మహాభారతం · అధ్యాయం 6.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.93.1
विमुखीकृत्य वर्सांस्तु तावकान्युधि राक्षसः ।
जिघांसुभरतश्रेष्ठ दुर्योधनमुपाद्रवत् ॥ ६.९३.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! రాక్షసుడు యుద్ధంలో నీ సేనా విభాగాలను వెనక్కి తిప్పి, చంపాలనే కోరికతో దుర్యోధనుని వైపు దూసుకొచ్చాడు.
6.93.2
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राजानं प्रति वेगितम् ।
अभ्यधावञ्जिघांसन्तस्तावका युद्धदुर्मदाःक ॥ ६.९३.२ ॥
రాజు వైపు వేగంగా దూసుకువస్తున్న అతడిని చూసి, యుద్ధమదంతో ఉన్న నీ యోధులు చంపాలనే కోరికతో అతనిపైకి దూకారు.
6.93.3
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ।
तमेकमभ्यधावन्त नदन्तः सिंहसङ्घवत् ॥ ६.९३.३ ॥
తాటిచెట్టంత పొడవైన విల్లులను లాగుతూ, సింహాల గుంపులా గర్జిస్తూ మహారథులు ఒంటరిగా ఉన్న అతని వైపు పరుగెత్తారు.
6.93.4
अथैनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवाकिरन् ।
पर्वतं वारिधाराभिः शरदीव वलाहकाः ॥ ६.९३.४ ॥
అప్పుడు శరదృతువులో మేఘాలు నీటి ధారలతో పర్వతాన్ని కప్పినట్లు, వారు అతనిని నలువైపులా బాణవర్షంతో కప్పివేశారు.
6.93.5
स गाढविद्धो व्यथितस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
उत्पपात तदाऽऽकाशं समन्ताद्वैनतेयवत् ॥ ६.९३.५ ॥
గాఢంగా గాయపడి బాధతో, అంకుశంతో బాధించబడిన ఏనుగులా, అప్పుడు గరుత్మంతునిలా అతడు ఆకాశంలోకి నలువైపులా ఎగిరిపడ్డాడు.
6.93.6
व्यनदत्सुमहानादं जीमूत इव शारदः ।
दिशः खं विदिशश्चैव नादयन्भैरवस्वनः ॥ ६.९३.६ ॥
శరదృతువు మేఘంలా అతడు మహా గర్జనతో గర్జించాడు; భయంకరమైన ధ్వనితో దిక్కులను, ఆకాశాన్ని, ఉపదిక్కులను మారుమోగించాడు.
6.93.7
राक्षसस्य तु तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
उवाच भरतश्रेष्ठ भीमसेनमरिन्दमम् ॥ ६.९३.७ ॥
రాక్షసుని ఆ శబ్దాన్ని విని రాజు యుధిష్ఠిరుడు భరతశ్రేష్ఠుడు, శత్రువులను అణచువాడైన భీమసేనునితో ఇలా అన్నాడు.
6.93.8
युध्यते राक्षसो नूनं धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
यथाऽस्य श्रूयते शब्दो नदतो भैरवं स्वनम् ॥ ६.९३.८ ॥
ఈ రాక్షసుడు ధృతరాష్ట్ర పుత్రులైన మహారథులతో నిశ్చయంగా యుద్ధం చేస్తున్నాడు; అతడు భయంకరంగా గర్జిస్తున్న శబ్దం వినిపిస్తోంది.
6.93.9
अतिभारं च पश्यामि तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ।
पितामहश्च संक्रुद्धः पाञ्चालान्हन्तुमुद्यतः ॥ ६.९३.९ ॥
ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠునిపై మహా భారాన్ని నేను చూస్తున్నాను; పితామహుడు కూడా కోపించి పాంచాలులను చంపడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
6.93.10
तेषां च रक्षणार्थाय युध्यते फल्गुनः परैः ।
एतज्ज्ञात्वा महाबाहो कार्यद्वयमुपस्थितम् ॥ ६.९३.१० ॥
వారిని రక్షించడానికి ఫల్గుణుడు శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు. ఓ మహాబాహూ, ఇది తెలిసి రెండు కార్యాలు ముందుకు వచ్చాయి.
6.93.11
गच्छ रक्षस्व हैडिम्बं शंशयं परमं गतम् ।
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणो वृकोदरः ॥ ६.९३.११ ॥
వెళ్ళు, పరమ సంకటంలో చిక్కుకున్న హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు)ని రక్షించు. సోదరుని మాటను గ్రహించి వృకోదరుడు (భీముడు) త్వరగా బయలుదేరాడు.
