മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
पुत्रं विनिहतं श्रुत्वा इरावन्तं धनञ्जयः ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्पन्नगो यथा ॥ ६.९६.१ ॥
തന്റെ പുത്രൻ ഇരാവാൻ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നു കേട്ട ധനഞ്ജയൻ മഹാദുഃഖത്താൽ നിറഞ്ഞ്, സർപ്പത്തെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ടു.
6.96.2
अब्रवीत्समरे राजन्वासुदेवमिदं वचः ।
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्टवान्पुरा ॥ ६.९६.२ ॥
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ അർജുനൻ വാസുദേവനോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു: മഹാപ്രാജ്ഞനായ വിദുരൻ പണ്ടുതന്നെ ഇതു കണ്ടിരുന്നു.
6.96.3
कुरूणां पाण्डवानां च क्षयं घोरं महामतिःक ।
स ततो निवारितवान्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ ६.९६.३ ॥
കൗരവരുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും ഭയങ്കരമായ നാശം മഹാമതിയായ അദ്ദേഹം മുൻപേ കണ്ടു; അപ്പോൾ ജനേശ്വരനായ ധൃതരാഷ്ട്രരെ അദ്ദേഹം തടഞ്ഞു.
6.96.4
अन्ये च बहवो वीराः संग्रामे मधुसूदन ।
निहताः कौरवैः सङ्ख्ये तथाऽस्माभिश्च कौरवाः ॥ ६.९६.४ ॥
മധുസൂദനാ, യുദ്ധത്തിൽ മറ്റു പലരായ വീരന്മാർ കൗരവരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ഞങ്ങളാൽ കൗരവരും വധിക്കപ്പെട്ടു.
6.96.5
अर्थहेतोर्नरश्रेष्ठ क्रियते कर्म कुत्सितम् ।
धिगर्थान्यत्कृते ह्येवं क्रियते ज्ञातिसंक्षयः ॥ ६.९६.५ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, ധനത്തിനുവേണ്ടി നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഏത് ധനത്തിനുവേണ്ടി ഇങ്ങനെ ജ്ഞാതികളുടെ നാശം ഉണ്ടാകുന്നുവോ ആ ധനത്തിന് ധിക്കാരം!
6.96.6
अधनस्य मृतं श्रेयो न च ज्ञातिवधाद्वनम् ।
किं नु प्राप्स्यामहे कृष्ण हत्वा ज्ञातीन्समागतान् ॥ ६.९६.६ ॥
ധനമില്ലാത്തവന് മരണമാണ് നല്ലത്; ജ്ഞാതികളെ വധിച്ച് കാട്ടിലേക്ക് പോകുന്നതും നല്ലതല്ല. കൃഷ്ണാ, ഒത്തുകൂടിയ ജ്ഞാതികളെ വധിച്ച് നാം എന്തു നേടും?
6.96.7
दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ।
क्षत्रिया निधनं यान्ति कर्णदुर्मन्त्रितेन च ॥ ६.९६.७ ॥
ദുര്യോധനന്റെ അപരാധത്താലും സുബലന്റെ പുത്രനായ ശകുനിയുടെ അപരാധത്താലും കർണന്റെ ദുരുപദേശത്താലും ക്ഷത്രിയർ നാശത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
6.96.8
इदानीं च विजानामि सुकृतं मधुसूदन ।
कृतं राज्ञा महाबाहो याचता त सुयोधनम् ॥ ६.९६.८ ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, മധുസൂദനാ; മഹാബാഹോ, രാജാവ് സുയോധനനോട് യാചിച്ചത് നല്ല കർമ്മമായിരുന്നു.
6.96.9
राज्यार्धं पञ्च वा ग्रामान्नाकार्षीत्स च दुर्मतिःक ।
दृष्ट्वा हि क्षत्रियाञ्शूराञ्शयानान्धरणीतले ॥ ६.९६.९ ॥
ആ ദുർമതി രാജ്യത്തിന്റെ പകുതിയോ അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങളോ പോലും നൽകിയില്ല. ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്ന ശൂരന്മാരായ ക്ഷത്രിയരെ കണ്ട്—
6.96.10
निन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम् ।
अशक्तमिति मामेते ज्ञास्यन्ते क्षत्रिया रणे ॥ ६.९६.१० ॥
ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ അത്യധികം നിന്ദിക്കുന്നു. ക്ഷത്രിയ ജീവിതത്തിന് ധിക്കാരം! യുദ്ധത്തിൽ ഈ ക്ഷത്രിയർ എന്നെ ശക്തിയില്ലാത്തവനെന്ന് അറിയും.
