મહાભારત · અધ્યાય 7.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.103.1
एवमुक्त्वाऽर्जुनं राजा त्रिभिर्मर्मातिगैः शरैः ।
अभ्यविध्यन्महावेगैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ७.१०३.१ ॥
આમ કહીને રાજાએ અર્જુનને મર્મભેદી ત્રણ બાણોથી વીંધ્યો, અને મહાવેગવાન ચાર બાણોથી તેના ચાર ઘોડાઓને વીંધ્યા.
7.103.2
वासुदेवं च दशभिः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
प्रतोदं चास्य भल्लेन च्छित्त्वा भूमावपातयत् ॥ ७.१०३.२ ॥
દસ બાણોથી વાસુદેવ (કૃષ્ણ)ને છાતીની વચ્ચે વીંધ્યા; ભલ્લ બાણથી તેમનો ચાબૂક કાપીને ભૂમિ પર પાડી દીધો.
7.103.3
तं चतुर्दशभिः पार्थश्चित्रपुङ्खैः शिलाशितैः ।
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणि ॥ ७.१०३.३ ॥
અર્જુને એ રાજાને તરત, અવિચલિત ભાવે, ચિત્રવર્ણી પીંછાંવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા ચૌદ બાણોથી વીંધ્યો; તે બાણો તેના બખ્તર પરથી સરકી પડ્યા.
7.103.4
तेषां नैष्फल्यमालोक्य पुनर्नव च पञ्च च ।
प्राहिणोन्निशितान्बाणांस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणः ॥ ७.१०३.४ ॥
તે નિષ્ફળ ગયેલા જોઈને તેણે ફરી નવ અને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા; તે પણ તેના બખ્તરથી સરકી ગયા.
7.103.5
अष्टाविंशांस्तु तान्बाणानस्तान्विप्रेक्ष्य निष्फलान् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नः कृष्णोऽर्जुनमिदं वचः ॥ ७.१०३.५ ॥
એ અઠ્ઠાવીસ બાણો નિષ્ફળ થઈને પડેલાં જોઈને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર કૃષ્ણે અર્જુનને આ વચન કહ્યું.
7.103.6
अदृष्टपूर्वं पश्यामि शिलानामिव सर्पणम् ।
त्वया सम्प्रेषिताः पार्थ नार्थं कुर्वन्ति पत्रिणः ॥ ७.१०३.६ ॥
હે પાર્થ, પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલું જોઉં છું — જાણે પથ્થરો સરકી રહ્યા હોય. તારાં છોડેલાં આ પીંછાવાળાં બાણો પોતાનું કાર્ય સાધતાં નથી.
7.103.7
कच्चिद्गाण्डीवजः प्राणस्तथैव भरतर्षभ ।
मुष्टिश्च ते यथा पूर्वं भुजयोश्च बलं तव ॥ ७.१०३.७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગાંડીવમાંથી ઉત્પન્ન થતો પ્રાણ તેવો જ છે? તમારી મુઠ્ઠી અને ભુજાઓનું બળ પહેલાં જેવું જ છે?
7.103.8
न वा कच्चिदयं कालः प्राप्तः स्यादद्य पश्चिमः ।
तव चैवास्य शत्रोश्च तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ७.१०३.८ ॥
શું આજે તમારા અને આ શત્રુ માટે અંતિમ સમય આવી ગયો છે? પૂછનાર મને તે કહો.
7.103.9
विस्मयो मे महान्पार्थ तव दृष्ट्वा शरानिमान् ।
व्यर्थान्निपतितान्सङ्खे दुर्योधनरथं प्रति ॥ ७.१०३.९ ॥
હે પાર્થ, યુદ્ધમાં દુર્યોધનના રથ તરફ પડીને વ્યર્થ થયેલાં તમારાં આ બાણો જોઈને મને મોટું આશ્ચર્ય થાય છે.
7.103.10
वज्राशनिसमा घोराः परकायावभेदिनः ।
शराः कुर्वन्ति ते नार्थं पार्थ काऽद्य विडम्बना ॥ ७.१०३.१० ॥
વજ્ર અને અશનિ સમાન ભયંકર, શત્રુના દેહને ભેદનારાં તમારાં બાણો આજે કોઈ કાર્ય કરતાં નથી. હે પાર્થ, આજે આ કેવી વિડંબના!
7.103.11
द्रोणेन नियतं कृष्ण धार्तराष्ट्रे निदर्शितम् ।
अन्ते विहितमस्त्राणामेतत्कवचधारणम् ॥ ७.१०३.११ ॥
હે કૃષ્ણ, દ્રોણે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને ચોક્કસ આ બતાવ્યું છે. અસ્ત્રોના અંતે વિહિત આ કવચ ધારણ કરવું.
