મહાભારત · અધ્યાય 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
पुत्रं विनिहतं श्रुत्वा इरावन्तं धनञ्जयः ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्पन्नगो यथा ॥ ६.९६.१ ॥
પોતાનો પુત્ર ઇરાવાન માર્યો ગયો એ સાંભળીને ધનંજય મહાદુઃખથી ઘેરાઈને સાપની જેમ નિસાસા નાખવા લાગ્યો.
6.96.2
अब्रवीत्समरे राजन्वासुदेवमिदं वचः ।
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्टवान्पुरा ॥ ६.९६.२ ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં અર્જુને વાસુદેવને આ વચન કહ્યું: ખરેખર મહાપ્રાજ્ઞ વિદુરે પહેલેથી જ આ જોયું હતું.
6.96.3
कुरूणां पाण्डवानां च क्षयं घोरं महामतिःक ।
स ततो निवारितवान्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ ६.९६.३ ॥
કૌરવ અને પાંડવોનો ભયંકર વિનાશ એ મહામતિએ પહેલેથી જોયો હતો, અને ત્યારે તેમણે જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રને તેનાથી રોક્યા હતા.
6.96.4
अन्ये च बहवो वीराः संग्रामे मधुसूदन ।
निहताः कौरवैः सङ्ख्ये तथाऽस्माभिश्च कौरवाः ॥ ६.९६.४ ॥
હે મધુસૂદન, યુદ્ધમાં બીજા ઘણા વીરો કૌરવો વડે માર્યા ગયા, અને તે જ રીતે અમારા વડે કૌરવો પણ માર્યા ગયા.
6.96.5
अर्थहेतोर्नरश्रेष्ठ क्रियते कर्म कुत्सितम् ।
धिगर्थान्यत्कृते ह्येवं क्रियते ज्ञातिसंक्षयः ॥ ६.९६.५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ધન માટે નિંદનીય કર્મ કરવામાં આવે છે. જે ધનને કારણે આ રીતે સગાંઓનો વિનાશ થાય છે, તે ધનને ધિક્કાર!
6.96.6
अधनस्य मृतं श्रेयो न च ज्ञातिवधाद्वनम् ।
किं नु प्राप्स्यामहे कृष्ण हत्वा ज्ञातीन्समागतान् ॥ ६.९६.६ ॥
ધનહીન માટે મૃત્યુ જ શ્રેષ્ઠ છે, અને સગાંઓને મારીને વનમાં જવું પણ શ્રેષ્ઠ નથી. હે કૃષ્ણ, ભેગા થયેલા સગાંઓને મારીને આપણે શું મેળવીશું?
6.96.7
दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ।
क्षत्रिया निधनं यान्ति कर्णदुर्मन्त्रितेन च ॥ ६.९६.७ ॥
દુર્યોધનના અપરાધથી, સુબલપુત્ર શકુનિના અપરાધથી અને કર્ણની દુષ્ટ મંત્રણાથી ક્ષત્રિયો નાશ પામી રહ્યા છે.
6.96.8
इदानीं च विजानामि सुकृतं मधुसूदन ।
कृतं राज्ञा महाबाहो याचता त सुयोधनम् ॥ ६.९६.८ ॥
હવે હું સમજું છું, હે મધુસૂદન; હે મહાબાહુ, રાજાએ સુયોધનની યાચના કરીને સત્કાર્ય કર્યું હતું.
6.96.9
राज्यार्धं पञ्च वा ग्रामान्नाकार्षीत्स च दुर्मतिःक ।
दृष्ट्वा हि क्षत्रियाञ्शूराञ्शयानान्धरणीतले ॥ ६.९६.९ ॥
તે દુર્મતિએ અડધું રાજ્ય કે પાંચ ગામ પણ આપ્યાં નહિ. ધરતી પર સૂતેલા શૂર ક્ષત્રિયોને જોઈને—
6.96.10
निन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम् ।
अशक्तमिति मामेते ज्ञास्यन्ते क्षत्रिया रणे ॥ ६.९६.१० ॥
હું પોતાની જ ખૂબ નિંદા કરું છું. ક્ષત્રિયની જીવિકાને ધિક્કાર હો! રણમાં આ ક્ષત્રિયો મને અશક્ત જાણશે.
