो कार्यद्वयमुपस्थितम् ॥ ६.९३.१० ॥
તેમના રક્ષણ માટે ફાલ્ગુન શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યો છે. હે મહાબાહો, આ જાણીને બે કાર્યો સામે આવ્યાં છે.
6.93.11
गच्छ रक्षस्व हैडिम्बं शंशयं परमं गतम् ।
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणो वृकोदरः ॥ ६.९३.११ ॥
જા, પરમ સંકટમાં આવી પડેલા હૈડિંબ (ઘટોત્કચ)નું રક્ષણ કર. ભાઈનું વચન સમજીને વૃકોદર (ભીમ) ત્વરાથી ચાલ્યો.
6.93.12
प्रययौ सिंहनादेन त्रासयन्सर्वपार्थिवान् ।
वेगेन महता राजन्पर्वकाले यथोदधिःक ॥ ६.९३.१२ ॥
સિંહનાદથી સર્વ રાજાઓને ત્રાસ આપતો તે ચાલ્યો. હે રાજન્, પર્વકાળના સમુદ્રની જેમ મહાન વેગથી.
6.93.13
तमन्वगात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।
श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ॥ ६.९३.१३ ॥
સત્યધૃતિ, યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત સૌચિત્તિ, શ્રેણિમાન, વસુદાન અને કાશીરાજનો પુત્ર અભિભૂ તેની પાછળ ગયા.
6.93.14
अभिमन्युमुखाश्चैव द्रौपदेया महारथाः ।
क्षत्रदेवश्च विक्रन्तः क्षत्रधर्मा तथैव च ॥ ६.९३.१४ ॥
અભિમન્યુની આગેવાની હેઠળ દ્રૌપદીના મહારથી પુત્રો, પરાક્રમી ક્ષત્રદેવ અને ક્ષત્રધર્મા પણ.
6.93.15
अनूपाधिपतिश्चैव नीलः स्वबलमास्थितः ।
महता रथवंशेन हैडिम्बं पर्यवारयन् ॥ ६.९३.१५ ॥
અનૂપના અધિપતિ નીલ પણ પોતાની સેના સાથે ઊભા રહી, મોટા રથસમૂહથી હૈડિમ્બ (ઘટોત્કચ)ને ઘેરી વળ્યા.
6.93.16
कुञ्चरैश्च सदा मत्तैः षट्सहस्रैः प्रहारिभिःक ।
अभ्यरक्षन्त सहिता राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् ॥ ६.९३.१६ ॥
છ હજાર મદમસ્ત, પ્રહાર કરતા હાથીઓ સાથે મળીને તેમણે રાક્ષસેન્દ્ર ઘટોત્કચની સતત રક્ષા કરી.
6.93.17
सिंहनादेन महता नेमिघोषेण चैव ह ।
खुरशब्दनिपातैश्च कम्पयन्तो वसुंधराम् ॥ ६.९३.१७ ॥
મહાન સિંહનાદ, પૈડાંના ઘોષ અને ખુરોના અવાજના આઘાતથી પૃથ્વીને કંપાવતા.
6.93.18
तेषामापततां श्रुत्वा शब्दं तं तावकं बलम् ।
भीमसेनभयोद्विग्नं विवर्णवदनं तथा ॥ ६.९३.१८ ॥
તેમનો આક્રમણ કરતો અવાજ સાંભળીને ભીમસેનના ભયથી ઉદ્વિગ્ન થયેલા તમારા સૈન્યના ચહેરા ફિક્કા પડી ગયા.
6.93.19
परिवृत्य महाराज परित्यज्य घटोत्कचम् ।
ततः प्रववृते युद्धंक तत्र तेषां महात्मनाम् ॥ ६.९३.१९ ॥
હે મહારાજ, ઘટોત્કચને છોડીને તેમણે તેને ઘેરી લીધો. પછી ત્યાં તે મહાત્માઓ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.93.20
तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् ।
नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ॥ ६.९३.२० ॥
યુદ્ધમાં પાછા ન હટતા તમારા અને શત્રુઓના મહારથીઓ અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો છોડી રહ્યા હતા.
6.93.21
अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे ।
व्यतिष्यक्तं महारौद्रं युद्धं भीरुभयावहम् ॥ ६.९३.२१ ॥
એકબીજા પર દોડી જઈને તેઓ ભીષણ પ્રહાર કરવા લાગ્યા. તે યુદ્ધ ભળી ગયું, અતિ ભયંકર અને કાયરોને ભય પમાડનારું હતું.
