महाभारत · अध्याय 6.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.95.1
तस्मिन्महति संक्रन्दे राजा दुर्योधनस्तदा ।
पराजयं राक्षसेन नामृष्यत परंतपः।
गाङ्गेयमुपसंगम्य विनयेनाभिवाद्य च ॥ ६.९५.१ ॥
त्या महान गोंधळात शत्रूंना तापविणारा राजा दुर्योधन राक्षसाकडून झालेला पराभव सहन करू शकला नाही. तो गांगेयाजवळ जाऊन विनयाने त्यांना वंदन करता झाला.
6.95.2
तस्य सर्वं यथावृत्तमाख्यातुमुपचक्रमे ।
घटोत्कचस्य विजयमात्मनश्च पराजयम् ॥ ६.९५.२ ॥
जे घडले ते सर्व तो सांगू लागला — घटोत्कचाचा विजय आणि स्वतःचा पराभव.
6.95.3
कथयामास दुर्धर्षो विनिःश्वस्य पुनःपुनः ।
अब्रवीच्च तदा राजन्भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.९५.३ ॥
तो दुर्धर्ष वारंवार उसासे टाकत सांगू लागला. हे राजा, तेव्हा त्याने कुरुपितामह भीष्मांना म्हटले.
6.95.4
भवन्तं समुपाश्रित्य द्रोणं चैव पितामह ।
पाण्डवैर्विग्रहो घोरः समारब्धो मया प्रभो ॥ ६.९५.४ ॥
आपल्यावर आणि द्रोणांवर पूर्ण विसंबून, हे पितामह, मी पांडवांशी भयंकर युद्ध सुरू केले आहे, हे प्रभो.
6.95.5
एकादश समाख्याता अक्षौहिण्यश्च या मम ।
निदेशे तव तिष्ठन्ति मया सार्धं परंतप ॥ ६.९५.५ ॥
मोजलेल्या माझ्या अकरा अक्षौहिणी सेना आपल्या आज्ञेत आणि माझ्यासह उभ्या आहेत, हे शत्रुतापना.
6.95.6
सोऽहं भरतशार्दूल भीमसेनपुरोगमैः ।
घटोत्कचं समाश्रित्य पाण्डवैर्युधि निर्जितः ॥ ६.९५.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तोच मी भीमसेनाच्या पुढाकारातील पांडवांकडून, घटोत्कचाचा आश्रय घेतल्यानंतर युद्धात पराभूत झालो आहे.
6.95.7
तन्मे दहति गात्राणि शुष्कवृक्षमिवानलः ।
तदिच्छामि महाभाग त्वत्प्रसादात्परंतप ॥ ६.९५.७ ॥
कोरड्या झाडाला अग्नी जाळतो तसे ते माझे अवयव जाळत आहे. म्हणून हे महाभागा, हे शत्रुतापका, तुझ्या कृपेने मी इच्छितो.
6.95.8
राक्षसापशदं हन्तुं स्वयमेव पितामह ।
त्वां समाश्रित्य दुर्धर्षं तन्मे कर्तुं त्वमर्हसि ॥ ६.९५.८ ॥
राक्षसाच्या त्या अधमाला मीच स्वतः मारावे, हे पितामहा. दुर्धर्ष अशा तुम्हाला आश्रय करून, ते माझ्यासाठी करणे तुम्हाला योग्य आहे.
6.95.9
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञो भरतसत्तम ।
दुर्योधनमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ६.९५.९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, राजाचे हे वचन ऐकून शंतनूचा पुत्र भीष्म दुर्योधनाला हे वाक्य म्हणाला.
6.95.10
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
यथा त्वया महाराज वर्तितव्यं परंतप ॥ ६.९५.१० ॥
हे राजा, मी तुला सांगणार आहे ते माझे वचन ऐक, हे कौरवा. हे महाराजा, हे शत्रुतापका, तू कसे वागले पाहिजे.
6.95.11
आत्मा रक्ष्यस्त्वया तात सर्वावस्थास्वरिन्दम ।
धर्मराजेन संग्रामस्त्वया कार्यः सदाऽनघ ॥ ६.९५.११ ॥
हे तात, हे शत्रुदमना, सर्व परिस्थितींत तू स्वतःचे रक्षण केले पाहिजेस. हे निष्पापा, धर्मराजाशी तुला सदैव युद्ध करावे लागेल.
