มหาภารตะ · อัธยายะ 6.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.95.1
तस्मिन्महति संक्रन्दे राजा दुर्योधनस्तदा ।
पराजयं राक्षसेन नामृष्यत परंतपः।
गाङ्गेयमुपसंगम्य विनयेनाभिवाद्य च ॥ ६.९५.१ ॥
ในความอึกทึกครึกโครมอันยิ่งใหญ่นั้น ท้าวทุรโยธน์ผู้เผาข้าศึกไม่อาจทนต่อความพ่ายแพ้ที่เกิดจากมือของรากษส จึงเข้าไปหาบุตรแห่งคงคา แล้วถวายความเคารพด้วยความนอบน้อม
6.95.2
तस्य सर्वं यथावृत्तमाख्यातुमुपचक्रमे ।
घटोत्कचस्य विजयमात्मनश्च पराजयम् ॥ ६.९५.२ ॥
ท้าวทุรโยธน์เริ่มเล่าทุกสิ่งตามที่เกิดขึ้นโดยละเอียด คือชัยชนะของฆโฏตกัจและความพ่ายแพ้ของตนเอง
6.95.3
कथयामास दुर्धर्षो विनिःश्वस्य पुनःपुनः ।
अब्रवीच्च तदा राजन्भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.९५.३ ॥
ผู้ที่ไม่มีใครต่อกรได้เล่าซ้ำแล้วซ้ำอีก พลางถอนใจยาว โอ พระราชา ครั้นนั้นท้าวทุรโยธน์กล่าวกับภีษมะ ปู่ใหญ่แห่งกุรุ
6.95.4
भवन्तं समुपाश्रित्य द्रोणं चैव पितामह ।
पाण्डवैर्विग्रहो घोरः समारब्धो मया प्रभो ॥ ६.९५.४ ॥
ปู่ผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าพึ่งพาท่านและโทรณะเป็นสำคัญ จึงได้เริ่มการสู้รบอันน่ากลัวกับปาณฑพ โอ ท่านผู้เป็นใหญ่
6.95.5
एकादश समाख्याता अक्षौहिण्यश्च या मम ।
निदेशे तव तिष्ठन्ति मया सार्धं परंतप ॥ ६.९५.५ ॥
กองทัพอักโษหินีสิบเอ็ดกองที่ข้าพเจ้ามีอยู่ ย่อมอยู่ใต้บัญชาของท่าน และอยู่พร้อมกับข้าพเจ้า โอ ผู้เผาข้าศึก
6.95.6
सोऽहं भरतशार्दूल भीमसेनपुरोगमैः ।
घटोत्कचं समाश्रित्य पाण्डवैर्युधि निर्जितः ॥ ६.९५.६ ॥
ดังนั้นข้าพเจ้าซึ่งพึ่งพาฆโฏตกัจ โอ เสือในหมู่ภรตะ จึงพ่ายแพ้ในการรบต่อปาณฑพซึ่งมีภีมเสนนำหน้า
6.95.7
तन्मे दहति गात्राणि शुष्कवृक्षमिवानलः ।
तदिच्छामि महाभाग त्वत्प्रसादात्परंतप ॥ ६.९५.७ ॥
เรื่องนั้นเผาผลาญอวัยวะของข้าพเจ้า เหมือนไฟเผาต้นไม้แห้ง เพราะฉะนั้น โอ ผู้มีโชคยิ่ง โอ ผู้เผาข้าศึก ข้าพเจ้าปรารถนาให้ท่านช่วยด้วยพระคุณของท่าน
6.95.8
राक्षसापशदं हन्तुं स्वयमेव पितामह ।
त्वां समाश्रित्य दुर्धर्षं तन्मे कर्तुं त्वमर्हसि ॥ ६.९५.८ ॥
รากษสชั่วช้าตนนั้น ข้าพเจ้าปรารถนาจะฆ่าด้วยตนเอง โอ ปู่ผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อพึ่งพาท่านผู้ไม่มีใครต่อกรได้ ท่านควรจะทำเรื่องนี้ให้ข้าพเจ้า
6.95.9
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञो भरतसत्तम ।
दुर्योधनमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ६.९५.९ ॥
เมื่อภีษมะ บุตรแห่งศันตนุ ได้ฟังถ้อยคำของพระราชานั้นแล้ว โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในภรตะ ก็กล่าวถ้อยคำนี้กับทุรโยธน์
6.95.10
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
यथा त्वया महाराज वर्तितव्यं परंतप ॥ ६.९५.१० ॥
