มหาภารตะ · อัธยายะ 6.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.98.1
वाक्शल्यैस्तव पुत्रेण सोऽतिविद्धो महामनाः ।
नोवाच दुःखोपहतो ह्यप्रियं प्रियमण्वपि ॥ ६.९८.१ ॥
เขาผู้มีใจยิ่งใหญ่ถูกถ้อยคำเหมือนลูกศรของบุตรของพระองค์แทงเข้าอย่างลึก ถูกความทุกข์กระหน่ำจึงมิได้กล่าวคำใดเลย ทั้งคำที่น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจ แม้เพียงเล็กน้อย
6.98.2
स ध्यात्वा सुचिरं कालं दुःखरोषसमन्वितः ।
श्वसन्निव महानागः प्रणुन्नो वाक्शलाकया ॥ ६.९८.२ ॥
เขาครุ่นคิดอยู่นานมาก เต็มไปด้วยความทุกข์และความโกรธ หายใจถี่แรงเหมือนช้างใหญ่ที่ถูกถ้อยคำเหมือนลูกศรกระตุ้น
6.98.3
उद्वृत्य चक्षुषी लोपान्निर्दहन्निव भारत ।
सदेवासुरगन्धर्वं लोकं काल इवापरः ॥ ६.९८.३ ॥
ข้าแต่ภารตะ เขาเบิกตาโพลงและยกเปลือกตาขึ้น ราวกับจะเผาโลกทั้งโลกพร้อมทั้งเทพ อสูร และคนธรรพ์ เหมือนกาลอีกองค์หนึ่ง
6.98.4
अब्रवीत्तव पुत्रं च सामपूर्वमिदं वचः ।
किं त्वं दुर्योधनैवं मां वाक्शल्यैरपकृन्तसि ॥ ६.९८.४ ॥
และเขากล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่บุตรของพระองค์ โดยเริ่มด้วยน้ำเสียงอ่อนโยนว่า ทุรโยธน์เอ๋ย เหตุใดเจ้าจึงตัดฉันด้วยลูกศรแห่งถ้อยคำเช่นนี้
6.98.5
घटमानं यथाशक्तिं कुर्वाणं च तव प्रियम् ।
जुह्वानं समरे प्राणांस्तव वै प्रियकाम्यया ॥ ६.९८.५ ॥
ผู้พยายามเต็มกำลังความสามารถ ทำสิ่งที่เป็นที่รักของพระองค์ บูชายัญด้วยชีวิตของตนเองในสนามรบ เพื่อความปรารถนาให้พระองค์เป็นสุข
6.98.6
यदा तु पाण्डवः शूरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।
पराजित्य रणे शक्रं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.६ ॥
เมื่อวีรบุรุษปาณฑพถวายอัคนีให้อิ่มหนำในป่าขาณฑวะ และเอาชนะพระอินทร์ในการรบ นั่นก็เป็นตัวอย่างที่เพียงพออยู่แล้ว
6.98.7
यदा च त्वां महाबाहो गन्धर्वैर्हृतमोजसा ।
अमोचयत्पाण्डुसुतः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.७ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อคนธรรพ์จับพระองค์ไปด้วยกำลัง บุตรของปาณฑุก็ช่วยพระองค์ให้พ้นได้ นั่นเป็นหลักฐานที่เพียงพอ
6.98.8
द्रवमाणेषु शूरेषु सोदरेषु तव प्रभो ।
सूतपुत्रे च राधेये पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.८ ॥
ข้าแต่องค์เจ้า เมื่อพี่น้องผู้กล้าหาญของพระองค์หนีไปและแม้บุตรของสารถี ราธิยะ ก็หนีไปด้วย นั่นก็เป็นหลักฐานที่เพียงพอเช่นกัน
6.98.9
यच्च नः सहितान्सर्वान्विराटनगरे तदा ।