6.96.11
एतदर्थं मया युद्धं रोचितं मधुसूदन ।
संचोदय हयाञ्शीघ्रं धार्तराष्ट्रचमूं प्रति ॥ ६.९६.११ ॥
ഇതിനായി ഞാൻ യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെട്ടു, മധുസൂദനാ. കുതിരകളെ വേഗം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ സേനയ്ക്കുനേരെ തെളിക്കൂ.
6.96.12
प्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम् ।
नायं क्लीबायितुं कालो विद्यते माधव क्वचित् ॥ ६.९६.१२ ॥
എന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ യുദ്ധമാകുന്ന സമുദ്രം ഞാൻ കടക്കും. മാധവാ, ഇത് ഭീരുവായി പെരുമാറാനുള്ള സമയമല്ല.
6.96.13
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहा ।
चोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः ॥ ६.९६.१३ ॥
അർജ്ജുനൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്ന കേശവൻ കാറ്റിന്റെ വേഗമുള്ള ആ വെളുത്ത കുതിരകളെ തെളിച്ചു.
6.96.14
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारत ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ६.९६.१४ ॥
ഭാരതാ, അപ്പോൾ നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ കാറ്റിളക്കിയ കടലിന്റെ വേലിയേറ്റം പോലെ മഹാ ഘോഷം ഉയർന്നു.
6.96.15
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत ।
पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः ॥ ६.९६.१५ ॥
മഹാരാജാവേ, ഉച്ചതിരിഞ്ഞപ്പോൾ മേഘഗർജ്ജനം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന യുദ്ധം ഭീഷ്മനും പാണ്ഡവർക്കും ഇടയിൽ നടന്നു.
6.96.16
ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन् ।
परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा ॥ ६.९६.१६ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ നിന്റെ പുത്രന്മാർ ഭീമസേനന്റെ നേർക്ക് പാഞ്ഞടുത്തു; വസുക്കൾ ഇന്ദ്രനെ വളയുന്നതുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനെ വളഞ്ഞു.
6.96.17
ततः शान्तनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरः ।
भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन् ॥ ६.९६.१७ ॥
അനന്തരം ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മനും രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൃപനും ഭഗദത്തനും സുശർമ്മാവും ധനഞ്ജയന്റെ നേർക്ക് പാഞ്ഞു.
6.96.18
हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ ।
अम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवस्थितः ॥ ६.९६.१८ ॥
ഹാർദ്ദിക്യനും (കൃതവർമ്മാവ്) ബാഹ്ലികനും സാത്യകിയുടെ നേർക്ക് പാഞ്ഞു; അംബഷ്ഠകനെന്ന രാജാവ് അഭിമന്യുവിന്റെ മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടു.
6.96.19
शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान् ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.९६.१९ ॥
മഹാരാജാവേ, ശേഷിച്ചവർ ശേഷിച്ച മഹാരഥന്മാരെ എതിരിട്ടു. അപ്പോൾ ഭയങ്കരവും ഭീതിജനകവുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
6.96.20
भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव विशांपते ।
प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव ॥ ६.९६.२० ॥
ഭരണാധിപാ, നിന്റെ പുത്രന്മാരെ കണ്ട ഭീമസേനൻ കോപത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ നെയ്യാൽ ഹവ്യവാഹനൻ എന്നപോലെ ജ്വലിച്ചു.
6.96.21
पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयांचक्रिरे शरैः ।
प्रावृषीव महाराज जलदा इव पर्वतम् ॥ ६.९६.२१ ॥
നിന്റെ പുത്രന്മാർ കൗന്തേയനെ അമ്പുകളാൽ മൂടി, മഹാരാജാവേ, വർഷകാലത്ത് മേഘങ്ങൾ പർവതത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ.
6.96.22
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशांपते ।
सृक्विणी संलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः ॥ ६.९६.२२ ॥
ഭരണാധിപാ, നിന്റെ പുത്രന്മാരാൽ പലവിധത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ആ വീരൻ, വായുടെ വശങ്ങൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, ഗർവിതനായ കടുവയെപ്പോലെയായി.
