ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.96.1
पुत्रं विनिहतं श्रुत्वा इरावन्तं धनञ्जयः ।
दुःखेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्पन्नगो यथा ॥ ६.९६.१ ॥
ପୁଅ ଇରାବାନ୍ ନିହତ ହୋଇଛି ଶୁଣି ଧନଞ୍ଜୟ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସାପ ପରି ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.96.2
अब्रवीत्समरे राजन्वासुदेवमिदं वचः ।
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्टवान्पुरा ॥ ६.९६.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: ନିଶ୍ଚୟ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଦୁର ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଦେଖିଥିଲେ।
6.96.3
कुरूणां पाण्डवानां च क्षयं घोरं महामतिःक ।
स ततो निवारितवान्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ ६.९६.३ ॥
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ମହାମତି ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସେ ଜନେଶ୍ୱର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ତାହାଠାରୁ ନିବାରଣ କରିଥିଲେ।
6.96.4
अन्ये च बहवो वीराः संग्रामे मधुसूदन ।
निहताः कौरवैः सङ्ख्ये तथाऽस्माभिश्च कौरवाः ॥ ६.९६.४ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବୀର କୌରବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ; ସେହିପରି ଆମ ଦ୍ୱାରା କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
6.96.5
अर्थहेतोर्नरश्रेष्ठ क्रियते कर्म कुत्सितम् ।
धिगर्थान्यत्कृते ह्येवं क्रियते ज्ञातिसंक्षयः ॥ ६.९६.५ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ପାଇଁ ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ଧନ ପାଇଁ ଏହିପରି ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ବିନାଶ ହୁଏ, ସେହି ଧନକୁ ଧିକ୍!
6.96.6
अधनस्य मृतं श्रेयो न च ज्ञातिवधाद्वनम् ।
किं नु प्राप्स्यामहे कृष्ण हत्वा ज्ञातीन्समागतान् ॥ ६.९६.६ ॥
ଧନହୀନ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଶ୍ରେୟ; ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ବଧ କରି ବନ ଯିବା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ନୁହେଁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ମାରି ଆମେ କ'ଣ ପାଇବା?
6.96.7
दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ।
क्षत्रिया निधनं यान्ति कर्णदुर्मन्त्रितेन च ॥ ६.९६.७ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନିଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବିନାଶ ପାଉଛନ୍ତି।
6.96.8
इदानीं च विजानामि सुकृतं मधुसूदन ।
कृतं राज्ञा महाबाहो याचता त सुयोधनम् ॥ ६.९६.८ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ବୁଝୁଛି, ହେ ମଧୁସୂଦନ; ହେ ମହାବାହୁ, ରାଜା ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ ଯାଚିବା ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା।
6.96.9
राज्यार्धं पञ्च वा ग्रामान्नाकार्षीत्स च दुर्मतिःक ।
दृष्ट्वा हि क्षत्रियाञ्शूराञ्शयानान्धरणीतले ॥ ६.९६.९ ॥
ସେହି ଦୁର୍ମତି ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲା। ଭୂମି ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିବା ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—
6.96.10
निन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रिजीविकाम् ।
अशक्तमिति मामेते ज्ञास्यन्ते क्षत्रिया रणे ॥ ६.९६.१० ॥
ମୁଁ ନିଜକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ନିନ୍ଦା କରୁଛି। କ୍ଷତ୍ରିୟର ଜୀବିକାକୁ ଧିକ୍! ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବେ।
6.96.11
एतदर्थं मया युद्धं रोचितं मधुसूदन ।
संचोदय हयाञ्शीघ्रं धार्तराष्ट्रचमूं प्रति ॥ ६.९६.११ ॥
ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ମନୋନୀତ କରିଥିଲି, ହେ ମଧୁସୂଦନ। ଶୀଘ୍ର ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନା ଆଡ଼କୁ ଚଳାଅ।
6.96.12
प्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम् ।
नायं क्लीबायितुं कालो विद्यते माधव क्वचित् ॥ ६.९६.१२ ॥
ମୁଁ ମୋ ବାହୁବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରୂପୀ ମହାସାଗର ପାର ହେବି। ହେ ମାଧବ, ଏହା କାପୁରୁଷ ପରି ଆଚରଣ କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ।
6.96.13
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहा ।
चोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः ॥ ६.९६.१३ ॥
ଅର୍ଜୁନ ଏପରି କହିବାରୁ ଶତ୍ରୁବୀରହନ୍ତା କେଶବ ପବନ ପରି ବେଗବାନ ସେହି ଧଳା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇଲେ।
6.96.14
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारत ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ६.९६.१४ ॥
