మహాభారతం · అధ్యాయం 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
पुत्रं विनिहतं श्रुत्वा इरावन्तं धनञ्जयः ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्पन्नगो यथा ॥ ६.९६.१ ॥
తన కుమారుడు ఇరావంతుడు చంపబడ్డాడని విని, ధనంజయుడు గొప్ప దుఃఖంతో నిండి, పాములా నిట్టూర్చాడు.
6.96.2
अब्रवीत्समरे राजन्वासुदेवमिदं वचः ।
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्टवान्पुरा ॥ ६.९६.२ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో అర్జునుడు వాసుదేవునితో ఈ మాట అన్నాడు: నిజంగా మహాప్రాజ్ఞుడైన విదురుడు ముందే దీనిని చూచాడు.
6.96.3
कुरूणां पाण्डवानां च क्षयं घोरं महामतिःक ।
स ततो निवारितवान्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ ६.९६.३ ॥
కౌరవుల, పాండవుల భయంకర వినాశనాన్ని మహామతి అయిన అతడు ముందే చూసి, జనేశ్వరుడైన ధృతరాష్ట్రుని దానినుండి నివారించాడు.
6.96.4
अन्ये च बहवो वीराः संग्रामे मधुसूदन ।
निहताः कौरवैः सङ्ख्ये तथाऽस्माभिश्च कौरवाः ॥ ६.९६.४ ॥
ఓ మధుసూదనా, యుద్ధంలో ఇతర అనేక వీరులు కౌరవులచే చంపబడ్డారు; అలాగే మాచేత కౌరవులు కూడా చంపబడ్డారు.
6.96.5
अर्थहेतोर्नरश्रेष्ठ क्रियते कर्म कुत्सितम् ।
धिगर्थान्यत्कृते ह्येवं क्रियते ज्ञातिसंक्षयः ॥ ६.९६.५ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, ధనం కోసం నింద్యమైన కర్మ చేయబడుతోంది. ఏ ధనం కారణంగా ఇలా జ్ఞాతుల నాశనం జరుగుతుందో ఆ ధనాలకు ధిక్కారం!
6.96.6
अधनस्य मृतं श्रेयो न च ज्ञातिवधाद्वनम् ।
किं नु प्राप्स्यामहे कृष्ण हत्वा ज्ञातीन्समागतान् ॥ ६.९६.६ ॥
ధనహీనునికి మరణమే మేలు; జ్ఞాతులను చంపి అడవికి వెళ్లడమూ మేలు కాదు. ఓ కృష్ణా, సమావేశమైన జ్ఞాతులను చంపి మనం ఏమి పొందుతాము?
6.96.7
दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ।
क्षत्रिया निधनं यान्ति कर्णदुर्मन्त्रितेन च ॥ ६.९६.७ ॥
దుర్యోధనుని అపరాధం వల్ల, సుబలుని కుమారుడైన శకుని అపరాధం వల్ల, కర్ణుని దుర్మంత్రణం వల్ల క్షత్రియులు నాశనాన్ని పొందుతున్నారు.
6.96.8
इदानीं च विजानामि सुकृतं मधुसूदन ।
कृतं राज्ञा महाबाहो याचता त सुयोधनम् ॥ ६.९६.८ ॥
ఇప్పుడు నేను తెలుసుకుంటున్నాను, మధుసూదనా; మహాబాహూ, రాజు సుయోధనుని యాచించినది మంచి పని అని.
6.96.9
राज्यार्धं पञ्च वा ग्रामान्नाकार्षीत्स च दुर्मतिःक ।
दृष्ट्वा हि क्षत्रियाञ्शूराञ्शयानान्धरणीतले ॥ ६.९६.९ ॥
ఆ దుర్మతి రాజ్యంలో సగమైనా, ఐదు గ్రామాలైనా ఇవ్వలేదు. నేలపై పడి ఉన్న శూర క్షత్రియులను చూసి—
6.96.10
निन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम् ।
अशक्तमिति मामेते ज्ञास्यन्ते क्षत्रिया रणे ॥ ६.९६.१० ॥
నన్ను నేనే తీవ్రంగా నిందించుకుంటున్నాను. క్షత్రియ జీవనానికి ధిక్కారం! యుద్ధంలో ఈ క్షత్రియులు నన్ను శక్తిలేనివాడని తెలుసుకుంటారు.