एक एवाजयत्पार्थः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.९ ॥
และเมื่อพวกเราทั้งหมดรวมตัวกันอยู่ในนครวิราฏ ผู้เดียวคือบุตรของปฤถาเอาชนะพวกเรา นั่นก็เป็นหลักฐานที่เพียงพอเช่นกัน
6.98.10
द्रोणं च युधि संरब्धं मां च निर्जित्य संयुगे ।
वासांसि स समादत्त पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१० ॥
เขาเอาชนะโทรณะผู้โกรธเกรี้ยวในสงคราม และเอาชนะข้าพเจ้าในการต่อสู้ แล้วชิงเอาเครื่องนุ่งห่มของพวกเราไป นั่นก็เป็นหลักฐานที่เพียงพอเช่นกัน
6.98.11
तथा द्रौणिं महेष्वासं शारद्वतमथापि च ।
गोग्रहे जितवान्पूर्वं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.११ ॥
ในทำนองเดียวกัน ก่อนหน้านี้เขาได้เอาชนะบุตรของโทรณะ นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ (อัศวัตถามา) และบุตรของศารทวัต (กฤปะ) ด้วยในการปล้นฝูงโค นั่นก็เป็นหลักฐานที่เพียงพอเช่นกัน
6.98.12
विजित्य च यदा कर्णं सदा पुरुषमानिनम् ।
उत्तरायै ददौ वस्त्रं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१२ ॥
และเมื่อเขาเอาชนะกรรณะ ผู้มักคิดว่าตนเป็นชายชาตรีอยู่เสมอ และมอบผ้านุ่งให้แก่อุตตรา นั่นก็เป็นหลักฐานที่เพียงพอเช่นกัน
6.98.13
निवातकवचान्युद्धे वासवेनापि दुर्जयान् ।
जितवान्समरे पार्थः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९८.१३ ॥
ในการรบ ปารถะเอาชนะนิวาตกวจะทั้งหลาย ซึ่งแม้พระอินทร์ก็ไม่อาจเอาชนะได้ นั่นเพียงพอเป็นหลักฐานแล้ว
6.98.14
को हि शक्तो रणे जेतुं पाण्डवं रभसं तदा ।
यस्य गोप्ता जगद्गोप्ता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.९८.१४ ॥
ใครเล่าจะสามารถเอาชนะบุตรของปาณฑุผู้ดุดันในสนามรบในเวลานั้นได้ เมื่อผู้คุ้มครองของเขาคือผู้คุ้มครองโลก ผู้ถือสังข์ จักร และคทา
6.98.15
वासुदेवोऽनन्तशक्तिः सृष्टिसंहारकारकः ।
सर्वेश्वरो देवदेवः परमात्मा सनातनः ॥ ६.९८.१५ ॥
วาสุเทพผู้มีพลังไม่มีที่สิ้นสุด ผู้เป็นต้นเหตุแห่งการสร้างและการทำลาย เป็นองค์ผู้เป็นใหญ่เหนือทั้งปวง เป็นเทพแห่งเทพ เป็นปรมาตมันผู้นิรันดร
6.98.16
उक्तोऽस्ति बहुशो राजन्नारदाद्यैर्महर्षिभिः ।
त्वं तु मोहान्न जानीषे वाच्यावाच्यं सुयोधन ॥ ६.९८.१६ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ มหาฤๅษีมีนารทะเป็นต้นได้กล่าวเรื่องนี้ไว้หลายครั้งแล้ว แต่ทุรโยธน์เอ๋ย เพราะความหลง เจ้าจึงไม่รู้ว่าสิ่งใดควรกล่าวและสิ่งใดไม่ควรกล่าว
6.98.17
मुमूर्षुर्हि नरः सर्वान्वृक्षान्पश्यति काञ्चनान् ।
तथा त्वमपि गान्धारे विपरीतानि पश्यसि ॥ ६.९८.१७ ॥