6.96.11
एतदर्थं मया युद्धं रोचितं मधुसूदन ।
संचोदय हयाञ्शीघ्रं धार्तराष्ट्रचमूं प्रति ॥ ६.९६.११ ॥
આ માટે જ મેં યુદ્ધ પસંદ કર્યું છે, હે મધુસૂદન. ઘોડાઓને ઝડપથી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની સેના તરફ હાંકો.
6.96.12
प्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम् ।
नायं क्लीबायितुं कालो विद्यते माधव क्वचित् ॥ ६.९६.१२ ॥
હું મારા બાહુઓથી યુદ્ધરૂપી મહાસાગર પાર કરીશ. હે માધવ, આ નપુંસક બનવાનો સમય નથી.
6.96.13
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहा ।
चोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः ॥ ६.९६.१३ ॥
અર્જુને આમ કહ્યું ત્યારે શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર કેશવે વાયુ જેવા વેગવાળા તે શ્વેત અશ્વોને હાંક્યા.
6.96.14
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारत ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ६.९६.१४ ॥
હે ભરતવંશી, ત્યારે તમારી સેનામાં પવનથી ઉછળેલા સાગરની ભરતી જેવો મહાન કોલાહલ ઊઠ્યો.
6.96.15
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत ।
पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः ॥ ६.९६.१५ ॥
હે મહારાજ, બપોર પછી મેઘગર્જના જેવા ઘોષ સાથે ભીષ્મ અને પાંડવો વચ્ચે સંગ્રામ થયો.
6.96.16
ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन् ।
परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा ॥ ६.९६.१६ ॥
હે રાજન, ત્યારે તમારા પુત્રોએ ભીમસેન પર હુમલો કર્યો; વસુઓ ઇન્દ્રને ઘેરે તેમ રણમાં દ્રોણને ઘેરી લીધો.
6.96.17
ततः शान्तनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरः ।
भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन् ॥ ६.९६.१७ ॥
ત્યારે શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપ, ભગદત્ત અને સુશર્મા ધનંજય પર ધસી ગયા.
6.96.18
हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ ।
अम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवस्थितः ॥ ६.९६.१८ ॥
હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા) અને બાહ્લિક બંનેએ સાત્યકિ પર ધસારો કર્યો; અંબષ્ઠક રાજા અભિમન્યુની સામે ઊભો રહ્યો.
6.96.19
शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान् ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.९६.१९ ॥
હે મહારાજ, બાકીના અન્યો બાકીના મહારથીઓ સાથે લડ્યા. ત્યારે ભયંકર, ભય પમાડે એવું યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.96.20
भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव विशांपते ।
प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव ॥ ६.९६.२० ॥
હે રાજન, તમારા પુત્રોને જોઈને ભીમસેન ક્રોધે રણમાં ઘીની આહુતિથી યજ્ઞાગ્નિ ભડકે તેમ પ્રજ્વલ્યો.
6.96.21
पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयांचक्रिरे शरैः ।
प्रावृषीव महाराज जलदा इव पर्वतम् ॥ ६.९६.२१ ॥
તમારા પુત્રોએ કૌંતેયને બાણોથી ઢાંકી દીધો, હે મહારાજ, વર્ષાઋતુમાં વાદળો પર્વતને ઢાંકે તેમ.
6.96.22
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशांपते ।
सृक्विणी संलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः ॥ ६.९६.२२ ॥
હે રાજન, તમારા પુત્રો વડે અનેક રીતે ઢંકાયેલો તે વીર, હોઠના ખૂણા ચાટતો, ગર્વિત વાઘ જેવો થયો.