6.96.11
एतदर्थं मया युद्धं रोचितं मधुसूदन ।
संचोदय हयाञ्शीघ्रं धार्तराष्ट्रचमूं प्रति ॥ ६.९६.११ ॥
ఇందుకే నేను యుద్ధాన్ని కోరుకున్నాను, మధుసూదనా. గుర్రాలను త్వరగా ధృతరాష్ట్ర కుమారుల సైన్యం వైపు తోలు.
6.96.12
प्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम् ।
नायं क्लीबायितुं कालो विद्यते माधव क्वचित् ॥ ६.९६.१२ ॥
నా బాహువులతో యుద్ధమనే సముద్రాన్ని నేను దాటుతాను. మాధవా, ఇది పిరికిగా ప్రవర్తించే సమయం కాదు.
6.96.13
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहा ।
चोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः ॥ ६.९६.१३ ॥
అర్జునుడు ఇలా పలికినప్పుడు, శత్రువీరులను సంహరించే కేశవుడు గాలివేగంతో పరుగెత్తే ఆ తెల్లని గుర్రాలను ముందుకు నడిపాడు.
6.96.14
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारत ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ६.९६.१४ ॥
భరతవంశీయుడా, అప్పుడు నీ సైన్యంలో గాలికి కదిలిన సముద్రపు పౌర్ణమి ఆటుపోటులా మహా ధ్వని లేచింది.
6.96.15
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत ।
पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः ॥ ६.९६.१५ ॥
మహారాజా, మధ్యాహ్నం భీష్ముడికి పాండవులకు మధ్య మేఘగర్జనలా మహాసంగ్రామం జరిగింది.
6.96.16
ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन् ।
परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा ॥ ६.९६.१६ ॥
రాజా, అప్పుడు నీ కుమారులు భీమసేనుడిపై విరుచుకుపడ్డారు; వసువులు ఇంద్రుని చుట్టుముట్టినట్లు రణంలో ద్రోణుని చుట్టుముట్టారు.
6.96.17
ततः शान्तनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरः ।
भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन् ॥ ६.९६.१७ ॥
అప్పుడు శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన కృపుడు, భగదత్తుడు, సుశర్ముడు ధనంజయునిపై విరుచుకుపడ్డారు.
6.96.18
हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ ।
अम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवस्थितः ॥ ६.९६.१८ ॥
హార్దిక్యుడు (కృతవర్మ), బాహ్లికుడు ఇద్దరూ సాత్యకిపై విరుచుకుపడ్డారు; అంబష్ఠకుడనే రాజు అభిమన్యునికి ఎదురుగా నిలిచాడు.
6.96.19
शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान् ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.९६.१९ ॥
ఓ మహారాజా, మిగిలిన ఇతరులు మిగిలిన మహారథులను ఎదుర్కొన్నారు. అప్పుడు భయంకరమైన, భయాన్ని కలిగించే యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
6.96.20
भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव विशांपते ।
प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव ॥ ६.९६.२० ॥
ఓ రాజా, నీ కుమారులను చూసిన భీమసేనుడు కోపంతో యుద్ధంలో హవిస్సుతో హవ్యవాహనుడు మండినట్లు ప్రజ్వలించాడు.
6.96.21
पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयांचक्रिरे शरैः ।
प्रावृषीव महाराज जलदा इव पर्वतम् ॥ ६.९६.२१ ॥
నీ కుమారులు కౌంతేయుడిని బాణాలతో కప్పివేశారు, ఓ మహారాజా, వర్షాకాలంలో మేఘాలు పర్వతాన్ని కప్పినట్లు.
