महाभारत · अध्याय 6.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.99.1
ततः शान्तनवो भीष्मो निर्ययौ सह सेनया ।
व्यूहं चाव्यूहत महत्सर्वतोभद्रमात्मनः ॥ ६.९९.१ ॥
तेव्हा शंतनूचा पुत्र भीष्म सेनेसह निघाला आणि आपल्या बाजूला महान सर्वतोभद्र व्यूहाची रचना केली.
6.99.2
कृपश्च कृतवर्मा च शैब्यश्चैव महारथः ।
शकुनिः सैन्धवश्चैव काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.९९.२ ॥
कृप आणि कृतवर्मा, महारथी शैब्य, शकुनी, सिंधुराज आणि कांबोजराज सुदक्षिण.
6.99.3
भीष्मेण सहिताः सर्वे पुत्रैश्च तव भारत ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां व्यूहस्य प्रमुखे स्थिताः ॥ ६.९९.३ ॥
हे भारता, भीष्मांसह सर्व आणि तुमचे पुत्र सर्व सेनांच्या अग्रभागी, व्यूहाच्या प्रमुख स्थानी उभे राहिले.
6.99.4
द्रोणो भूरिश्रवाः शल्यो भगदत्तश्च मारिष ।
दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ॥ ६.९९.४ ॥
द्रोण, भूरिश्रवा, शल्य आणि भगदत्त, हे माननीया, व्यूहाची उजवी बाजू धरून कवचधारी होऊन उभे राहिले.
6.99.5
अश्वत्थामा सोमदत्तश्चावन्त्यौ च महारथौ ।
महत्या सेनया युक्ता वामं पक्षमपालयन् ॥ ६.९९.५ ॥
अश्वत्थामा, सोमदत्त आणि अवंतीचे दोन महारथी मोठ्या सेनेसह व्यूहाची डावी बाजू सांभाळत होते.
6.99.6
दुर्योधनो महाराज त्रिगर्तैः सर्वतो वृतः ।
व्यूहमध्ये स्थितो राजन्पाण्डवान्प्रति भारत ॥ ६.९९.६ ॥
हे महाराज, त्रिगर्तांनी सर्वबाजूंनी वेढलेला दुर्योधन व्यूहाच्या मध्यभागी पांडवांसमोर उभा होता, हे राजा, हे भारता.
6.99.7
अलम्बुसो रथश्रेष्ठः श्रुतायुश्च महारथः ।
पृष्ठतः सर्वसैन्यानां स्थितौ व्यूहस्य दंशितौ ॥ ६.९९.७ ॥
अलंबुष हा श्रेष्ठ रथी होता आणि श्रुतायु महारथी होता; ते दोघे सर्व सैन्याच्या मागे व्यूहात कवचधारी होऊन उभे होते.
6.99.8
एवं च तं तदा व्यूहं कृत्वा भारत तावकाः ।
सन्नद्धाः समदृश्यन्त प्रतपन्त इवाग्नयः ॥ ६.९९.८ ॥
हे भारता, याप्रमाणे तो व्यूह रचून तुमचे लोक कवचधारी होऊन पेटलेल्या अग्नींसारखे दिसू लागले.
6.99.9
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनश्च पाण्डवः ।
नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रावुभावपि ॥ ६.९९.९ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिर, पांडव भीमसेन, नकुल, सहदेव आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्र हेही तेथे होते.
6.99.10
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महारथः ॥ ६.९९.१० ॥
सर्व सैन्यांच्या पुढे व्यूहात कवचधारी वीर उभे होते — धृष्टद्युम्न, विराट आणि महारथी सात्यकी.
6.99.11
स्थिताः सैन्येन महता परानीकविनाशनाः ।
शिखण्डी विजयश्चैव राक्षसश्च घटोत्कचः ॥ ६.९९.११ ॥
मोठ्या सैन्यासह शत्रुसैन्याचा नाश करणारे वीर उभे होते — शिखंडी, विजय आणि राक्षस घटोत्कच.
