महाभारत · अध्याय 7.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.101.1
स्रंसन्त इव मज्जानस्तावकानां भयान्नृप ।
तौ दृष्ट्वा समतिक्रान्तौ वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.१०१.१ ॥
हे राजा! तुमच्या लोकांची मज्जा भीतीने गळून पडत असल्यासारखी दिसली; वासुदेव आणि धनंजय पुढे निघून गेलेले पाहून.
7.101.2
सर्वे तु प्रतिसंरब्धा हीमन्तः सत्वचोदिताः ।
स्थिरीभूता महात्मानः प्रत्यगच्छन्धनञ्जयम् ॥ ७.१०१.२ ॥
पण लज्जाशील, शौर्याने प्रेरित, रोषाने पेटलेले सर्व महात्मे स्थिर होऊन धनंजयाच्या दिशेने पुढे सरसावले.
7.101.3
ये गताः पाण्डवं युद्धे रोषामर्षसमन्विताः ।
तेऽद्यापि न निवर्तन्ते सिन्धवः सागरादिव ॥ ७.१०१.३ ॥
रोष आणि अमर्षाने भरलेले जे युद्धात पांडवाकडे गेले, ते आजही परतत नाहीत, जसे नद्या समुद्रापासून परत येत नाहीत.
7.101.4
असन्तस्तु न्यवर्तन्त वेदेभ्य इव नास्तिकाः ।
नरकं भजमानास्ते प्रत्यपद्यन्त किल्बिषम् ॥ ७.१०१.४ ॥
पण दुष्ट लोक वेदांपासून विन्मुख झालेल्या नास्तिकांप्रमाणे माघारी फिरले; नरकाचा आश्रय घेऊन त्यांनी पाप ओढवून घेतले.
7.101.5
तावतीत्य रथानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौ ।
ददृशाते यथा राहोरास्यान्मुक्तौ प्रभाकरौ ॥ ७.१०१.५ ॥
रथसेना ओलांडून मुक्त झालेले ते दोन पुरुषश्रेष्ठ राहूच्या मुखातून सुटलेल्या दोन सूर्यांसारखे दिसले.
7.101.6
मत्स्याविव महाजालं विदार्य विगतक्लमौ ।
तथा कृष्णावदृश्येतां सेनाजालं विदार्य तत् ॥ ७.१०१.६ ॥
दोन मासे जसे मोठे जाळे फाडून थकव्याशिवाय बाहेर पडतात, तसे ते दोन कृष्ण सेनेचे जाळे फाडून दिसले.
7.101.7
विमुक्तौ शस्त्रसम्बाधाद्रोणानीकात्सुदुर्भिदात् ।
अदृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ ॥ ७.१०१.७ ॥
शस्त्रांच्या गर्दीतून, भेदण्यास अत्यंत कठीण अशा द्रोणांच्या सेनेतून मुक्त होऊन ते दोन महात्मे उगवलेल्या कालसूर्यांप्रमाणे दिसले.
7.101.8
अस्त्रसम्बाधनिर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसङ्कटात् ।
अदृश्येतां महात्मानौ शत्रुसम्बाधकारिणौ ॥ ७.१०१.८ ॥
अस्त्रांच्या गर्दीतून मुक्त, शस्त्रांच्या संकटातून सुटलेले, शत्रूंना कोंडीत पकडणारे ते दोन महात्मे दिसले.
7.101.9
विमुक्तौ ज्वलनस्पर्शान्मकरास्याज्झषाविव ।
अक्षोभयेतां सेनां तौ समुद्रं मकराविव ॥ ७.१०१.९ ॥
अग्नीच्या स्पर्शातून आणि मकराच्या तोंडातून सुटलेल्या दोन माशांप्रमाणे ते दोघे सेनेला क्षुब्ध करते झाले, जसे दोन मकर समुद्राला क्षुब्ध करतात.
7.101.10
तावकास्तव पुत्राश्च द्रोणानीकस्थयोस्तयोः ।
नैतौ तरिष्यतो द्रोणमिति चक्रुस्तदा मतिम् ॥ ७.१०१.१० ॥
तुमचे लोक आणि तुमचे पुत्र द्रोणांच्या सेनेत उभ्या असलेल्या त्या दोघांविषयी, हे दोघे द्रोणांना ओलांडू शकणार नाहीत असा तेव्हा निश्चय करते झाले.
7.101.11
तौ तु दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ द्रोणानीकं महाद्युती ।
नाशशंसुर्महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम् ॥ ७.१०१.११ ॥
पण द्रोणांची सेना ओलांडलेल्या त्या दोन महातेजस्वींना पाहून, हे महाराजा, त्यांनी सिंधुराजाच्या जीविताची आशा सोडली.