โอ พระราชา จงฟังถ้อยคำของข้าพเจ้า ที่ข้าพเจ้าจะกล่าวแก่ท่าน โอ กาอรวะ ท่านควรประพฤติตนอย่างไร โอ มหาราช โอ ผู้เผาข้าศึก
6.95.11
आत्मा रक्ष्यस्त्वया तात सर्वावस्थास्वरिन्दम ।
धर्मराजेन संग्रामस्त्वया कार्यः सदाऽनघ ॥ ६.९५.११ ॥
ลูกรัก ท่านต้องรักษาตนเองในทุกสถานการณ์ โอ ผู้ปราบศัตรู โอ ผู้ไร้บาป ท่านต้องทำสงครามกับธรรมราชาเสมอ
6.95.12
अर्जुनेन यमाभ्यां वा भीमसेनेन वा पुनः ।
अन्यैर्वा पृथिवीपालै राजा राजानमृच्छति ॥ ६.९५.१२ ॥
ไม่ว่าจะด้วยอรชุน หรือด้วยฝาแฝด หรือด้วยภีมเสน หรือด้วยผู้ปกครองแผ่นดินอื่น ๆ กษัตริย์ย่อมพบกับกษัตริย์
6.95.13
न तु कार्यस्त्वया राजन्हैडिम्बेन दुरात्मा ।
अहं द्रोणः कृपो द्रौणिः कृतवर्मा च सात्वतः।
शल्यश्च वृषसेनश्च विकर्णश्च महारथः ॥ ६.९५.१३ ॥
โอ พระราชา ท่านไม่ควรโศกเศร้าเพราะบุตรแห่งหิฑิมพาผู้ชั่วร้ายนั้น ข้าพเจ้า โทรณะ กฤปะ บุตรของโทรณะ กฤตวรมัน ผู้เป็นสาตวตะ ศัลยะ วฤษเสนะ และวิกรรณะผู้เป็นมหารถี
6.95.14
शेषाश्च भ्रातरस्त्वन्ये दुःशासनपुरोगमाः ।
त्वदर्थे प्रतियोत्स्यामो राक्षसं तं महाबलम् ॥ ६.९५.१४ ॥
พี่น้องที่เหลือ ซึ่งมีทุศศาสนะนำหน้า ก็จะต่อสู้กับรากษสผู้ทรงพลังนั้นเพื่อท่านเช่นกัน
6.95.15
रौद्रे तस्मिन्राक्षसेन्द्रे यदि ते हृच्छयो महान् ।
अयमागच्छतु रणं तस्य युद्धाय दुर्मतेः ॥ ६.९५.१५ ॥
หากในใจของท่านมีความเกลียดชังอย่างใหญ่หลวงต่อจอมรากษสผู้ดุร้ายนั้น ก็ให้ผู้นี้ออกไปสู้รบ เพื่อต่อสู้กับผู้มีใจชั่วนั้น
6.95.16
भगदत्तो महीपालः पुरन्दरसमो युधि ।
एतावदुक्त्वा राजानं भगदत्तमथाब्रवीत् ॥ ६.९५.१६ ॥
ภคทัตต์ ผู้ปกครองแผ่นดิน ผู้เสมอด้วยปุรันทระ (อินทร์) ในการรบ เมื่อกล่าวเพียงเท่านี้กับพระราชาแล้ว ก็กล่าวกับภคทัตต์
6.95.17
समक्षं पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः ।
गच्छ शीघ्रं महाराज हैडिम्बं युद्धदुर्मदम् ॥ ६.९५.१७ ॥
ท่านผู้ชำนาญในการพูด กล่าวถ้อยคำนี้ต่อหน้าจอมกษัตริย์ว่า "มหาราช ขอไปยังบุตรแห่งหิฑิมพาผู้ฮึกเหิมในการรบเร็ว ๆ เถิด"
6.95.18
वारयस्व रणे यत्तो मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
राक्षसं क्रूरकर्माणं यथेन्द्रस्तारकं पुरा ॥ ६.९५.१८ ॥
จงสกัดกั้นเขาในการรบด้วยความพร้อมเพรียง ขณะที่นักธนูทั้งปวงกำลังเฝ้าดู จงสกัดรากษสผู้มีกรรมโหดร้ายนั้น เหมือนพระอินทร์เคยสกัดตารกะในอดีต
6.95.19
तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्च परंतप ।
समागमश्च बहुभिः पुराऽभूदमरैः सह ॥ ६.९५.१९ ॥
โอ ผู้เผาข้าศึก ท่านมีอาวุธทิพย์และความกล้าหาญ และในกาลก่อน ท่านเคยประจันหน้ากับเทพอมตะจำนวนมาก
6.95.20
त्वं तस्य नृपशार्दूल प्रतियोद्धा महाहवे ।
स्वबलेनावृतो गच्छ जहि राक्षसपुङ्गवम् ॥ ६.९५.२० ॥
โอ เสือในหมู่กษัตริย์ ท่านคือคู่ต่อสู้ของเขาในสงครามใหญ่ จงไปพร้อมด้วยกองทัพของท่านเอง และสังหารจอมรากษสผู้ประเสริฐนั้นเถิด
6.95.21