6.95.12
अर्जुनेन यमाभ्यां वा भीमसेनेन वा पुनः ।
अन्यैर्वा पृथिवीपालै राजा राजानमृच्छति ॥ ६.९५.१२ ॥
अर्जुनाशी, किंवा यमळांशी, किंवा भीमसेनाशी, किंवा इतर पृथ्वीपालांशी, एक राजा दुसऱ्या राजाशी भिडतो.
6.95.13
न तु कार्यस्त्वया राजन्हैडिम्बेन दुरात्मा ।
अहं द्रोणः कृपो द्रौणिः कृतवर्मा च सात्वतः।
शल्यश्च वृषसेनश्च विकर्णश्च महारथः ॥ ६.९५.१३ ॥
हे राजा, हिडिम्बेचा पुत्र त्या दुरात्म्यासाठी तुम्ही काळजी करू नका. मी, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, कृतवर्मा, सात्वत, शल्य, वृषसेन आणि महारथी विकर्ण—
6.95.14
शेषाश्च भ्रातरस्त्वन्ये दुःशासनपुरोगमाः ।
त्वदर्थे प्रतियोत्स्यामो राक्षसं तं महाबलम् ॥ ६.९५.१४ ॥
दुःशासनासह उरलेले इतर बंधूही तुझ्यासाठी त्या महाबली राक्षसाशी युद्ध करू.
6.95.15
रौद्रे तस्मिन्राक्षसेन्द्रे यदि ते हृच्छयो महान् ।
अयमागच्छतु रणं तस्य युद्धाय दुर्मतेः ॥ ६.९५.१५ ॥
त्या भयंकर राक्षसराजाविषयी तुझ्या मनात मोठा द्वेष असेल, तर त्या दुर्बुद्धीशी युद्ध करण्यासाठी हा रणभूमीवर येवो.
6.95.16
भगदत्तो महीपालः पुरन्दरसमो युधि ।
एतावदुक्त्वा राजानं भगदत्तमथाब्रवीत् ॥ ६.९५.१६ ॥
युद्धात इंद्रासमान असलेला महीपाल भगदत्त — राजाला एवढे सांगून भगदत्ताला म्हणाला.
6.95.17
समक्षं पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः ।
गच्छ शीघ्रं महाराज हैडिम्बं युद्धदुर्मदम् ॥ ६.९५.१७ ॥
राजाधिराजांसमोर, वाक्यकुशल त्याने शब्द बोलले — हे महाराजा, युद्धात मदांध हैडिम्बाकडे लवकर जा.
6.95.18
वारयस्व रणे यत्तो मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
राक्षसं क्रूरकर्माणं यथेन्द्रस्तारकं पुरा ॥ ६.९५.१८ ॥
रणात सावध राहून, सर्व धनुर्धरांच्या देखत त्या क्रूरकर्मा राक्षसाला अडव — पूर्वी इंद्राने तारकाला अडवले तसे.
6.95.19
तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्च परंतप ।
समागमश्च बहुभिः पुराऽभूदमरैः सह ॥ ६.९५.१९ ॥
हे परंतपा, तुझी दिव्य अस्त्रे आणि तुझा पराक्रम, आणि पूर्वी अनेक अमरांशी तुझी गाठ पडली होती.
6.95.20
त्वं तस्य नृपशार्दूल प्रतियोद्धा महाहवे ।
स्वबलेनावृतो गच्छ जहि राक्षसपुङ्गवम् ॥ ६.९५.२० ॥
हे नृपश्रेष्ठा, महायुद्धात त्याचा प्रतिस्पर्धी तूच आहेस. आपल्या सैन्याने वेढलेला जा आणि त्या श्रेष्ठ राक्षसाला ठार कर.
6.95.21
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भीष्मस्य पृतनापतेः ।
प्रययौ सिंहनादेन परानभिमुखको द्रुतम् ॥ ६.९५.२१ ॥
सेनापती भीष्माचे हे वचन ऐकून, सिंहनाद करत तो शत्रूंच्या दिशेने वेगाने निघाला.