ହେ ଭରତବଂଶୀ, ତେବେ ତୁମ ସେନାରେ ପବନରେ ଉଦ୍ବେଳିତ ସାଗରର ଜୁଆର ପରି ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା।
6.96.15
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत ।
पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः ॥ ६.९६.१५ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଅପରାହ୍ନରେ ମେଘଗର୍ଜ୍ଜନ ପରି ଘୋଷରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗ୍ରାମ ହେଲା।
6.96.16
ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन् ।
परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा ॥ ६.९६.१६ ॥
ହେ ରାଜନ, ତେବେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଝାସ ଦେଲେ; ବସୁଗଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରନ୍ତି ପରି ରଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘେରିଲେ।
6.96.17
ततः शान्तनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरः ।
भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन् ॥ ६.९६.१७ ॥
ତେବେ ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପ, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ସୁଶର୍ମା ଧନଞ୍ଜୟ ଉପରେ ଝାସ ଦେଲେ।
6.96.18
हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ ।
अम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवस्थितः ॥ ६.९६.१८ ॥
ହାର୍ଦିକ୍ୟ (କୃତବର୍ମା) ଓ ବାହ୍ଲିକ ଉଭୟ ସାତ୍ୟକି ଉପରେ ଝାସ ଦେଲେ; ଅମ୍ବଷ୍ଠକ ରାଜା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.96.19
शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान् ।
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥ ६.९६.१९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତା’ପରେ ଭୟଙ୍କର, ଭୟାବହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.96.20
भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव विशांपते ।
प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव ॥ ६.९६.२० ॥
ହେ ରାଜନ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧରେ ରଣରେ ଘିଅ ଆହୁତିରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ।
6.96.21
पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयांचक्रिरे शरैः ।
प्रावृषीव महाराज जलदा इव पर्वतम् ॥ ६.९६.२१ ॥
ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ବର୍ଷାଋତୁରେ ମେଘ ପର୍ବତକୁ ଆବୃତ କରିବା ପରି।
6.96.22
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशांपते ।
सृक्विणी संलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः ॥ ६.९६.२२ ॥
ହେ ରାଜନ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁପ୍ରକାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ସେହି ବୀର, ଓଠର କୋଣ ଚାଟି, ଗର୍ବିତ ବାଘ ପରି ହେଲେ।
6.96.23
व्यूढोरस्कस्ततो भीमः पोथयामास पार्थिवम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सुमुक्तेन महारणे ॥ ६.९६.२३ ॥
ତା'ପରେ ବିଶାଳ ଛାତିବାଲା ଭୀମ ମହାରଣରେ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭଲ ଭାବେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ କ୍ଷୁରପ୍ର ବାଣରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୂମିଶାୟୀ କଲେ।
6.96.24
ताडयामास संक्रुद्धः सोऽभवद्व्यथितेन्द्रियः ।
अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन तु।
अपातयत्कुण्डलितं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ६.९६.२४ ॥
କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଚଳିତ ହେଲା। ତା'ପରେ ଆଉ ଏକ ପୀତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ୍ଲ ବାଣରେ, ସିଂହ ସାନ ହରିଣକୁ ପାଡ଼ିବା ପରି, କୁଣ୍ଡଳିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ପାଡ଼ିଦେଲେ।
6.96.25
ततः सुनिशितान्बाणान्भीमसेनः शिलाशितान् ।
स सप्त संदधे हन्तुं पुत्रास्ते भरतर्षभ ॥ ६.९६.२५ ॥
ଏବେ ଭୀମସେନ ପଥରରେ ଧାର କରାଯାଇଥିବା ସାତୋଟି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ିଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ।
6.96.26
प्रेषिता भिमसेनेन शरास्ते दृढधन्वना ।
अपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान् ॥ ६.९६.२६ ॥
ଦୃଢ଼ ଧନୁଧାରୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଆପଣଙ୍କ ବାଣ ଆପଣଙ୍କ ସେହି ମହାରଥୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରଥରୁ ଖସାଇ ଦେଲା।
6.96.27
अनाधृष्टिं कुण्डभेदिं विराजं दीप्तलोचनम् ।
दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव मकरध्वजम् ॥ ६.९६.२७ ॥
ଅନାଧୃଷ୍ଟି, କୁଣ୍ଡଭେଦୀ, ବିରାଜ, ଦୀପ୍ତଲୋଚନ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ସୁବାହୁ ଏବଂ ସେହିପରି ମକରଧ୍ୱଜ।
6.96.28
प्रपतन्तिस्म वीरास्ते विरेजुर्भरतर्षभ ।
वसन्ते पुष्पशबलाः किंशुकाः पतिता इव ॥ ६.९६.२८ ॥