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भीष्मस्य पृतनापतेः ।
प्रययौ सिंहनादेन परानभिमुखको द्रुतम् ॥ ६.९५.२१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของภีษมะ ผู้เป็นแม่ทัพแห่งกองทัพนั้น ท่านก็พุ่งไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว เผชิญหน้าข้าศึก พร้อมคำรามดุจสิงโต
6.95.22
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य गर्जन्तमिव तोयदम् ।
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९५.२२ ॥
เมื่อเห็นท่านพุ่งเข้ามาคำรามดุจเมฆฝน บรรดามหารถแห่งปาณฑพก็โกรธเกรี้ยว เข้าต่อสู้กับท่าน
6.95.23
भीमसेनोऽभिमन्युश्च राक्षसश्च घटोत्कचः ।
द्रौपदेयाः सत्यधृतिः क्षत्रदेवश्च भारत ॥ ६.९५.२३ ॥
ภีมเสนะ อภิมันยุ ยักษ์ฆฏอุตกจ โอรสของเทราปที สัตยธฤติ และกษัตรเทวะ โอ ภารตะ
6.95.24
चेदिपो वसुदानश्च दशार्णाधिपतिस्तथा ।
सुप्रतीकेन तांश्चापि भगदत्तोऽप्युपाद्रवत् ॥ ६.९५.२४ ॥
เจ้าผู้ครองเจทิ วสุทาน และเจ้าผู้ครองทศารณะ พร้อมด้วยสุประตีก และภคทัตต์ก็รุกเข้าโจมตีพวกเขาเช่นกัน
6.95.25
ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ६.९५.२५ ॥
ครั้นแล้วการรบอันน่าสะพรึงกลัว ดุร้ายและน่าหวาดหวั่นก็อุบัติขึ้นระหว่างปาณฑพกับภคทัตต์ ศึกที่ทำให้อาณาจักรของพระยมยิ่งขยายใหญ่ขึ้น
6.95.26
प्रयुक्ता रथिभिर्बाणा भीमवेगाः सुतेजनाः ।
ते निपेतुर्महाराज नागेषु च रथेषु च ॥ ६.९५.२६ ॥
ลูกศรที่นักรบบนรถยิงออกไป รวดเร็วดุจความหวาดกลัว และลับคมดี โอ มหาราชา ได้ตกลงบนช้างและบนรถศึกทั้งหลาย
6.95.27
प्रभिन्नाश्च महानागा विनीता हस्तिसादिभिः ।
परस्परं समासाद्य संनिपेतुरभीतवत् ॥ ६.९५.२७ ॥
ช้างใหญ่ที่ตกมัน ซึ่งผู้ขี่ที่ชำนาญฝึกไว้แล้ว เผชิญหน้ากันและปะทะกันอย่างไม่หวาดกลัว
6.95.28
मदान्धा रोषसंरब्धा विषाणाग्रैर्महाहवे ।
बिभिदुर्दन्तमुसलैः समासाद्य परस्परम् ॥ ६.९५.२८ ॥
ช้างใหญ่ที่มืดบอดด้วยความตกมันและเดือดดาลด้วยความโกรธ ในการรบอันยิ่งใหญ่นั้นต่างประจันหน้ากัน แล้วแทงกันด้วยปลายงาและด้วยงาคล้ายตะบอง
6.95.29
हयाश्च चामरापीडाः प्रासपाणिभिरास्थिताः ।
चोदिताः सादिभिः क्षिप्रं निजघ्रुरितरेतरम् ॥ ६.९५.२९ ॥
ม้าที่ประดับด้วยพัดขนหางจามรี ถูกผู้ขี่ซึ่งถือหอกในมือเร่งให้รุดไปอย่างรวดเร็ว ต่างก็ฟาดฟันกันและกัน
6.95.30
पादाताश्च पदात्योघैस्ताडिताः शक्तितोमरैः ।
न्यपतन्त तदा भूमौ शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.९५.३० ॥
ทหารราบที่ถูกทหารราบจำนวนมากฟาดด้วยหอกและทวนก็ล้มลงกับพื้นดินเป็นร้อยเป็นพัน
6.95.31
रथिनश्च रथाकंश्चित्रान्कर्णिनालीकतोमरैः ।
निहत्य समरे वीरान्सिंहनादान्विनेदिरे ॥ ६.९५.३१ ॥
นักรบบนรถและผู้รบจากรถผู้ยอดเยี่ยม ได้สังหารวีรบุรุษในการสงครามด้วยลูกศรกรรณี หอกนาลีกะ และทวน แล้วคำรามดุจสิงโต
6.95.32
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे ।