7.103.12
अस्मिन्नन्तर्हितं कृष्ण त्रैलोक्यमपि वर्मणि ।
एको द्रोणो हि वैदैतदहं तस्माच्च सत्तमात् ॥ ७.१०३.१२ ॥
હે કૃષ્ણ, આ કવચમાં ત્રણે લોક પણ છુપાયેલા છે. આ એકલા દ્રોણ જાણે છે, અને હું તે ઉત્તમ ગુરુ પાસેથી જાણું છું.
7.103.13
न शक्यमेतत्कवचं बाणैर्भेत्तुं कथञ्चन ।
अपि वज्रेण गोविन्द स्वयं मघवता युधि ॥ ७.१०३.१३ ॥
હે ગોવિંદ, યુદ્ધમાં સ્વયં ઇન્દ્ર પણ વજ્રથી આ કવચને બાણોથી કોઈ રીતે ભેદી શકે નહીં.
7.103.14
जानंस्त्वमपि वै कृष्ण मां विमोहयसे कथम् ।
यद्वृत्तं त्रिषु लोकेषु यच्च केशव वर्तते ॥ ७.१०३.१४ ॥
હે કૃષ્ણ, તું બધું જાણવા છતાં મને શા માટે મોહમાં નાખે છે? હે કેશવ, ત્રણેય લોકમાં જે બન્યું અને બની રહ્યું છે તે તું જાણે છે.
7.103.15
यथा भविष्यद्यच्चैव तत्सर्वं विदितं तव ।
न त्विदं वेद वै कश्चिद्यथा त्वं मधुसूदन ॥ ७.१०३.१५ ॥
ભવિષ્યમાં જે થશે અને જે છે તે બધું તને જ્ઞાત છે. પણ હે મધુસૂદન, આ તારા જેટલું કોઈ જાણતું નથી.
7.103.16
एष दुर्योधनः कृष्ण द्रोणेन विहितामिमाम् ।
तिष्ठत्यभीतवत्सङ्ख्ये बिभ्रत्कवचधारणाम् ॥ ७.१०३.१६ ॥
હે કૃષ્ણ, દ્રોણે બનાવેલું આ કવચ ધારણ કરીને દુર્યોધન યુદ્ધમાં નિર્ભય હોય તેમ ઊભો છે.
7.103.17
यत्त्वत्र विहितं कार्यं नैष तद्वेत्ति माधव ।
स्त्रीवदेष बिभर्त्येतां युक्तां कवचधारणाम् ॥ ७.१०३.१७ ॥
હે માધવ, અહીં જે કર્તવ્ય નિર્ધારિત છે તે આ જાણતો નથી. સ્ત્રીની જેમ તે આ યોગ્ય કવચ ધારણ કરી રહ્યો છે.
7.103.18
पश्य बाह्वोश्च मे वीर्यं धनुषश्च जनार्दन ।
पराजयिष्ये कौरव्यं कवचेनापि रक्षितम् ॥ ७.१०३.१८ ॥
હે જનાર્દન, મારા બાહુઓનું અને ધનુષનું પરાક્રમ જુઓ. કવચથી રક્ષિત કૌરવને પણ હું હરાવીશ.
7.103.19
इदमङ्गिरसे प्रादाद्देवेशो वर्म भास्वरम् ।
तस्माद्वृहस्पतिः प्राप ततः प्राप पुरन्दरः ॥ ७.१०३.१९ ॥
આ તેજસ્વી કવચ દેવેશે અંગિરસને આપ્યું. તેમના દ્વારા બૃહસ્પતિએ મેળવ્યું; પછી પુરંદર (ઇન્દ્ર) એ પ્રાપ્ત કર્યું.
7.103.20
पुनर्ददौ सुरपतिर्मह्यं वर्म ससङ्ग्रहम् ।
दैवं यद्यस्य वर्मैतद्ब्रह्मणा वा स्वयं कृतम्।
नैनं गोप्स्यति दुर्बुद्धिमद्य बाणहतं मया ॥ ७.१०३.२० ॥
દેવોના અધિપતિએ ફરીથી મને સંગ્રહ સહિત આ કવચ આપ્યું. આ દૈવી કવચ જેનું હોય, અથવા બ્રહ્માએ પોતે બનાવેલું હોય — આ દુર્બુદ્ધિનું તે રક્ષણ નહીં કરે; આજે મારા બાણોથી ઘાયલ થઈને.
