મહાભારત · અધ્યાય 6.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.98.1
वाक्शल्यैस्तव पुत्रेण सोऽतिविद्धो महामनाः ।
नोवाच दुःखोपहतो ह्यप्रियं प्रियमण्वपि ॥ ६.९८.१ ॥
તમારા પુત્રના વાક્યબાણોથી ઊંડે વીંધાયેલા તે મહામનાએ, દુઃખથી પીડાઈને, પ્રિય કે અપ્રિય એવું થોડું પણ કહ્યું નહીં.
6.98.2
स ध्यात्वा सुचिरं कालं दुःखरोषसमन्वितः ।
श्वसन्निव महानागः प्रणुन्नो वाक्शलाकया ॥ ६.९८.२ ॥
તેઓ ઘણી વાર સુધી વિચારતા રહ્યા; દુઃખ અને રોષથી ભરાઈને, વાક્શલાકાથી ઉશ્કેરાયેલા મહાગજની જેમ નિસાસા નાખતા.
6.98.3
उद्वृत्य चक्षुषी लोपान्निर्दहन्निव भारत ।
सदेवासुरगन्धर्वं लोकं काल इवापरः ॥ ६.९८.३ ॥
હે ભારત, તેમણે પાંપણો ઊંચી કરીને આંખો ફેરવી; દેવ, અસુર, ગંધર્વો સહિત લોકને જાણે બાળી નાખશે તેમ, જાણે બીજો કાળ.
6.98.4
अब्रवीत्तव पुत्रं च सामपूर्वमिदं वचः ।
किं त्वं दुर्योधनैवं मां वाक्शल्यैरपकृन्तसि ॥ ६.९८.४ ॥
તમારા પુત્રને સામપૂર્વક આ વચન કહ્યું: દુર્યોધન, તું મને આમ વાક્શલ્યોથી કેમ કાપે છે?
6.98.5
घटमानं यथाशक्तिं कुर्वाणं च तव प्रियम् ।
जुह्वानं समरे प्राणांस्तव वै प्रियकाम्यया ॥ ६.९८.५ ॥
યથાશક્તિ પ્રયત્ન કરતા, તમારું પ્રિય કરતા, તમારા હિતની કામનાથી યુદ્ધમાં પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપતા.
6.98.6
यदा तु पाण्डवः शूरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।
पराजित्य रणे शक्रं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.६ ॥
તે શૂર પાંડવે ખાંડવવનમાં અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને હરાવ્યો, એ જ પૂરતું ઉદાહરણ.
6.98.7
यदा च त्वां महाबाहो गन्धर्वैर्हृतमोजसा ।
अमोचयत्पाण्डुसुतः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.७ ॥
હે મહાબાહુ, ગંધર્વોએ જ્યારે તને બળપૂર્વક હરી લીધો હતો, ત્યારે પાંડુપુત્રે તને છોડાવ્યો હતો. તે જ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.8
द्रवमाणेषु शूरेषु सोदरेषु तव प्रभो ।
सूतपुत्रे च राधेये पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.८ ॥
હે પ્રભુ, તારા શૂર સહોદરો ભાગતા હતા અને સૂતપુત્ર રાધેય પણ ભાગતો હતો, એ પણ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.9
यच्च नः सहितान्सर्वान्विराटनगरे तदा ।
एक एवाजयत्पार्थः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.९ ॥
વિરાટનગરમાં અમે સૌ સાથે હતા ત્યારે, એકલા પાર્થે અમને સૌને જીતી લીધા હતા. એ પણ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.10
द्रोणं च युधि संरब्धं मां च निर्जित्य संयुगे ।
वासांसि स समादत्त पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१० ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા દ્રોણને અને મને પણ સંગ્રામમાં જીતીને તેણે અમારા વસ્ત્રો લઈ લીધાં હતાં. એ પણ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.11
तथा द्रौणिं महेष्वासं शारद्वतमथापि च ।
गोग्रहे जितवान्पूर्वं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.११ ॥
એ જ રીતે મહાધનુર્ધર દ્રૌણિ (અશ્વત્થામા) અને શારદ્વત (કૃપ)ને ગોગ્રહણ વખતે તેણે પૂર્વે જીત્યા હતા. એ પણ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.12
विजित्य च यदा कर्णं सदा पुरुषमानिनम् ।
उत्तरायै ददौ वस्त्रं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१२ ॥
સદા પોતાને પુરુષ માનનારા કર્ણને જીતીને જ્યારે તેણે ઉત્તરાને વસ્ત્ર આપ્યું, એ પણ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.13
निवातकवचान्युद्धे वासवेनापि दुर्जयान् ।
जितवान्समरे पार्थः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१३ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને પણ અજેય એવા નિવાતકવચોને પાર્થે સમરમાં જીત્યા; તે જ પૂરતો પુરાવો છે.