6.96.23
व्यूढोरस्कस्ततो भीमः पोथयामास पार्थिवम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सुमुक्तेन महारणे ॥ ६.९६.२३ ॥
ત્યારે વિશાળ છાતીવાળા ભીમે મહાયુદ્ધમાં અતિ તીક્ષ્ણ, સારી રીતે છોડેલા ક્ષુરપ્ર બાણથી તે રાજાને પાડી દીધો.
6.96.24
ताडयामास संक्रुद्धः सोऽभवद्व्यथितेन्द्रियः ।
अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन तु।
अपातयत्कुण्डलितं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ६.९६.२४ ॥
ક્રોધે તેને પ્રહાર કર્યો; તેની ઇન્દ્રિયો વ્યથિત થઈ. પછી બીજા પીળા, તીક્ષ્ણ ભલ્લ બાણથી, સિંહ નાના મૃગને પાડે તેમ, વળાંક લઈને ઊભેલા તેને પાડી દીધો.
6.96.25
ततः सुनिशितान्बाणान्भीमसेनः शिलाशितान् ।
स सप्त संदधे हन्तुं पुत्रास्ते भरतर्षभ ॥ ६.९६.२५ ॥
ત્યારે ભીમસેને પથ્થર પર ધાર કાઢેલાં સાત અતિ તીક્ષ્ણ બાણ ધનુષ્ય પર ચઢાવ્યાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા પુત્રોને મારવા માટે.
6.96.26
प्रेषिता भिमसेनेन शरास्ते दृढधन्वना ।
अपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान् ॥ ६.९६.२६ ॥
દૃઢ ધનુષ્યવાળા ભીમસેને છોડેલા તમારા બાણોએ તમારા મહારથી પુત્રોને રથો પરથી પાડી નાખ્યા.
6.96.27
अनाधृष्टिं कुण्डभेदिं विराजं दीप्तलोचनम् ।
दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव मकरध्वजम् ॥ ६.९६.२७ ॥
અનાધૃષ્ટિ, કુંડભેદી, વિરાજ, દીપ્તલોચન, દીર્ઘબાહુ, સુબાહુ અને તેમજ મકરધ્વજ.
6.96.28
प्रपतन्तिस्म वीरास्ते विरेजुर्भरतर्षभ ।
वसन्ते पुष्पशबलाः किंशुकाः पतिता इव ॥ ६.९६.२८ ॥
પડતા તમારા વીરો શોભી ઊઠ્યા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, વસંતમાં ફૂલોથી ચિત્રિત કેસૂડાં વૃક્ષો પડ્યાં હોય તેમ.
6.96.29
ततः प्रदुद्रुवुः शेषास्तव पुत्रा महाहवे ।
तं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.९६.२९ ॥
પછી મહાયુદ્ધમાં તમારા બાકીના પુત્રો ભાગી ગયા, તે મહાબલી ભીમસેનને કાળ સમાન માનીને.
6.96.30
द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहनक्तं सुतांस्तव ।
यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः ॥ ६.९६.३० ॥
પરંતુ દ્રોણે યુદ્ધમાં તે વીરને, જે તમારા પુત્રોને બાળી રહ્યો હતો, પર્વતને જળધારાઓ ઢાંકે તેમ બાણોથી ચારે બાજુથી ઢાંકી દીધો.
6.96.31
तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् ।
द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव ॥ ६.९६.३१ ॥
ત્યાં અમે કુંતીપુત્રનું અદ્ભુત પરાક્રમ જોયું; દ્રોણે રોક્યા છતાં તેણે તમારા પુત્રોનો સંહાર કર્યો.
6.96.32
यथा गोवृषभो वर्षं संधारयति स्वात्पतत् ।
भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत् ॥ ६.९६.३२ ॥
જેમ ગોવૃષભ પોતાના પર પડતા વરસાદને ઝીલી લે છે, તેમ ભીમે દ્રોણે છોડેલી બાણવર્ષાને રોકી.