6.95.22
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य गर्जन्तमिव तोयदम् ।
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९५.२२ ॥
गर्जणाऱ्या मेघासारखा चाल करून येणाऱ्या त्याला पाहून, संतप्त झालेले पांडवांचे महारथी त्याच्यावर चालून गेले.
6.95.23
भीमसेनोऽभिमन्युश्च राक्षसश्च घटोत्कचः ।
द्रौपदेयाः सत्यधृतिः क्षत्रदेवश्च भारत ॥ ६.९५.२३ ॥
भीमसेन, अभिमन्यू, राक्षस घटोत्कच, द्रौपदीचे पुत्र, सत्यधृती, क्षत्रदेव — हे भारता!
6.95.24
चेदिपो वसुदानश्च दशार्णाधिपतिस्तथा ।
सुप्रतीकेन तांश्चापि भगदत्तोऽप्युपाद्रवत् ॥ ६.९५.२४ ॥
चेदीचा राजा वसुदान आणि दशार्णांचा अधिपती, तसेच सुप्रतीकासह भगदत्तही त्यांच्यावर तुटून पडले.
6.95.25
ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ६.९५.२५ ॥
तेव्हा पांडवांचे आणि भगदत्ताचे घोर आणि भयानक युद्ध सुरू झाले; ते यमराज्य वाढवणारे होते.
6.95.26
प्रयुक्ता रथिभिर्बाणा भीमवेगाः सुतेजनाः ।
ते निपेतुर्महाराज नागेषु च रथेषु च ॥ ६.९५.२६ ॥
रथिकांनी सोडलेले भयंकर वेगाचे, तीक्ष्ण बाण, हे महाराजा, हत्ती आणि रथांवर पडले.
6.95.27
प्रभिन्नाश्च महानागा विनीता हस्तिसादिभिः ।
परस्परं समासाद्य संनिपेतुरभीतवत् ॥ ६.९५.२७ ॥
मदोन्मत्त महाहत्ती, हत्तीस्वारांनी प्रशिक्षित केलेले, एकमेकांजवळ येऊन निर्भयांसारखे भिडले.
6.95.28
मदान्धा रोषसंरब्धा विषाणाग्रैर्महाहवे ।
बिभिदुर्दन्तमुसलैः समासाद्य परस्परम् ॥ ६.९५.२८ ॥
मदांध आणि क्रोधाने पेटलेल्या त्या महाहत्तींनी त्या महायुद्धात एकमेकांजवळ येऊन दातांच्या टोकांनी आणि मुसळासारख्या सुळ्यांनी एकमेकांना भोसकले.
6.95.29
हयाश्च चामरापीडाः प्रासपाणिभिरास्थिताः ।
चोदिताः सादिभिः क्षिप्रं निजघ्रुरितरेतरम् ॥ ६.९५.२९ ॥
चामरांनी आणि अलंकारांनी सजवलेले घोडे, हातात भाले घेतलेल्या स्वारांनी त्वरेने प्रेरित होऊन एकमेकांवर प्रहार केले.
6.95.30
पादाताश्च पदात्योघैस्ताडिताः शक्तितोमरैः ।
न्यपतन्त तदा भूमौ शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.९५.३० ॥
पायदळ सैनिक, पायदळाच्या तुकड्यांनी शक्ती आणि तोमरांनी घायाळ होऊन, तेव्हा शेकडो आणि हजारो जमिनीवर कोसळले.
6.95.31
रथिनश्च रथाकंश्चित्रान्कर्णिनालीकतोमरैः ।
निहत्य समरे वीरान्सिंहनादान्विनेदिरे ॥ ६.९५.३१ ॥
रथी आणि रथारोही विचित्र वीरांनी कर्णी, नालीक आणि तोमर बाणांनी रणात वीरांना ठार करून सिंहनाद केले.
6.95.32
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे ।
भगतत्तो महेष्वासो भीमसेनमथाद्रवत् ॥ ६.९५.३२ ॥
असे रोमांचकारी युद्ध चालू असताना महाधनुर्धर भगदत्त भीमसेनावर धावून गेला.
6.95.33
कुञ्जरेण प्रभिन्नेन सप्तधा स्रवता मदम् ।
पर्वतेन यथा तोयं स्रवमाणेन सर्वशः ॥ ६.९५.३३ ॥
सात धारांनी मद वाहवणाऱ्या उन्मत्त हत्तीसह, जसे पर्वतावरून सर्वत्र पाणी वाहते.