6.93.12
प्रययौ सिंहनादेन त्रासयन्सर्वपार्थिवान् ।
वेगेन महता राजन्पर्वकाले यथोदधिःक ॥ ६.९३.१२ ॥
సింహనాదంతో సర్వ రాజులను భయపెడుతూ అతడు వెళ్ళాడు. ఓ రాజా, పర్వకాలపు సముద్రంలా మహా వేగంతో.
6.93.13
तमन्वगात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।
श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ॥ ६.९३.१३ ॥
సత్యధృతి, యుద్ధంలో మదించిన సౌచిత్తి, శ్రేణిమాన్, వసుదానుడు, కాశీరాజు కుమారుడు అభిభూ అతనిని అనుసరించారు.
6.93.14
अभिमन्युमुखाश्चैव द्रौपदेया महारथाः ।
क्षत्रदेवश्च विक्रन्तः क्षत्रधर्मा तथैव च ॥ ६.९३.१४ ॥
అభిమన్యుని నాయకత్వంలో ద్రౌపదీ మహారథ పుత్రులు, పరాక్రమి క్షత్రదేవుడు, క్షత్రధర్మలు కూడా.
6.93.15
अनूपाधिपतिश्चैव नीलः स्वबलमास्थितः ।
महता रथवंशेन हैडिम्बं पर्यवारयन् ॥ ६.९३.१५ ॥
అనూప రాజైన నీలుడు తన సేనతో నిలిచి, గొప్ప రథ సమూహంతో హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు)ను చుట్టుముట్టాడు.
6.93.16
कुञ्चरैश्च सदा मत्तैः षट्सहस्रैः प्रहारिभिःक ।
अभ्यरक्षन्त सहिता राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् ॥ ६.९३.१६ ॥
ఆరు వేల మదించిన, ప్రహరించే ఏనుగులతో కలిసి వారు రాక్షసేంద్రుడు ఘటోత్కచుని రక్షించారు.
6.93.17
सिंहनादेन महता नेमिघोषेण चैव ह ।
खुरशब्दनिपातैश्च कम्पयन्तो वसुंधराम् ॥ ६.९३.१७ ॥
గొప్ప సింహనాదంతో, చక్రాల ఘోషతో, గిట్టల శబ్దపు ధ్వనులతో భూమిని కంపింపజేస్తూ.
6.93.18
तेषामापततां श्रुत्वा शब्दं तं तावकं बलम् ।
भीमसेनभयोद्विग्नं विवर्णवदनं तथा ॥ ६.९३.१८ ॥
వారు దాడి చేసి వస్తున్న ఆ శబ్దాన్ని విని, భీమసేనుని భయంతో కలవరపడిన మీ సేన ముఖాలు వివర్ణమయ్యాయి.
6.93.19
परिवृत्य महाराज परित्यज्य घटोत्कचम् ।
ततः प्रववृते युद्धंक तत्र तेषां महात्मनाम् ॥ ६.९३.१९ ॥
మహారాజా, ఘటోత్కచుని విడిచిపెట్టి వారు అతనిని చుట్టుముట్టారు. అప్పుడు అక్కడ ఆ మహాత్ముల మధ్య యుద్ధం మొదలైంది.
6.93.20
तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् ।
नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ॥ ६.९३.२० ॥
యుద్ధాలలో వెనుదిరగని మీ వారు, శత్రువులు — ఆ మహారథులు అనేక రూపాల ఆయుధాలను ప్రయోగించారు.
6.93.21
अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे ।
व्यतिष्यक्तं महारौद्रं युद्धं भीरुभयावहम् ॥ ६.९३.२१ ॥
ఒకరిపై ఒకరు దూకి వారు ఘోర ఘర్షణ సాగించారు. ఆ యుద్ధం కలగలిసిపోయి, అత్యంత భయంకరమై, పిరికివారికి భయం కలిగించింది.
6.93.22
हया हयैः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः ।
रथा रथैः समागच्छन्नागा नागैश्च संयुगे
अन्योन्यं समरे राजन्प्रार्थयानाः समभ्ययुः ॥ ६.९३.२२ ॥
అశ్వికులు అశ్వికులతో, కాలిబంటులు కాలిబంటులతో, రథాలు రథాలతో, ఏనుగులు ఏనుగులతో యుద్ధంలో కలిసాయి. ఓ రాజా, ఒకరినొకరు కోరి ఆ రణంలో ఎదురయ్యారు.