คนที่กำลังจะตายย่อมเห็นต้นไม้ทั้งหมดเป็นสีทอง ข้าแต่บุตรของคันธารี เจ้าก็เช่นกัน ย่อมเห็นสิ่งต่าง ๆ กลับตาลปัตร
6.98.18
स्वयं वैरं महत्कृत्वा पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ।
युद्ध्यस्व तानद्य रणे पश्यामः पुरुषो भव।
अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ॥ ६.९८.१८ ॥
เจ้าเองได้ก่อความเป็นศัตรูอันใหญ่หลวงกับปาณฑพและสฤญชัย วันนี้จงรบกับพวกเขาในสนามรบเถิด เราจะได้เห็น จงเป็นชายชาตรีเถิด ปาณฑพไม่อาจถูกเอาชนะได้ แม้โดยเทพทั้งหลายพร้อมด้วยพระอินทร์
6.98.19
अहं तु सोमकान्सर्वान्पाञ्चालांश्च समागतान् ।
निहनिष्ये नरव्याघ्र वर्जयित्वा शिखण्डिनम् ॥ ६.९८.१९ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ส่วนข้าพเจ้าจะสังหารโสมกะและปัญจาละทั้งหมดที่มาชุมนุมกันที่นี่ เว้นไว้แต่ศิขัณฑินเท่านั้น
6.98.20
तैर्वाऽहं निहतः सङ्ख्ये गमिष्ये यमसादनम् ।
तान्वा निहत्य समरे प्रीतिं दास्याम्यहं तव ॥ ६.९८.२० ॥
ข้าพเจ้าจะถูกพวกเขาสังหารในการรบแล้วไปสู่ที่อยู่ของยมะ หรือไม่ก็จะสังหารพวกเขาในการต่อสู้แล้วมอบความยินดีให้แก่พระองค์
6.98.21
पूर्व हि स्त्री समुत्पन्ना शिखण्डी राजवेश्मनि ।
वरदानात्पुमाञ्जातः सैषा वे स्त्री शिखण्डिनी ॥ ६.९८.२१ ॥
ในอดีต ศิขัณฑินเคยเกิดเป็นหญิงในวังของกษัตริย์ ต่อมาด้วยพรที่ได้รับ จึงกลายเป็นชาย ผู้นี้จึงคือศิขัณฑินีผู้เป็นหญิงนั่นเอง
6.98.22
तमहं न हनिष्यामि प्राणत्यागेऽपि भारत ।
याऽसौ प्राङ्वर्मिता धात्रा सैषा वै स्त्री शिखण्डिनी ॥ ६.९८.२२ ॥
ข้าแต่พระภารตะ แม้จะต้องสละชีวิต ข้าก็จะไม่สังหารผู้นั้น ผู้ที่พระธาตา (พระพรหม) ได้สร้างให้เป็นหญิงมาแต่เดิม ผู้นี้คือศิขัณฑินีผู้เป็นหญิงนั่นเอง
6.98.23
सुखं स्वपिहि गान्धारे श्वोऽस्मि कर्ता महारणम् ।
यं जनाः कथयिष्यन्ति यावत्स्थास्यति मेदिनी ॥ ६.९८.२३ ॥
ขอให้เจ้าหลับให้สบาย ข้าแต่บุตรของคันธารี พรุ่งนี้ข้าจะทำสงครามใหญ่ สงครามที่ผู้คนจะกล่าวขานกันตราบที่แผ่นดินยังคงอยู่
6.98.24
एवमुक्तस्तव सुतो निर्जगाम जनेश्वर ।
अभिवाद्य गुरुं मूर्ध्ना प्रययौ स्वं निवेशनम् ॥ ६.९८.२४ ॥
เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้น ข้าแต่จอมปฐพี บุตรของท่านก็เดินออกไป เขาก้มศีรษะคารวะอาจารย์แล้วจึงกลับไปยังที่พักของตน
6.98.25
आगम्य तु ततो राजा विसृज्य च महाजनम् ।
प्रविवेश ततस्तूर्णं क्षयं शत्रुक्षयंकरः ॥ ६.९८.२५ ॥
เมื่อกลับมาแล้วและให้ที่ประชุมใหญ่แยกย้ายไป กษัตริย์ผู้ทำลายศัตรูก็เข้าไปยังที่พักของตนอย่างรวดเร็ว
6.98.26
