महाभारत · अध्याय 7.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.103.1
एवमुक्त्वाऽर्जुनं राजा त्रिभिर्मर्मातिगैः शरैः ।
अभ्यविध्यन्महावेगैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ७.१०३.१ ॥
असे बोलून राजाने अर्जुनाला मर्मभेदी तीन बाणांनी विंधले आणि महावेगवान चार बाणांनी त्याच्या चार घोड्यांना विंधले.
7.103.2
वासुदेवं च दशभिः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
प्रतोदं चास्य भल्लेन च्छित्त्वा भूमावपातयत् ॥ ७.१०३.२ ॥
दहा बाणांनी वासुदेवाला (कृष्णाला) छातीच्या मध्यभागी विंधले; भल्ल बाणाने त्याचा अंकुश तोडून जमिनीवर पाडला.
7.103.3
तं चतुर्दशभिः पार्थश्चित्रपुङ्खैः शिलाशितैः ।
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणि ॥ ७.१०३.३ ॥
अर्जुनाने त्या राजाला तात्काळ, निर्विकारपणे, विचित्र पिसांच्या, दगडावर धार लावलेल्या चौदा बाणांनी विंधले; ते बाण त्याच्या चिलखतावरून घसरून पडले.
7.103.4
तेषां नैष्फल्यमालोक्य पुनर्नव च पञ्च च ।
प्राहिणोन्निशितान्बाणांस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणः ॥ ७.१०३.४ ॥
ते निष्फळ झालेले पाहून त्याने पुन्हा नऊ आणि पाच तीक्ष्ण बाण सोडले; तेही त्याच्या चिलखतावरून घसरले.
7.103.5
अष्टाविंशांस्तु तान्बाणानस्तान्विप्रेक्ष्य निष्फलान् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नः कृष्णोऽर्जुनमिदं वचः ॥ ७.१०३.५ ॥
ती अठ्ठावीस बाण निष्फळ होऊन पडलेली पाहून शत्रुवीरांचा संहार करणारा कृष्ण अर्जुनाला हे वचन म्हणाला.
7.103.6
अदृष्टपूर्वं पश्यामि शिलानामिव सर्पणम् ।
त्वया सम्प्रेषिताः पार्थ नार्थं कुर्वन्ति पत्रिणः ॥ ७.१०३.६ ॥
हे पार्था, जे पूर्वी कधी न पाहिलेले मी पाहतो आहे — जणू दगडच घसरत आहेत. तू सोडलेली हे पिसांचे बाण आपले कार्य साधत नाहीत.
7.103.7
कच्चिद्गाण्डीवजः प्राणस्तथैव भरतर्षभ ।
मुष्टिश्च ते यथा पूर्वं भुजयोश्च बलं तव ॥ ७.१०३.७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, गांडीवातून निघणारे प्राण तसेच आहेत का? तुझी मूठ आणि दोन्ही हातांचे बळ पूर्वीसारखेच आहे का?
7.103.8
न वा कच्चिदयं कालः प्राप्तः स्यादद्य पश्चिमः ।
तव चैवास्य शत्रोश्च तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ७.१०३.८ ॥
आज तुझ्या आणि या शत्रूसाठी शेवटचा काळ आला आहे का? विचारणाऱ्या मला ते सांग.
7.103.9
विस्मयो मे महान्पार्थ तव दृष्ट्वा शरानिमान् ।
व्यर्थान्निपतितान्सङ्खे दुर्योधनरथं प्रति ॥ ७.१०३.९ ॥
हे पार्था, युद्धात दुर्योधनाच्या रथाकडे पडून व्यर्थ ठरलेले तुझे हे बाण पाहून मला मोठे आश्चर्य वाटते.
7.103.10
वज्राशनिसमा घोराः परकायावभेदिनः ।
शराः कुर्वन्ति ते नार्थं पार्थ काऽद्य विडम्बना ॥ ७.१०३.१० ॥
वज्र आणि अशनीसारखे भयंकर, शत्रूच्या देहाला भेदणारे तुझे बाण आज काहीही साधत नाहीत. हे पार्था, आज ही कसली विडंबना!
7.103.11
द्रोणेन नियतं कृष्ण धार्तराष्ट्रे निदर्शितम् ।
अन्ते विहितमस्त्राणामेतत्कवचधारणम् ॥ ७.१०३.११ ॥
हे कृष्णा, द्रोणाने धृतराष्ट्रपुत्राला हे निश्चितपणे दाखवले आहे. अस्त्रांच्या शेवटी विहित असलेले हे कवच धारण करणे.