ପଡ଼ୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ବୀରମାନେ ଶୋଭାପାଇଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲରେ ଚିତ୍ରିତ ପଳାଶ ଗଛ ପଡ଼ିଥିବା ପରି।
6.96.29
ततः प्रदुद्रुवुः शेषास्तव पुत्रा महाहवे ।
तं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.९६.२९ ॥
ତା'ପରେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁତ୍ରମାନେ ପଳାଇଲେ, ସେହି ମହାବଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କାଳ ପରି ମନେ କରି।
6.96.30
द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहनक्तं सुतांस्तव ।
यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः ॥ ६.९६.३० ॥
ମାତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବୀରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜାଳୁଥିଲେ, ପର୍ବତକୁ ଜଳଧାରା ଆଚ୍ଛାଦନ କରିବା ପରି ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
6.96.31
तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् ।
द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव ॥ ६.९६.३१ ॥
ସେଠାରେ ଆମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମ ଦେଖିଲୁ; ଦ୍ରୋଣ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
6.96.32
यथा गोवृषभो वर्षं संधारयति स्वात्पतत् ।
भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत् ॥ ६.९६.३२ ॥
ଯେପରି ଗୋବୃଷ ନିଜ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷାକୁ ଧରିରଖେ, ସେହିପରି ଭୀମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୁକ୍ତ ଶରବର୍ଷାକୁ ରୋକିଲେ।
6.96.33
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः ।
यत्पुत्रांस्तेऽवधीत्सङ्ख्ये द्रोणं चैव न्यवारयत् ॥ ६.९६.३३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ବୃକୋଦର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ: ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଲେ।
6.96.34
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः ।
मृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः ॥ ६.९६.३४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ମହାବଳ ବାଘ ଯେପରି ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଲେ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଆପଣଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କଲେ।
6.96.35
यथा हि पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकः ।
वृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे ॥ ६.९६.३५ ॥
ଯେପରି ବୃକ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଖେଦି ଦିଏ, ସେପରି ବୃକୋଦର ରଣରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଖେଦି ଦେଲେ।
6.96.36
गाङ्गेयो भगदत्तश्च गोतमश्च महारथाः ।
पाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम् ॥ ६.९६.३६ ॥
ଗାଙ୍ଗେୟ, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ଗୌତମ ମହାରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
6.96.37
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणे ।
प्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.९६.३७ ॥
ସେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ନିବାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କ ସୈନ୍ୟର ବୀରମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଡ଼କୁ ପଠାଇଲା।
6.96.38
अभिमन्युस्तु राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम् ।
विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः ॥ ६.९६.३८ ॥
କିନ୍ତୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ରାଜା ଅମ୍ବଷ୍ଠଙ୍କୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ବାଣରେ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ।
6.96.39
विरथो वध्यमानस्तु सौभद्रेण यशस्विना ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णमम्बष्ठो वसुधाधिपः ॥ ६.९६.३९ ॥
ଯଶସ୍ୱୀ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ରଥହୀନ ହୋଇଥିବା ବସୁଧାଧିପ ଅମ୍ବଷ୍ଠ ଶୀଘ୍ର ରଥରୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲା।
6.96.40
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः ।
आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबलः ॥ ६.९६.४० ॥
ସେହି ମହାବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାତ୍ମା ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଖଡ୍ଗ ଫିଙ୍ଗି ହାର୍ଦିକ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ିଗଲା।
6.96.41
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः ।
लाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा ॥ ६.९६.४१ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ପଥରେ ନିପୁଣ, ଶତ୍ରୁବୀରଘାତୀ ସୌଭଦ୍ର ଚତୁରତାରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଖଡ୍ଗକୁ ଅଲଗା ପକାଇ ଦେଲେ।