6.95.34
किरञ्छरसहस्राणि सुप्रतीकशिरोगतः ।
ऐरावतस्थो मघवान्वारिधारा इवानघ ॥ ६.९५.३४ ॥
सुप्रतीकाच्या डोक्यावर ऐरावतावर उभा असलेल्या इंद्राप्रमाणे हजारो बाण वर्षवीत, हे निष्पाप, जलधारांसारखे.
6.95.35
स भीमं शरधाराभिस्ताजयामास पार्थिवः ।
पर्वतं वारिधाराभिस्तपान्ते जलदो यथा ॥ ६.९५.३५ ॥
त्या राजाने भीमाला बाणधारांनी प्रहार केला, ग्रीष्मान्ती मेघ पर्वतावर जलधारांनी प्रहार करतो तसा.
6.95.36
भीमसेनस्तु संक्रुद्धः पादरक्षान्परःशतान् ।
निजघान महेष्वासः संरब्धः शरवृष्टिभिः ॥ ६.९५.३६ ॥
पण संतप्त भीमसेन, महाधनुर्धर, क्रोधाने बाणवर्षावात शेकडो पादरक्षक शत्रूंना ठार केले.
6.95.37
तान्दृष्ट्वा निहतान्क्रुद्धो भगदत्तः प्रतापवान् ।
चोदयामास नागेन्द्रं भीमसेनरथं प्रति ॥ ६.९५.३७ ॥
त्यांना मारलेले पाहून संतप्त झालेल्या पराक्रमी भगदत्ताने गजराजाला भीमसेनाच्या रथाकडे चालवले.
6.95.38
स नागः प्रेषितस्तेन बाणो ज्याचोदितो यथा ।
अभ्यधावत वेगेन भीमसेनपुरोगमाः ॥ ६.९५.३८ ॥
त्याने पाठवलेला तो हत्ती, धनुष्याच्या दोरीतून सुटलेल्या बाणासारखा वेगाने भीमसेनासमोरच्या योद्ध्यांकडे धावला.
6.95.39
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथाः ।
अभ्यवर्तन्त वेगेन भीमसेनपुरोगमाः ॥ ६.९५.३९ ॥
त्याला चालून येताना पाहून पांडवांचे महारथी, भीमसेनासमोरचे योद्धे वेगाने त्याच्यासमोर वळले.
6.95.40
केकयाश्चाभिमन्युश्च द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
दशार्णाधिपतिः शूरः क्षत्रदेवश्च मारिष ॥ ६.९५.४० ॥
केकय, अभिमन्यू, द्रौपदीचे सर्व पुत्र, दशार्णांचा शूर अधिपती क्षत्रदेव, आणि हे मारिष!
6.95.41
चेदिपो धृष्टकेतुश्च संरब्धाः सर्व एव ते ।
उत्तमास्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महाबलाः ॥ ६.९५.४१ ॥
चेदिराज धृष्टकेतू आणि ते सर्व संतप्त महाबली उत्तम दिव्य अस्त्रांचे प्रदर्शन करत.
6.95.42
तमेकं कुञ्जरं क्रुद्धाः समन्तात्पर्यवारयन् ।
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्व्यरोचत महाद्विपः ॥ ६.९५.४२ ॥
संतप्त झालेल्यांनी त्या एकट्या हत्तीला चहूबाजूंनी वेढले; अनेक बाणांनी विद्ध झालेला तो महाद्विप शोभून दिसला.
6.95.43
संजातरुधिरोत्पीडो धातुचित्र इवाद्रिराट् ।
दशार्णाधिपतिश्चाऽपि गजं भूमिधरोपमम् ॥ ६.९५.४३ ॥
रक्ताने भिजलेला, धातूंच्या रंगांनी रंगवलेल्या पर्वतराजासारखा; आणि दशार्णाधिपतीही त्या हत्तीसारखा, पृथ्वी धारण करणाऱ्या पर्वतासमान.
6.95.44
समास्थितोऽभिदुद्राव भगदत्तस्य वारणम् ।
तमापतन्तं समरे जगं जगपतिः स च ॥ ६.९५.४४ ॥
आरूढ होऊन तो भगदत्ताच्या हत्तीवर धावला; युद्धात धावून येणाऱ्या त्याला जगत्पतीनेही सामोरे जाऊन पाहिले.