6.96.22
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशांपते ।
सृक्विणी संलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः ॥ ६.९६.२२ ॥
ఓ రాజా, నీ కుమారులచే అనేక విధాలుగా కప్పబడిన ఆ వీరుడు, నోటి అంచులను నాకుతూ, గర్వించిన పులిలా ఉన్నాడు.
6.96.23
व्यूढोरस्कस्ततो भीमः पोथयामास पार्थिवम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सुमुक्तेन महारणे ॥ ६.९६.२३ ॥
అప్పుడు విశాలమైన ఛాతీ గల భీముడు, మహాయుద్ధంలో అత్యంత పదునైన, చక్కగా వదిలిన క్షురప్ర బాణంతో ఆ రాజును పడగొట్టాడు.
6.96.24
ताडयामास संक्रुद्धः सोऽभवद्व्यथितेन्द्रियः ।
अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन तु।
अपातयत्कुण्डलितं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ६.९६.२४ ॥
కోపంతో అతడిని కొట్టాడు; అతని ఇంద్రియాలు కంపించాయి. తర్వాత మరో పసుపు రంగు, పదునైన భల్ల బాణంతో, సింహం చిన్న జింకను కూలదోసినట్లు అతడిని కూలదోశాడు.
6.96.25
ततः सुनिशितान्बाणान्भीमसेनः शिलाशितान् ।
स सप्त संदधे हन्तुं पुत्रास्ते भरतर्षभ ॥ ६.९६.२५ ॥
అప్పుడు భీమసేనుడు రాతిపై పదును పెట్టిన ఏడు అత్యంత వాడియైన బాణాలను ధనుస్సుకు సంధించాడు, భరతశ్రేష్ఠా, నీ కుమారులను చంపడానికి.
6.96.26
प्रेषिता भिमसेनेन शरास्ते दृढधन्वना ।
अपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान् ॥ ६.९६.२६ ॥
దృఢమైన విల్లు గల భీమసేనుడు ప్రయోగించిన నీ కుమారులు, మహారథులను రథాల నుండి కూల్చాయి.
6.96.27
अनाधृष्टिं कुण्डभेदिं विराजं दीप्तलोचनम् ।
दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव मकरध्वजम् ॥ ६.९६.२७ ॥
అనాధృష్టి, కుండభేదిని, విరాజుడు, దీప్తలోచనుడు, దీర్ఘబాహువు, సుబాహువు, అలాగే మకరధ్వజుడిని.
6.96.28
प्रपतन्तिस्म वीरास्ते विरेजुर्भरतर्षभ ।
वसन्ते पुष्पशबलाः किंशुकाः पतिता इव ॥ ६.९६.२८ ॥
పడిపోతున్న నీ వీరులు ప్రకాశించారు, భరతశ్రేష్ఠా, వసంతంలో పూలతో మచ్చలుగా ఉన్న కింశుక వృక్షాలు పడినట్లు.
6.96.29
ततः प्रदुद्रुवुः शेषास्तव पुत्रा महाहवे ।
तं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.९६.२९ ॥
అప్పుడు మహాయుద్ధంలో నీ మిగిలిన కుమారులు పారిపోయారు, ఆ మహాబలుడు భీమసేనుడిని కాలుడిలా భావించి.
6.96.30
द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहनक्तं सुतांस्तव ।
यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः ॥ ६.९६.३० ॥
అయితే ద్రోణుడు యుద్ధంలో ఆ వీరుడిని, నీ కుమారులను దహిస్తున్న వానిని, పర్వతాన్ని నీటి ధారలు కప్పినట్లు బాణాలతో అన్నివైపులా కప్పాడు.
6.96.31
तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् ।
द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव ॥ ६.९६.३१ ॥
అక్కడ కుంతీపుత్రుని అద్భుతమైన పరాక్రమాన్ని చూశాము; ద్రోణుడు అడ్డగించినా అతడు మీ కుమారులను సంహరించాడు.