6.96.23
व्यूढोरस्कस्ततो भीमः पोथयामास पार्थिवम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सुमुक्तेन महारणे ॥ ६.९६.२३ ॥
അപ്പോൾ വിശാലമാർവ്വുള്ള ഭീമൻ, മഹായുദ്ധത്തിൽ അതിതീക്ഷ്ണവും നന്നായി തൊടുത്തതുമായ ക്ഷുരപ്ര അമ്പുകൊണ്ട് ആ രാജാവിനെ വീഴ്ത്തി.
6.96.24
ताडयामास संक्रुद्धः सोऽभवद्व्यथितेन्द्रियः ।
अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन तु।
अपातयत्कुण्डलितं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ६.९६.२४ ॥
കോപത്തോടെ അവനെ അടിച്ചു; അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിറച്ചു. പിന്നെ മറ്റൊരു മഞ്ഞ നിറമുള്ള, മൂർച്ചയുള്ള ഭല്ലം കൊണ്ട്, സിംഹം ചെറിയ മാനിനെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ, ചുരുണ്ടുനിന്ന അവനെ വീഴ്ത്തി.
6.96.25
ततः सुनिशितान्बाणान्भीमसेनः शिलाशितान् ।
स सप्त संदधे हन्तुं पुत्रास्ते भरतर्षभ ॥ ६.९६.२५ ॥
അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ കല്ലിൽ മൂർച്ചകൂട്ടിയ ഏഴ് അതിതീക്ഷ്ണമായ ബാണങ്ങൾ വില്ലിൽ തൊടുത്തു, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ പുത്രന്മാരെ വധിക്കുവാൻ.
6.96.26
प्रेषिता भिमसेनेन शरास्ते दृढधन्वना ।
अपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान् ॥ ६.९६.२६ ॥
ദൃഢധനുസ്സുള്ള ഭീമസേനൻ അയച്ച നിന്റെ ബാണങ്ങൾ നിന്റെ മഹാരഥന്മാരായ പുത്രന്മാരെ രഥങ്ങളിൽനിന്ന് വീഴ്ത്തി.
6.96.27
अनाधृष्टिं कुण्डभेदिं विराजं दीप्तलोचनम् ।
दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव मकरध्वजम् ॥ ६.९६.२७ ॥
അനാധൃഷ്ടി, കുണ്ഡഭേദി, വിരാജൻ, ദീപ്തലോചനൻ, ദീർഘബാഹു, സുബാഹു, അതുപോലെ മകരധ്വജൻ.
6.96.28
प्रपतन्तिस्म वीरास्ते विरेजुर्भरतर्षभ ।
वसन्ते पुष्पशबलाः किंशुकाः पतिता इव ॥ ६.९६.२८ ॥
വീണുകൊണ്ടിരുന്ന നിന്റെ വീരന്മാർ പ്രകാശിച്ചു, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, വസന്തത്തിൽ പൂക്കളാൽ പുള്ളിയിട്ട കിംശുക വൃക്ഷങ്ങൾ വീണതുപോലെ.
6.96.29
ततः प्रदुद्रुवुः शेषास्तव पुत्रा महाहवे ।
तं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.९६.२९ ॥
അപ്പോൾ മഹായുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ ശേഷിച്ച പുത്രന്മാർ ഓടി, ആ മഹാബലനായ ഭീമസേനനെ കാലനെപ്പോലെ കരുതി.
6.96.30
द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहनक्तं सुतांस्तव ।
यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः ॥ ६.९६.३० ॥
എന്നാൽ ദ്രോണൻ യുദ്ധത്തിൽ ആ വീരനെ, നിന്റെ പുത്രന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനെ, പർവതത്തെ ജലധാരകൾ മൂടുന്നതുപോലെ ബാണങ്ങളാൽ നാലുപുറവും മൂടി.
6.96.31
तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् ।
द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव ॥ ६.९६.३१ ॥
അവിടെ കുന്തീപുത്രന്റെ അദ്ഭുതപരാക്രമം ഞങ്ങൾ കണ്ടു; ദ്രോണൻ തടഞ്ഞിട്ടും അവൻ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ വധിച്ചു.
6.96.32
यथा गोवृषभो वर्षं संधारयति स्वात्पतत् ।
भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत् ॥ ६.९६.३२ ॥
കാളക്കൂറ്റൻ തന്റെ മേൽ വീഴുന്ന മഴയെ തടയുന്നതുപോലെ, ദ്രോണൻ വർഷിച്ച ശരവർഷത്തെ ഭീമൻ തടുത്തു.