भगतत्तो महेष्वासो भीमसेनमथाद्रवत् ॥ ६.९५.३२ ॥
ขณะที่การรบอันทำให้ขนลุกชันนั้นดำเนินไปเช่นนั้น นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ภคทัตต์ก็พุ่งเข้าหาภีมเสนะ
6.95.33
कुञ्जरेण प्रभिन्नेन सप्तधा स्रवता मदम् ।
पर्वतेन यथा तोयं स्रवमाणेन सर्वशः ॥ ६.९५.३३ ॥
พร้อมช้างตกมันที่ไหลน้ำมันมทาในเจ็ดทาง ดุจน้ำที่ไหลจากภูเขาไปทั่วทุกทิศ
6.95.34
किरञ्छरसहस्राणि सुप्रतीकशिरोगतः ।
ऐरावतस्थो मघवान्वारिधारा इवानघ ॥ ६.९५.३४ ॥
ท่านโปรยลูกศรนับพัน ดุจพระอินทร์ผู้ประทับบนไอราวตะเหนือศีรษะของสุประตีก โอ ผู้ไร้บาป ดุจสายน้ำที่หลั่งไหล
6.95.35
स भीमं शरधाराभिस्ताजयामास पार्थिवः ।
पर्वतं वारिधाराभिस्तपान्ते जलदो यथा ॥ ६.९५.३५ ॥
กษัตริย์พระองค์นั้นระดมยิงภีมด้วยสายลูกศร ดุจเมฆฝนในปลายฤดูร้อนที่โปรยสายน้ำลงบนภูเขา
6.95.36
भीमसेनस्तु संक्रुद्धः पादरक्षान्परःशतान् ।
निजघान महेष्वासः संरब्धः शरवृष्टिभिः ॥ ६.९५.३६ ॥
ส่วนภีมเสนะ นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ เดือดดาลยิ่งนัก จึงสังหารทหารคุ้มกันเท้าหลายร้อยนายด้วยฝนลูกศร
6.95.37
तान्दृष्ट्वा निहतान्क्रुद्धो भगदत्तः प्रतापवान् ।
चोदयामास नागेन्द्रं भीमसेनरथं प्रति ॥ ६.९५.३७ ॥
ภคทัตต์ผู้เดือดดาลและกล้าหาญ เห็นพวกนั้นถูกฆ่าตาย จึงเร่งช้างใหญ่ให้มุ่งตรงไปยังรถของภีมเสนะ
6.95.38
स नागः प्रेषितस्तेन बाणो ज्याचोदितो यथा ।
अभ्यधावत वेगेन भीमसेनपुरोगमाः ॥ ६.९५.३८ ॥
ช้างนั้นที่ถูกท่านส่งไป พุ่งไปด้วยความเร็ว ดุจลูกศรที่ถูกยิงออกจากสายธนู มุ่งตรงไปยังผู้นำหน้าของภีมเสนะ
6.95.39
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथाः ।
अभ्यवर्तन्त वेगेन भीमसेनपुरोगमाः ॥ ६.९५.३९ ॥
เมื่อเห็นมันพุ่งเข้ามา มหารถแห่งปาณฑพซึ่งนำโดยภีมเสนะ ก็รีบหันหน้าเข้าต่อกรอย่างรวดเร็ว
6.95.40
केकयाश्चाभिमन्युश्च द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
दशार्णाधिपतिः शूरः क्षत्रदेवश्च मारिष ॥ ६.९५.४० ॥
พวกเกกัยะ อภิมันยุ โอรสทั้งหลายของเทราปที เจ้าผู้ครองทศารณะผู้กล้าหาญ และกษัตรเทวะ โอ ท่านผู้เจริญ
6.95.41
चेदिपो धृष्टकेतुश्च संरब्धाः सर्व एव ते ।
उत्तमास्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महाबलाः ॥ ६.९५.४१ ॥
กษัตริย์เจทิ ธฤษฏเกตุ และทุกคนเหล่านั้น ต่างโกรธเกรี้ยวและมีกำลังมหาศาล แสดงอาวุธทิพย์อันเลิศออกมา
6.95.42
तमेकं कुञ्जरं क्रुद्धाः समन्तात्पर्यवारयन् ।
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्व्यरोचत महाद्विपः ॥ ६.९५.४२ ॥
ด้วยความโกรธ พวกเขาล้อมช้างตัวเดียวนั้นไว้ทุกด้าน ช้างใหญ่ถูกลูกศรนับไม่ถ้วนแทงทะลุ จึงยิ่งปรากฏเด่นชัด
6.95.43
संजातरुधिरोत्पीडो धातुचित्र इवाद्रिराट् ।
दशार्णाधिपतिश्चाऽपि गजं भूमिधरोपमम् ॥ ६.९५.४३ ॥
เลือดไหลนองออกมา ดุจขุนเขาที่ประดับด้วยสีแร่ธาตุ และเจ้าผู้ครองแคว้นทศารณะก็เช่นกัน ช้างนั้นดุจภูเขาที่แบกรับแผ่นดินไว้