6.95.45
दधार सुप्रतीकोऽपि वेलेव मकरालयम् ।
वारितं प्रेक्ष्य नागेन्द्रं दशार्णस्य महात्मनः ॥ ६.९५.४५ ॥
सुप्रतीकानेही त्याला अडवले, जसा समुद्राला किनारा अडवतो; दशार्णाच्या महात्म्याचा नागेंद्र अडवला गेलेला पाहून.
6.95.46
साधुसाध्विति सैन्यानि त्वदीयान्यभ्यपूजयन् ।
ततः प्राग्ज्योतिषः क्रुद्धस्तोमरान्वै चतुर्दश ॥ ६.९५.४६ ॥
'साधु, साधु' म्हणत तुमच्या सैन्यांनी त्याचे कौतुक केले. तेव्हा प्राग्ज्योतिषाचा राजा संतापून चौदा तोमर [सोडला].
6.95.47
प्राहिणोत्तस्य नागस्य प्रमुखे नृपसत्तम ।
तस्य कुम्भपरित्राणां शातकुम्भपरिष्कृतम् ॥ ६.९५.४७ ॥
हे नृपश्रेष्ठा! त्याने त्या हत्तीच्या पुढच्या भागावर [सोडले]; त्याच्या कुंभरक्षकांना सोन्याचे अलंकार होते.
6.95.48
विदार्य प्राविशन्क्षिप्रं वल्मीकमिव पन्नगाः ।
स गाढविद्धो व्यथितो नागो भरतसत्तम ॥ ६.९५.४८ ॥
ते भेदून वेगाने आत शिरले, जसे सर्प वारुळात शिरतात. हे भरतश्रेष्ठा! तो नाग खोल जखमी होऊन व्यथित झाला.
6.95.49
उपावृत्तमदः क्षिप्रमभ्यवर्तत वेगिनः ।
स प्रदुद्राव वेगेन प्रणदन्भैरवं रवम् ॥ ६.९५.४९ ॥
त्याचा मद लवकरच ओसरला आणि तो वेगवान हत्ती मागे वळला. भयंकर गर्जना करीत तो वेगाने धावला.
6.95.50
संमर्दमानः स्वबलं वायुर्वृक्षानिवौजसा ।
तस्मिन्पराजिते नागे पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९५.५० ॥
वारा जसा वेगाने वृक्ष उन्मळून टाकतो, तसा तो स्वतःच्या सैन्याला तुडवीत होता. तो हत्ती पराजित झाल्यावर पाण्डवांचे महारथी…
6.95.51
सिंहनादं विनद्योच्चैर्युद्धायैवावतस्थिरे ।
ततो भीमं पुरस्कृत्य भगदत्तमुपाद्रवन् ॥ ६.९५.५१ ॥
मोठ्या आवाजात सिंहनाद करून ते युद्धासाठी उभे राहिले. मग भीमाला पुढे करून ते भगदत्ताकडे धावले.
6.95.52
किरन्तो विविधान्बाणाञ्शस्त्राणि विविधानि च ।
तेषामापततां राजन्संक्रुद्धानाममर्षिणाम् ॥ ६.९५.५२ ॥
विविध बाण आणि विविध शस्त्रे वर्षवीत, हे राजा, क्रोधाने पेटलेल्या आणि असहिष्णू अशा त्यांच्यावर ते तुटून पडले.
6.95.53
श्रुत्वा स निनदंक घोरममर्षाद्गतसाध्वसः ।
भगदत्तो महेष्वासः स्वनागं प्रत्यचोदयत् ॥ ६.९५.५३ ॥
तो भयंकर गर्जना ऐकून, संतापाने भयरहित झालेला महाधनुर्धर भगदत्त आपल्या हत्तीला पुढे प्रेरित करता झाला.
6.95.54
अङ्कुशाङ्गुष्ठनुदितः स गजप्रवरो युधि ।
तस्मिन्क्षणे समभवत्सांवर्तक इवानलः ॥ ६.९५.५४ ॥
अंकुश आणि अंगठ्याच्या टोचण्याने प्रेरित झालेला तो श्रेष्ठ गजराज त्या क्षणी युद्धात प्रलयाग्नीसारखा झाला.