7.103.21
एवमुक्त्वाऽर्जुनो बाणानभिमन्त्र्य व्यकर्षयत् ।
मानवास्त्रेण मानार्हस्तीक्ष्णावरणभेदिना ॥ ७.१०३.२१ ॥
આમ કહીને અર્જુને બાણોને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને ખેંચ્યા — માનવાસ્ત્રથી, જે સન્માનને યોગ્ય અને તીક્ષ્ણ કવચને ભેદનારું છે.
7.103.22
विकृष्यमाणांस्तेनैव धनुर्मध्यगताञ्छरान् ।
तानस्यास्त्रेण चिच्छेद द्रौणिः सर्वास्त्रघातिना ॥ ७.१०३.२२ ॥
એ જ અસ્ત્રથી ખેંચાતા, ધનુષ્યના મધ્યભાગે પહોંચેલા તે બાણોને — તેના (અર્જુનના) — દ્રોણપુત્રે અસ્ત્રથી કાપી નાખ્યા; તે બધાં અસ્ત્રોનો નાશક છે.
7.103.23
तान्निकृत्तानिषून्दृष्ट्वा दूरतो ब्रह्मवादिना ।
न्यवेदयत्केशवाय विस्मितः श्वेतवाहनः ॥ ७.१०३.२३ ॥
દૂરથી કપાઈ ગયેલાં તે બાણોને જોઈને, વિસ્મિત થયેલા શ્વેતાશ્વ (અર્જુન) એ બ્રહ્મવાદી કેશવને જણાવ્યું.
7.103.24
नैतदस्त्रं मया शक्यं द्विः प्रयोक्तुं जनार्दन ।
अस्त्रं मामेव हन्याद्धि हन्याच्चापि बलं मम ॥ ७.१०३.२४ ॥
હે જનાર્દન, આ અસ્ત્ર મારાથી બે વાર પ્રયોગ કરવું શક્ય નથી. આ અસ્ત્ર મને જ નષ્ટ કરશે, અને મારા બળને પણ ચોક્કસ નષ્ટ કરશે.
7.103.25
ततो दुर्योधनः कृष्णौ नवभिर्नवभिः शरैः ।
अविध्यत रणे राजञ्शरैराशीविषोपमैः ॥ ७.१०३.२५ ॥
ત્યારે દુર્યોધને રણમાં કૃષ્ણ બન્નેને નવ-નવ બાણોથી વીંધ્યા, હે રાજન, ઝેરી સર્પો જેવા બાણોથી.
7.103.26
भूय एवाभ्यवर्षच्च समरे कृष्णपाण्डवौ ।
शरवर्षेण महता ततोऽहृष्यन्त तावकाः।
चक्रुर्वादित्रनिनदान्सिंहनादरवांस्तथा ॥ ७.१०३.२६ ॥
ફરીથી તેણે સમરમાં કૃષ્ણ અને પાંડવ બન્ને પર મહા બાણવર્ષા કરી; ત્યારે તમારા લોકો હર્ષ પામ્યા; તેમણે વાદ્યોના નાદ અને સિંહનાદ કર્યા.
7.103.27
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः सृक्विणी परिसंलिहन् ।
नापश्यच्च ततोऽस्याङ्गं यन्न स्याद्वर्मरक्षितम् ॥ ७.१०३.२७ ॥
ત્યારે રણમાં ક્રોધે ભરાયેલા પાર્થે હોઠના ખૂણા ચાટતા તેના શરીરમાં એવું કોઈ અંગ ન જોયું જે કવચથી સુરક્ષિત ન હોય.
7.103.28
ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सुमुक्तैरन्तकोपमैः ।
हयांश्चकार निर्देहानुभौ च पार्ष्णिसारथी ॥ ७.१०३.२८ ॥
ત્યારે તેમણે તીક્ષ્ણ, સારી રીતે છોડાયેલા, યમ સમાન બાણોથી તેના ઘોડાઓ અને બન્ને પાર્ષ્ણિ-સારથિઓને નિષ્પ્રાણ કર્યા.
7.103.29
धनुरस्याच्छिनत्तूर्णं हस्तावापं च वीर्यवान् ।
रथं च शकलीकर्तुं सव्यसाची प्रचक्रमे ॥ ७.१०३.२९ ॥
પરાક્રમી સવ્યસાચીએ તરત તેનું ધનુષ અને હાથનો પકડભાગ કાપી નાખ્યો; અને રથને ટુકડા કરવા પ્રવૃત્ત થયા.
7.103.30
दुर्योधनं च बाणाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां विरथीकृतम् ।
आविद्ध्यद्धस्ततलयोरुभयोरर्जुनस्तदा ॥ ७.१०३.३० ॥
ત્યારે અર્જુને રથવિહીન કરાયેલા દુર્યોધનને બે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેની બન્ને હથેળીઓમાં વીંધ્યો.