6.98.14
को हि शक्तो रणे जेतुं पाण्डवं रभसं तदा ।
यस्य गोप्ता जगद्गोप्ता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.९८.१४ ॥
તે સમયે રણમાં તે ઉગ્ર પાંડવને જીતવા કોણ સમર્થ છે, જેનો રક્ષક શંખ-ચક્ર-ગદાધારી જગત્નો રક્ષક છે?
6.98.15
वासुदेवोऽनन्तशक्तिः सृष्टिसंहारकारकः ।
सर्वेश्वरो देवदेवः परमात्मा सनातनः ॥ ६.९८.१५ ॥
વાસુદેવ અનંત શક્તિવાળા છે, સૃષ્ટિ અને સંહારના કારણ છે; સર્વેશ્વર, દેવોના દેવ, પરમાત્મા, સનાતન છે.
6.98.16
उक्तोऽस्ति बहुशो राजन्नारदाद्यैर्महर्षिभिः ।
त्वं तु मोहान्न जानीषे वाच्यावाच्यं सुयोधन ॥ ६.९८.१६ ॥
હે રાજન! નારદ આદિ મહર્ષિઓએ આ અનેકવાર કહ્યું છે; પણ હે સુયોધન, મોહથી તું શું કહેવું અને શું ન કહેવું એ જાણતો નથી.
6.98.17
मुमूर्षुर्हि नरः सर्वान्वृक्षान्पश्यति काञ्चनान् ।
तथा त्वमपि गान्धारे विपरीतानि पश्यसि ॥ ६.९८.१७ ॥
મરણાસન્ન માણસ બધાં વૃક્ષોને સોનાનાં જુએ છે; તેવી જ રીતે, હે ગાંધારીપુત્ર, તું પણ ઊલટું જ જુએ છે.
6.98.18
स्वयं वैरं महत्कृत्वा पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ।
युद्ध्यस्व तानद्य रणे पश्यामः पुरुषो भव।
अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ॥ ६.९८.१८ ॥
તું પોતે પાંડવો અને સૃંજયો સાથે મોટું વૈર કરીને આજે રણમાં તેમની સાથે યુદ્ધ કર; અમે જોઈશું, પુરુષ થા. ઇન્દ્ર સહિત દેવોથી પણ પાંડવો જીતી શકાય તેમ નથી.
6.98.19
अहं तु सोमकान्सर्वान्पाञ्चालांश्च समागतान् ।
निहनिष्ये नरव्याघ्र वर्जयित्वा शिखण्डिनम् ॥ ६.९८.१९ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, અહીં એકઠા થયેલા સર્વ સોમકો અને પાંચાલોનો હું વધ કરીશ; ફક્ત શિખંડીને છોડીશ.
6.98.20
तैर्वाऽहं निहतः सङ्ख्ये गमिष्ये यमसादनम् ।
तान्वा निहत्य समरे प्रीतिं दास्याम्यहं तव ॥ ६.९८.२० ॥
અથવા તેમના દ્વારા હું યુદ્ધમાં માર્યો જઈને યમલોકે જઈશ, અથવા તેમને યુદ્ધમાં મારીને હું તમને આનંદ આપીશ.
6.98.21
पूर्व हि स्त्री समुत्पन्ना शिखण्डी राजवेश्मनि ।
वरदानात्पुमाञ्जातः सैषा वे स्त्री शिखण्डिनी ॥ ६.९८.२१ ॥
પૂર્વે શિખંડી રાજમહેલમાં સ્ત્રી તરીકે જન્મી; વરદાનથી તે પુરુષ બની. એ જ આ સ્ત્રી શિખંડિની છે.
6.98.22
तमहं न हनिष्यामि प्राणत्यागेऽपि भारत ।
याऽसौ प्राङ्वर्मिता धात्रा सैषा वै स्त्री शिखण्डिनी ॥ ६.९८.२२ ॥
હે ભરતવંશી, પ્રાણ ત્યાગ કરવો પડે તો પણ હું તેને નહીં મારું; પૂર્વે વિધાતાએ જેને સ્ત્રી રૂપે સર્જી હતી, એ જ આ સ્ત્રી શિખંડિની છે.