प्रहृष्टः स निशां तां च गमयामास पार्थिवः ।
प्रभातायां च शर्वर्यां प्रातरुत्थाय तान्नृपः ॥ ६.९८.२६ ॥
กษัตริย์ผู้นั้นมีความยินดี จึงใช้เวลาในคืนนั้น และเมื่อรุ่งอรุณมาถึง กษัตริย์ก็ลุกขึ้นในยามเช้าและสั่งการแก่พวกเขา
6.98.27
राज्ञः समाज्ञापयत सेनां योजयतेति ह ।
अद्य भीष्मो रणे क्रद्धो निहनिष्यति सोमकान् ॥ ६.९८.२७ ॥
ตามพระบัญชาของกษัตริย์ เขาสั่งให้จัดกระบวนทัพ พร้อมกล่าวว่า วันนี้ภีษมะผู้โกรธเกรี้ยวในสนามรบจะสังหารชาวโสมกะ
6.98.28
दुर्योधनस्य तच्छ्रुत्वा रात्रौ विलपितं बहु ।
मन्यमानः स तं राजन्प्रत्यादेशमिवात्मनः ॥ ६.९८.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อได้ยินคำคร่ำครวญมากมายของทุรโยธน์ในคืนนั้น ภีษมะคิดว่าเป็นคำตำหนิที่มุ่งมาที่ตนเอง
6.98.29
निर्वेदं परमं गत्वा विनिन्द्य परवश्यताम् ।
दीर्घं दध्यौ शान्तनवो योद्धुकामोऽर्जुनं रणे ॥ ६.९८.२९ ॥
ภีษมะบุตรศานตนุถึงความท้อแท้สุดขีด และตำหนิการต้องพึ่งพาผู้อื่น แล้วครุ่นคิดอยู่นาน ด้วยปรารถนาจะต่อสู้กับอรชุนในสนามรบ
6.98.30
इङ्गितेन तु तज्ज्ञात्वा गाङ्गेयेन विचिन्तितम् ।
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमचोदयत् ॥ ६.९८.३० ॥
แต่เมื่อทราบความคิดของคงคาบุตร (ภีษมะ) จากท่าทางของเขา ข้าแต่มหาราช ทุรโยธน์จึงสั่งทุศาสนให้รีบดำเนินการ
6.98.31
दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः ।
द्वाविंशतिमनीकानि सर्वाण्येवाभिचोदय ॥ ६.९८.३१ ॥
ทุศาสน เร่งให้รถศึกที่คุ้มกันภีษมะถูกเทียมโดยเร็ว และสั่งให้กองทัพทั้งยี่สิบสองกองเคลื่อนพลออกไปทั้งหมด
6.98.32
अयं हि समनुप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः ।
पाण्डवानां ससैन्यानां वधो राज्यस्य चागमः ॥ ६.९८.३२ ॥
ช่วงเวลานี้มาถึงแล้ว เป็นสิ่งที่ได้คิดวางแผนมาหลายปี คือการสังหารปาณฑพพร้อมทั้งกองทัพ และการได้มาซึ่งราชอาณาจักร
6.98.33
तत्र कार्यमहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम् ।
स नो गुप्तः सहायः स्याद्धन्यात्पार्थांश्च संयुगे ॥ ६.९८.३३ ॥
ในเรื่องนี้ ข้าเห็นว่างานที่ต้องทำคือการคุ้มครองภีษมะเท่านั้น เมื่อได้รับการคุ้มครอง เขาจะเป็นพันธมิตรของเรา และอาจสังหารบุตรของปฤถาในการรบได้
6.98.34
अब्रवीद्धि विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
स्त्रीपूर्वको ह्यसौ राजंस्तस्माद्वर्ज्यो मया रणे ॥ ६.९८.३४ ॥
ผู้มีจิตบริสุทธิ์กล่าวว่า ข้าจะไม่สังหารศิขัณฑิน เพราะเขาเคยเป็นหญิงมาก่อน เหตุนี้ ข้าแต่พระราชา ในการรบข้าจะงดเว้นจากเขา
6.98.35