6.96.33
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः ।
यत्पुत्रांस्तेऽवधीत्सङ्ख्ये द्रोणं चैव न्यवारयत् ॥ ६.९६.३३ ॥
മഹാരാജാവേ, അവിടെ വൃകോദരൻ അദ്ഭുതകർമം ചെയ്തു: യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ വധിക്കുകയും ദ്രോണനെയും തടയുകയും ചെയ്തു.
6.96.34
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः ।
मृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः ॥ ६.९६.३४ ॥
മഹാരാജാവേ, മഹാബലനായ കടുവ മാനുകൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ അർജുനന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ നിന്റെ വീര പുത്രന്മാർക്കിടയിൽ വിഹരിച്ചു.
6.96.35
यथा हि पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकः ।
वृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे ॥ ६.९६.३५ ॥
ചെന്നായ കന്നുകാലികൾക്കിടയിൽ നിന്ന് അവയെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ, വൃകോദരൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ ചിതറിച്ചു.
6.96.36
गाङ्गेयो भगदत्तश्च गोतमश्च महारथाः ।
पाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम् ॥ ६.९६.३६ ॥
ഗാംഗേയനും ഭഗദത്തനും ഗൗതമനും എന്ന മഹാരഥന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ വേഗത്തിൽ വന്ന പാണ്ഡവനായ അർജുനനെ തടഞ്ഞു.
6.96.37
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणे ।
प्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.९६.३७ ॥
അവൻ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അവരുടെ അസ്ത്രങ്ങളെ തടഞ്ഞ്, യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിലെ വീരന്മാരെ മൃത്യുവിലേക്ക് അയച്ചു.
6.96.38
अभिमन्युस्तु राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम् ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः ॥ ६.९६.३८ ॥
അഭിമന്യുവാകട്ടെ, ലോകപ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് അംബഷ്ഠനെ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ, അമ്പുകളാൽ രഥമില്ലാത്തവനാക്കി.
6.96.39
विरथो वध्यमानस्तु सौभद्रेण यशस्विना ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णमम्बष्ठो वसुधाधिपः ॥ ६.९६.३९ ॥
യശസ്വിയായ സൗഭദ്രനാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട്, രഥമില്ലാതായ ഭൂപതി അംബഷ്ഠൻ ഉടൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി.
6.96.40
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः ।
आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबलः ॥ ६.९६.४० ॥
ആ മഹാബലൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാത്മാവായ സൗഭദ്രനുനേരെ വാൾ എറിഞ്ഞ്, ഹാർദിക്യന്റെ രഥത്തിൽ കയറി.
6.96.41
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः ।
लाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा ॥ ६.९६.४१ ॥
യുദ്ധമാർഗ്ഗങ്ങളിൽ വിദഗ്ധനും ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്നവനുമായ സൗഭദ്രൻ തന്റെ മേൽ പതിച്ച വാളിനെ ചടുലതയാൽ തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു.
6.96.42
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा ।
साधुसाध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशांपते ॥ ६.९६.४२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ സൗഭദ്രൻ വാൾ തട്ടിത്തെറിപ്പിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, സൈന്യങ്ങളിൽ “സാധു, സാധു” എന്ന ആരവം ഉയർന്നു.
6.96.43
धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन् ।
तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन् ॥ ६.९६.४३ ॥
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുന്നിൽ നിന്ന മറ്റുള്ളവർ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തോട് യുദ്ധം ചെയ്തു. അതുപോലെ നിങ്ങളുടെ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും പാണ്ഡവ സൈന്യത്തോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.96.44
तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।
निघ्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम् ॥ ६.९६.४४ ॥
അവിടെ നിങ്ങളുടെയും അവരുടെയും ഇടയിൽ വലിയ ആരവം ഉയർന്നു, ഭാരതാ. പരസ്പരം ശക്തമായി പ്രഹരിച്ചും ദുഷ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തും അവർ യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.96.45
अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिष्य मानिनः ।
नखदन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा ॥ ६.९६.४५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം മുടിയിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച അഭിമാനികളായ വീരന്മാർ നഖങ്ങൾ കൊണ്ടും പല്ലുകൾ കൊണ്ടും മുഷ്ടികൊണ്ടും മുട്ടുകൾ കൊണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.96.46
तलैश्चैवाथ निस्त्रिंशैर्बाहुभिश्च सुसंस्थितैः ।
विवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम् ॥ ६.९६.४६ ॥
ഉള്ളംകൈകൾ കൊണ്ടും വാളുകൾ കൊണ്ടും ഉറച്ചു നിന്ന ഭുജങ്ങൾ കൊണ്ടും, അവസരം കിട്ടിയപ്പോൾ പരസ്പരം യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു.