6.96.42
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा ।
साधुसाध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशांपते ॥ ६.९६.४२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସୌଭଦ୍ର ଖଡ୍ଗକୁ ଅଲଗା କରିଦେବା ଦେଖି, ହେ ନରପତି, ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ନାଦ ଉଠିଲା।
6.96.43
धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन् ।
तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन् ॥ ६.९६.४३ ॥
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯାହାଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିଲେ, ସେହି ଅନ୍ୟମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେହିପରି ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ପାଣ୍ଡବ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.96.44
तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।
निघ्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम् ॥ ६.९६.४४ ॥
ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା, ହେ ଭାରତ। ପରସ୍ପରକୁ ଦୃଢ଼ରେ ଆଘାତ କରି ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରୁଥିଲେ।
6.96.45
अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिष्य मानिनः ।
नखदन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा ॥ ६.९६.४५ ॥
ରଣରେ ପରସ୍ପରର କେଶ ଧରି ଟାଣୁଥିବା ଅଭିମାନୀ ବୀରମାନେ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ଆଣ୍ଠୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.96.46
तलैश्चैवाथ निस्त्रिंशैर्बाहुभिश्च सुसंस्थितैः ।
विवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम् ॥ ६.९६.४६ ॥
ପଞ୍ଜା, ଖଡ୍ଗ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଥିବା ବାହୁରେ ସୁଯୋଗ ପାଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
6.96.47
न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।
व्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः ॥ ६.९६.४७ ॥
ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ଓ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ବ୍ୟାକୁଳ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.96.48
रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि मारिष ।
हतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः ॥ ६.९६.४८ ॥
ରଣରେ, ହେ ମାରିଷ, ମୃତମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୁନା-ପିଠି ଧନୁ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ତୂଣୀର ଫିଙ୍ଗାଯାଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
6.96.49
जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैर्निशिताः शराः ।
तैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः ॥ ६.९६.४९ ॥
ସୁନାର ପକ୍ଷ ଓ ରୂପାର ମୁନ ଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ତେଲରେ ଧୁଆ ହୋଇ ଝଲସୁଥିଲା, ଖୋଳ ଛାଡ଼ିଥିବା ସାପ ପରି।
6.96.50
खङ्गाश्च दान्तत्सरवो जातरूपपरिष्कृताः ।
चर्माणि चापविद्धानि रुक्मचित्राणि धन्विनां ॥ ६.९६.५० ॥
ହାତୀ ଦାନ୍ତର ମୁଠି ଓ ସୁନାରେ ସଜା ଖଡ଼ଗ, ଏବଂ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ସୁନାରେ ଚିତ୍ରିତ ଢାଲ ଧନୁରୁ ଫିଙ୍ଗାଯାଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
6.96.51
सुवर्णाविकृताः प्रासाः प्रभग्ना हेमभूषिताः ।
जातरूपमया यष्ट्यः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः ॥ ६.९६.५१ ॥
ସୁନାରେ ସଜା ଭାଙ୍ଗିଥିବା ବର୍ଚ୍ଛା, ସୁନାର ଯଷ୍ଟି ଓ ସୁନା ପରି ଝଲସୁଥିବା ଶକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ର।
6.96.52
अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च ।
परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष ॥ ६.९६.५२ ॥
ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍କନ୍ଦ, ଭାରୀ ମୁଷଳ, ପରିଘ, ପଟ୍ଟିଶ ଓ ଭିଣ୍ଡିପାଳ ମଧ୍ୟ, ହେ ମାରିଷ।
6.96.53
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः ।
कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च ॥ ६.९६.५३ ॥
ପଡ଼ିଥିବା ନାନା ପ୍ରକାର ଚିତ୍ରିତ, ସୁନାରେ ସଜା ଧନୁ; ବହୁ ଆକାରର ଆସ୍ତରଣ, ଚାମର ଓ ପଙ୍ଖା ମଧ୍ୟ।
6.96.54
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः ।
जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः ॥ ६.९६.५४ ॥
ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ପଡ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜୀବିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେହି ମହାରଥୀମାନେ ପ୍ରାଣହୀନ।
6.96.55
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ।
गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ ॥ ६.९६.५५ ॥
ହାତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଥିତ ଶରୀର ଓ ମୁଷଳରେ ଭଗ୍ନ ମସ୍ତକ ବିଶିଷ୍ଟ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ।
6.96.56
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा ।
संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः ॥ ६.९६.५६ ॥
ସେହିପରି ଘୋଡା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ହାତୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଆବୃତ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ହେ ରାଜନ୍, ପାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ପର୍ବତ ପରି।
6.96.57
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः ।
निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः ॥ ६.९६.५७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ଶର, ତୋମର, ଖଡ୍ଗ, ପଟ୍ଟସ, ପ୍ରାସ, ଅବସ୍କନ୍ଦ ଓ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା।
6.96.58
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष ।
शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.९६.५८ ॥
ପରିଘ, ଭିଣ୍ଡିପାଳ ଓ ଶତଘ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମାରିଷ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ଶରୀରରେ ପୃଥିବୀ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲା।
6.96.59
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः ।
गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही ॥ ६.९६.५९ ॥
ଶବ୍ଦହୀନ, କ୍ଷୀଣ କ୍ରନ୍ଦନକାରୀ, ରକ୍ତପ୍ରବାହରେ ନିମଜ୍ଜିତ, ପ୍ରାଣହୀନ ଶରୀରରେ, ହେ ଅମିତ୍ରଘ୍ନ, ପୃଥିବୀ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
6.96.60
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम् ॥ ६.९६.६० ॥
ତଳତ୍ର ଓ କେୟୂର ସହିତ, ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ, ହାତୀ ସୁଁଡ଼ ପରି ଛିନ୍ନ ବାହୁ ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ଊରୁ ଦ୍ୱାରା।
6.96.61
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी ॥ ६.९६.६१ ॥
ବାନ୍ଧିଥିବା ଚୂଡ଼ାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ପଡ଼ିଥିବା ମସ୍ତକରେ, ହେ ଭାରତ, ଋଷଭାକ୍ଷ ବୀରମାନଙ୍କ ପତନରେ ପୃଥିବୀ ଶୋଭିଲା।
6.96.62
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ६.९६.६२ ॥
ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଚାରିଆଡ଼େ ବିଛଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ସୁନା କବଚରେ ପୃଥିବୀ ଅତି ଶୋଭିଲା, ନିଭିଯାଇଥିବା ଶିଖାର ଅଗ୍ନି ପରି।
6.96.63
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः ।
विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः ॥ ६.९६.६३ ॥
ପକାଯାଇଥିବା ତୂଣୀର, ପଡ଼ିଥିବା ଧନୁ ଏବଂ ଚାରିଆଡ଼େ ବିଛଡ଼ିଥିବା ସୁନା ପକ୍ଷର ବାଣରେ।
6.96.64
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः ।
वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः ॥ ६.९६.६४ ॥
ଚାରିଆଡ଼େ ଭଗ୍ନ ରଥ ସହିତ, ଛୋଟ ଘଣ୍ଟି ଜାଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏବଂ ବାଣରେ ହତ, ଜିଭ ଝୁଲୁଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ।
6.96.65
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि ।
प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः ॥ ६.९६.६५ ॥
ଟଣା ଯାଇଥିବା ଦଉଡ଼ି, ପତାକା, ଉପସଙ୍ଗ ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ, ଏବଂ ପ୍ରବୀର ବୀରମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଧଳା ଶଙ୍ଖ ସହିତ ଯାହା ବିଛଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା।
6.96.66
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही ।
नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता ॥ ६.९६.६६ ॥
ଝୁଲୁଥିବା ଶୁଣ୍ଡ ସହିତ ପଡ଼ିଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଶୋଭିଲା; ନାନା ରୂପର ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ନାରୀ ପରି ତାହା ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା।
6.96.67
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः ।
करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः ॥ ६.९६.६७ ॥
ସେଠାରେ ଜୀବିତ, ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଶୁଣ୍ଢରେ ଚିତ୍କାର କରି ବାରମ୍ବାର ଜଳକଣା ଛିଞ୍ଚି ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ।
6.96.68
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः ।
नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम् ॥ ६.९६.६८ ॥
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କମ୍ବଳ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ସାଜସଜ୍ଜା ବସ୍ତ୍ରରେ ସେହି ରଣଭୂମି ବହୁଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