6.93.22
हया हयैः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः ।
रथा रथैः समागच्छन्नागा नागैश्च संयुगे
अन्योन्यं समरे राजन्प्रार्थयानाः समभ्ययुः ॥ ६.९३.२२ ॥
ઘોડેસવારો ઘોડેસવારો સાથે, પાયદળ પાયદળ સાથે, રથ રથ સાથે અને હાથી હાથી સાથે યુદ્ધમાં ભટક્યા. હે રાજા, એકબીજાને ઇચ્છતા તેઓ સંગ્રામમાં સામસામે આવ્યા.
6.93.23
सहसा चाभवत्तीव्रं सन्निपातन्महद्रजः ।
गजाश्वरथपत्तीनां पादनेमिसमुद्धतम् ॥ ६.९३.२३ ॥
અચાનક ભયંકર મોટી ધૂળ ઊડી — હાથી, ઘોડા, રથ અને પાયદળના પગ તથા પૈડાંની કિનારીઓથી ઊછળેલી ધૂળ.
6.93.24
धूम्रारुणं रजस्तीव्रं रणभूमिं समावृणोत् ।
नैव स्वे न परे राजन्समजानन्परस्परम् ॥ ६.९३.२४ ॥
ધુમાડા જેવી લાલાશ ધરાવતી ભયંકર ધૂળે રણભૂમિને ઢાંકી દીધી. હે રાજા, પોતાના કે શત્રુના, એકબીજાને તેઓ ઓળખી શક્યા નહીં.
6.93.25
पिता पुत्रं न जानीते पुत्रो वा पितरं तथा ।
निर्मर्यादे तथाभूते वैशसे रोमहर्षणे ॥ ६.९३.२५ ॥
પિતા પુત્રને ઓળખતો નથી, પુત્ર પણ પિતાને ઓળખતો નથી; મર્યાદા વિનાના, રૂંવાડાં ઊભાં કરે એવા એ સંહારમાં.
6.93.26
शस्त्राणां भरतश्रेष्ठ मनुष्याणां च र्जताम् ।
सुमहानभवच्छब्दः प्रेतानामिव भारत ॥ ६.९३.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શસ્ત્રોનો અને ગર્જતા માણસોનો ભારે અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પ્રેતોનો કોલાહલ.
6.93.27
गजवाजिमनुष्याणां शोणितान्रतरङ्गिणी ।
प्राववर्तत नदी तत्र केशशैवलशाद्वला ॥ ६.९३.२७ ॥
હાથી, ઘોડા અને માણસોના લોહીના મોજાંવાળી એક નદી ત્યાં વહી નીકળી; વાળ જાણે લીલ અને ઘાસ.
6.93.28
नराणां चैव कायेभ्यः शिरसां पततां रणे ।
शुश्रुवे सुमहाञ्छब्दः पततामश्मनामिव ॥ ६.९३.२८ ॥
યુદ્ધમાં પડતા માણસોના દેહ અને મસ્તકોમાંથી, પડતા પથ્થરો જેવો મોટો અવાજ સંભળાયો.
6.93.29
विशिरस्कैर्मनुष्यैश्च छिन्नगात्रैश्च वारणैः ।
अश्वैः संभिन्नदेहैश्च संकीर्णाऽभूद्वसुंधरा ॥ ६.९३.२९ ॥
માથાં વિનાના માણસો, અંગ કપાયેલા હાથીઓ અને છિન્નભિન્ન દેહના ઘોડાઓથી ધરતી ભરાઈ ગઈ.
6.93.30
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।
अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारार्थमुद्यताः ॥ ६.९३.३० ॥
મહારથીઓ અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો છોડતા, એકબીજા પર દોડીને પ્રહાર કરવા તૈયાર થયા.
6.93.31
हया हयान्समासाद्य प्रेषिता हयसादिभिः ।
समाहत्य रणेऽन्योन्यं निपेतुर्गतजीविताः ॥ ६.९३.३१ ॥
ઘોડાઓ ઘોડાઓ સામે ધસી ગયા, અશ્વારોહીઓ દ્વારા આગળ ધકેલાયા, રણભૂમિમાં એકબીજા સાથે અથડાઈ પ્રાણ ગુમાવી પડી ગયા.