6.96.33
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः ।
यत्पुत्रांस्तेऽवधीत्सङ्ख्ये द्रोणं चैव न्यवारयत् ॥ ६.९६.३३ ॥
મહારાજ, ત્યાં વૃકોદરે અદ્ભુત કાર્ય કર્યું: યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને હણ્યા અને દ્રોણને પણ રોક્યા.
6.96.34
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः ।
मृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः ॥ ६.९६.३४ ॥
મહારાજ, જેમ મહાબળવાન વાઘ હરણોમાં વિચરે છે, તેમ અર્જુનના મોટા ભાઈ તમારા વીર પુત્રોમાં વિહર્યા.
6.96.35
यथा हि पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकः ।
वृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे ॥ ६.९६.३५ ॥
જેમ વરુ ઢોરોની વચ્ચે ઘૂસીને તેમને વિખેરી નાખે છે, તેમ વૃકોદરે રણમાં તમારા પુત્રોને વિખેરી નાખ્યા.
6.96.36
गाङ्गेयो भगदत्तश्च गोतमश्च महारथाः ।
पाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम् ॥ ६.९६.३६ ॥
ગાંગેય, ભગદત્ત અને ગોતમ એ મહારથીઓએ યુદ્ધમાં વેગથી આવતા પાંડવ અર્જુનને રોક્યો.
6.96.37
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणे ।
प्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.९६.३७ ॥
તેણે અસ્ત્રોથી તેમના અસ્ત્રો રોકીને યુદ્ધમાં તમારી સેનાના વીરોને મૃત્યુ તરફ મોકલ્યા.
6.96.38
अभिमन्युस्तु राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम् ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः ॥ ६.९६.३८ ॥
પણ અભિમન્યુએ લોકવિખ્યાત રાજા અંબષ્ઠને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠને, બાણોથી રથવિહીન કર્યો.
6.96.39
विरथो वध्यमानस्तु सौभद्रेण यशस्विना ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णमम्बष्ठो वसुधाधिपः ॥ ६.९६.३९ ॥
યશસ્વી સૌભદ્રથી પ્રહાર પામીને રથવિહીન થયેલો વસુધાધિપ અંબષ્ઠ તરત રથ પરથી કૂદી પડ્યો.
6.96.40
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः ।
आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबलः ॥ ६.९६.४० ॥
તે મહાબલે યુદ્ધમાં મહાત્મા સૌભદ્ર પર તલવાર ફેંકી અને હાર્દિક્યના રથ પર ચડી ગયો.
6.96.41
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः ।
लाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा ॥ ६.९६.४१ ॥
યુદ્ધમાર્ગમાં કુશળ, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર સૌભદ્રે ચપળતાથી પોતાના પર પડતી તલવાર ફેંકી દીધી.
6.96.42
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा ।
साधुसाध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशांपते ॥ ६.९६.४२ ॥
યુદ્ધમાં સૌભદ્ર દ્વારા તલવારને દૂર ફેંકાયેલી જોઈને, હે નરાધિપ, સેનાઓમાં "સાધુ, સાધુ" નો ધ્વનિ ઊઠ્યો.
6.96.43
धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन् ।
तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन् ॥ ६.९६.४३ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેમના મોખરે હતો એવા બીજાઓએ તમારી સેના સાથે યુદ્ધ કર્યું. એ જ રીતે તમારા સર્વ યોદ્ધાઓ પાંડવ સેના સાથે લડ્યા.
6.96.44
तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।
निघ्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम् ॥ ६.९६.४४ ॥
ત્યાં તમારા અને તેમના યોદ્ધાઓનો મહાન કોલાહલ ઊઠ્યો, હે ભારત. એકબીજાને જોરથી પ્રહાર કરતા અને દુષ્કર કર્મ કરતા તેઓ લડતા હતા.