लोकस्तद्वेद यदहं पितुः प्रियचिकीर्षया ।
राज्यं स्फीतं महाबाहो स्त्रियश्च त्यक्तवान्पुरा ॥ ६.९८.३५ ॥
โลกรู้ดีถึงสิ่งที่ข้าได้ทำ เพราะปรารถนาจะทำให้บิดาพอใจ ข้าได้สละราชอาณาจักรอันรุ่งเรืองและสตรีทั้งหลายไปในอดีต ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง
6.98.36
नैव चाहं स्त्रियं जातु न स्त्रीपूर्वं कथंचन ।
हन्यां युधि नरश्रेष्ठ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.९८.३६ ॥
ข้าจะไม่สังหารหญิงในสนามรบไม่ว่าในกรณีใด และจะไม่สังหารผู้ที่เคยเป็นหญิงมาก่อนเช่นกัน ข้าพูดความจริงนี้แก่ท่าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์
6.98.37
अयं स्त्रीपूर्वको राजञ्छिखण्डी यदि ते श्रुतः ।
उद्योगे कथितं सर्वं यथा जाता शिखण्डिनी ॥ ६.९८.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา หากท่านได้ยินมาว่าศิขัณฑินนี้เคยเป็นหญิงมาก่อน เรื่องราวทั้งหมดว่าศิขัณฑินีเกิดมาอย่างไรนั้นได้ถูกกล่าวไว้ในอุทโยคบรรพแล้ว
6.98.38
कन्या भूत्वा पुमाञ्जातः स च योत्स्यति भारत ।
तस्याहं प्रमुखे बाणान्न मुञ्चेयं कथंचन ॥ ६.९८.३८ ॥
เกิดมาเป็นหญิงแต่กลายเป็นชาย และข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ เขาจะต่อสู้ ข้าจะไม่ยิงลูกศรใส่เขาที่อยู่ข้างหน้าไม่ว่าในกรณีใด
6.98.39
युद्धे हि क्षत्रियांस्तात पाण्डवानां जयैषिणः ।
सर्वानन्यान्हनिष्यामि संप्राप्तान्रणमूर्धनि ॥ ६.९८.३९ ॥
เพราะในการรบ ข้าแต่พ่อ ข้าจะสังหารกษัตริย์ทั้งหมดที่ปรารถนาชัยชนะให้แก่ปาณฑพ และผู้อื่นทั้งหมดที่มาอยู่แถวหน้าของสนามรบ
6.98.40
एवं मां भरतश्रेष्ठ गाङ्गेयः प्राह शास्त्रवित् ।
तत्र सर्वात्मना मन्ये गाङ्गेयस्यैव पालनम् ॥ ६.९८.४० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ คงคาบุตรผู้รู้คัมภีร์ได้กล่าวแก่ข้าเช่นนี้ ดังนั้นข้าเห็นว่าด้วยสุดใจ สิ่งที่ต้องทำคือการคุ้มครองคงคาบุตรเท่านั้น
6.98.41
अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाहवे ।
मा वृकेणेव गाङ्गेयं घातयेम शिखण्डिना ॥ ६.९८.४१ ॥
สิงโตที่ไม่มีผู้คุ้มกันอาจถูกหมาป่าฆ่าได้ในการรบใหญ่ ขออย่าให้คงคาเทพบุตรถูกฆ่าโดยศิขัณฑินเหมือนถูกหมาป่าฆ่า
6.98.42
मातुलः शकुनिः शल्यः कृपो द्रोणो विविंशतिः ।
यत्ता रक्षन्तु गाङ्गेयं तस्मिन्गुप्ते ध्रुवो जयः ॥ ६.९८.४२ ॥
ขอให้ลุงของข้า ศกุนิ ศัลยะ กฤปะ โทรณะ และวิวิงศติ จงตั้งใจปกป้องคงคาเทพบุตร เมื่อท่านได้รับการคุ้มครอง ชัยชนะย่อมแน่นอน
6.98.43
एतच्छ्रुत्वा तु ते सर्वे दुर्योधनवचस्तदा ।