6.93.32
नरा नरान्समासाद्य क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ।
उरांस्युरोभिरन्योन्यं समाश्लिष्य निजघ्निरे ॥ ६.९३.३२ ॥
ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા યોદ્ધાઓ યોદ્ધાઓ પર અતિ વેગથી ધસી ગયા અને છાતીથી છાતી ભીડીને એકબીજાને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.93.33
प्रेषिताश्च महामात्रैर्वारणाः परवारणैः ।
अभ्यघ्नन्त विषणाग्रैर्वारणानेव संयुगे ॥ ६.९३.३३ ॥
મહાવતો દ્વારા આગળ ધકેલાયેલા હાથીઓ શત્રુના હાથીઓ સાથે ભીડાઈ ગયા અને યુદ્ધમાં દાંતના અગ્રભાગથી હાથીઓને જ પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.93.34
ते जातरुधिरोत्पीडाः पताकाभिरलङ्कृताः ।
संसक्ताः प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.९३.३४ ॥
રક્તથી લથબથ, ધ્વજાઓથી શણગારાયેલા, એકબીજામાં ભળેલા તેઓ વીજળી સહિતના મેઘ જેવા દેખાતા હતા.
6.93.35
केचिद्भिन्ना विषाणाग्रैर्भिन्नकुम्भाश्च तोमरैः ।
विनदन्तोऽभ्यधावन्त गर्जमाना धना इव ॥ ६.९३.३५ ॥
કેટલાક દાંતના અગ્રભાગથી અને કેટલાક તોમરોથી કુંભસ્થળ ભેદાઈને, ચીસ પાડતા, ગર્જતા મેઘોની જેમ દોડ્યા.
6.93.36
केचिद्धस्तैर्द्विधाच्छिन्नैश्छिन्नगात्रास्तथाऽपरे ।
निपेतुस्तुमुले तस्मिंश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ६.९३.३६ ॥
કેટલાક હાથીઓ સૂંઢ બે ટુકડા થવાથી અને બીજાઓ અંગો કપાવાથી, તે કોલાહલમાં પાંખ કપાયેલા પર્વતોની જેમ પડ્યા.
6.93.37
पार्श्वैस्तु दारितैरन्ये वारणैर्वरवारणाः ।
मुमुचुः शोणितं भूरि धातूनिव महीधराः ॥ ६.९३.३७ ॥
બાજુઓ ફાટી ગયેલા અન્ય શ્રેષ્ઠ હાથીઓ પર્વતો ધાતુઓ વહાવે તેમ ઘણું લોહી વહાવવા લાગ્યા.
6.93.38
नाराचनिहतास्त्वन्ये तथा विद्धाश्च तोमरैः ।
विनदन्तोऽभ्यधावन्त विशृङ्गा इव पर्वताः ॥ ६.९३.३८ ॥
નારાચથી હણાયેલા અને તોમરોથી વિંધાયેલા અન્ય ગર્જના કરતા આગળ દોડ્યા, શિખર વિનાના પર્વતોની જેમ.
6.93.39
केचित्क्रोधसमाविष्टा मदान्धा निरवग्रहाः ।
रथान्हयान्पदातींश्च ममृदुः शतशो रणे ॥ ६.९३.३९ ॥
કેટલાક ક્રોધથી ભરાયેલા, મદથી અંધ અને બેકાબૂ થઈને યુદ્ધમાં સેંકડો રથ, ઘોડા અને પાયદળને કચડવા લાગ્યા.
6.93.40
तथा हया हयारोहैस्ताडिताः प्रासतोमरैः ।
तेन तेनाभ्यवर्तन्त कुर्वन्तो व्याकुला दिशः ॥ ६.९३.४० ॥
તેવી જ રીતે ઘોડેસવારોના પ્રાસ અને તોમરોથી પ્રહારિત ઘોડા દિશાઓને વ્યાકુળ કરતા આમતેમ દોડ્યા.
6.93.41
रथिनो रथिभिः सार्धं कुलपुत्रास्तनुत्यजः ।
परां शक्तिं समास्थाय चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.९३.४१ ॥
રથીઓ રથીઓ સાથે, કુળપુત્રો, દેહત્યાગ માટે તત્પર, પરમ શક્તિનો આશ્રય લઈ નિર્ભયની જેમ કર્મો કરવા લાગ્યા.
6.93.42
स्वयंवर इवामर्दे प्रजह्रुरितरेतरम् ।
प्रार्थयाना यशो राजन्स्वर्गं वा युद्धशालिनः ॥ ६.९३.४२ ॥
હે રાજન્, સ્વયંવરની જેમ આ ભયંકર સંઘર્ષમાં યુદ્ધપ્રિય યોદ્ધાઓ કીર્તિ કે સ્વર્ગની ઇચ્છાથી એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.93.43
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे ।
धार्तराष्ट्रं महत्सैन्यं प्रययौ विमुखीकृतम् ॥ ६.९३.४३ ॥
એ રોમાંચક સંગ્રામ એ રીતે ચાલતો હતો ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનું મહાન સૈન્ય મોં ફેરવીને ભાગ્યું.