6.98.23
सुखं स्वपिहि गान्धारे श्वोऽस्मि कर्ता महारणम् ।
यं जनाः कथयिष्यन्ति यावत्स्थास्यति मेदिनी ॥ ६.९८.२३ ॥
હે ગાંધારીપુત્ર, સુખેથી સૂઈ જા; આવતીકાલે હું એવું મહાયુદ્ધ કરીશ કે જ્યાં સુધી પૃથ્વી ટકશે ત્યાં સુધી લોકો તેની વાત કરશે.
6.98.24
एवमुक्तस्तव सुतो निर्जगाम जनेश्वर ।
अभिवाद्य गुरुं मूर्ध्ना प्रययौ स्वं निवेशनम् ॥ ६.९८.२४ ॥
હે જનેશ્વર, એમ કહેવાતાં તમારો પુત્ર બહાર નીકળ્યો; ગુરુને મસ્તક નમાવી વંદન કરીને તે પોતાના નિવાસ તરફ ગયો.
6.98.25
आगम्य तु ततो राजा विसृज्य च महाजनम् ।
प्रविवेश ततस्तूर्णं क्षयं शत्रुक्षयंकरः ॥ ६.९८.२५ ॥
રાજા પાછા આવીને મહાન જનસમૂહને વિદાય આપી, શત્રુઓનો નાશ કરનાર તેઓ તરત પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશ્યા.
6.98.26
प्रहृष्टः स निशां तां च गमयामास पार्थिवः ।
प्रभातायां च शर्वर्यां प्रातरुत्थाय तान्नृपः ॥ ६.९८.२६ ॥
આનંદિત થઈને રાજાએ તે રાત વિતાવી; પ્રભાત થતાં સવારે ઊઠીને તે રાજાએ તેમને (આજ્ઞા આપી).
6.98.27
राज्ञः समाज्ञापयत सेनां योजयतेति ह ।
अद्य भीष्मो रणे क्रद्धो निहनिष्यति सोमकान् ॥ ६.९८.२७ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી તેણે સેનાને સજ્જ કરવાનો આદેશ આપ્યો; આજે યુદ્ધમાં ક્રોધિત ભીષ્મ સોમકોને હણશે એમ (કહ્યું).
6.98.28
दुर्योधनस्य तच्छ्रुत्वा रात्रौ विलपितं बहु ।
मन्यमानः स तं राजन्प्रत्यादेशमिवात्मनः ॥ ६.९८.२८ ॥
રાત્રે દુર્યોધનનો તે ઘણો વિલાપ સાંભળીને, હે રાજા, તેને પોતાના માટે એક ઠપકો માનતાં (તે વિચારવા લાગ્યો).
6.98.29
निर्वेदं परमं गत्वा विनिन्द्य परवश्यताम् ।
दीर्घं दध्यौ शान्तनवो योद्धुकामोऽर्जुनं रणे ॥ ६.९८.२९ ॥
અત્યંત ખિન્ન થઈને, પરાધીનતાની નિંદા કરીને, યુદ્ધમાં અર્જુન સાથે લડવાની ઇચ્છા રાખતા શંતનુના પુત્રે લાંબો વિચાર કર્યો.
6.98.30
इङ्गितेन तु तज्ज्ञात्वा गाङ्गेयेन विचिन्तितम् ।
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमचोदयत् ॥ ६.९८.३० ॥
પરંતુ ગંગાપુત્રના ઇશારાથી તેમનો વિચાર જાણીને, હે મહારાજ, દુર્યોધને દુઃશાસનને પ્રેરિત કર્યો.
6.98.31
दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः ।
द्वाविंशतिमनीकानि सर्वाण्येवाभिचोदय ॥ ६.९८.३१ ॥
દુઃશાસન, ભીષ્મની રક્ષા કરનારા રથો તરત જોડાવા દો. બાવીસ સેનાની તમામ ટુકડીઓને આગળ ધપાવો.
6.98.32
अयं हि समनुप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः ।
पाण्डवानां ससैन्यानां वधो राज्यस्य चागमः ॥ ६.९८.३२ ॥
વર્ષો સુધી વિચારેલો આ સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે: સેના સહિત પાંડવોનો વધ અને રાજ્યપ્રાપ્તિ.