6.96.45
अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिष्य मानिनः ।
नखदन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा ॥ ६.९६.४५ ॥
રણમાં એકબીજાના વાળ પકડીને ખેંચતા, અભિમાની વીરો નખ અને દાંતથી, મુઠ્ઠીઓથી અને ઘૂંટણોથી લડ્યા.
6.96.46
तलैश्चैवाथ निस्त्रिंशैर्बाहुभिश्च सुसंस्थितैः ।
विवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम् ॥ ६.९६.४६ ॥
હથેળીઓથી, તલવારોથી અને સુદૃઢ રીતે સ્થિત ભુજાઓથી, તક મળતાં તેમણે એકબીજાને યમલોકે પહોંચાડ્યા.
6.96.47
न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
व्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः ॥ ६.९६.४७ ॥
પિતાએ પુત્રને અને પુત્રે પિતાને માર્યા. એ રીતે વ્યાકુળ સંકલ્પવાળા માનવીઓ ત્યાં લડ્યા.
6.96.48
रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि मारिष ।
हतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः ॥ ६.९६.४८ ॥
રણમાં, હે મારિષ, માર્યા ગયેલાઓનાં સુંદર સોનેરી પૃષ્ઠવાળાં ધનુષ્યો અને મૂલ્યવાન ભાથાં ફેંકાયેલાં પડ્યાં હતાં.
6.96.49
जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैर्निशिताः शराः ।
तैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः ॥ ६.९६.४९ ॥
સોનાના પીંછાવાળા અને ચાંદીના તીક્ષ્ણ બાણો તેલથી ધોયેલા હોય તેમ ચમકતા હતા, કાંચળી ઉતારેલા સાપ જેવા.
6.96.50
खङ्गाश्च दान्तत्सरवो जातरूपपरिष्कृताः ।
चर्माणि चापविद्धानि रुक्मचित्राणि धन्विनां ॥ ६.९६.५० ॥
હાથીદાંતની મૂઠવાળી અને સોનાથી શણગારેલી તલવારો, તથા ધનુર્ધરોની સોનાથી ચિત્રિત ઢાલો ધનુષોમાંથી ફેંકાઈને પડી હતી.
6.96.51
सुवर्णाविकृताः प्रासाः प्रभग्ना हेमभूषिताः ।
जातरूपमया यष्ट्यः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.९६.५१ ॥
સોનાથી શણગારેલા તૂટેલા ભાલા, સોનાની લાકડીઓ અને સોના જેવી ચમકતી શક્તિઓ.
6.96.52
अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च ।
परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष ॥ ६.९६.५२ ॥
પડેલા અવસ્કંદ, ભારે મુસળ, પરિઘ, પટ્ટિશ અને ભિંડિપાલ પણ, હે મારિષ.
6.96.53
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः ।
कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च ॥ ६.९६.५३ ॥
પડેલા વિવિધ પ્રકારના ચિત્રિત, સોનાથી શણગારેલા ધનુષ; અનેક આકારના ઝૂલ, ચામર અને પંખા પણ.
6.96.54
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः ।
जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः ॥ ६.९६.५४ ॥
નાના પ્રકારના શસ્ત્રો હાથમાં લઈને પડેલા માણસો જીવિત હોય તેવા દેખાતા હતા, પણ એ મહારથીઓ પ્રાણહીન હતા.
6.96.55
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ।
गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ ॥ ६.९६.५५ ॥
હાથીઓથી કચડાયેલાં શરીરો અને મુસળોથી ફૂટેલાં માથાં ધરાવતા, હાથી, ઘોડા અને રથોથી કચડાયેલા માણસો ભૂમિ પર પડ્યા હતા.
6.96.56
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा ।
संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः ॥ ६.९६.५६ ॥
એ જ રીતે ઘોડા, માણસો અને હાથીઓનાં શરીરોથી ત્યારે પૃથ્વી ઢંકાયેલી શોભતી હતી, હે રાજન્, પાડી નાખેલા પર્વતોની જેમ.