7.103.31
प्रयत्नज्ञो हि कौन्तयो नखमांसान्तरेषुभिः ।
स वेदनाभिराविग्नः पलायनपरायणः ॥ ७.१०३.३१ ॥
પ્રયત્નમાં નિપુણ કૌન્તેયે (અર્જુને) નખ અને માંસ વચ્ચે બાણો વડે (દુર્યોધનને) વીંધ્યો. તે વેદનાઓથી વ્યાકુળ થઈ ભાગી જવામાં તત્પર થયો.
7.103.32
तं कृच्छ्रामापदं प्राप्तं दृष्ट्वा परमधन्विनः ।
समापेतुः परीप्सन्तो धनञ्जयशरार्दितम् ॥ ७.१०३.३२ ॥
તેને (અર્જુનને) કઠિન આપત્તિમાં પડેલો જોઈને પરમ ધનુર્ધરો તેનું રક્ષણ કરવાની ઇચ્છાથી એકઠા થયા — ધનંજયના બાણોથી પીડિત તેને.
7.103.33
तं रथैर्बहुसाहस्रैः कल्पितैः कुञ्जरैर्हयैः ।
पदात्योघैश्च संरब्धैः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ॥ ७.१०३.३३ ॥
તેમણે ધનંજય (અર્જુન)ને અનેક હજારો રથો, શણગારેલા હાથીઓ અને ઘોડાઓ, તથા ક્રોધિત પાયદળના સમૂહોથી ઘેરી લીધો.
7.103.34
अथ नार्जुनगोविन्दौ न रथो वा व्यदृश्यत ।
अस्त्रवर्षेण महता शरौघैश्चापि संवृतौ ॥ ७.१०३.३४ ॥
ત્યારે અર્જુન અને ગોવિંદ (કૃષ્ણ) દેખાયા નહીં, રથ પણ દેખાયો નહીં — મોટી અસ્ત્રવર્ષા અને બાણોના સમૂહોથી તેઓ ઢંકાઈ ગયા હતા.
7.103.35
ततोऽर्जुनोऽस्त्रवीर्येण निजघ्ने तां वरूथिनीम् ।
तत्र व्यङ्गी कृताः पेतुः शतशोऽथ रथद्विपाः ॥ ७.१०३.३५ ॥
ત્યારે અર્જુને પોતાના અસ્ત્રબળથી તે સેનાનો સંહાર કર્યો. ત્યાં અંગભંગ થઈને સેંકડો રથ અને હાથીઓ પડ્યા.
7.103.36
ते हता हन्यमानाश्च न्यगृह्णंस्तं रथोत्तमम् ।
स रथः स्तम्भितस्तस्थौ क्रोशमात्रे समन्ततः ॥ ७.१०३.३६ ॥
તેઓ માર્યા ગયા; મરાતાં મરાતાં પણ તેમણે તે ઉત્તમ રથને રોકી લીધો. તે રથ ચારે બાજુ એક ક્રોશ સુધી સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહ્યો.
7.103.37
ततोऽर्जुनं वृष्णिवीरस्त्वरितो वाक्यमब्रवीत् ।
धनुर्विष्फारयात्यर्थमहं ध्मास्यामि चाम्बुजम् ॥ ७.१०३.३७ ॥
ત્યારે વૃષ્ણિવીરે ઉતાવળે અર્જુનને કહ્યું: 'તારું ધનુષ્ય ખૂબ તાણ; હું શંખ ફૂંકીશ.'
7.103.38
ततो विष्फार्य बलवद्गाण्डीवं जघ्निवान्रिपून् ।
महता शरवर्षेण तलशब्देन चार्जुनः ॥ ७.१०३.३८ ॥
પછી અર્જુને બળપૂર્વક ગાંડીવ ધનુષ્ય તાણીને મોટા બાણવર્ષા અને તલશબ્દ સાથે શત્રુઓને હણ્યા.
7.103.39
पाञ्चजन्यं च बलवान्दध्मौ तारेण केशवः ।
रजसा ध्वस्तपक्ष्मान्तः प्रस्विन्नवदनो भृशम् ॥ ७.१०३.३९ ॥
બળવાન કેશવે પાંચજન્ય શંખ ઊંચા સ્વરે ફૂંક્યો; ધૂળથી પાંપણની કિનારીઓ ઢંકાઈ, અને તેમનું મુખ ખૂબ પસીનાથી ભીંજાયું.