6.99.12
चेकितानो महाबाहुः कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् ।
स्थिता रणे महाराज महत्या सेनया वृताः ॥ ६.९९.१२ ॥
महाबाहू चेकितान आणि पराक्रमी कुंतिभोज, हे महाराजा, मोठ्या सैन्याने वेढलेले रणात उभे होते.
6.99.13
अभिमन्युर्महेष्वासो द्रुपदश्च महाबलः ।
युयुधानो महेष्वासो युधामन्युश्च वीर्यवान् ॥ ६.९९.१३ ॥
महाधनुर्धर अभिमन्यू, महाबली द्रुपद, महाधनुर्धर युयुधान आणि पराक्रमी युधामन्यू.
6.99.14
केकया भ्रातरश्चैव स्थिता युद्धाय दंशिताः ।
एवं तेऽपि महाव्यूहं प्रतिव्यूह्य सुदुर्जयम् ॥ ६.९९.१४ ॥
केकय बंधूही युद्धासाठी सज्ज होऊन उभे राहिले. अशा प्रकारे त्यांनीही अतिदुर्जय महाव्यूहासमोर प्रतिव्यूह रचला.
6.99.15
पाण्डवाः समरे शूराः स्थिता युद्धाय दंशिताः ।
तावकास्तु रणे यत्ताः सहसेना नराधिपाः ॥ ६.९९.१५ ॥
समरातील शूर पांडव युद्धासाठी कवच घालून उभे राहिले; आणि तुमच्या पक्षाचे राजेही सैन्यासह रणभूमीवर सज्ज होते.
6.99.16
अभ्युद्ययू रणे पार्थान्भीष्मं कृत्वाऽग्रतो नृप ।
तथैव पाण्डवा राजन्भीमसेनपरोगमाः ॥ ६.९९.१६ ॥
हे राजा! तुमच्या पक्षाने भीष्मांना पुढे करून रणात पार्थांवर चाल केली. हे राजा! त्याचप्रमाणे पांडवांनीही भीमसेनाला पुढे करून पुढे कूच केले.
6.99.17
भीष्मं योद्धुमभीप्सन्तः संग्रामे विजयैषिणः ।
क्ष्वेलाः किलकिलाः शङ्खान्क्रकचान्गोविषाणिकाः ॥ ६.९९.१७ ॥
भीष्मांशी युद्ध करण्याची इच्छा धरून, संग्रामात विजय शोधणारे ते क्ष्वेल, किलकिल, शंख, क्रकच आणि गोविषाणिका वाजवू लागले.
6.99.18
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयन्तश्च पुष्करान् ।
पाण्डवा अभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान् ॥ ६.९९.१८ ॥
भेरी, मृदंग, पणव आणि पुष्कर वाजवत, भयंकर नाद करत पांडव पुढे सरसावले.
6.99.19
भेरीमृद्गशङ्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनैः ।
उत्कृष्टसिंहनादैश्च वल्गितैश्च पृथग्विधैः ॥ ६.९९.१९ ॥
भेरी, मृदंग, शंख आणि दुंदुभींच्या निनादांनी, उंच सिंहनादांनी आणि नाना प्रकारच्या गर्जनांनी (ते रणांगण दुमदुमले).
6.99.20
वयं प्रतिनदन्तस्तानगच्छाम त्वरान्विताः ।
सहसैवाभिसंक्रद्धास्तदासीत्तुमुलं महत् ॥ ६.९९.२० ॥
आम्ही त्यांना प्रत्युत्तर गर्जत त्वरेने पुढे गेलो; अचानक अत्यंत क्रोधाने गेलो, तेव्हा मोठा कोलाहल झाला.
6.99.21
ततोऽन्योन्यं प्रधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे ।
ततः शब्देन महता प्रचकम्पे वसुंधरा ॥ ६.९९.२१ ॥
नंतर एकमेकांवर धावत त्यांनी घोर प्रहार केला; तेव्हा त्या मोठ्या आवाजाने पृथ्वी कंपित झाली.