6.96.47
न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
व्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः ॥ ६.९६.४७ ॥
പിതാവ് പുത്രനെയും പുത്രൻ പിതാവിനെയും കൊന്നു. വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ മനുഷ്യർ അവിടെ യുദ്ധം ചെയ്തു.
6.96.48
रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि मारिष ।
हतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः ॥ ६.९६.४८ ॥
യുദ്ധഭൂമിയിൽ, മാരിഷാ, കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ മനോഹരമായ സ്വർണ്ണപ്പുറമുള്ള വില്ലുകളും വിലയേറിയ ആവനാഴികളും എറിഞ്ഞുകിടന്നു.
6.96.49
जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैर्निशिताः शराः ।
तैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः ॥ ६.९६.४९ ॥
സ്വർണ്ണച്ചിറകും വെള്ളിമുനയുമുള്ള മൂർച്ചയേറിയ അമ്പുകൾ എണ്ണയിൽ കഴുകിയതുപോലെ തിളങ്ങി; പഴയ തോൽ ഉപേക്ഷിച്ച പാമ്പുകളെപ്പോലെ.
6.96.50
खङ्गाश्च दान्तत्सरवो जातरूपपरिष्कृताः ।
चर्माणि चापविद्धानि रुक्मचित्राणि धन्विनां ॥ ६.९६.५० ॥
ആനക്കൊമ്പിൽ പിടിയുള്ളതും സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ളതുമായ വാളുകളും, വില്ലാളികളുടെ സ്വർണ്ണചിത്രമുള്ള പരിചകളും വില്ലുകളിൽനിന്ന് തെറിച്ചുവീണു കിടന്നു.
6.96.51
सुवर्णाविकृताः प्रासाः प्रभग्ना हेमभूषिताः ।
जातरूपमया यष्ट्यः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.९६.५१ ॥
സ്വർണ്ണം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഒടിഞ്ഞ കുന്തങ്ങൾ, സ്വർണ്ണദണ്ഡുകൾ, സ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങുന്ന ശക്തികൾ.
6.96.52
अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च ।
परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष ॥ ६.९६.५२ ॥
വീണുകിടന്ന അവസ്കന്ദങ്ങളും, ഭാരമേറിയ മുസലങ്ങളും, പരിഘങ്ങളും, പട്ടസങ്ങളും, ഭിണ്ഡിപാലങ്ങളും, ഹേ മാരിഷ.
6.96.53
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः ।
कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च ॥ ६.९६.५३ ॥
വീണുകിടന്ന പലതരം ചിത്രപ്പണിയുള്ള, സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള വില്ലുകൾ; പലരൂപത്തിലുള്ള പുതപ്പുകൾ, ചാമരങ്ങൾ, വീശുപങ്കകളും.
6.96.54
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः ।
जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः ॥ ६.९६.५४ ॥
പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈയിലേന്തി വീണുകിടന്ന മനുഷ്യർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു; ആ മഹാരഥർ പ്രാണൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.
6.96.55
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ।
गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ ॥ ६.९६.५५ ॥
ആനകളാൽ ചതയ്ക്കപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളും മുസലങ്ങളാൽ പിളർന്ന തലകളുമുള്ള മനുഷ്യർ, ആനകളാലും കുതിരകളാലും രഥങ്ങളാലും ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ട് നിലത്ത് കിടന്നു.
6.96.56
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा ।
संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः ॥ ६.९६.५६ ॥
അതുപോലെ കുതിരകളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ആനകളുടെയും ശരീരങ്ങളാൽ അന്ന് ഭൂമി മൂടപ്പെട്ട് തിളങ്ങി, രാജാവേ, വീഴ്ത്തപ്പെട്ട പർവതങ്ങൾ പോലെ.