6.96.32
यथा गोवृषभो वर्षं संधारयति स्वात्पतत् ।
भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत् ॥ ६.९६.३२ ॥
ఎద్దు తనపై పడే వర్షాన్ని ఆపినట్లు, ద్రోణుడు కురిపించిన బాణవర్షాన్ని భీముడు ఆపాడు.
6.96.33
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः ।
यत्पुत्रांस्तेऽवधीत्सङ्ख्ये द्रोणं चैव न्यवारयत् ॥ ६.९६.३३ ॥
మహారాజా, అక్కడ వృకోదరుడు అద్భుతమైన కార్యం చేశాడు: యుద్ధంలో మీ కుమారులను వధించాడు, ద్రోణుణ్ణి కూడా అడ్డుకున్నాడు.
6.96.34
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः ।
मृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः ॥ ६.९६.३४ ॥
మహారాజా, మహాబలుడైన పులి జింకల మధ్య తిరిగినట్లు, అర్జునుని అన్నయ్య మీ వీర పుత్రుల మధ్య విహరించాడు.
6.96.35
यथा हि पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकः ।
वृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे ॥ ६.९६.३५ ॥
తోడేలు పశువుల మధ్య నిలిచి పశువులను చెదరగొట్టినట్లు, వృకోదరుడు యుద్ధంలో మీ కుమారులను చెదరగొట్టాడు.
6.96.36
गाङ्गेयो भगदत्तश्च गोतमश्च महारथाः ।
पाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम् ॥ ६.९६.३६ ॥
గాంగేయుడు, భగదత్తుడు, గౌతముడు అనే మహారథులు యుద్ధంలో వేగంగా వచ్చిన పాండవుడు అర్జునుణ్ణి అడ్డుకున్నారు.
6.96.37
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणे ।
प्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.९६.३७ ॥
అతడు వారి అస్త్రాలను తన అస్త్రాలతో అడ్డుకొని, యుద్ధంలో మీ సైన్యాల వీరులను మృత్యువుకు పంపాడు.
6.96.38
अभिमन्युस्तु राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम् ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः ॥ ६.९६.३८ ॥
అభిమన్యుడు లోకవిఖ్యాతుడైన రాజు అంబష్ఠుడిని, రథికులలో శ్రేష్ఠుడిని, బాణాలతో రథం లేనివాడిగా చేశాడు.
6.96.39
विरथो वध्यमानस्तु सौभद्रेण यशस्विना ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णमम्बष्ठो वसुधाधिपः ॥ ६.९६.३९ ॥
యశస్వి అయిన సౌభద్రుడి చేత కొట్టబడి రథం లేనివాడైన భూపతి అంబష్ఠుడు వెంటనే రథం నుండి దూకాడు.
6.96.40
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः ।
आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबलः ॥ ६.९६.४० ॥
ఆ మహాబలుడు యుద్ధంలో మహాత్ముడైన సౌభద్రుడిపై కత్తిని విసిరి, హార్దిక్యుని రథం ఎక్కాడు.
6.96.41
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः ।
लाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा ॥ ६.९६.४१ ॥
యుద్ధ మార్గాలలో నిపుణుడు, శత్రువీరులను సంహరించేవాడు అయిన సౌభద్రుడు, తనపై పడుతున్న కత్తిని చురుకుదనంతో పడగొట్టాడు.
6.96.42
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा ।
साधुसाध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशांपते ॥ ६.९६.४२ ॥
యుద్ధంలో సౌభద్రుడు కత్తిని పడగొట్టడం చూసి, ఓ ప్రభూ, సైన్యాలలో "సాధు, సాధు" అనే ధ్వని ఎగిసింది.
6.96.43
धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन् ।
तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन् ॥ ६.९६.४३ ॥
ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందున్న ఇతరులు మీ సైన్యంతో పోరాడారు. అలాగే మీ వారందరూ పాండవ సైన్యంతో పోరాడారు.