6.96.57
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः ।
निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः ॥ ६.९६.५७ ॥
યુદ્ધમાં પડેલા શક્તિ, ઋષ્ટિ, બાણ, તોમર, તલવાર, પટ્ટસ, પ્રાસ, અવસ્કંદ અને પરશુ વડે.
6.96.58
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष ।
शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.९६.५८ ॥
પરિઘ, ભિંડિપાલ અને શતઘ્નીઓ વડે, હે મારિષ, શસ્ત્રોથી વીંધાયેલાં શરીરોથી પૃથ્વી પથરાઈ ગઈ.
6.96.59
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः ।
गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही ॥ ६.९६.५९ ॥
શબ્દ વિનાના, ધીમા કણસતા, લોહીના પ્રવાહમાં ડૂબેલા, પ્રાણરહિત શરીરોથી, હે અમિત્રઘ્ન, પૃથ્વી ભરેલી શોભતી હતી.
6.96.60
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम् ॥ ६.९६.६० ॥
તલત્ર અને કેયૂર સહિત, ચંદનથી લેપાયેલા, હાથીની સૂંઢ જેવા છેદાયેલા બાહુઓ અને વીરોની સાથળો વડે.
6.96.61
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी ॥ ६.९६.६१ ॥
બાંધેલી ચૂડામાં શ્રેષ્ઠ મણિઓ અને કુંડળો સહિત પડેલાં મસ્તકોથી, હે ભારત, ઋષભાક્ષ વીરોના પતનથી પૃથ્વી શોભી ઊઠી.
6.96.62
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ६.९६.६२ ॥
લોહીથી લથપથ અને ચોમેર વિખરાયેલાં સોનાનાં કવચોથી પૃથ્વી અત્યંત શોભી ઊઠી, શાંત જ્વાળાવાળા અગ્નિઓની જેમ.
6.96.63
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः ।
विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः ॥ ६.९६.६३ ॥
ફેંકી દીધેલા ભાથાં, પડેલાં ધનુષ્યો અને ચોમેર વિખરાયેલાં સોનેરી પીંછાંવાળાં બાણોથી.
6.96.64
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः ।
वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः ॥ ६.९६.६४ ॥
ચોમેર તૂટેલા રથોથી, નાની ઘંટડીઓની જાળીથી શણગારેલા, અને બાણોથી હણાયેલા, જીભ લટકતી અને લોહીથી લથપથ ઘોડાઓથી.
6.96.65
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि ।
प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः ॥ ६.९६.६५ ॥
ખેંચાયેલી દોરીઓ, પતાકાઓ, ઉપસંગો અને ધ્વજો વડે, તથા પ્રવીર વીરોના મોટા સફેદ શંખો વડે જે વિખરાયેલા હતા.
6.96.66
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही ।
नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता ॥ ६.९६.६६ ॥
નીચે લટકતી સૂંઢવાળા પડેલા હાથીઓથી પૃથ્વી શોભી ઊઠી; વિવિધ અલંકારોથી શણગારેલી સ્ત્રીઓની જેમ તે અલંકૃત હતી.
6.96.67
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः ।
करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः ॥ ६.९६.६७ ॥
ત્યાં જીવતા, ગાઢ વેદનામાં તડફડતા બીજા હાથીઓ સૂંઢથી ચીસ પાડતા અને વારંવાર જળકણો છાંટતા પડ્યા હતા.
6.96.68
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः ।
नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम् ॥ ६.९६.६८ ॥
વિવિધ રંગના ધાબળા અને હાથીઓના શણગારના વસ્ત્રોથી તે રણભૂમિ વહેતા પર્વતો જેવી શોભતી હતી.