6.96.57
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः ।
निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः ॥ ६.९६.५७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വീണ ശക്തി, ഋഷ്ടി, ശരങ്ങൾ, തോമരങ്ങൾ, വാളുകൾ, പട്ടസങ്ങൾ, പ്രാസങ്ങൾ, അവസ്കന്ദങ്ങൾ, മഴുകൾ എന്നിവയാൽ.
6.96.58
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष ।
शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.९६.५८ ॥
പരിഘങ്ങളാലും ഭിണ്ഡിപാലങ്ങളാലും ശതഘ്നികളാലും, മാരിഷ, ആയുധങ്ങളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളാൽ ഭൂമി നിരന്നു.
6.96.59
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः ।
गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही ॥ ६.९६.५९ ॥
ശബ്ദമില്ലാത്തതും മന്ദമായി മൂളുന്നതും രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങിയതും ജീവനില്ലാത്തതുമായ ശരീരങ്ങളാൽ, ശത്രുഘ്നാ, ഭൂമി നിറഞ്ഞ് തിളങ്ങി.
6.96.60
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम् ॥ ६.९६.६० ॥
തലത്രങ്ങളും കേയൂരങ്ങളുമുള്ള, ചന്ദനം പൂശിയ, ആനക്കൈകൾ പോലെ മുറിച്ച കൈകളും വീരന്മാരുടെ തുടകളും.
6.96.61
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी ॥ ६.९६.६१ ॥
കെട്ടിയ ചൂഡയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ മണികളോടും കുണ്ഡലങ്ങളോടും കൂടിയ തലകൾ വീണതിനാൽ, ഹേ ഭാരത, ഋഷഭാക്ഷന്മാരുടെ പതനത്താൽ ഭൂമി ശോഭിച്ചു.
6.96.62
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ६.९६.६२ ॥
രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് ചിതറിക്കിടന്ന സ്വർണ്ണ കവചങ്ങളാൽ ഭൂമി അത്യധികം ശോഭിച്ചു, കെട്ടടങ്ങിയ ജ്വാലകളുള്ള അഗ്നികളെപ്പോലെ.
6.96.63
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः ।
विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः ॥ ६.९६.६३ ॥
എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ ആവനാഴികളും വീണുകിടന്ന വില്ലുകളും എല്ലായിടത്തും ചിതറിയ സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള ശരങ്ങളും.
6.96.64
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः ।
वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः ॥ ६.९६.६४ ॥
എല്ലായിടത്തും തകർന്ന രഥങ്ങളോടും ചെറുമണിവലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയോടും, അമ്പേറ്റുവീണ് നാവ് തൂങ്ങി ചോരയിൽ കുതിർന്ന കുതിരകളോടും.
6.96.65
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि ।
प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः ॥ ६.९६.६५ ॥
വലിച്ചിഴച്ച കയറുകളാലും കൊടികളാലും, ഉപസംഗങ്ങളാലും ധ്വജങ്ങളാലും, ശ്രേഷ്ഠവീരരുടെ വലിയ വെൺ ശംഖുകളാലും, ചിതറിക്കിടന്നവയാലും.
6.96.66
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही ।
नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता ॥ ६.९६.६६ ॥
തൂങ്ങിയ തുമ്പിക്കൈകളോടെ കിടക്കുന്ന ആനകളാൽ ഭൂമി ശോഭിച്ചു; പലവിധ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അണിഞ്ഞൊരുങ്ങിയ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
6.96.67
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः ।
करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः ॥ ६.९६.६७ ॥
അവിടെ ജീവനോടെയുണ്ടായിരുന്ന, കഠിന വേദനയിലായ മറ്റ് ആനകൾ തുമ്പിക്കൈകളാൽ ഒച്ചയിടുകയും ആവർത്തിച്ച്ജലകണികകൾ തെറിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് കിടന്നു.
6.96.68
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः ।
नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम् ॥ ६.९६.६८ ॥
വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള പുതപ്പുകളും ആനകളുടെ അലങ്കാരവസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമി ഒഴുകുന്ന പർവതങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
6.96.69
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः ।
घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः ॥ ६.९६.६९ ॥
വൈഡൂര്യമണികൾ പതിച്ച പിടികളുള്ള മനോഹരമായ അങ്കുശങ്ങൾ വീണുകിടന്നു; മഹാഗജങ്ങളുടെ മണികളും ചുറ്റിലും വീണുകിടന്നു.