6.96.69
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः ।
घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः ॥ ६.९६.६९ ॥
ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ମଣିରେ ଖଚିତ ଦଣ୍ଡ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍କୁଶ ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ; ମହାଗଜମାନଙ୍କ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟ ସବୁଆଡ଼େ ପଡ଼ି ରହିଥିଲା।
6.96.70
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा ।
ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च ॥ ६.९६.७० ॥
ଚିରି ହୋଇଥିବା ରଙ୍ଗୀନ ଝୁଲ, ଅଙ୍କୁଶ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଗଳା ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ସୁନାର ପଟି ସେଠାରେ ଛଡ଼ାହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
6.96.71
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः ।
रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते
अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः ॥ ६.९६.७१ ॥
ଭଙ୍ଗା ରଥାଂଶ ଓ ସୁନାରେ ମଣ୍ଡିତ ଅନେକ ଭଗ୍ନ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଧୂଳିରେ ପିଙ୍ଗଳ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ସୁନାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ବକ୍ଷକବଚ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ି ରହିଥିଲା।
6.96.72
सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा ।
प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः ॥ ६.९६.७२ ॥
ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନଙ୍କର କଟା ଯାଇଥିବା ବାହୁ ବାଜୁବନ୍ଧ ସହିତ ପଡ଼ି ରହିଥିଲା; ଝଲମଲ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରାସ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଖଡ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
6.96.73
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः ।
विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः ॥ ६.९६.७३ ॥
ବିଚିତ୍ର ପଗଡ଼ି ସହିତ, ଇତସ୍ତତଃ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ବସ୍ତୁ ସହିତ, ବିଚିତ୍ର ବାଣ-ବର୍ଷା ସହିତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ସଜ୍ଜିତ ବସ୍ତୁ ସହିତ।
6.96.74
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा ।
नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः ॥ ६.९६.७४ ॥
ଅଶ୍ୱ ଆସ୍ତରଣର ଗଦା ସହିତ, ମର୍ଦ୍ଦିତ ରାଙ୍କବ ଚର୍ମ ସହିତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ଚୂଡ଼ାମଣି ସହିତ ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ମହାଧନ ସହିତ।
6.96.75
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि ।
पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः ॥ ६.९६.७५ ॥
ପକାଯାଇଥିବା ଛତ୍ର, ଚାମର ଓ ବ୍ୟଜନ ସହିତ, ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଧାରୀ ମୁଖ ସହିତ।
6.96.76
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः ।
अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः ॥ ६.९६.७६ ॥
ସୁସଜ୍ଜିତ ଦାଢ଼ିଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଅଳଙ୍କୃତ ବୀରଙ୍କ ପରିତ୍ୟକ୍ତ (ଦେହ ସହିତ), ହେ ମହାରାଜ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ।
6.96.77
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा ।
एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत ॥ ६.९६.७७ ॥
ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚିତ୍ରିତ ଆକାଶ ଭଳି ପୃଥିବୀ ହୋଇଥିଲା। ଏହିପରି, ହେ ମହାସେନ, ସେସବୁ ସେଠାରେ ମର୍ଦ୍ଦିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
6.96.78
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे ।
तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत ॥ ६.९६.७८ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଭଗ୍ନ ଓ ମର୍ଦ୍ଦିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
6.96.79
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् ।
ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.९६.७९ ॥
ସେଠାରେ ରାତି ହେଲା; ଆମେ ଆମର ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲୁ ନାହିଁ। ତା'ପରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ପଛକୁ ସରିଗଲେ।
6.96.80
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये ।
अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः ।
न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा ॥ ६.९६.८० ॥
ଭୟଙ୍କର, ରୌଦ୍ର ଓ ମହାଭୟପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପଛକୁ ଫେରି ରାତିରେ ନିଜ ନିଜ ଶିବିରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।