6.96.44
तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।
निघ्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम् ॥ ६.९६.४४ ॥
అక్కడ మీ వారికీ, వారికీ మహా కోలాహలం లేచింది, భారతా. ఒకరినొకరు గట్టిగా కొడుతూ, కష్టమైన పనులు చేస్తూ ఉన్నారు.
6.96.45
अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिष्य मानिनः ।
नखदन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा ॥ ६.९६.४५ ॥
యుద్ధంలో ఒకరినొకరు జుట్టు పట్టి లాగుతూ, గర్విష్ఠులైన వీరులు గోళ్లతో, పళ్లతో, పిడికిళ్లతో, మోకాళ్లతో పోరాడారు.
6.96.46
तलैश्चैवाथ निस्त्रिंशैर्बाहुभिश्च सुसंस्थितैः ।
विवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम् ॥ ६.९६.४६ ॥
అరచేతులతో, కత్తులతో, బాగా నిలిపిన బాహువులతో, సందు దొరికినప్పుడు ఒకరినొకరు యమలోకానికి పంపారు.
6.96.47
न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
व्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः ॥ ६.९६.४७ ॥
తండ్రి కొడుకును, కొడుకు తండ్రిని చంపారు. ఈ విధంగా కలత చెందిన సంకల్పాలతో మనుషులు అక్కడ పోరాడారు.
6.96.48
रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि मारिष ।
हतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः ॥ ६.९६.४८ ॥
యుద్ధభూమిలో, మారిష, చంపబడిన వారి అందమైన బంగారు అంచుల విల్లులు, విలువైన అంబులపొదులు పడవేయబడి ఉన్నాయి.
6.96.49
जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैर्निशिताः शराः ।
तैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः ॥ ६.९६.४९ ॥
బంగారు రెక్కలు, వెండి కొనలు గల వాడి బాణాలు నూనెతో కడిగినట్లు మెరిశాయి; విడిచిన పాము చర్మాల వలె అవి ప్రకాశించాయి.
6.96.50
खङ्गाश्च दान्तत्सरवो जातरूपपरिष्कृताः ।
चर्माणि चापविद्धानि रुक्मचित्राणि धन्विनां ॥ ६.९६.५० ॥
దంతపు పిడులు, బంగారు అలంకారాలు గల ఖడ్గాలు; విలుకాండ్రి బంగారు చిత్రాల డాళ్లు, విల్లులనుండి విసిరివేయబడి పడి ఉన్నాయి.
6.96.51
सुवर्णाविकृताः प्रासाः प्रभग्ना हेमभूषिताः ।
जातरूपमया यष्ट्यः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.९६.५१ ॥
బంగారంతో అలంకరించిన విరిగిన ఈటెలు, బంగారపు కర్రలు, బంగారంలా ప్రకాశించే శక్తి ఆయుధాలు.
6.96.52
अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च ।
परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष ॥ ६.९६.५२ ॥
పడి ఉన్న అవస్కందాలు, బరువైన ముసలాలు, పరిఘలు, పట్టసాలు, భిండిపాలాలు కూడా, ఓ మారిష.
6.96.53
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः ।
कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च ॥ ६.९६.५३ ॥
పడి ఉన్న రకరకాల చిత్రిత, బంగారు అలంకృత విల్లులు; అనేక ఆకారాల జీనుకంబళ్లు, చామరాలు, విసనకర్రలు కూడా.
6.96.54
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः ।
जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः ॥ ६.९६.५४ ॥
అనేక రకాల ఆయుధాలు చేతపట్టి పడిన మనుషులు బ్రతికి ఉన్నట్లు కనిపించారు; ఆ మహారథులు ప్రాణం లేని వారు.
6.96.55
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ।
गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ ॥ ६.९६.५५ ॥
ఏనుగులచే నలిగిన దేహాలు, గదలచే పగిలిన తలలు కలిగిన మనుషులు, ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలు, రథాలచే తొక్కబడి నేలపై పడి ఉన్నారు.
