Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.104

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.104.1

तावकास्त्वभिसम्प्रेक्ष्य वृष्ण्यन्धकरूद्वहौ ।
सत्वरास्तौ जिघांसन्तस्तथैव विजयः परान् ॥ ७.१०४.१ ॥

आपके योद्धाओं ने वृष्णि और अन्धक कुल के उन दोनों प्रमुखों को देखकर, शत्रुओं को मारने की इच्छा से, वैसे ही विजय (अर्जुन) को भी देखकर, शीघ्रता से उन पर टूट पड़े।

7.104.2

सुवर्णचित्रैर्वैयाघ्रैः स्वनवद्भिर्महारथैः ।
दीपयन्तो दिशः सर्वा ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ ७.१०४.२ ॥

सोने के चित्रों से सजे, बाघ-चर्म से आच्छादित, गर्जन करते महारथियों से वे सभी दिशाएँ ऐसे प्रकाशित हो रही थीं मानो जलती हुई अग्नियाँ हों।

7.104.3

रुक्मपुङ्खैश्च दुष्प्रेक्ष्यैः कार्मुकैः पृथिवीपते ।
कूजद्भिरतुलान्नादन्रोषितैरुरगैरिव ॥ ७.१०४.३ ॥

हे पृथ्वीपति! सोने की नोक वाले, देखने में भयंकर धनुषों से, क्रोधित सर्पों की भाँति अतुलनीय ध्वनि करते हुए (वे योद्धा शोभित हो रहे थे)।

7.104.4

भूरिश्रवाः शलः कर्णो वृषसेनो जयद्रथः ।
कृपश्च मद्रराजश्च द्रोणिश्च रथिनां वरः ॥ ७.१०४.४ ॥

भूरिश्रवा, शल, कर्ण, वृषसेन, जयद्रथ, कृप, मद्रराज और द्रोण-पुत्र, जो रथियों में श्रेष्ठ थे।

7.104.5

ते पिबन्त इवाकाशमश्वैरष्टौ महारथाः ।
व्यराजयन्दश दिशो वैयार्घ्रैर्हेमचन्द्रकैः ॥ ७.१०४.५ ॥

वे आठ महारथी, मानो आकाश को पी रहे हों, अपने घोड़ों के साथ, बाघ-चर्म और सोने के चंद्राकार आभूषणों से दसों दिशाओं को प्रकाशित कर रहे थे।

7.104.6

ते दंशिताः सुसंरब्धा रथैर्मेघौघनिःस्वनैः ।
समावृण्वन्दश दिशः पार्थस्य निशितैः शरैः ॥ ७.१०४.६ ॥

वे कवचधारी, अत्यन्त क्रोधित होकर, मेघों की घटा जैसी गर्जना करते रथों से, पार्थ (अर्जुन) के तीखे बाणों से दसों दिशाओं को ढक रहे थे।

7.104.7

कौलूतका हयाश्चित्रा वहन्तस्तान्महारथान् ।
व्यशोभन्त तदा शीघ्रा दीपयन्तो दिशो दश ॥ ७.१०४.७ ॥

कुलूत देश के चित्रविचित्र घोड़े उन महारथियों को ढोते हुए उस समय तेज़ दौड़ते हुए दसों दिशाओं को प्रकाशित करते हुए शोभायमान हो रहे थे।

7.104.8

आजानेयैर्महावेगैर्नानादेशसमुत्थितैः ।
पार्वतीयैर्नदीजैश्च सैन्धवैश्च हयोत्तमैः ॥ ७.१०४.८ ॥

उत्तम जाति के, अत्यंत वेगवान, विभिन्न देशों में उत्पन्न, पर्वतीय, नदी-तटीय और सैन्धव श्रेष्ठ घोड़ों से।

7.104.9

कुरुयोधवरा राजंस्तव पुत्रं परीप्सवः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं सर्वतः समुपाद्रवन् ॥ ७.१०४.९ ॥

हे राजन्! कुरुवंशी श्रेष्ठ योद्धा आपके पुत्र की रक्षा की इच्छा से शीघ्र ही चारों ओर से अर्जुन के रथ पर टूट पड़े।

7.104.10

ते प्रगृह्य महाशङ्खान्दध्मुः पुरुषसत्तमाः ।
पूरयन्तो दिवं राजन्पृथिवीं च ससागराम् ॥ ७.१०४.१० ॥

उन पुरुषश्रेष्ठों ने विशाल शंख उठाकर बजाए, हे राजन्! वे आकाश और समुद्रों सहित पृथ्वी को भर रहे थे।

7.104.11

तथैव दध्मतुः शङ्खौ वासुदेवधनञ्जयौ ।
प्रवरौ सर्वदेवानां सर्वशङ्खवरौ भुवि ॥ ७.१०४.११ ॥