6.96.69
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः ।
घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः ॥ ६.९६.६९ ॥
વૈડૂર્ય મણિથી જડેલા દાંડાવાળા સુંદર અંકુશ પડેલા હતા; મહાગજોની ઘંટડીઓ પણ ચારે તરફ પડેલી હતી.
6.96.70
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा ।
ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च ॥ ६.९६.७० ॥
ફાટેલા રંગબેરંગી આવરણો, અંકુશો, વિવિધ રૂપના કંઠાભૂષણો અને સોનાની પટ્ટીઓ ત્યાં પથરાયેલી હતી.
6.96.71
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते
अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः ॥ ६.९६.७१ ॥
તૂટેલા રથના ભાગો અને સોનાથી મઢેલા અનેક તૂટેલા તોમરોથી તે ભૂમિ અત્યંત શોભતી હતી. હે રાજન્, અહીં-ત્યાં ધૂળથી ભૂરાં-પીળાં ઘોડાઓનાં સોનાથી ઢંકાયેલાં છાતી-કવચો પણ પડ્યાં હતાં.
6.96.72
सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा ।
प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः ॥ ६.९६.७२ ॥
ઘોડેસવારોના કાપેલા હાથ બાજુબંધ સાથે પડેલા હતા; ચમકતા તીક્ષ્ણ ભાલા અને ઉજ્જવળ તલવારો પણ ત્યાં હતી.
6.96.73
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः ।
विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः ॥ ६.९६.७३ ॥
રંગબેરંગી પાઘડીઓથી, અહીં-તહીં ફેંકાયેલી વસ્તુઓથી, વિચિત્ર બાણવર્ષાઓથી અને સોનાથી શોભિત વસ્તુઓથી.
6.96.74
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा ।
नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः ॥ ६.९६.७४ ॥
ઘોડાના ગાદલાઓના ઢગલાથી, કચડાયેલાં રાંકવ ચર્મોથી, રાજાઓના ચૂડામણિથી અને વિચિત્ર મહામૂલ્યવાન વસ્તુઓથી.
6.96.75
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि ।
पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः ॥ ६.९६.७५ ॥
ફેંકાયેલાં છત્રો, ચામર અને પંખા વડે, કમળ અને ચંદ્ર જેવી કાંતિવાળાં, સુંદર કુંડળ ધારણ કરેલાં મુખો વડે.
6.96.76
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः ।
अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः ॥ ६.९६.७६ ॥
સારી રીતે કાપેલી દાઢીવાળા, અત્યંત અલંકૃત વીરોના ફેંકાયેલા (દેહો વડે), હે મહારાજ, સોના જેવા ઝળહળતા કુંડળો વડે.
6.96.77
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा ।
एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत ॥ ६.९६.७७ ॥
ગ્રહ-નક્ષત્રોથી ચિતરાયેલા આકાશ જેવી પૃથ્વી થઈ ગઈ હતી. આ રીતે, હે મહાસેન, તે બધાં ત્યાં કચડાઈને પડ્યાં હતાં, હે ભારત.
6.96.78
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे ।
तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत ॥ ६.९६.७८ ॥
તમારા અને તેમના સૈનિકો યુદ્ધમાં એકબીજાની સામે આવ્યા. તેઓ થાકીને, ભાંગીને અને કચડાઈને ગયા ત્યારે, હે ભારત.
6.96.79
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् ।
ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.९६.७९ ॥
ત્યાં રાત થઈ; અમે અમારા અનુચરોને જોઈ શક્યા નહિ. ત્યારે કૌરવો અને પાંડવોએ પોતપોતાની સેના સાથે પાછા હટવાનું કર્યું.
6.96.80
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये ।
अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः ।
न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा ॥ ६.९६.८० ॥
ભયંકર, રૌદ્ર અને મહાભયથી ભરેલી રાતની શરૂઆતમાં કૌરવો અને પાંડવો પાછા હટીને રાત્રે પોતપોતાની છાવણીમાં પ્રવેશ્યા.