7.103.40
तेनाच्युतोष्ठपुटपूरितमारुतेन ।
शङ्खान्तरोदरविवृद्धविनिःसृतेन।
नादेन सासुरवियत्सुरलोकपाल… ।
मुद्विग्नमीश्वर जगत्स्फुटतीव सर्वम् ॥ ७.१०३.४० ॥
અચ્યુતના હોઠપુટમાં ભરેલા વાયુથી, શંખના અંદરથી વધીને બહાર નીકળેલા એ નાદથી — અસુરો, આકાશ, દેવો, લોકપાલો સાથે… ; હે ઈશ્વર, સમસ્ત જગત જાણે ફાટી જશે એમ વ્યાકુળ થયું.
7.103.41
तस्य शङ्खस्य नादेन धनुषो निःस्वनेन च ।
निःसत्वाश्च ससत्वाश्च क्षितौ पेतुस्तदा जनाः ॥ ७.१०३.४१ ॥
તે શંખના નાદથી અને ધનુષ્યના ટંકારથી ત્યારે નિર્બળ અને સબળ લોકો ભૂમિ પર પડી ગયા.
7.103.42
तैर्विमुक्तो रथो रेजे वाय्वीरित इवाम्बुदः ।
जयद्रथस्य गोप्तारस्ततः क्षुब्धाः सहानुगाः ॥ ७.१०३.४२ ॥
તેમનાથી મુક્ત થયેલો રથ પવનથી હલાવાયેલા મેઘ જેવો શોભ્યો; ત્યારે જયદ્રથના રક્ષકો પોતાના અનુચરો સહિત ક્ષુબ્ધ થયા.
7.103.43
ते दृष्ट्वा सहसा पार्थं गोप्तारः सैन्धवस्य तु ।
चक्रुर्नादान्महेष्वासाः कम्पयन्तो वसुन्धराम् ॥ ७.१०३.४३ ॥
પાર્થને અચાનક જોઈને સૈંધવના એ રક્ષકો, મહાન ધનુર્ધરો, પૃથ્વીને કંપાવતા ગર્જના કરવા લાગ્યા.
7.103.44
बाणशब्दरवांश्चोग्रान्विमिश्राञ्शङ्खनिःस्वनैः ।
प्रादुश्चक्रुर्महात्मानः सिंहनादरवानपि ॥ ७.१०३.४४ ॥
મહાત્માઓએ શંખનાદો સાથે મિશ્રિત ભયાનક બાણોના અવાજ અને સિંહનાદ પણ ઉત્પન્ન કર્યા.
7.103.45
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां समुत्थितम् ।
प्रदध्मतुः शङ्खवरौ वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.१०३.४५ ॥
તમારા પક્ષે ઊઠેલો તે ભયંકર નિનાદ સાંભળીને વાસુદેવ અને ધનંજયે પોતાના શ્રેષ્ઠ શંખ ફૂંક્યા.
7.103.46
तेन शब्देन महता पूरितेयं वसुन्धरा ।
सशैला सार्णवद्वीपा सपाताला विशाम्पते ॥ ७.१०३.४६ ॥
હે રાજન્, એ મહાન શબ્દથી આ પૃથ્વી પર્વતો, સમુદ્રો, દ્વીપો અને પાતાળ સહિત ભરાઈ ગઈ.
7.103.47
स शब्दो भरतश्रेष्ठ व्याप्य सर्वा दिशो दश ।
प्रतिसस्वान तत्रैव कुरुपाण्डवयोर्बले ॥ ७.१०३.४७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ શબ્દ દશે દિશાઓમાં વ્યાપીને ત્યાં જ કૌરવ-પાંડવોની સેનાઓમાં પડઘાયો.
7.103.48
तावका रथिनस्तत्र दृष्ट्वा कृष्णधनञ्जयौ ।
सम्भ्रमं परमं प्राप्तास्त्वरमाणा महारथाः ॥ ७.१०३.४८ ॥
ત્યાં તમારા રથીઓ કૃષ્ણ અને ધનંજયને જોઈને અત્યંત ગભરાયા અને ઉતાવળે મહારથીઓ આગળ ધસ્યા.
7.103.49
अथ कृष्णौ महाभागौ तावका वीक्ष्य दंशितौ ।
अभ्यद्रवन्त सङ्क्रुद्धास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१०३.४९ ॥
ત્યારે મહાભાગ કૃષ્ણ અને અર્જુનને કવચધારી જોઈને તમારા યોદ્ધાઓ ક્રોધે ભરાઈને તેમના તરફ દોડ્યા; તે દૃશ્ય અદ્ભુત જેવું લાગ્યું.