6.95.44
समास्थितोऽभिदुद्राव भगदत्तस्य वारणम् ।
तमापतन्तं समरे जगं जगपतिः स च ॥ ६.९५.४४ ॥
ขึ้นประทับบนช้างแล้วพุ่งเข้าหาช้างของพระภคทัตต์ ส่วนผู้เป็นใหญ่แห่งโลก เมื่อเผชิญหน้ากับช้างที่พุ่งเข้ามาในสมรภูมิ ก็รุกเข้าไป
6.95.45
दधार सुप्रतीकोऽपि वेलेव मकरालयम् ।
वारितं प्रेक्ष्य नागेन्द्रं दशार्णस्य महात्मनः ॥ ६.९५.४५ ॥
สุปรติกะก็ยับยั้งช้างนั้นไว้ได้ ดุจชายฝั่งกั้นมหาสมุทรไว้ เมื่อเห็นช้างใหญ่ของกษัตริย์ทศารณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ถูกยับยั้งไว้
6.95.46
साधुसाध्विति सैन्यानि त्वदीयान्यभ्यपूजयन् ।
ततः प्राग्ज्योतिषः क्रुद्धस्तोमरान्वै चतुर्दश ॥ ६.९५.४६ ॥
กองทัพของท่านต่างสรรเสริญเขาว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว" จากนั้นกษัตริย์แห่งปราคชโยติษะ ด้วยความโกรธ จึงขว้างหอกสิบสี่เล่ม
6.95.47
प्राहिणोत्तस्य नागस्य प्रमुखे नृपसत्तम ।
तस्य कुम्भपरित्राणां शातकुम्भपरिष्कृतम् ॥ ६.९५.४७ ॥
ข้าแต่ราชันผู้ประเสริฐที่สุด เขาขว้างหอกเหล่านั้นไปยังด้านหน้าของช้างนั้น ซึ่งผ้าคลุมหน้าผากประดับด้วยทองคำ
6.95.48
विदार्य प्राविशन्क्षिप्रं वल्मीकमिव पन्नगाः ।
स गाढविद्धो व्यथितो नागो भरतसत्तम ॥ ६.९५.४८ ॥
หอกทะลวงเข้าไปแล้วรวดเร็วเข้าไปข้างใน ดุจงูที่เลื้อยเข้าไปในจอมปลวก ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ช้างนั้นถูกแทงลึกจึงเจ็บปวดทรมาน
6.95.49
उपावृत्तमदः क्षिप्रमभ्यवर्तत वेगिनः ।
स प्रदुद्राव वेगेन प्रणदन्भैरवं रवम् ॥ ६.९५.४९ ॥
ความมันของมันสงบลงโดยเร็ว ช้างผู้ว่องไวจึงหันกลับมา มันคำรามเสียงอันน่าสะพรึงกลัว แล้วพุ่งออกไปด้วยพลังอันรุนแรง
6.95.50
संमर्दमानः स्वबलं वायुर्वृक्षानिवौजसा ।
तस्मिन्पराजिते नागे पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.९५.५० ॥
มันเหยียบย่ำกองทัพของตนเอง ดุจลมพัดถอนต้นไม้ด้วยกำลัง และเมื่อช้างตัวนั้นพ่ายแพ้ บรรดามหารถของปาณฑพ
6.95.51
सिंहनादं विनद्योच्चैर्युद्धायैवावतस्थिरे ।
ततो भीमं पुरस्कृत्य भगदत्तमुपाद्रवन् ॥ ६.९५.५१ ॥
คำรามดุจราชสีห์ดังลั่น แล้วตั้งมั่นพร้อมสู้รบ จากนั้นพวกเขาก็ยกภีมะขึ้นนำหน้า พุ่งเข้าหาพระภคทัตต์
6.95.52
किरन्तो विविधान्बाणाञ्शस्त्राणि विविधानि च ।
तेषामापततां राजन्संक्रुद्धानाममर्षिणाम् ॥ ६.९५.५२ ॥
ข้าแต่พระราชา พวกเขาระดมยิงลูกศรและอาวุธนานาชนิด เข้าใส่บรรดาผู้โกรธเกรี้ยวและไม่ยอมอดกลั้นที่กำลังพุ่งเข้ามา
6.95.53
श्रुत्वा स निनदंक घोरममर्षाद्गतसाध्वसः ।
भगदत्तो महेष्वासः स्वनागं प्रत्यचोदयत् ॥ ६.९५.५३ ॥
เมื่อได้ยินเสียงคำรามอันน่าสะพรึงกลัวนั้น พระภคทัตต์ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ด้วยความไม่ยอมแพ้จึงหมดความหวาดกลัว และกระตุ้นช้างของตนให้เดินหน้า
6.95.54
