महाभारत · अध्याय 7.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.105.1
ध्वजान्बहुविधाकारान्भ्राजमानानतिश्रिया ।
पार्थानां मामकानां च तान्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१०५.१ ॥
हे संजया, पांडवांचे आणि माझ्या पक्षाचे, अनेक प्रकारच्या आकारांचे आणि अतिशय शोभेने चमकणारे ते ध्वज मला सांग.
7.105.2
ध्वजान्बहुविधाकाराञ्शृणु तेषां महात्मनाम् ।
रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्च निबोध मे ॥ ७.१०५.२ ॥
त्या महात्म्यांचे अनेक प्रकारच्या आकारांचे ध्वज ऐक; रूप, रंग आणि नावाने माझ्याकडून समज.
7.105.3
तेषां तु रथमुख्यानां रथेषु विविधा ध्वजाः ।
प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावकाः ॥ ७.१०५.३ ॥
त्या श्रेष्ठ रथींच्या रथांवर विविध ध्वज दिसू लागले, हे राजेंद्रा, प्रज्वलित अग्नींसारखे.
7.105.4
काञ्चनाः काञ्चनापीडाः काञ्चनस्रगलङ्कृताः ।
काञ्चनानीव शृङ्गाणि काञ्चनस्य महागिरेः ॥ ७.१०५.४ ॥
सोन्याचे, सोन्याच्या अलंकारांनी युक्त, सोन्याच्या माळांनी सजलेले — सोन्याच्या महापर्वताच्या शिखरांसारखे.
7.105.5
अनेकवर्णा विविधा ध्वजाः परमशोभनाः ।
ते ध्वजाः संवृतास्तेषां पताकाभिः समन्ततः।
नानावर्णविराणाभिः शुशुभुः सर्वतो वृताः ॥ ७.१०५.५ ॥
अनेक रंगांचे, विविध, अत्यंत सुंदर ते ध्वज; त्यांच्या नानारंगी पताकांनी सर्वत्र वेढलेले असे सर्व बाजूंनी शोभू लागले.
7.105.6
पताकाश्च ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिताः ।
नृत्यमाना व्यदृश्यन्त रङ्गमध्ये विलासिकाः ॥ ७.१०५.६ ॥
नंतर ते पताका वाऱ्याने हलवल्या जाऊन रणभूमीच्या मध्यभागी विलासी नर्तिकांसारख्या नाचताना दिसल्या.
7.105.7
इन्द्रायुधसवर्णाभाः पताका भरतर्षभ ।
दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान् ॥ ७.१०५.७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, इंद्रधनुष्यासारख्या रंगाच्या पताका फडकत रथींच्या महारथ्यांची शोभा वाढवत होत्या.
7.105.8
सिंहलाङ्गूल उग्रास्यो ध्वजो वानरलक्षणः ।
धनञ्जयस्य सङ्ग्रामे प्रत्यदृश्यत भारत ॥ ७.१०५.८ ॥
हे भारता, युद्धात धनंजयाचा ध्वज सिंहाची शेपटी, उग्र मुख आणि वानर चिन्ह असलेला दिसला.
7.105.9
स वानरध्वजो राजन्पताकाभिरलङ्कृतः ।
त्रासयामास तत्सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्वनः ॥ ७.१०५.९ ॥
हे राजा, पताकांनी सुशोभित त्या वानरध्वजाने, गांडीवधारीच्या ध्वजाने, त्या सैन्याला भयभीत केले.
7.105.10
तथैव सिंहलाङ्गूलं द्रोणपुत्रस्य भारत ।
ध्वजाघ्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम् ॥ ७.१०५.१० ॥
हे भारता, तसेच द्रोणपुत्राच्या सिंहपुच्छ ध्वजाचे टोक बालसूर्यासारख्या तेजाने आम्ही पाहिले.
7.105.11
काञ्चनं पवनोद्धूतं शक्रध्वजसमप्रभम् ।
नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेर्लक्ष्म समुच्छ्रितम् ॥ ७.१०५.११ ॥
सुवर्णमय, वाऱ्याने हलणारा, इंद्रध्वजासारख्या तेजाचा, कौरवेंद्रांचा आनंद असा द्रोणपुत्राचा चिन्हध्वज उंच उभारलेला होता.