6.95.55
रथसङ्घांस्तथा नागान्हयांश्च हयसादिनः ।
पादातांश्च सुसंक्रुद्धः शतशोऽथ सहस्रशःक ॥ ६.९५.५५ ॥
अत्यंत क्रुद्ध होऊन त्याने रथसमूह, हत्ती, घोडे, घोडेस्वार आणि पायदळ यांना शेकडोंनी व हजारोंनी (चिरडून टाकले).
6.95.56
अमृद्गात्समरे नागः संप्रधावंस्ततस्ततः ।
तेन संलोड्यमानं तु पाण्डवानां बलं महत् ॥ ६.९५.५६ ॥
युद्धात तो हत्ती इकडे-तिकडे धावत चिरडत गेला; त्यामुळे पांडवांचे महान सैन्य ढवळून निघाले.
6.95.57
संचुकोच महाराज चर्मेवाग्नौ समाहितम् ।
भग्नं तु स्वबलं दृष्ट्वा भगदत्तेन धीमता ॥ ६.९५.५७ ॥
हे महाराजा, अग्नीत ठेवलेल्या चामड्याप्रमाणे (पांडवसेना) आकसली; बुद्धिमान भगदत्ताने आपले सैन्य भग्न होताना पाहून (...)।
6.95.58
घटोत्कचोऽथ संक्रुद्धो भगदत्तमुपाद्रवत् ।
विकटः परुषो राजन्दीप्तास्यो दीप्तलोचनः ॥ ६.९५.५८ ॥
मग अत्यंत क्रुद्ध झालेला घटोत्कच भगदत्तावर धावून गेला. हे राजा, तो भयंकर व कठोर होता; त्याचे तोंड तेजाने पेटलेले होते आणि डोळे ज्वालांसारखे होते.
6.95.59
रूपं विभीषणं कृत्वा रोषेण प्रज्वलन्निव ।
जग्राह विमलं शूलं गिरीणामपि दारणम् ॥ ६.९५.५९ ॥
भयानक रूप धारण करून, रागाने जणू पेटत तो पर्वतांनाही फोडणारा निर्मळ शूल हाती घेऊन उभा राहिला.
6.95.60
नागं जिघांसुः सहसा चिक्षेप च महाबलः ।
स विस्फुलिङ्गमालाभिः समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ ६.९५.६० ॥
हत्तीला ठार मारण्याच्या इच्छेने त्या महाबलाने अचानक (शूल) फेकला; तो सर्व बाजूंनी ठिणग्यांच्या माळांनी वेढलेला होता.
6.95.61
तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा प्राग्ज्योतिषो नृपः ।
चिक्षेप रुचिरं तीक्ष्णमर्धचन्द्रं सुदारुणम् ॥ ६.९५.६१ ॥
त्याला अचानक आक्रमण करताना पाहून प्राग्ज्योतिषाच्या राजाने तेजस्वी, तीक्ष्ण आणि अत्यंत भयंकर अर्धचंद्र बाण सोडला.
6.95.62
चिच्छेद तन्महच्छूलं तेन बाणेन वेगवान् ।
उत्पपात द्विधा च्छिन्नं शूलं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.९५.६२ ॥
त्या वेगवान बाणाने ते महान शूल तोडले; सोन्याने सजवलेले ते शूल दोन तुकडे होऊन वर उडाले.
6.95.63
महाशनिर्यथा भ्रष्टा शक्रमुक्ता नभोगता ।
शूलं निपतितं दृष्ट्वा द्विधा कृत्तं च पार्थिवः ॥ ६.९५.६३ ॥
इंद्राने सोडलेली, आकाशात जाणारी महावीज जशी पडते, तसे दोन तुकडे होऊन पडलेले शूल पाहून राजा…
6.95.64
रुक्मदण्डां महाशक्तिं जग्राहाग्निशिखोपमान् ।
चिक्षेप तां राक्षसस्य तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.९५.६४ ॥
सोन्याची दांडी असलेली, अग्निज्वालांसारखी ती महाशक्ती राजाने घेतली आणि "थांब, थांब!" असे म्हणत राक्षसावर फेकली.