6.93.23
सहसा चाभवत्तीव्रं सन्निपातन्महद्रजः ।
गजाश्वरथपत्तीनां पादनेमिसमुद्धतम् ॥ ६.९३.२३ ॥
తక్షణమే ఘోరమైన మహా ధూళి లేచింది — ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలిబంటుల పాదాలు, చక్రాల అంచులు కలిగించిన ధూళి అది.
6.93.24
धूम्रारुणं रजस्तीव्रं रणभूमिं समावृणोत् ।
नैव स्वे न परे राजन्समजानन्परस्परम् ॥ ६.९३.२४ ॥
పొగలా ఎర్రగా ఘోరమైన ధూళి రణభూమిని కప్పివేసింది. ఓ రాజా, తమవారిని గానీ, శత్రువులను గానీ వారు ఒకరినొకరు గుర్తించలేకపోయారు.
6.93.25
पिता पुत्रं न जानीते पुत्रो वा पितरं तथा ।
निर्मर्यादे तथाभूते वैशसे रोमहर्षणे ॥ ६.९३.२५ ॥
తండ్రి కొడుకును గుర్తించడు, కొడుకూ తండ్రిని గుర్తించడు; హద్దులు లేని, వెన్నులో వణుకు పుట్టించే ఆ వధలో.
6.93.26
शस्त्राणां भरतश्रेष्ठ मनुष्याणां च र्जताम् ।
सुमहानभवच्छब्दः प्रेतानामिव भारत ॥ ६.९३.२६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఆయుధాల మరియు అరుస్తున్న మనుషుల గొప్ప శబ్దం లేచింది; ప్రేతాల కోలాహలంలా.
6.93.27
गजवाजिमनुष्याणां शोणितान्रतरङ्गिणी ।
प्राववर्तत नदी तत्र केशशैवलशाद्वला ॥ ६.९३.२७ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, మనుషుల రక్తపు అలలతో ఒక నది అక్కడ ప్రవహించింది; వెంట్రుకలే నాచు, గడ్డిలా ఉన్నాయి.
6.93.28
नराणां चैव कायेभ्यः शिरसां पततां रणे ।
शुश्रुवे सुमहाञ्छब्दः पततामश्मनामिव ॥ ६.९३.२८ ॥
యుద్ధంలో పడుతున్న మనుషుల శరీరాల నుండి, తలల నుండి, పడుతున్న రాళ్ల శబ్దంలా గొప్ప ధ్వని వినిపించింది.
6.93.29
विशिरस्कैर्मनुष्यैश्च छिन्नगात्रैश्च वारणैः ।
अश्वैः संभिन्नदेहैश्च संकीर्णाऽभूद्वसुंधरा ॥ ६.९३.२९ ॥
తలలు లేని మనుషులతో, అవయవాలు తెగిన ఏనుగులతో, చీలిపోయిన దేహాలున్న గుర్రాలతో భూమి నిండిపోయింది.
6.93.30
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।
अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारार्थमुद्यताः ॥ ६.९३.३० ॥
మహారథులు అనేక రకాల ఆయుధాలను ప్రయోగిస్తూ, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొనడానికి, దాడి చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
6.93.31
हया हयान्समासाद्य प्रेषिता हयसादिभिः ।
समाहत्य रणेऽन्योन्यं निपेतुर्गतजीविताः ॥ ६.९३.३१ ॥
గుర్రాలు గుర్రాలను ఎదుర్కొని, అశ్వారోహులచే నడిపించబడి, యుద్ధభూమిలో ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని ప్రాణం విడిచి పడిపోయాయి.
6.93.32
नरा नरान्समासाद्य क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ।
उरांस्युरोभिरन्योन्यं समाश्लिष्य निजघ्निरे ॥ ६.९३.३२ ॥
కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో యోధులు యోధులను తీవ్రంగా ఎదుర్కొని, ఛాతీకి ఛాతీ ఆనించి ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.
6.93.33
प्रेषिताश्च महामात्रैर्वारणाः परवारणैः ।
अभ्यघ्नन्त विषणाग्रैर्वारणानेव संयुगे ॥ ६.९३.३३ ॥
మహావతులచే నడిపించబడిన ఏనుగులు శత్రు ఏనుగులతో ఢీకొని, యుద్ధంలో దంతాల కొనలతో ఏనుగులనే కొట్టాయి.