उसी प्रकार वासुदेव और धनंजय ने भी शंख बजाए—पृथ्वी पर सभी शंखों में श्रेष्ठ, सब देवताओं में प्रवर (शंख)।

7.104.12

देवदत्तं च कौन्तेयः पाञ्चजन्यं च केशवः ।
शब्दस्तु देवदत्तस्य धनञ्जयसमीरितः ॥ ७.१०४.१२ ॥

कौन्तेय ने देवदत्त और केशव ने पाञ्चजन्य बजाया; देवदत्त का शब्द धनंजय द्वारा निकाला गया।

7.104.13

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्चैव समावृणोत् ।
तथैव पाञ्चजन्योऽपि वासुदेवसमीरितः ॥ ७.१०४.१३ ॥

पृथ्वी और अंतरिक्ष तथा दिशाओं को भी उसने चारों ओर से भर दिया; वैसे ही वासुदेव द्वारा बजाया गया पाञ्चजन्य शंख भी।

7.104.14

सर्वशब्दानतिक्रम्य पूरयामास रोदसी ।
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे नादसङ्कुले ॥ ७.१०४.१४ ॥

सभी शब्दों को लाँघकर उसने द्युलोक और पृथ्वी को भर दिया; उस भयानक, कोलाहल से भरे होते हुए।

7.104.15

भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने ।
प्रवादितासु भेरीषु झर्झरेष्वानकेषु च ॥ ७.१०४.१५ ॥

डरपोकों में भय उत्पन्न करने वाले और शूरों का हर्ष बढ़ाने वाले, जब भेरियाँ, झर्झर और आनक बजाए गए।

7.104.16

मृदङ्गेष्वपि राजेन्द्र वाद्यमानेष्वेनकशः ।
महारथसमाख्याता दुर्योधनहितैषिणः ॥ ७.१०४.१६ ॥

हे राजेन्द्र! मृदंगों के भी एक-एक करके बजाए जाने पर, दुर्योधन के हित चाहने वाले प्रसिद्ध महारथी।

7.104.17

अमृष्यमाणास्तं शब्दं क्रुद्धाः परमधन्विनः ।
कर्णादयो महेष्वासास्त्वत्सैन्यपरिरक्षिणः ॥ ७.१०४.१७ ॥

उस शब्द को सहन न करते हुए, क्रुद्ध परम धनुर्धर, कर्ण आदि महाधनुर्धर, जो आपकी सेना की रक्षा करने वाले थे।

7.104.18

अमर्षिता महाशङ्खान्दध्मुर्वीरा महारथाः ।
कृते प्रतिकरिष्यन्तः केशवस्यार्जुनस्य च ॥ ७.१०४.१८ ॥

अमर्ष से भरे वीर महारथियों ने बड़े शंख बजाए, केशव और अर्जुन के किए गए कार्य का प्रत्युत्तर देने के लिए।

7.104.19

बभूव तव तत्सैन्यं शङ्खशब्दे समीरिते ।
उद्विग्नरथनागाश्वमस्वस्थमिव चाभिभों ॥ ७.१०४.१९ ॥

शङ्खों की ध्वनि उठने पर आपकी वह सेना रथों, हाथियों, घोड़ों और मनुष्यों सहित उद्विग्न हो गई, मानो अभिभूत हो गई हो।

7.104.20

तत्प्रहृष्टजनाबाधं भेरीशङ्खनिनादितम् ।
बभूव भृशमुद्विग्नं निर्घातैरिव संवृतम् ॥ ७.१०४.२० ॥

वह सेना, जहाँ प्रसन्न जनों का कोलाहल था और भेरी व शङ्खों का निनाद हो रहा था, अत्यन्त उद्विग्न हो गई, मानो वज्रपात से घिर गई हो।

7.104.21

स शब्दः सुमहान्राजन्दिशः सर्वा व्यनादयत् ।
त्रासयामास तत्सैन्यं युगान्त इव सम्भृतः ॥ ७.१०४.२१ ॥

हे राजन्, वह महान शब्द सभी दिशाओं में गूँज उठा और उस सेना को ऐसे भयभीत कर दिया, मानो युगान्त का समय उमड़ आया हो।

7.104.22

ततो दुर्योधनोऽष्टौ च राजानस्ते महारथाः ।
जयद्रथस्य रक्षार्थं पाण्डवं पर्यवारयन् ॥ ७.१०४.२२ ॥

तब दुर्योधन और आपके आठ राजा, महारथी, जयद्रथ की रक्षा के लिए पाण्डुपुत्र को घेर कर खड़े हो गए।

7.104.23

ततो द्रौणिस्त्रिसप्तत्या वासुदेवमताडयत् ।
अर्जुनं च त्रिभिर्भल्लैर्ध्वजमश्वांश्च पञ्चभिः ॥ ७.१०४.२३ ॥