अङ्कुशाङ्गुष्ठनुदितः स गजप्रवरो युधि ।
तस्मिन्क्षणे समभवत्सांवर्तक इवानलः ॥ ६.९५.५४ ॥
ช้างผู้เป็นเลิศในสมรภูมิ ถูกขอสับและนิ้วหัวแม่มือของผู้ขับกระตุ้น ในขณะนั้นมันก็กลายเป็นดุจไฟแห่งการสิ้นโลก
6.95.55
रथसङ्घांस्तथा नागान्हयांश्च हयसादिनः ।
पादातांश्च सुसंक्रुद्धः शतशोऽथ सहस्रशःक ॥ ६.९५.५५ ॥
ด้วยความโกรธจัด เขาย่ำยีกองรถ ช้าง ม้า พลขี่ม้า และพลเดินเท้าเป็นร้อยเป็นพัน
6.95.56
अमृद्गात्समरे नागः संप्रधावंस्ततस्ततः ।
तेन संलोड्यमानं तु पाण्डवानां बलं महत् ॥ ६.९५.५६ ॥
ในสมรภูมิช้างตัวนั้นเหยียบย่ำทุกสิ่ง วิ่งพล่านไปมา กองทัพใหญ่ของปาณฑพจึงถูกมันบดขยี้ยุ่งเหยิง
6.95.57
संचुकोच महाराज चर्मेवाग्नौ समाहितम् ।
भग्नं तु स्वबलं दृष्ट्वा भगदत्तेन धीमता ॥ ६.९५.५७ ॥
ข้าแต่มหาราช มันหดตัวลงดุจหนังที่ถูกวางไว้ในไฟ และเมื่อเห็นกองทัพของตนแตกพ่ายด้วยน้ำมือของพระภคทัตต์ผู้ฉลาด (…)
6.95.58
घटोत्कचोऽथ संक्रुद्धो भगदत्तमुपाद्रवत् ।
विकटः परुषो राजन्दीप्तास्यो दीप्तलोचनः ॥ ६.९५.५८ ॥
ครั้งนั้น ฆโฏตกจะผู้โกรธเกรี้ยวก็พุ่งเข้าหาพระภคทัตต์ ข้าแต่พระราชา เขาน่าเกรงขามและดุดัน หน้าลุกโพลง และดวงตาลุกเป็นไฟ
6.95.59
रूपं विभीषणं कृत्वा रोषेण प्रज्वलन्निव ।
जग्राह विमलं शूलं गिरीणामपि दारणम् ॥ ६.९५.५९ ॥
เขาแปลงร่างให้น่าสะพรึงกลัว ดุจลุกโพลงด้วยความโกรธ แล้วคว้าหอกอันไร้มลทิน ที่แม้แต่ภูเขาก็ยังผ่าได้
6.95.60
नागं जिघांसुः सहसा चिक्षेप च महाबलः ।
स विस्फुलिङ्गमालाभिः समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ ६.९५.६० ॥
ด้วยความปรารถนาจะสังหารช้าง ผู้มีกำลังมหาศาลจึงขว้างหอกไปโดยฉับพลัน หอกถูกล้อมรอบด้วยพวงประกายไฟจากทุกด้าน
6.95.61
तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा प्राग्ज्योतिषो नृपः ।
चिक्षेप रुचिरं तीक्ष्णमर्धचन्द्रं सुदारुणम् ॥ ६.९५.६१ ॥
ครั้นเห็นเขาพุ่งเข้ามาอย่างกะทันหัน พระราชาแห่งประาคชโยติษะจึงยิงศรหัวจันทร์เสี้ยวอันงดงาม คมกล้า และน่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก
6.95.62
चिच्छेद तन्महच्छूलं तेन बाणेन वेगवान् ।
उत्पपात द्विधा च्छिन्नं शूलं हेमपरिष्कृतम् ॥ ६.९५.६२ ॥
ศรอันรวดเร็วนั้นตัดหอกใหญ่ขาด หอกที่ประดับด้วยทองคำนั้นถูกผ่าเป็นสองท่อน แล้วลอยขึ้นไปในอากาศ
6.95.63
महाशनिर्यथा भ्रष्टा शक्रमुक्ता नभोगता ।
शूलं निपतितं दृष्ट्वा द्विधा कृत्तं च पार्थिवः ॥ ६.९५.६३ ॥
ดุจสายฟ้าใหญ่ที่อินทร์ขว้างมาแล้วพลาดตกลงมาจากท้องฟ้า หอกที่ตกลงมาและถูกผ่าเป็นสองท่อนนั้น ทำให้พระราชาทรงเห็นเช่นนั้น
6.95.64
रुक्मदण्डां महाशक्तिं जग्राहाग्निशिखोपमान् ।
चिक्षेप तां राक्षसस्य तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.९५.६४ ॥
พระราชาทรงคว้าพระแสงหอกใหญ่ด้วยด้ามทองคำ ที่ลุกโชนดุจเปลวไฟ แล้วขว้างไปยังรากษส พร้อมตรัสว่า "หยุดอยู่! หยุดอยู่!"