6.93.34
ते जातरुधिरोत्पीडाः पताकाभिरलङ्कृताः ।
संसक्ताः प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.९३.३४ ॥
రక్తం ఓడుతూ, పతాకలతో అలంకరించబడి, ఒకదానికొకటి అతుక్కుని, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల వలె అవి కనిపించాయి.
6.93.35
केचिद्भिन्ना विषाणाग्रैर्भिन्नकुम्भाश्च तोमरैः ।
विनदन्तोऽभ्यधावन्त गर्जमाना धना इव ॥ ६.९३.३५ ॥
కొన్ని ఏనుగులు దంతాల కొనలతో, మరికొన్ని తోమరాలతో కుంభస్థలాలు చీలి, ఘీంకరిస్తూ, గర్జించే మేఘాల వలె ముందుకు దూకాయి.
6.93.36
केचिद्धस्तैर्द्विधाच्छिन्नैश्छिन्नगात्रास्तथाऽपरे ।
निपेतुस्तुमुले तस्मिंश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ६.९३.३६ ॥
కొన్ని ఏనుగులు తొండాలు రెండు ముక్కలై, మరికొన్ని అవయవాలు ఛిన్నమై, ఆ కోలాహలంలో రెక్కలు తెగిన పర్వతాల వలె కూలిపడ్డాయి.
6.93.37
पार्श्वैस्तु दारितैरन्ये वारणैर्वरवारणाः ।
मुमुचुः शोणितं भूरि धातूनिव महीधराः ॥ ६.९३.३७ ॥
పక్కలు చీల్చబడిన ఇతర శ్రేష్ఠ ఏనుగులు, పర్వతాలు ధాతువులను స్రవించినట్లు, విశేషంగా రక్తాన్ని స్రవించాయి.
6.93.38
नाराचनिहतास्त्वन्ये तथा विद्धाश्च तोमरैः ।
विनदन्तोऽभ्यधावन्त विशृङ्गा इव पर्वताः ॥ ६.९३.३८ ॥
నారాచాలతో హతమై, తోమరాలతో గుచ్చబడిన ఇతరులు గర్జిస్తూ ముందుకు దూకాయి, కొమ్ములు లేని పర్వతాల వలె.
6.93.39
केचित्क्रोधसमाविष्टा मदान्धा निरवग्रहाः ।
रथान्हयान्पदातींश्च ममृदुः शतशो रणे ॥ ६.९३.३९ ॥
కొన్ని క్రోధంతో నిండి, మదంతో అంధమై, నియంత్రణ లేకుండా యుద్ధంలో వందలాది రథాలను, గుర్రాలను, కాలాళ్లను నలిపివేశాయి.
6.93.40
तथा हया हयारोहैस्ताडिताः प्रासतोमरैः ।
तेन तेनाभ्यवर्तन्त कुर्वन्तो व्याकुला दिशः ॥ ६.९३.४० ॥
అలాగే గుర్రాలు, గుర్రపు రౌతులచే ప్రాస, తోమరాలతో కొట్టబడి, దిక్కులను కలవరపరుస్తూ ఇటు అటు పరుగెత్తాయి.
6.93.41
रथिनो रथिभिः सार्धं कुलपुत्रास्तनुत्यजः ।
परां शक्तिं समास्थाय चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.९३.४१ ॥
రథికులు రథికులతో, కులపుత్రులు, శరీరాన్ని త్యజించేవారు, పరమ శక్తిని ఆశ్రయించి, భయమే లేనివారిలా కర్మలు చేశారు.
6.93.42
स्वयंवर इवामर्दे प्रजह्रुरितरेतरम् ।
प्रार्थयाना यशो राजन्स्वर्गं वा युद्धशालिनः ॥ ६.९३.४२ ॥
ఓ రాజా, స్వయంవరంలో వలె ఈ ఘోర యుద్ధంలో యుద్ధప్రియులు కీర్తిని లేదా స్వర్గాన్ని కోరుతూ ఒకరినొకరు హతమార్చారు.
6.93.43
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे ।
धार्तराष्ट्रं महत्सैन्यं प्रययौ विमुखीकृतम् ॥ ६.९३.४३ ॥
ఆ విధంగా గగుర్పాటు కలిగించే ఆ యుద్ధం జరుగుతుండగా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల మహాసైన్యం ముఖం తిప్పి పారిపోయింది.