6.99.22
पक्षिणश्च महाघोरं व्याहरन्तो विबभ्रमुः ।
सप्रभश्चोदितः सूर्यो निष्प्रभः समपद्यत ॥ ६.९९.२२ ॥
पक्षी भयंकर ओरडत फिरू लागले; तेजस्वी सूर्य प्रभाहीन झाला.
6.99.23
ववुश्च वातास्तुमुलाः शंसन्तः सुमहद्भयम् ।
घोराश्च घोरनिर्ह्रादाः शिवास्तत्र ववाशिरे ॥ ६.९९.२३ ॥
मोठ्या भयाची सूचना देत भयंकर वारे वाहू लागले; तेथे भयंकर आरडाओरडा करत कोल्हे ओरडू लागले.
6.99.24
वेदयन्त्यो महाराज महद्वैशसमागतम् ।
दिशः प्रज्वलिता राजन्पांसुवर्षं पपात च ॥ ६.९९.२४ ॥
हे महाराज, मोठे संकट आल्याचे सांगत दिशा पेटल्यासारख्या दिसल्या; हे राजन्, धुळीचा पाऊस पडला.
6.99.25
रुधिरेण समुन्मिश्रमस्थिवर्षं पपात च ।
रुदतां वाहनानां च नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम् ॥ ६.९९.२५ ॥
रक्ताने मिसळलेल्या हाडांचा वर्षाव झाला, आणि रडणाऱ्या वाहनांच्या डोळ्यांतून पाणी वाहिले.
6.99.26
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रं प्रध्यायन्तो विशांपते ।
अन्तर्हिता महानादाः श्रूयन्ते भरतर्षभ ॥ ६.९९.२६ ॥
हे प्रजापते, ध्यानमग्न होऊन ते मलमूत्र सोडू लागले; हे भरतश्रेष्ठा, लपलेल्या ठिकाणांहून मोठे आवाज ऐकू येऊ लागले.
6.99.27
रक्षसां पुरुषादानां नदतां भैरवान्रवान् ।
संपतन्तश्च दृश्यन्ते गोमायबलवायसाः ॥ ६.९९.२७ ॥
नरमांसभक्षक राक्षस भयंकर आरोळ्या ठोकताना दिसले; कोल्हे, गिधाडे आणि कावळे झेप घेताना दिसले.
6.99.28
श्वानश्च विविधैर्नादैर्भषन्तस्तत्र मारिष ।
ज्वलिताश्च महोल्का वै समाहत्य दिवाकरम् ।
निपेतुः सहसा भूमौ वेदयन्त्यो महद्भयम् ॥ ६.९९.२८ ॥
तेथे कुत्रे विविध स्वरांत भुंकत होते, हे मारिष; आणि प्रज्वलित मोठ्या उल्का सूर्याला आदळून अचानक भूमीवर कोसळल्या, महान भयाची सूचना देत.
6.99.29
महान्त्यनीकानि महासमुच्छ्रये ।
ततस्तयोः पाण्डवधार्तराष्ट्रयोः।
चकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनिःस्वनैः ।
प्रकम्पितानीव वनानि वायुना ॥ ६.९९.२९ ॥
त्या महान युद्धाच्या उठावात प्रचंड सैन्ये होती. तेव्हा पांडव आणि धार्तराष्ट्र यांची ती दोन्ही सैन्ये शंख आणि मृदंगाच्या ध्वनींनी थरथरली, वाऱ्याने हलणाऱ्या वनांप्रमाणे.
6.99.30
नरेन्द्रनागाश्वसमाकुलाना-
मभ्यायतीनामशिवे मुहूर्ते।
बभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां ।
वातोद्धुतानामिव सागराणाम् ॥ ६.९९.३० ॥
राजे, हत्ती आणि घोड्यांनी भरलेली पुढे सरकणारी सैन्ये अशुभ क्षणी असता, वाऱ्याने उसळणाऱ्या सागरांसारखा प्रचंड कोलाहल उठला.