6.96.70
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा ।
ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च ॥ ६.९६.७० ॥
കീറിയ വർണ്ണാഭമായ മൂടുപടങ്ങളും അങ്കുശങ്ങളും വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള കഴുത്താഭരണങ്ങളും സ്വർണ്ണക്കച്ചകളും അവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
6.96.71
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते
अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः ॥ ६.९६.७१ ॥
തകർന്ന രഥഭാഗങ്ങളും സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ പലതരം ഒടിഞ്ഞ തോമരങ്ങളും കൊണ്ട് ആ ഭൂമി ഏറെ പ്രകാശിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, ഇവിടെയുമവിടെയും പൊടിയിൽ തവിട്ടുനിറമായ കുതിരകളുടെ സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ മാറുകവചങ്ങളും കിടന്നിരുന്നു.
6.96.72
सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा ।
प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः ॥ ६.९६.७२ ॥
കുതിരപ്പടയാളികളുടെ വെട്ടിയ ഭുജങ്ങൾ തോൾവളകളോടെ വീണുകിടന്നു; തിളങ്ങുന്ന മൂർച്ചയുള്ള കുന്തങ്ങളും ശോഭയുള്ള വാളുകളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
6.96.73
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः ।
विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः ॥ ६.९६.७३ ॥
വർണ്ണാഭമായ തലപ്പാവുകളാലും ഇവിടെയും അവിടെയും വീണുകിടന്ന വസ്തുക്കളാലും വിചിത്രമായ ബാണവർഷങ്ങളാലും സ്വർണ്ണാലങ്കൃതമായവയാലും.
6.96.74
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा ।
नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः ॥ ६.९६.७४ ॥
കുതിരപ്പുതപ്പുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാലും ചതഞ്ഞരഞ്ഞ രാങ്കവ തോലുകളാലും രാജാക്കന്മാരുടെ ചൂഡാമണികളാലും വിചിത്രവും മഹാമൂല്യവുമായവയാലും.
6.96.75
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि ।
पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः ॥ ६.९६.७५ ॥
എറിയപ്പെട്ട കുടകളാലും ചാമരങ്ങളാലും വിശറികളാലും താമരയുടെയും ചന്ദ്രന്റെയും ശോഭയുള്ള, മനോഹര കുണ്ഡലങ്ങളണിഞ്ഞ മുഖങ്ങളാലും.
6.96.76
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः ।
अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः ॥ ६.९६.७६ ॥
ഭംഗിയായി വെട്ടിയൊതുക്കിയ താടിയുള്ള, അത്യന്തം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വീരന്മാരുടെ, വീണുകിടക്കുന്ന (ദേഹങ്ങളാൽ), മഹാരാജാവേ, സ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളാൽ.
6.96.77
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा ।
एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत ॥ ६.९६.७७ ॥
ഗ്രഹങ്ങളാലും നക്ഷത്രങ്ങളാലും പുള്ളികളുള്ള ആകാശം പോലെ ഭൂമി ആയി. ഇങ്ങനെ, മഹാസേനാ, അവയെല്ലാം അവിടെ ചതഞ്ഞരഞ്ഞു കിടന്നു, ഭാരതാ.
6.96.78
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे ।
तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत ॥ ६.९६.७८ ॥
നിങ്ങളുടെയും അവരുടെയും ആളുകൾ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം നേരിട്ടു. അവർ ക്ഷീണിച്ചും ചിതറിയും ചതഞ്ഞും പോയപ്പോൾ, ഭാരതാ.
6.96.79
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् ।
ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.९६.७९ ॥
അവിടെ രാത്രിയായി; ഞങ്ങളുടെ അനുചരന്മാരെ ഞങ്ങൾ കണ്ടില്ല. അപ്പോൾ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം പിന്മാറി.
6.96.80
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये ।
अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः ।
न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा ॥ ६.९६.८० ॥
ഭയങ്കരവും രൗദ്രവും മഹാഭയം നിറഞ്ഞതുമായ രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും പിന്മാറി, ഒന്നിച്ച് രാത്രിയിൽ തങ്ങളുടെ പാളയങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.