6.95.65
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य वियत्स्थामशनीमिव ।
उत्पत्य राक्षसस्तूर्णं जग्राह च ननाद च ॥ ६.९५.६५ ॥
เมื่อเห็นพระแสงนั้นพุ่งมาในอากาศดุจสายฟ้า รากษสก็กระโจนขึ้นอย่างรวดเร็ว คว้าไว้ได้ และคำรามกึกก้อง
6.95.66
बभञ्ज चैनां त्वरितो जानुन्यारोप्य भारत ।
पश्यतः पार्थिवेन्द्रस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९५.६६ ॥
ข้าแต่ภารตะ รากษสรีบวางหอกนั้นบนเข่าแล้วหักมันเสีย ต่อหน้าจอมกษัตริย์ผู้ทอดพระเนตรอยู่ เหตุการณ์นั้นดูน่าอัศจรรย์ยิ่ง
6.95.67
तदवेक्ष्य कृतं कर्म राक्षसेन बलीयसा ।
दिवि देवाः सगन्धर्वा मुनयश्चापि विस्मिताः ॥ ६.९५.६७ ॥
เมื่อเห็นการกระทำของรากษสผู้ทรงพลัง เหล่าเทวดาบนสวรรค์ พร้อมด้วยคันธรรพ์และฤๅษีทั้งหลาย ต่างก็พิศวงยิ่งนัก
6.95.68
पाण्डवाश्च महाराज भीमसेनपुरोगमाः ।
साधुसाध्विति नादेन पृथिवीमन्वनादयन् ॥ ६.९५.६८ ॥
ข้าแต่มหาราช ฝ่ายปาณฑพ มีภีมเสนเป็นผู้นำ ก็เปล่งเสียงว่า "สาธุ สาธุ" จนแผ่นดินก้องกังวาน
6.95.69
तं तु श्रुत्वा महानादं प्रहृष्टानां महात्मनाम् ।
नामृष्यत महेष्वासो भगदत्तः प्रतापवान् ॥ ६.९५.६९ ॥
เมื่อได้ยินเสียงโห่ร้องอันกึกก้องของเหล่ามหาตมะผู้ปลาบปลื้มยินดี ภคทัตต์ผู้ทรงพลัง ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ จึงทนไม่ได้
6.95.70
स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशानिसमप्रभम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवानां महारथान् ॥ ६.९५.७० ॥
ภคทัตต์ง้างคันศรใหญ่ที่เปล่งแสงดุจสายฟ้าของอินทร์ แล้วพุ่งเข้าใส่เหล่ามหารถของปาณฑพด้วยความเร็วสูง
6.95.71
विसृजन्विमलांस्तीक्ष्णान्नाराचाञ्ज्वलनप्रभान् ।
भीममेकेन विव्याध राक्षसं नवभिः शरैः ॥ ६.९५.७१ ॥
เขาระดมยิงลูกศรเหล็กที่คมกล้า ใสสะอาด และลุกโชนดุจเปลวไฟ ยิงภีมะด้วยหนึ่งดอก และยิงรากษสด้วยเก้าดอก
6.95.72
अभिमन्युं त्रिभिश्चैव केकयान्पञ्च पञ्चभिः ।
पूर्णायतविसृष्टेन शरेणानतपर्वणा ॥ ६.९५.७२ ॥
ยิงอภิมันยุด้วยสามดอก และยิงกษัตริย์แห่งเกกยะแต่ละพระองค์ด้วยห้าดอก ด้วยลูกศรที่ยิงจากคันศรที่ง้างเต็มที่ มีปลายโค้งงอที่ข้อ
6.95.73
बिभेद दक्षिणं बाहुं क्षत्रेदवस्य चाहवे ।
पपात सहसा तस्य सशरं धनुरुत्तमम् ॥ ६.९५.७३ ॥
ในการรบ เขายิงต้นแขนขวาของกษัตริย์เกษตเรทวะ คันศรอันวิเศษพร้อมลูกศรของเขาก็ตกลงมาทันที
6.95.74
द्रौपदेयांस्ततः पञ्च पञ्चभिः समताडयत् ।
भीमसेनस्य च क्रोधान्निजघान तुरंगमान् ॥ ६.९५.७४ ॥
จากนั้นเขายิงโอรสทั้งห้าของเทราปทีแต่ละองค์ด้วยห้าดอก และด้วยความโกรธ เขาฆ่าม้าของภีมเสน
6.95.75
ध्वजं केसरिणं चास्य चिच्छेद विशिखैस्त्रिभिः ।
निर्बिभेद त्रिभिश्चान्यैः सारथिं चास्य पत्रिभिः ॥ ६.९५.७५ ॥
ด้วยลูกศรสามดอก เขาตัดธงรูปสิงโตของภีมเสนขาด และด้วยลูกศรอีกสามดอก เขายิงสารถีของภีมเสนจนทะลุ
6.95.76
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