सर्वतो रथवंशेन गाङ्गेयं पर्यवारयन् ॥ ६.९८.४३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของทุรโยธน์แล้ว ทุกคนจึงล้อมคงคาเทพบุตร (ภีษมะ) ไว้โดยรอบด้วยแนวรถศึก
6.98.44
पुत्राश्च तव गाङ्गेयं परिवार्य ययुर्मुदा ।
कम्पयन्तो भुवं द्यां च क्षोभयन्तश्च पाण्डवान् ॥ ६.९८.४४ ॥
บรรดาโอรสของท่านล้อมคงคาเทพบุตรไว้แล้วเคลื่อนไปด้วยความยินดี ทำให้แผ่นดินและฟ้าสะเทือน และทำให้ปาณฑพปั่นป่วน
6.98.45
ते रथैः सुप्रसंयुक्तैर्दन्तिभिश्च महारथाः ।
परिवार्य रणे भीष्मं दंशिताः समवस्थिताः ॥ ६.९८.४५ ॥
มหารถเหล่านั้น พร้อมด้วยรถศึกที่เทียมไว้อย่างดีและช้างศึก ติดเกราะพร้อมรบ ยืนมั่นในสนามรบล้อมภีษมะไว้
6.98.46
यथा देवासुरे युद्धे त्रिदशा वज्रधारिणम् ।
सर्वे ते स्म व्यतिष्ठन्त रक्षन्तस्तं महारथम् ॥ ६.९८.४६ ॥
เหมือนดั่งในสงครามระหว่างเทพกับอสูร เทพทั้งสามสิบองค์ยืนคุ้มกันผู้ถือสายฟ้า ฉันใด พวกเขาทุกคนก็ยืนคุ้มกันมหารถนั้นฉันนั้น
6.98.47
ततो दुर्योधनो राजा पुनर्भ्रातरमब्रवीत् ।
सव्यं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम्।
गोप्तारावर्जुनस्यैतावर्जुनोऽपि शिखण्डिनः ॥ ६.९८.४७ ॥
ครั้งนั้น พระราชาทุรโยธน์ตรัสกับพี่น้องอีกครั้งว่า ยุธามันยุอยู่ที่ล้อซ้ายและอุตตมเอาชะอยู่ที่ล้อขวา เป็นผู้คุ้มครองอรชุน และอรชุนก็คุ้มครองศิขัณฑิน
6.98.48
रक्ष्यमाणः स पार्थेन तथास्माभिर्विवर्जितः ।
यथा भीष्मं न नो हन्याद्दुःशासन तथा कुरु ॥ ६.९८.४८ ॥
ข้าแต่ทุห์ศาสนะ ผู้ที่บุตรแห่งปฤถาคุ้มครองอยู่นั้น ถูกกันออกไปจากเรา ขอให้จัดการเถิดให้เขาไม่อาจฆ่าภีษมะของเราได้
6.98.49
भ्रातुस्तद्वचनं श्रुत्वा पुत्रो दुःशासनस्तव ।
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा प्रययौ सह सेनया ॥ ६.९८.४९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพี่ชายแล้ว ทุห์ศาสนะโอรสของท่าน จัดให้ภีษมะอยู่ข้างหน้า แล้วยกทัพออกไปพร้อมกับกองทัพ
6.98.50
भीष्मं तु रथवंशेन दृष्ट्वा समभिसंवृतम् ।
अर्जुनो रथिनां श्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमुवाच ह ॥ ६.९८.५० ॥
เมื่ออรชุน ผู้เลิศในบรรดานักรบรถศึก เห็นภีษมะถูกล้อมด้วยแนวรถศึก จึงกล่าวกับธฤษฏทยุมน์
6.98.51
शिखण्डिनं नरव्याघ्रं भीष्मस्य प्रमुखे नृप ।
स्थापयस्वाद्य पाञ्चाल्य तस्य गोप्ताऽहमित्युत ॥ ६.९८.५१ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ราชกุมารแห่งปาญจาละ จงตั้งศิขัณฑินผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ไว้ข้างหน้าภีษมะวันนี้ และประกาศว่า เราเป็นผู้คุ้มครองเขา