6.96.56
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा ।
संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः ॥ ६.९६.५६ ॥
అలాగే గుఱ్ఱాలు, మనుషులు, ఏనుగుల దేహాలతో అప్పుడు భూమి కప్పబడి మెరిసింది, రాజా, కూలిన పర్వతాల వలె.
6.96.57
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः ।
निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः ॥ ६.९६.५७ ॥
యుద్ధంలో పడిపోయిన శక్తులు, ఋష్టులు, బాణాలు, తోమరాలు, ఖడ్గాలు, పట్టసాలు, ప్రాసాలు, అవస్కందాలు, గండ్రగొడ్డళ్లతో.
6.96.58
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष ।
शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.९६.५८ ॥
పరిఘలు, భిండిపాలాలు, శతఘ్నులతో, మారిష, ఆయుధాలచే చీల్చబడిన దేహాలతో భూమి పరచబడింది.
6.96.59
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः ।
गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही ॥ ६.९६.५९ ॥
శబ్దం లేనివి, మందంగా మూలుగుతున్నవి, రక్తప్రవాహాలలో మునిగినవి, ప్రాణం లేనివి అయిన దేహాలతో, శత్రుఘ్నా, భూమి నిండి మెరిసింది.
6.96.60
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम् ॥ ६.९६.६० ॥
తలత్రాలు, కేయూరాలతో, చందనం పూసిన, ఏనుగు తొండాల వంటి తెగిన బాహువులు, వీరుల తొడలతో.
6.96.61
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी ॥ ६.९६.६१ ॥
కట్టిన జుట్టుముడులలో శ్రేష్ఠ మణులతో, కుండలాలతో కూడిన తలలు పడిపోవడంతో, ఓ భారతా, ఋషభాక్షుల శవాలతో భూమి ప్రకాశించింది.
6.96.62
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ६.९६.६२ ॥
రక్తంతో తడిసి చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్న బంగారు కవచాలతో భూమి మిక్కిలి ప్రకాశించింది, చల్లారిన జ్వాలల అగ్నులవలె.
6.96.63
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः ।
विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः ॥ ६.९६.६३ ॥
విసిరివేయబడిన అంబులపొదులతో, పడిపోయిన విల్లులతో, అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైన బంగారు రెక్కల బాణాలతో.
6.96.64
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः ।
वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः ॥ ६.९६.६४ ॥
అన్ని వైపులా విరిగిన రథాలతో, చిన్న గంటల వలలతో అలంకరించబడినవాటితో, బాణాలచే చంపబడి నాలుకలు వ్రేలాడుతూ రక్తంతో తడిసిన గుర్రాలతో.
6.96.65
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि ।
प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः ॥ ६.९६.६५ ॥
లాగబడిన త్రాళ్ళతో, పతాకలతో, జీను పట్టీలతో, ధ్వజాలతో, శ్రేష్ఠ వీరుల పెద్ద తెల్లని శంఖాలతో, చెల్లాచెదురైనవాటితో.
6.96.66
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही ।
नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता ॥ ६.९६.६६ ॥
క్రిందికి వ్రేలాడే తొండములతో పడి ఉన్న ఏనుగులతో భూమి ప్రకాశించింది; అనేక రూపాల అలంకారాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలవలె అది అలంకృతమై ఉంది.
6.96.67
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः ।
करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः ॥ ६.९६.६७ ॥
అక్కడ ప్రాణంతో ఉన్న, తీవ్ర వేదనతో ఉన్న ఇతర ఏనుగులు తొండాలతో శబ్దం చేస్తూ, మళ్ళీ మళ్ళీ నీటి తుంపరలు చిమ్ముతూ ఉన్నాయి.
6.96.68
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः ।
नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम् ॥ ६.९६.६८ ॥
అనేక రంగుల దుప్పట్లతో, ఏనుగుల అలంకార వస్త్రాలతో ఆ యుద్ధభూమి ప్రవహించే పర్వతాల వలె ప్రకాశించింది.