विशोको भरतश्रेष्ठ भगदत्तेन संयुगे ॥ ६.९५.७६ ॥
ข้าแต่ภารตศรษฐ์ ภีมเสนถูกยิงจนบาดเจ็บสาหัสและทุกข์ทรมาน จึงนั่งลงบนพื้นรถรบ ถูกภคทัตต์ยิงในการสู้รบ
6.95.77
ततो भीमो महाबाहुर्विरथो रथिनां वरः ।
गदां प्रगृह्य वेगेन प्रचस्कन्द रथोत्तमात् ॥ ६.९५.७७ ॥
ครั้นนั้น ภีมะผู้มีแขนทรงพลัง ผู้เป็นยอดนักรบรถศึก บัดนี้ปราศจากรถแล้ว จึงคว้าคทาและกระโดดลงจากรถอันเลิศด้วยความเร็ว
6.95.78
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा सशृङ्गमिव पर्वतम् ।
तावकानां भयं घोरं समपद्यत भारत ॥ ६.९५.७८ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อเห็นเขายกคทาขึ้น ดุจภูเขาที่มียอดแหลม ความหวาดกลัวอันน่าสะพรึงก็บังเกิดขึ้นในหมู่ทหารของพระองค์
6.95.79
एतस्मिन्नेव काले तु पाण्डवः कृष्णसारथिः ।
आजगाम महाराज निघ्नञ्शत्रून्समन्ततः ॥ ६.९५.७९ ॥
ข้าแต่มหาราช ในขณะนั้นเอง ปาณฑพผู้มีกฤษณะเป็นสารถี ได้มาถึงที่นั้น ฟาดฟันศัตรูทุกทิศทาง
6.95.80
यत्र तौ पुरुषव्याघ्रौ पितापुत्रौ महाबलौ ।
प्राग्ज्योतिषेण संयुक्तौ भीमसेनघटोत्कचौ ॥ ६.९५.८० ॥
ณ ที่ซึ่งบุรุษผู้ดุจเสือโคร่งทั้งสอง คือบิดาและบุตรผู้ทรงพลังยิ่ง ภีมเสนและฆโฏตกจ ต่อสู้อยู่กับพระราชาแห่งประาคชโยติษะ
6.95.81
दृष्ट्वा च पाण्डवो भ्रातॄन्युध्यमानान्महारथान् ।
त्वरितो भरतश्रेष्ठ तत्रायुध्यत्किरञ्छरान् ॥ ६.९५.८१ ॥
เมื่อปาณฑพเห็นพี่น้องและมหารถทั้งหลายกำลังรบกันอยู่ ท่านผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ปาณฑพก็รีบไปยังที่นั้น ร่ายศรไปพลางรบไปพลาง
6.95.82
ततो दुर्योधनो राजा त्वरमाणो महारथः ।
सेनामचोदयत्क्षिप्रं रथनागाश्वसंकुलाम् ॥ ६.९५.८२ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้าทุรโยธน์ผู้เป็นมหารถ รีบร้อนอยู่ ได้เร่งกองทัพให้เคลื่อนไปโดยพลัน กองทัพนั้นแน่นขนัดด้วยรถ ช้าง และม้า
6.95.83
तामापतन्तीं सहसा कौरवाणां महाचमूम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवः श्वेतवाहनः ॥ ६.९५.८३ ॥
เมื่อปาณฑพผู้มีม้าขาวเห็นมหากองทัพของเการพกำลังรุดเข้ามาโดยกะทันหัน ก็พุ่งเข้าโจมตีด้วยความเร็วยิ่ง
6.95.84
भगदत्तश्च समरे तेन नागेन भारत ।
विमृद्गन्पाण्डवबलं युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥ ६.९५.८४ ॥
ส่วนภคทัตต์ ท่านภรตะ ขับช้างเหยียบย่ำกองทัพปาณฑพในสนามรบ แล้วรุดตรงไปยังพระยุธิษฐิระ
6.95.85
तदासीत्सुमहद्युद्धं भगदत्तस्य मारिष ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च केकयैश्चोद्यतायुधैः ॥ ६.९५.८५ ॥
ครั้งนั้นเกิดการรบอันใหญ่หลวงของภคทัตต์ ท่านผู้เจริญ กับพวกปาญจาละ ปาณฑพ และเกกยะ ซึ่งชูอาวุธขึ้นพร้อมกัน
6.95.86
भीमसेनोऽपि समरे तावुभौ केशवार्जिनौ ।
अश्रावयद्यथावृत्तमिरावद्वधतुत्तमम् ॥ ६.९५.८६ ॥
แม้ภีมเสน ในสนามรบ ก็ได้ให้พระเกศวะและอรชุนทั้งสองได้ฟังเรื่องการสังหารอิราวัต ซึ่งเป็นกรรมอันประเสริฐยิ่ง ตามที่เป็นมาจริงทุกประการ