तब द्रोण-पुत्र ने तिहत्तर बाणों से वासुदेव को घायल किया, और अर्जुन को तीन भल्लों से, तथा उनकी ध्वजा और घोड़ों को पाँच से।

7.104.24

तमर्जुनः पृषत्कानां शतैः षङ्भिरताडयत् ।
अत्यर्थमिव सङ्क्रुद्धः प्रतिविद्धे जनार्दने ॥ ७.१०४.२४ ॥

जनार्दन के घायल होने पर अर्जुन अत्यन्त क्रुद्ध हो उठे और उसे छः सौ बाणों से मारा।

7.104.25

कर्णं च दशभिर्विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिस्तथा ।
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टौ चिच्छेद वीर्यवान् ॥ ७.१०४.२५ ॥

अर्जुन ने कर्ण को दस और वृषसेन को तीन बाणों से बींधकर, शल्य का बाण सहित धनुष उसकी मूठ पर ही पराक्रमी होकर काट डाला।

7.104.26

गृहीत्वा धनुरन्यत्तु शल्यो विव्याध पाण्डवम् ।
भूरिश्रवास्त्रिभिर्बाणैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ७.१०४.२६ ॥

शल्य ने दूसरा धनुष लेकर पाण्डुपुत्र को बींधा, और भूरिश्रवा ने सोने के पंखों वाले, शिला पर तेज़ किए गए तीन बाणों से।

7.104.27

कर्णो द्वात्रिंशता चैव वृषसेनश्च सप्तभिः ।
जयद्रथस्त्रिसप्तत्या कृपश्च दशभिः शरैः।
मद्राजश्च दशभिर्विव्यधुः फल्गुनं रणे ॥ ७.१०४.२७ ॥

कर्ण ने बत्तीस से, वृषसेन ने सात से, जयद्रथ ने तिहत्तर से, कृप ने दस बाणों से, और मद्रराज ने दस से युद्ध में फाल्गुन को बींधा।

7.104.28

ततः शराणां षष्ट्या तु द्रौणिः पार्थमवाकिरत् ।
वासुदेवं च विंशत्या पुनः पार्थं च पञ्चभिः ॥ ७.१०४.२८ ॥

फिर द्रौणि ने साठ बाणों से पार्थ को ढक दिया, बीस से वासुदेव को, और फिर पाँच से पार्थ को भी।

7.104.29

प्रहसंस्तु नरव्याघ्रः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
प्रत्यविध्यत्स तान्सर्वान्दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥ ७.१०४.२९ ॥

हँसते हुए, नरव्याघ्र, श्वेत अश्वों वाले और कृष्ण को सारथी बनाए अर्जुन ने उन सबको प्रत्युत्तर में बींध दिया, अपने हाथों की फुर्ती दिखाते हुए।

7.104.30

कर्णं द्वादशभिर्विद्व्वा वृषसेनं त्रिभिः शरैः ।
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे व्यकृन्तत ॥ ७.१०४.३० ॥

कर्ण को बारह से और वृषसेन को तीन बाणों से बींधकर उसने शल्य का बाण सहित धनुष मूठ के स्थान पर ही काट डाला।

7.104.31

सौमदत्तिं त्रिभिर्विद्व्वा शल्यं च दशभिः शरैः ।
शितैरग्निशिखाकारैर्द्रौणिं विव्याध चाष्टभिः ॥ ७.१०४.३१ ॥

उसने सौमदत्ति को तीन बाणों से बींधा, शल्य को दस बाणों से, और द्रोण-पुत्र को आठ तीखे, अग्निशिखा के समान बाणों से बींध दिया।

7.104.32

गौतमं पञ्चविंशत्या सैन्धवं च शतेन ह ।
पुनर्द्रौणिं च सप्तत्या शराणां सोऽभ्यताडयत् ॥ ७.१०४.३२ ॥

उसने गौतम को पच्चीस बाणों से, सैन्धव को सौ बाणों से, और फिर द्रोण-पुत्र को सत्तर बाणों से प्रहार किया।

7.104.33

भूरिश्रवास्तु सङ्क्रुद्धः प्रतोदं चिच्छिदे हरेः ।
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या बाणानामाजघान ह ॥ ७.१०४.३३ ॥

परन्तु भूरिश्रवा अत्यंत क्रुद्ध होकर हरि (कृष्ण) का अंकुश काट डाला, और अर्जुन को इक्कीस बाणों से प्रहार किया।

7.104.34

ततः शरशतैस्तीक्ष्णैस्तानरीन्श्वेतवाहनः ।
प्रत्यषेधद्द्रुतं क्रुद्धो महावातो घनानिव ॥ ७.१०४.३४ ॥

तब श्वेत-वाहन (अर्जुन) ने क्रुद्ध होकर उन शत्रुओं को तीखे सैकड़ों बाणों से तुरंत रोक दिया, जैसे महावात बादलों को हटा देता है।