6.96.69
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः ।
घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः ॥ ६.९६.६९ ॥
వైడూర్య మణులు పొదిగిన కాడలున్న అందమైన అంకుశాలు పడి ఉన్నాయి; మహా గజాల గంటలు చుట్టూ రాలి పడి ఉన్నాయి.
6.96.70
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा ।
ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च ॥ ६.९६.७० ॥
చిరిగిపోయిన రంగురంగుల కప్పులు, అంకుశాలు, వివిధ రూపాల మెడ ఆభరణాలు, బంగారు పట్టీలతో కూడి ఉంది.
6.96.71
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते
अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः ॥ ६.९६.७१ ॥
విరిగిన రథభాగాలతో, బంగారు అలంకరణ గల అనేక విరిగిన తోమరాలతో ఆ భూమి అత్యధికంగా ప్రకాశించింది. ఓ రాజా, అక్కడక్కడ దుమ్ముతో ఎర్రబడిన గుర్రాల బంగారు ఛాతీ కవచాలూ పడి ఉన్నాయి.
6.96.72
सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा ।
प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः ॥ ६.९६.७२ ॥
గుర్రపు రౌతుల తెగిపడిన బాహువులు భుజకీర్తులతో సహా పడి ఉన్నాయి; మెరిసే పదునైన ప్రాసాలు, ప్రకాశించే ఋష్టులూ అక్కడ పడి ఉన్నాయి.
6.96.73
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः ।
विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः ॥ ६.९६.७३ ॥
రంగురంగుల తలపాగాలతోను, అటు ఇటు విసిరివేయబడిన వాటితోను, విచిత్రమైన బాణవర్షాలతోను, బంగారంతో అలంకరించబడిన వస్తువులతోను.
6.96.74
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा ।
नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः ॥ ६.९६.७४ ॥
గుర్రపు దుప్పట్ల రాశులతోను, నలిగిపోయిన రాంకవ చర్మాలతోను, రాజుల చూడామణులతోను, విచిత్రమైన మహాధనాలతోను.
6.96.75
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि ।
पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः ॥ ६.९६.७५ ॥
పారవేయబడిన గొడుగులతోను, చామరాలతోను, వింజామరలతోను, పద్మం చంద్రుని కాంతి గల అందమైన కుండలాలతో ఉన్న ముఖాలతోను.
6.96.76
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः ।
अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः ॥ ६.९६.७६ ॥
చక్కగా కత్తిరించిన గడ్డాలున్న, అత్యంత అలంకరించబడిన వీరుల, పడవేయబడిన (దేహాలతో), మహారాజా, బంగారంలా మెరిసే కుండలాలతో.
6.96.77
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा ।
एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत ॥ ६.९६.७७ ॥
గ్రహ-నక్షత్రాలతో చిత్రవిచిత్రమైన ఆకాశంలా భూమి అయింది. ఈ విధంగా, మహాసేనా, అవన్నీ అక్కడ నలిగి పడి ఉన్నాయి, భారతా.
6.96.78
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे ।
तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत ॥ ६.९६.७८ ॥
మీ వారు, వారు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు. వారు అలసి, చెదరి, నలిగిపోయినప్పుడు, భారతా.
6.96.79
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् ।
ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.९६.७९ ॥
అక్కడ రాత్రి అయింది; మా అనుచరులను మేము చూడలేకపోయాము. అప్పుడు కురులు, పాండవులు తమ సేనలతో వెనుదిరిగారు.
6.96.80
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये ।
अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः ।
न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा ॥ ६.९६.८० ॥
భయంకరమైన, భీకరమైన, మహాభయంతో నిండిన రాత్రి ఆరంభంలో కురులు, పాండవులు వెనుదిరిగి, కలిసి రాత్రివేళ తమ తమ శిబిరాలకు ప్రవేశించారు.