7.101.12
आशा बलवती राजन्सिन्धुराजस्य जीविते ।
द्रोणहार्दिक्ययोः कृष्णौ न मोक्ष्येते इति प्रभो ॥ ७.१०१.१२ ॥
हे राजा, सिंधुराजाच्या जीविताविषयी आशा प्रबळ होती, हे प्रभो; द्रोण आणि हार्दिक्य यांच्या हातून हे दोन कृष्ण सुटणार नाहीत.
7.101.13
तामाशां विफलीकृत्य सन्तीर्णौ तौ परन्तपौ ।
द्रोणानीकं महाराज भोजानीकं च दुस्तरम् ॥ ७.१०१.१३ ॥
महाराज, शत्रूंना तापविणाऱ्या त्या दोघांनी ती आशा निष्फळ करून दुस्तर अशी द्रोणसेना आणि भोजसेना पार केली.
7.101.14
अथ दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ ज्वलिताविव पावकौ ।
निराशाः सिन्धुराजस्य जीवितं न शशंसिरे ॥ ७.१०१.१४ ॥
मग ज्वलंत दोन अग्नींप्रमाणे पार गेलेल्या त्या दोघांना पाहून, सिंधुराजाच्या जीवनाविषयी निराश होऊन त्यांनी काही म्हटले नाही.
7.101.15
मिथश्च समभाषेतामभीतौ भयवर्धनौ ।
जयद्रथवधे वाचस्तास्ताः कृष्णधनञ्जयौ ॥ ७.१०१.१५ ॥
निर्भय आणि भय वाढविणाऱ्या कृष्ण व धनंजय यांनी परस्परांशी जयद्रथवधाविषयी अनेक बोल बोलले.
7.101.16
असौ मध्ये कृतः षङ्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
चक्षुर्विषयसम्प्राप्तो न मे मोक्ष्यति सैन्धवः ॥ ७.१०१.१६ ॥
सहा महारथी धृतराष्ट्रपुत्रांनी मध्ये ठेवलेला तो सैंधव माझ्या दृष्टिपथात आला आहे; तो माझ्यापासून सुटणार नाही.
7.101.17
यद्यस्य समरे गोप्ता शक्रो देवगणैः सह ।
तथाप्येनं निहंस्याव इति कृष्णावभाषताम् ॥ ७.१०१.१७ ॥
युद्धात देवगणांसह इंद्रही याचा रक्षक असला तरी, तरीही आपण दोघे याला ठार मारूच, असे कृष्ण व अर्जुन बोलले.
7.101.18
इति कृष्णौ महाबाहू मिथः कथयतां तदा ।
सिन्धुराजमवेक्षन्तौ त्वत्पुत्रा बहु चुक्रुशुः ॥ ७.१०१.१८ ॥
असे परस्परांशी बोलणाऱ्या महाबाहू कृष्ण व अर्जुनांकडे पाहून, सिंधुराजाकडे पाहत तुमचे पुत्र मोठ्याने ओरडू लागले.
7.101.19
अतीत्य मरुधन्वानं प्रयान्तौ तृषितौ गजौ ।
पीत्वा वारि समाश्वस्तौ तथैवास्तामरिन्दमौ ॥ ७.१०१.१९ ॥
मरुधन्व वाळवंट ओलांडून जाणारे तहानलेले दोन गज पाणी पिऊन आश्वस्त झाले; तसेच शत्रूंचे दमन करणारे ते दोघेही झाले.
7.101.20
व्याघ्रसिंहगजाकीर्णानतिक्रम्य च पर्वतान् ।
वणिजाविव दृश्येतां हीनमृत्यू जरातिगौ ॥ ७.१०१.२० ॥
वाघ, सिंह आणि हत्तींनी भरलेले पर्वत ओलांडून ते दोघे मृत्यू आणि वार्धक्य यांच्या पलीकडचे व्यापाऱ्यांसारखे दिसू लागले.
7.101.21
तथाहि मुखवर्णोऽयमनयोरिति मेनिरे ।
तावका वीक्ष्य मुक्तौ तौ विक्रोशन्ति स्म सर्वशः ॥ ७.१०१.२१ ॥
यांचे मुखवर्ण असेच आहेत असे तुमच्या लोकांना वाटले. मुक्त झालेल्या त्या दोघांना पाहून तुमचे लोक सर्वत्र ओरडू लागले.
7.101.22
द्रोणादाशीविषाकाराज्ज्वलितादिव पावकात् ।
अन्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च भास्वन्ताविव भास्करौ ॥ ७.१०१.२२ ॥
विषारी सर्प आणि प्रज्वलित अग्नीसारख्या द्रोणांपासून आणि इतर राजांपासूनही ते दोघे तेजस्वी दोन सूर्यांसारखे दिसले.