7.103.12
अस्मिन्नन्तर्हितं कृष्ण त्रैलोक्यमपि वर्मणि ।
एको द्रोणो हि वैदैतदहं तस्माच्च सत्तमात् ॥ ७.१०३.१२ ॥
हे कृष्णा, या कवचात त्रिभुवनही दडलेले आहे. हे एकटे द्रोणच जाणतात आणि मी त्या श्रेष्ठ गुरूकडूनच हे जाणले आहे.
7.103.13
न शक्यमेतत्कवचं बाणैर्भेत्तुं कथञ्चन ।
अपि वज्रेण गोविन्द स्वयं मघवता युधि ॥ ७.१०३.१३ ॥
हे गोविन्दा, युद्धात स्वतः इंद्रसुद्धा वज्राने या कवचाला बाणांनी कोणत्याही प्रकारे भेदू शकत नाही.
7.103.14
जानंस्त्वमपि वै कृष्ण मां विमोहयसे कथम् ।
यद्वृत्तं त्रिषु लोकेषु यच्च केशव वर्तते ॥ ७.१०३.१४ ॥
हे कृष्णा, तुला सर्व काही ठाऊक असूनही तू मला का मोहात पाडत आहेस? हे केशवा, त्रिलोकात जे घडले आणि घडत आहे ते तुला ठाऊक आहे.
7.103.15
यथा भविष्यद्यच्चैव तत्सर्वं विदितं तव ।
न त्विदं वेद वै कश्चिद्यथा त्वं मधुसूदन ॥ ७.१०३.१५ ॥
भविष्यात जे घडेल आणि जे आहे ते सर्व तुला ठाऊक आहे. पण हे मधुसूदना, हे तुझ्याइतके कोणालाही ठाऊक नाही.
7.103.16
एष दुर्योधनः कृष्ण द्रोणेन विहितामिमाम् ।
तिष्ठत्यभीतवत्सङ्ख्ये बिभ्रत्कवचधारणाम् ॥ ७.१०३.१६ ॥
हे कृष्णा, द्रोणाने तयार केलेले हे कवच धारण करून दुर्योधन युद्धात निर्भयासारखा उभा आहे.
7.103.17
यत्त्वत्र विहितं कार्यं नैष तद्वेत्ति माधव ।
स्त्रीवदेष बिभर्त्येतां युक्तां कवचधारणाम् ॥ ७.१०३.१७ ॥
हे माधवा, येथे नेमून दिलेले कर्तव्य हा जाणत नाही. स्त्रीप्रमाणे हा हे योग्य कवच धारण करत आहे.
7.103.18
पश्य बाह्वोश्च मे वीर्यं धनुषश्च जनार्दन ।
पराजयिष्ये कौरव्यं कवचेनापि रक्षितम् ॥ ७.१०३.१८ ॥
हे जनार्दना, माझ्या बाहूंचे आणि धनुष्याचे पराक्रम पाहा. कवचाने संरक्षित असलेल्या कौरवालाही मी पराभूत करीन.
7.103.19
इदमङ्गिरसे प्रादाद्देवेशो वर्म भास्वरम् ।
तस्माद्वृहस्पतिः प्राप ततः प्राप पुरन्दरः ॥ ७.१०३.१९ ॥
हे तेजस्वी कवच देवेशाने अंगिरसाला दिले. त्याच्याकडून बृहस्पतीने ते मिळवले; नंतर पुरंदराने (इंद्राने) ते प्राप्त केले.
7.103.20
पुनर्ददौ सुरपतिर्मह्यं वर्म ससङ्ग्रहम् ।
दैवं यद्यस्य वर्मैतद्ब्रह्मणा वा स्वयं कृतम्।
नैनं गोप्स्यति दुर्बुद्धिमद्य बाणहतं मया ॥ ७.१०३.२० ॥
देवांचा अधिपती पुन्हा मला संग्रहासह हे कवच दिले. हे दैवी कवच ज्याचे असेल, किंवा ब्रह्मदेवानेच स्वतः तयार केलेले असेल — हे दुर्बुद्धीचे रक्षण करणार नाही; आज माझ्या बाणांनी घायाळ होऊन.