6.95.65
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य वियत्स्थामशनीमिव ।
उत्पत्य राक्षसस्तूर्णं जग्राह च ननाद च ॥ ६.९५.६५ ॥
आकाशातून वीजेसारखी येणारी ती शक्ती पाहून राक्षसाने त्वरित झेप घेऊन ती पकडली आणि गर्जना केली.
6.95.66
बभञ्ज चैनां त्वरितो जानुन्यारोप्य भारत ।
पश्यतः पार्थिवेन्द्रस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९५.६६ ॥
हे भारता, त्याने ते पटकन गुडघ्यावर ठेवून मोडले; राजाधिराजाच्या डोळ्यादेखत ते जणू अद्भुत घडले.
6.95.67
तदवेक्ष्य कृतं कर्म राक्षसेन बलीयसा ।
दिवि देवाः सगन्धर्वा मुनयश्चापि विस्मिताः ॥ ६.९५.६७ ॥
बलवान राक्षसाने केलेले ते कर्म पाहून आकाशात देव, गंधर्व आणि मुनीही विस्मित झाले.
6.95.68
पाण्डवाश्च महाराज भीमसेनपुरोगमाः ।
साधुसाध्विति नादेन पृथिवीमन्वनादयन् ॥ ६.९५.६८ ॥
हे महाराज, भीमसेनाच्या पुढाकाराने पांडवांनी 'साधु साधु!' अशा गर्जनेने पृथ्वी दुमदुमून सोडली.
6.95.69
तं तु श्रुत्वा महानादं प्रहृष्टानां महात्मनाम् ।
नामृष्यत महेष्वासो भगदत्तः प्रतापवान् ॥ ६.९५.६९ ॥
महात्म्यांचा तो प्रचंड आनंदघोष ऐकून महाधनुर्धर पराक्रमी भगदत्ताला तो सहन झाला नाही.
6.95.70
स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशानिसमप्रभम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवानां महारथान् ॥ ६.९५.७० ॥
इंद्राच्या वज्रासारख्या तेजस्वी महान धनुष्याची दोरी ताणून त्याने वेगाने पांडवांच्या महारथींवर धाव घेतली.
6.95.71
विसृजन्विमलांस्तीक्ष्णान्नाराचाञ्ज्वलनप्रभान् ।
भीममेकेन विव्याध राक्षसं नवभिः शरैः ॥ ६.९५.७१ ॥
निर्मल, तीक्ष्ण, अग्नीसारखे तेजस्वी नाराच बाण सोडून त्याने एका बाणाने भीमाला आणि नऊ बाणांनी राक्षसाला विद्ध केले.
6.95.72
अभिमन्युं त्रिभिश्चैव केकयान्पञ्च पञ्चभिः ।
पूर्णायतविसृष्टेन शरेणानतपर्वणा ॥ ६.९५.७२ ॥
अभिमन्यूला तीन बाणांनी आणि केकय राजपुत्रांना प्रत्येकी पाच बाणांनी त्याने विद्ध केले; पूर्ण ओढून सोडलेल्या, वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी.
6.95.73
बिभेद दक्षिणं बाहुं क्षत्रेदवस्य चाहवे ।
पपात सहसा तस्य सशरं धनुरुत्तमम् ॥ ६.९५.७३ ॥
युद्धात त्याने क्षत्रेडवाचा उजवा बाहू भेदला; त्याचे उत्तम धनुष्य बाणासह अचानक खाली पडले.
6.95.74
द्रौपदेयांस्ततः पञ्च पञ्चभिः समताडयत् ।
भीमसेनस्य च क्रोधान्निजघान तुरंगमान् ॥ ६.९५.७४ ॥
नंतर त्याने द्रौपदीच्या पाच पुत्रांना प्रत्येकाला पाच बाणांनी प्रहार केला; भीमसेनाचे घोडे रागाने मारले.
6.95.75
ध्वजं केसरिणं चास्य चिच्छेद विशिखैस्त्रिभिः ।
निर्बिभेद त्रिभिश्चान्यैः सारथिं चास्य पत्रिभिः ॥ ६.९५.७५ ॥
तीन बाणांनी त्याची सिंह-चिन्हांकित ध्वजा तोडली; इतर तीन बाणांनी त्याच्या सारथ्याला भेदले.