7.101.23
विमुक्तौ सागरप्रख्याद्रोणानीकादर्रिदमौ ।
अदृश्येतां मुदा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यथा ॥ ७.१०१.२३ ॥
सागरासारख्या द्रोणाच्या सैन्यातून मुक्त झालेले ते शत्रुदमन करणारे दोघे आनंदाने समुद्र पार केलेल्यांसारखे दिसले.
7.101.24
अस्त्रौघान्महतो मुक्तौ द्रोणहार्दिक्यरक्षितात् ।
रोचमानावदृश्येतामिन्द्राग्न्योः सदृशौ रणे ॥ ७.१०१.२४ ॥
द्रोण आणि हार्दिक्य यांनी रक्षिलेल्या मोठ्या अस्त्रप्रवाहातून मुक्त होऊन ते तेजस्वी होऊन युद्धात इंद्र आणि अग्नी यांच्यासारखे दिसले.
7.101.25
उद्भिन्नरुधिरौ कृष्णौ भारद्वाजस्य सायकैः ।
शितैश्चितौ व्यरोचेतां कर्णिकारैरिवाचलौ ॥ ७.१०१.२५ ॥
भारद्वाज (द्रोण) यांच्या तीक्ष्ण बाणांनी रक्तबंबाळ झालेले ते दोन कृष्ण कर्णिकार फुलांनी आच्छादलेल्या दोन पर्वतांसारखे शोभू लागले.
7.101.26
द्रोणग्राहहूदान्मुक्तौ शक्त्याशीविषसङ्कटात् ।
अयःशरोग्रमकरात्क्षत्रियप्रवराम्भसः ॥ ७.१०१.२६ ॥
द्रोणरूपी मगरींच्या सरोवरातून, शक्तिरूपी विषारी सर्पांच्या संकटातून, लोखंडी बाणरूपी भयंकर मकरांनी भरलेल्या, श्रेष्ठ क्षत्रियांच्या जलरूप त्या रणातून ते दोघे मुक्त झाले.
7.101.27
ज्याघोषतलनिर्हादाद्गदानिस्त्रिंशविद्युतः ।
द्रोणास्त्रमेघान्निर्मुक्तौ सूर्येन्दू तिमिरादिव ॥ ७.१०१.२७ ॥
धनुष्यांच्या टणत्काराने व तळहातांच्या आवाजाने, गदा व खड्गांच्या विजांनी, द्रोणाच्या अस्त्ररूपी ढगांतून ते दोघे, अंधारातून सूर्य व चंद्र सुटावेत तसे मुक्त झाले.
7.101.28
बाहुभ्यामिव सन्तीर्णौ सिन्धुषष्ठाः समुद्रगाः ।
तपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुलाः ॥ ७.१०१.२८ ॥
जणू आपल्या बाहूंनीच पोहून पार झालेल्या त्या दोघांप्रमाणे; समुद्राकडे वाहणाऱ्या सिंधूच्या सहा प्रवाहांसारखे, किंवा उन्हाळ्याच्या शेवटी मोठ्या मगरींनी भरलेल्या पाण्याने तुडुंब भरलेल्या नद्यांसारखे.
7.101.29
महाशैलोच्चयां घोरां लङ्घयित्वा महानदीम् ।
निस्तीर्णावध्वगौ यद्वत्तद्वत्तौ तारितौ रणे ॥ ७.१०१.२९ ॥
मोठ्या पर्वतराशींनी भरलेली भयंकर महानदी ओलांडून पार झालेल्या वाटसरूंप्रमाणे ते दोघे रणात वाचले.
7.101.30
इति कृष्णौ महेष्वासौ प्रशस्तौ लोकविश्रुतौ ।
सर्वभूतान्यमन्यन्त द्रोणास्त्रबलवारणात् ॥ ७.१०१.३० ॥
याप्रमाणे महाधनुर्धर, प्रशंसनीय व लोकप्रसिद्ध त्या दोन्ही कृष्णांना, द्रोणाच्या अस्त्रबळाला अडवल्यामुळे, सर्व प्राण्यांनी (महान) मानले.
7.101.31
जयद्रथं समीपस्थमवेक्षन्तौ जिघांसया ।
रुरुं वनान्ते लिप्सन्तौ व्याघ्रवत्तावतिष्ठताम् ॥ ७.१०१.३१ ॥
जवळ उभ्या असलेल्या जयद्रथाला मारण्याच्या इच्छेने पाहत, वनाच्या कडेला हरणाला पकडू इच्छिणाऱ्या वाघांसारखे ते दोघे उभे राहिले.
7.101.32
यथा हि मुखवर्णोऽयमनयोरिति मेनिरे ।
तव योधा महाराज हतमेव जयद्रथम् ॥ ७.१०१.३२ ॥
हे महाराज, या दोघांचा मुखवर्ण पाहून तुमच्या योद्ध्यांना वाटले की जयद्रथ आधीच मारला गेला आहे.