7.103.21
एवमुक्त्वाऽर्जुनो बाणानभिमन्त्र्य व्यकर्षयत् ।
मानवास्त्रेण मानार्हस्तीक्ष्णावरणभेदिना ॥ ७.१०३.२१ ॥
असे बोलून अर्जुनाने बाणांना मंत्राने अभिमंत्रित करून ओढले — मानवास्त्राने, जे सन्मानार्ह असून तीक्ष्ण कवच भेदणारे आहे.
7.103.22
विकृष्यमाणांस्तेनैव धनुर्मध्यगताञ्छरान् ।
तानस्यास्त्रेण चिच्छेद द्रौणिः सर्वास्त्रघातिना ॥ ७.१०३.२२ ॥
त्याच अस्त्राने ओढल्या जाणाऱ्या, धनुष्याच्या मध्यापर्यंत पोहोचलेल्या त्या बाणांना — त्याच्या (अर्जुनाच्या) — द्रोणपुत्राने अस्त्राने छेदले; तो सर्व अस्त्रांचा नाश करणारा आहे.
7.103.23
तान्निकृत्तानिषून्दृष्ट्वा दूरतो ब्रह्मवादिना ।
न्यवेदयत्केशवाय विस्मितः श्वेतवाहनः ॥ ७.१०३.२३ ॥
दुरून ते छिन्न झालेले बाण पाहून, विस्मित झालेल्या श्वेताश्वाने (अर्जुनाने) ब्रह्मवादी केशवाला कळवले.
7.103.24
नैतदस्त्रं मया शक्यं द्विः प्रयोक्तुं जनार्दन ।
अस्त्रं मामेव हन्याद्धि हन्याच्चापि बलं मम ॥ ७.१०३.२४ ॥
हे जनार्दना, हे अस्त्र मला दोनदा प्रयोग करणे शक्य नाही. हे अस्त्र मलाच नष्ट करील, आणि माझे बळही निश्चितपणे नष्ट करील.
7.103.25
ततो दुर्योधनः कृष्णौ नवभिर्नवभिः शरैः ।
अविध्यत रणे राजञ्शरैराशीविषोपमैः ॥ ७.१०३.२५ ॥
तेव्हा दुर्योधनाने रणात कृष्णांना, दोघांनाही नऊ-नऊ बाणांनी विद्ध केले, हे राजा, विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी.
7.103.26
भूय एवाभ्यवर्षच्च समरे कृष्णपाण्डवौ ।
शरवर्षेण महता ततोऽहृष्यन्त तावकाः।
चक्रुर्वादित्रनिनदान्सिंहनादरवांस्तथा ॥ ७.१०३.२६ ॥
पुन्हा त्याने समरात कृष्ण आणि पांडव दोघांवर मोठा बाणवर्षाव केला; तेव्हा तुमचे लोक हर्षित झाले; त्यांनी वाद्यांचे निनाद आणि सिंहनाद केले.
7.103.27
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः सृक्विणी परिसंलिहन् ।
नापश्यच्च ततोऽस्याङ्गं यन्न स्याद्वर्मरक्षितम् ॥ ७.१०३.२७ ॥
तेव्हा रणात संतप्त झालेल्या पार्थाने ओठांचे कोपरे चाटत त्याच्या शरीरात असा कोणताही अवयव पाहिला नाही जो कवचाने संरक्षित नाही.
7.103.28
ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सुमुक्तैरन्तकोपमैः ।
हयांश्चकार निर्देहानुभौ च पार्ष्णिसारथी ॥ ७.१०३.२८ ॥
तेव्हा त्याने आपल्या तीक्ष्ण, चांगल्या रीतीने सोडलेल्या, यमासारख्या बाणांनी त्याचे घोडे आणि दोन्ही मागील सारथी निष्प्राण केले.
7.103.29
धनुरस्याच्छिनत्तूर्णं हस्तावापं च वीर्यवान् ।
रथं च शकलीकर्तुं सव्यसाची प्रचक्रमे ॥ ७.१०३.२९ ॥
पराक्रमी सव्यसाचीने लगेच त्याचे धनुष्य आणि मूठ तोडली; आणि रथाचे तुकडे करण्यास सुरुवात केली.