6.95.76
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
विशोको भरतश्रेष्ठ भगदत्तेन संयुगे ॥ ६.९५.७६ ॥
खोल जखमी होऊन वेदनेने तो रथाच्या तळावर बसला. हे भरतश्रेष्ठा, युद्धात भगदत्ताने.
6.95.77
ततो भीमो महाबाहुर्विरथो रथिनां वरः ।
गदां प्रगृह्य वेगेन प्रचस्कन्द रथोत्तमात् ॥ ६.९५.७७ ॥
मग महाबाहू भीम, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, रथहीन होऊन गदा घेऊन वेगाने उत्तम रथावरून उडी मारला.
6.95.78
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा सशृङ्गमिव पर्वतम् ।
तावकानां भयं घोरं समपद्यत भारत ॥ ६.९५.७८ ॥
गदा उगारलेल्या त्याला शिखरांसह असलेल्या पर्वतासारखे पाहून तुमच्या सैनिकांमध्ये घोर भय निर्माण झाले, हे भारता.
6.95.79
एतस्मिन्नेव काले तु पाण्डवः कृष्णसारथिः ।
आजगाम महाराज निघ्नञ्शत्रून्समन्ततः ॥ ६.९५.७९ ॥
याच वेळी कृष्ण ज्याचा सारथी होता तो पाण्डव (अर्जुन), हे महाराज, सर्वत्र शत्रूंना मारत तिथे आला.
6.95.80
यत्र तौ पुरुषव्याघ्रौ पितापुत्रौ महाबलौ ।
प्राग्ज्योतिषेण संयुक्तौ भीमसेनघटोत्कचौ ॥ ६.९५.८० ॥
जिथे ते दोन पुरुषव्याघ्र, महाबली पिता-पुत्र भीमसेन आणि घटोत्कच, प्राग्ज्योतिषाच्या राजाशी लढत होते.
6.95.81
दृष्ट्वा च पाण्डवो भ्रातॄन्युध्यमानान्महारथान् ।
त्वरितो भरतश्रेष्ठ तत्रायुध्यत्किरञ्छरान् ॥ ६.९५.८१ ॥
पाण्डवाने आपल्या बंधूंना आणि युद्ध करणाऱ्या महारथींना पाहिले, हे भरतश्रेष्ठा, त्वरेने तेथे बाणांचा वर्षाव करत तो लढला.
6.95.82
ततो दुर्योधनो राजा त्वरमाणो महारथः ।
सेनामचोदयत्क्षिप्रं रथनागाश्वसंकुलाम् ॥ ६.९५.८२ ॥
तेव्हा महारथी राजा दुर्योधनाने त्वरेने रथ, हत्ती व घोड्यांनी भरलेल्या आपल्या सेनेला लगेच पुढे नेले.
6.95.83
तामापतन्तीं सहसा कौरवाणां महाचमूम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवः श्वेतवाहनः ॥ ६.९५.८३ ॥
कौरवांची ती महासेना अचानक चालून येत असलेली पाहून श्वेत अश्वांचा पाण्डव वेगाने तिच्यावर चालून गेला.
6.95.84
भगदत्तश्च समरे तेन नागेन भारत ।
विमृद्गन्पाण्डवबलं युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ६.९५.८४ ॥
हे भारता, भगदत्त त्या हत्तीवर बसून युद्धात पाण्डवसेनेला तुडवत युधिष्ठिराच्या दिशेने धावला.
6.95.85
तदासीत्सुमहद्युद्धं भगदत्तस्य मारिष ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च केकयैश्चोद्यतायुधैः ॥ ६.९५.८५ ॥
तेव्हा भगदत्ताचे पांचाल, पाण्डव आणि केकय यांच्याशी, शस्त्रे उगारलेल्यांसह, अत्यंत मोठे युद्ध झाले, हे माननीय.
6.95.86
भीमसेनोऽपि समरे तावुभौ केशवार्जिनौ ।
अश्रावयद्यथावृत्तमिरावद्वधतुत्तमम् ॥ ६.९५.८६ ॥
भीमसेनानेही युद्धात त्या दोघांना, केशव आणि अर्जुन यांना, इरावानाच्या वधाचा यथावत वृत्तांत, जो अत्युत्तम होता, ऐकवला.