7.101.33
लोहिताक्षौ महाबाहू संयुक्तौ कृष्णपाण्डवौ ।
सिन्धुराजमभिप्रेक्ष्य हृष्टौ व्यनदतां मुहुः ॥ ७.१०१.३३ ॥
लाल डोळे व महाबाहू असलेले कृष्ण आणि पाण्डव एकत्र सिंधुराजाला समोर पाहून आनंदित होऊन वारंवार गर्जना करू लागले.
7.101.34
शौरेरभीषुहस्तस्य पार्थस्य च धनुष्मतः ।
तयोरासीत्प्रभा राजन्सूर्यपावकयोरिव ॥ ७.१०१.३४ ॥
हे राजन, हातात लगाम धरणाऱ्या शौरि (कृष्ण) आणि धनुर्धर पार्थ (अर्जुन) यांचे तेज सूर्य व अग्नीसारखे होते.
7.101.35
हर्ष एव तयोरासीद्द्रोणानीकप्रमुक्तयोः ।
समीपे सैन्धवं दृष्ट्वा श्येनयोरामिषं यथा ॥ ७.१०१.३५ ॥
द्रोणसैन्यातून सुटलेल्या त्या दोघांना सिंधुराजा जवळ दिसताच आनंदच झाला, जसे दोन ससाणे मांस पाहतात.
7.101.36
तौ तु सैन्धवमालोक्य वर्तमानमिवान्तिके ।
सहसा पेततुःक्रुद्धौ क्षिप्रं श्येनाविवामिपम् ॥ ७.१०१.३६ ॥
सिंधुराजा जवळ उभा असलेला पाहताच क्रुद्ध झालेले ते दोघे अचानक त्याच्यावर तुटून पडले, जसे दोन ससाणे मांसावर झेप घेतात.
7.101.37
तौ दृष्ट्वा तु व्यतिक्रान्तौ हृषीकेशधनञ्जयौ ।
सिन्धुराजस्य रक्षार्थं पराक्रान्तः सुतस्तव ॥ ७.१०१.३७ ॥
ते दोघे, हृषीकेश आणि धनंजय, पुढे निघून गेलेले पाहून सिंधुराजाच्या रक्षणासाठी आपला पराक्रमी पुत्र पुढे सरसावला.
7.101.38
द्रोणेनाबद्धकवचो राजा दुर्योधनस्ततः ।
ययावेकरथेनाजौ हयसंस्करावित्प्रभो ॥ ७.१०१.३८ ॥
द्रोणाने कवच बांधलेला राजा दुर्योधन नंतर एकाच रथातून युद्धात निघाला; हे प्रभो, जणू दोन अश्वप्रशिक्षक.
7.101.39
कृष्णपार्थौ महेष्वासौ व्यतिक्रम्याथ ते सुतः ।
अग्रतः पुण्डरीकाक्षं प्रतीयाय नराधिप ॥ ७.१०१.३९ ॥
महाधनुर्धर कृष्ण आणि पार्थ यांना ओलांडून आपला पुत्र नंतर पुंडरीकाक्षाच्या समोर पोहोचला, हे नराधिपा.
7.101.40
ततः सर्वेषु सैन्येषु वादित्राणि प्रहृष्टवत् ।
प्रावाद्यन्त व्यतिक्रान्ते तव पुत्रे धनञ्जयम् ॥ ७.१०१.४० ॥
तेव्हा सर्व सैन्यांत वाद्ये आनंदाने वाजू लागली, आपला पुत्र धनंजयाला ओलांडून गेल्यावर.
7.101.41
सिंहनादरवाश्चासञ्शङ्खशब्दविमिश्रिताः ।
दृष्ट्वा दुर्योधनं तत्र कृष्णयोः प्रमुखे स्थितम् ॥ ७.१०१.४१ ॥
तेथे दुर्योधन दोन कृष्णांच्या समोर उभा असलेला पाहून सिंहनाद आणि शंखनाद मिसळून उठले.
7.101.42
ये च ते सिन्धुराजस्य गोप्तारः पावकोपमाः ।
ते प्राहृष्यन्त समरे दृष्ट्वा पुत्रं तव प्रभो ॥ ७.१०१.४२ ॥
आणि सिंधुराजाचे जे रक्षक अग्नीसमान होते, ते युद्धात आपल्या पुत्राला पाहून आनंदले, हे प्रभो.
7.101.43
दृष्ट्वा दुर्योधनं कृष्णो व्यतिक्रान्तं सहानुगम् ।
अब्रवीदर्जुनं राजन्प्राप्तकालमिदं वचः ॥ ७.१०१.४३ ॥
हे राजा, अनुचरांसह पुढे जाणाऱ्या दुर्योधनाला पाहून कृष्णाने अर्जुनाला हे समयोचित वचन सांगितले.