7.103.30
दुर्योधनं च बाणाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां विरथीकृतम् ।
आविद्ध्यद्धस्ततलयोरुभयोरर्जुनस्तदा ॥ ७.१०३.३० ॥
तेव्हा अर्जुनाने रथहीन झालेल्या दुर्योधनाला दोन तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्या दोन्ही तळव्यांत विद्ध केले.
7.103.31
प्रयत्नज्ञो हि कौन्तयो नखमांसान्तरेषुभिः ।
स वेदनाभिराविग्नः पलायनपरायणः ॥ ७.१०३.३१ ॥
प्रयत्नात निपुण असलेल्या कौंतेयाने (अर्जुनाने) नख आणि मांस यांच्यामध्ये बाणांनी (दुर्योधनाला) विद्ध केले. त्या वेदनांनी व्याकूळ होऊन तो पळून जाण्यात तत्पर झाला.
7.103.32
तं कृच्छ्रामापदं प्राप्तं दृष्ट्वा परमधन्विनः ।
समापेतुः परीप्सन्तो धनञ्जयशरार्दितम् ॥ ७.१०३.३२ ॥
त्याला (अर्जुनाला) कठीण संकटात सापडलेला पाहून परम धनुर्धर त्याचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने एकत्र जमले — धनंजयाच्या बाणांनी पीडित झालेल्या त्याला.
7.103.33
तं रथैर्बहुसाहस्रैः कल्पितैः कुञ्जरैर्हयैः ।
पदात्योघैश्च संरब्धैः परिवव्रुर्धनञ्जयम् ॥ ७.१०३.३३ ॥
त्यांनी धनंजयाला (अर्जुनाला) अनेक हजारो रथ, सजवलेले हत्ती व घोडे आणि संतप्त पायदळाच्या तुकड्यांनी वेढले.
7.103.34
अथ नार्जुनगोविन्दौ न रथो वा व्यदृश्यत ।
अस्त्रवर्षेण महता शरौघैश्चापि संवृतौ ॥ ७.१०३.३४ ॥
तेव्हा अर्जुन व गोविंद (कृष्ण) दिसेनासे झाले, रथही दिसेना — मोठ्या अस्त्रवर्षावाने आणि बाणांच्या समूहांनी ते झाकले गेले होते.
7.103.35
ततोऽर्जुनोऽस्त्रवीर्येण निजघ्ने तां वरूथिनीम् ।
तत्र व्यङ्गी कृताः पेतुः शतशोऽथ रथद्विपाः ॥ ७.१०३.३५ ॥
तेव्हा अर्जुनाने आपल्या अस्त्रांच्या सामर्थ्याने ती सेना नष्ट केली. तेथे अवयव छिन्न होऊन शेकडो रथ व हत्ती पडले.
7.103.36
ते हता हन्यमानाश्च न्यगृह्णंस्तं रथोत्तमम् ।
स रथः स्तम्भितस्तस्थौ क्रोशमात्रे समन्ततः ॥ ७.१०३.३६ ॥
ते मारले गेले; मारले जात असतानाही त्यांनी त्या उत्तम रथाला अडवून धरले. तो रथ चहूबाजूंनी एक कोसभर अंतरापर्यंत स्तब्ध होऊन उभा राहिला.
7.103.37
ततोऽर्जुनं वृष्णिवीरस्त्वरितो वाक्यमब्रवीत् ।
धनुर्विष्फारयात्यर्थमहं ध्मास्यामि चाम्बुजम् ॥ ७.१०३.३७ ॥
तेव्हा वृष्णिवीर त्वरेने अर्जुनाला म्हणाला: 'तुझे धनुष्य खूप ताणून सज्ज कर; मी शंख फुंकतो.'
7.103.38
ततो विष्फार्य बलवद्गाण्डीवं जघ्निवान्रिपून् ।
महता शरवर्षेण तलशब्देन चार्जुनः ॥ ७.१०३.३८ ॥
मग अर्जुनाने बलपूर्वक गांडीव धनुष्य ताणून, मोठ्या बाणवर्षावाने आणि तलशब्दाने शत्रूंना ठार केले.
7.103.39
पाञ्चजन्यं च बलवान्दध्मौ तारेण केशवः ।
रजसा ध्वस्तपक्ष्मान्तः प्रस्विन्नवदनो भृशम् ॥ ७.१०३.३९ ॥
बलवान केशवाने पांचजन्य शंख उच्च स्वराने फुंकला; धुळीने पापण्यांच्या कडा झाकल्या, आणि त्याचे मुख घामाने खूप भिजले.