6.98.33
तत्र कार्यमहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम् ।
स नो गुप्तः सहायः स्याद्धन्यात्पार्थांश्च संयुगे ॥ ६.९८.३३ ॥
તેથી ભીષ્મની રક્ષા કરવી એ જ મુખ્ય કાર્ય હું માનું છું. સુરક્ષિત રહીને તેઓ આપણા સહાયક બનીને યુદ્ધમાં પૃથાના પુત્રોનો વધ કરશે.
6.98.34
अब्रवीद्धि विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
स्त्रीपूर्वको ह्यसौ राजंस्तस्माद्वर्ज्यो मया रणे ॥ ६.९८.३४ ॥
વિશુદ્ધાત્મા બોલ્યા: હું શિખંડીને નહીં મારું; તે પૂર્વે સ્ત્રી હતો. તેથી હે રાજન, યુદ્ધમાં હું તેને ટાળીશ.
6.98.35
लोकस्तद्वेद यदहं पितुः प्रियचिकीर्षया ।
राज्यं स्फीतं महाबाहो स्त्रियश्च त्यक्तवान्पुरा ॥ ६.९८.३५ ॥
પિતાને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી મેં પૂર્વે સમૃદ્ધ રાજ્ય અને સ્ત્રીઓનો પણ ત્યાગ કર્યો હતો, એ જગત જાણે છે, હે મહાબાહો.
6.98.36
नैव चाहं स्त्रियं जातु न स्त्रीपूर्वं कथंचन ।
हन्यां युधि नरश्रेष्ठ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.९८.३६ ॥
હું ક્યારેય પણ કોઈ સ્ત્રીને, કે પૂર્વે સ્ત્રી હતો તેને, યુદ્ધમાં કોઈ પણ રીતે નહીં મારું. હે નરશ્રેષ્ઠ, આ સત્ય હું તને કહું છું.
6.98.37
अयं स्त्रीपूर्वको राजञ्छिखण्डी यदि ते श्रुतः ।
उद्योगे कथितं सर्वं यथा जाता शिखण्डिनी ॥ ६.९८.३७ ॥
રાજન, જો તમે સાંભળ્યું હોય તો આ શિખંડી પૂર્વે સ્ત્રી હતો. ઉદ્યોગપર્વમાં શિખંડિની કેવી રીતે જન્મી તે બધું કહેવાયું છે.
6.98.38
कन्या भूत्वा पुमाञ्जातः स च योत्स्यति भारत ।
तस्याहं प्रमुखे बाणान्न मुञ्चेयं कथंचन ॥ ६.९८.३८ ॥
કન્યા હોવા છતાં તે પુરુષ રૂપે જન્મ્યો છે, અને હે ભારત, તે યુદ્ધ કરશે. હું તેની સામે કદી બાણ નહીં છોડું.
6.98.39
युद्धे हि क्षत्रियांस्तात पाण्डवानां जयैषिणः ।
सर्वानन्यान्हनिष्यामि संप्राप्तान्रणमूर्धनि ॥ ६.९८.३९ ॥
હે તાત, યુદ્ધમાં પાંડવોના વિજયની ઇચ્છા રાખીને આવતા સર્વ ક્ષત્રિયોને, અને રણભૂમિના અગ્રભાગે આવેલા અન્ય સૌને પણ હું મારી નાખીશ.
6.98.40
एवं मां भरतश्रेष्ठ गाङ्गेयः प्राह शास्त्रवित् ।
तत्र सर्वात्मना मन्ये गाङ्गेयस्यैव पालनम् ॥ ६.९८.४० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાસ્ત્રજ્ઞ ગાંગેય (ભીષ્મ) મને આ પ્રમાણે કહ્યું હતું. તેથી ગાંગેયનું રક્ષણ જ હું સર્વ રીતે યોગ્ય માનું છું.
6.98.41
अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाहवे ।
मा वृकेणेव गाङ्गेयं घातयेम शिखण्डिना ॥ ६.९८.४१ ॥
અરક્ષિત સિંહને પણ મહાયુદ્ધમાં વરુ મારી શકે છે. વરુ દ્વારા જેમ, તેમ શિખંડી દ્વારા ગાંગેયનો વધ અમે ન થવા દઈએ.
6.98.42
मातुलः शकुनिः शल्यः कृपो द्रोणो विविंशतिः ।
यत्ता रक्षन्तु गाङ्गेयं तस्मिन्गुप्ते ध्रुवो जयः ॥ ६.९८.४२ ॥
મામા શકુનિ, શલ્ય, કૃપ, દ્રોણ, વિવિંશતિ સાવધાન રહીને ગાંગેયનું રક્ષણ કરે. તે સુરક્ષિત હોય તો વિજય નિશ્ચિત છે.
6.98.43
एतच्छ्रुत्वा तु ते सर्वे दुर्योधनवचस्तदा ।
सर्वतो रथवंशेन गाङ्गेयं पर्यवारयन् ॥ ६.९८.४३ ॥
દુર્યોધનના એ વચન સાંભળીને તે સૌએ ત્યારે રથોની હારથી ચારે બાજુથી ગાંગેય (ભીષ્મ)ને ઘેરી લીધા.
6.98.44
पुत्राश्च तव गाङ्गेयं परिवार्य ययुर्मुदा ।
कम्पयन्तो भुवं द्यां च क्षोभयन्तश्च पाण्डवान् ॥ ६.९८.४४ ॥
તમારા પુત્રો ગાંગેયને ઘેરીને આનંદથી આગળ વધ્યા; પૃથ્વી અને આકાશને ધ્રુજાવતા અને પાંડવોને ક્ષુબ્ધ કરતા.
6.98.45
ते रथैः सुप्रसंयुक्तैर्दन्तिभिश्च महारथाः ।
परिवार्य रणे भीष्मं दंशिताः समवस्थिताः ॥ ६.९८.४५ ॥
તે મહારથીઓ સારી રીતે જોડેલા રથો અને હાથીઓ સાથે, બખ્તર પહેરીને, રણભૂમિમાં ભીષ્મને ઘેરીને દૃઢતાથી ઊભા રહ્યા.
6.98.46
यथा देवासुरे युद्धे त्रिदशा वज्रधारिणम् ।
सर्वे ते स्म व्यतिष्ठन्त रक्षन्तस्तं महारथम् ॥ ६.९८.४६ ॥
દેવાસુર યુદ્ધમાં દેવતાઓ વજ્રધારી (ઇન્દ્ર)ની રક્ષા કરતા ઊભા રહ્યા, તેમ તેઓ સૌ તે મહારથીની રક્ષા કરતા ઊભા રહ્યા.
6.98.47
ततो दुर्योधनो राजा पुनर्भ्रातरमब्रवीत् ।
सव्यं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम्।
गोप्तारावर्जुनस्यैतावर्जुनोऽपि शिखण्डिनः ॥ ६.९८.४७ ॥
પછી રાજા દુર્યોધને ફરી પોતાના ભાઈને કહ્યું — 'ડાબા ચક્રે યુધામન્યુ અને જમણા ચક્રે ઉત્તમૌજા, એ બંને અર્જુનના રક્ષક છે; અર્જુન શિખંડીનો રક્ષક છે.'
6.98.48
रक्ष्यमाणः स पार्थेन तथास्माभिर्विवर्जितः ।
यथा भीष्मं न नो हन्याद्दुःशासन तथा कुरु ॥ ६.९८.४८ ॥
'હે દુઃશાસન, અર્જુન દ્વારા રક્ષાયેલો તે અમારાથી દૂર રખાયો છે; તેથી તે આપણા ભીષ્મને ન મારી શકે તેમ કર.'
6.98.49
भ्रातुस्तद्वचनं श्रुत्वा पुत्रो दुःशासनस्तव ।
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा प्रययौ सह सेनया ॥ ६.९८.४९ ॥
ભાઈનાં એ વચન સાંભળીને તમારો પુત્ર દુઃશાસન ભીષ્મને આગળ રાખીને સેના સાથે ચાલ્યો.
6.98.50
भीष्मं तु रथवंशेन दृष्ट्वा समभिसंवृतम् ।
अर्जुनो रथिनां श्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमुवाच ह ॥ ६.९८.५० ॥
રથસમૂહથી ઘેરાયેલા ભીષ્મને જોઈને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
6.98.51
शिखण्डिनं नरव्याघ्रं भीष्मस्य प्रमुखे नृप ।
स्थापयस्वाद्य पाञ्चाल्य तस्य गोप्ताऽहमित्युत ॥ ६.९८.५१ ॥
હે રાજન, હે પાંચાલ્ય! આજે નરવ્યાઘ્ર શિખંડીને ભીષ્મની સામે ઊભો રાખ; 'હું તેનો રક્ષક છું' એમ પણ કહે.