7.103.40
तेनाच्युतोष्ठपुटपूरितमारुतेन ।
शङ्खान्तरोदरविवृद्धविनिःसृतेन।
नादेन सासुरवियत्सुरलोकपाल… ।
मुद्विग्नमीश्वर जगत्स्फुटतीव सर्वम् ॥ ७.१०३.४० ॥
अच्युताच्या ओठपुटात भरलेल्या वायूने, शंखाच्या आतून वाढून बाहेर पडलेल्या त्या नादाने — असुर, आकाश, देव, लोकपालांसह… ; हे ईश्वरा, सारे जग जणू फुटते आहे असे अस्वस्थ झाले.
7.103.41
तस्य शङ्खस्य नादेन धनुषो निःस्वनेन च ।
निःसत्वाश्च ससत्वाश्च क्षितौ पेतुस्तदा जनाः ॥ ७.१०३.४१ ॥
त्या शंखाच्या नादाने आणि धनुष्याच्या टणत्काराने, तेव्हा दुर्बल आणि सबल लोक जमिनीवर कोसळले.
7.103.42
तैर्विमुक्तो रथो रेजे वाय्वीरित इवाम्बुदः ।
जयद्रथस्य गोप्तारस्ततः क्षुब्धाः सहानुगाः ॥ ७.१०३.४२ ॥
त्या ध्वनींनी मुक्त झालेला रथ वाऱ्याने हलवलेल्या मेघासारखा शोभला; मग जयद्रथाचे रक्षक आपल्या अनुचरांसह क्षुब्ध झाले.
7.103.43
ते दृष्ट्वा सहसा पार्थं गोप्तारः सैन्धवस्य तु ।
चक्रुर्नादान्महेष्वासाः कम्पयन्तो वसुन्धराम् ॥ ७.१०३.४३ ॥
पार्थाला अचानक पाहून सैंधवाचे ते रक्षक, महान धनुर्धर, पृथ्वी कंपित करणारे गर्जन करू लागले.
7.103.44
बाणशब्दरवांश्चोग्रान्विमिश्राञ्शङ्खनिःस्वनैः ।
प्रादुश्चक्रुर्महात्मानः सिंहनादरवानपि ॥ ७.१०३.४४ ॥
महात्म्यांनी शंखध्वनींमिश्रित भयंकर बाणांचे आवाज आणि सिंहनादही निर्माण केले.
7.103.45
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां समुत्थितम् ।
प्रदध्मतुः शङ्खवरौ वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.१०३.४५ ॥
आपल्या बाजूने उठलेला तो भयंकर निनाद ऐकून वासुदेव आणि धनंजय यांनी आपापले श्रेष्ठ शंख फुंकले.
7.103.46
तेन शब्देन महता पूरितेयं वसुन्धरा ।
सशैला सार्णवद्वीपा सपाताला विशाम्पते ॥ ७.१०३.४६ ॥
हे राजा, त्या महान शब्दाने ही पृथ्वी पर्वत, सागर, बेटे आणि पाताळासह भरून गेली.
7.103.47
स शब्दो भरतश्रेष्ठ व्याप्य सर्वा दिशो दश ।
प्रतिसस्वान तत्रैव कुरुपाण्डवयोर्बले ॥ ७.१०३.४७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तो शब्द दहा दिशा व्यापून तिथेच कौरव-पांडवांच्या सैन्यात प्रतिध्वनित झाला.
7.103.48
तावका रथिनस्तत्र दृष्ट्वा कृष्णधनञ्जयौ ।
सम्भ्रमं परमं प्राप्तास्त्वरमाणा महारथाः ॥ ७.१०३.४८ ॥
तेथे आपले रथी कृष्ण आणि धनंजय यांना पाहून अत्यंत गोंधळले आणि त्वरेने ते महारथी धावून आले.
7.103.49
अथ कृष्णौ महाभागौ तावका वीक्ष्य दंशितौ ।
अभ्यद्रवन्त सङ्क्रुद्धास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१०३.४९ ॥
तेव्हा महाभाग कृष्ण आणि अर्जुन कवचधारी असल्याचे पाहून आपले योद्धे संतापून त्यांच्यावर धावून गेले; ते दृश्य अद्भुत वाटले.