7.105.12
हस्तिकक्ष्या पुनर्हैमी बभूवाधिरथेर्ध्वजः ।
आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव ॥ ७.१०५.१२ ॥
हे महाराजा, अधिरथपुत्राचा सुवर्णमय हत्तीबंधाचा ध्वज युद्धात आकाश भरून टाकल्यासारखा पुन्हा दिसला.
7.105.13
पताकी काञ्चनः स्रग्वी ध्वजः कर्णस्य संयुगे ।
नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरितः ॥ ७.१०५.१३ ॥
पताकांनी युक्त, सोनेरी, माळांनी सजलेला कर्णाचा ध्वज युद्धात रथाच्या बैठकीवर जणू नाचत होता, वाऱ्याने हलवलेला।
7.105.14
आचार्यस्य तु पाण्डूनां ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
गोवृषो गौतमस्यासीत्कृपस्य सुपरिष्कृतः ॥ ७.१०५.१४ ॥
पांडवांचे आचार्य, तपस्वी ब्राह्मण (द्रोण) यांचा आणि गौतम कृपाचा सुशोभित वृषभचिन्हांकित ध्वज होता.
7.105.15
स तेन भ्राजते राजन्गोवृषेण महारथः ।
त्रिपुरघ्नरथो यद्वद्गोवृषेण विराजता ॥ ७.१०५.१५ ॥
हे राजा, तो महारथी त्या वृषभचिन्हाने शोभला; जसा त्रिपुरांचा नाश करणाऱ्याचा रथ तेजस्वी वृषभाने विराजतो.
7.105.16
मयूरो वृषसेनस्य काञ्चनो मणिरत्नवान् ।
व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्सेनाग्रमुपशोभयन् ॥ ७.१०५.१६ ॥
वृषसेनाचा सोनेरी, मणिरत्नांनी युक्त मयूरध्वज जणू बोलण्यास सज्ज होऊन सेनेच्या अग्राची शोभा वाढवत उभा होता.
7.105.17
तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मनः ।
यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता ॥ ७.१०५.१७ ॥
हे राजेंद्रा, त्या मयूराने त्या महात्म्याचा रथ शोभतो; जसा तेजस्वी मयूराने स्कंदाचा रथ विराजतो.
7.105.18
मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेऽग्निशिखामिव ।
सौवर्णीं प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम् ॥ ७.१०५.१८ ॥
मद्रराज शल्याच्या ध्वजाग्रावर अग्निज्वालेसारखे सोनेरी, अनुपम सुंदर नांगराचे चिन्ह आम्ही पाहिले.
7.105.19
सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिष ।
सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता ॥ ७.१०५.१९ ॥
हे मान्यवरा, ती (सुवर्ण सीता, नांगरट्याची खूण) त्याच्या रथावर आरूढ होऊन झळकत आहे; सर्व बियाण्यांतून उगवलेल्या, शोभेने वेढलेल्या सीतेसारखी.
7.105.20
वराहः सिन्धुराजस्य राजतोऽभिविराजते ।
ध्वजाग्रे लोहिताङ्गाभो हेमजालपरिष्कृतः ॥ ७.१०५.२० ॥
सिंधुराजाचा रौप्य वराह ध्वजेच्या टोकावर चमकतो; लाल अवयवांच्या तेजाने, सुवर्णजाळ्याने सजवलेला.
7.105.21
शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथः ।
यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा स्म शोभते ॥ ७.१०५.२१ ॥
त्या रौप्य ध्वजेने जयद्रथ शोभला; देवासुर युद्धात पूर्वी पूषा जसा शोभला होता.
7.105.22
सौमदत्तेः पुनर्यूपो यज्ञशीलस्य धीमतः ।
ध्वजः सूर्य इवाभाति सोमश्चात्र प्रदृश्यते ॥ ७.१०५.२२ ॥
सोमदत्ताच्या पुत्राचा (भूरिश्रवसाचा) यूप-ध्वज, यज्ञप्रिय बुद्धिमानाचा, सूर्यासारखा झळकतो; येथे सोमही दिसतो.
7.105.23
स यूपः काञ्चनो राजन्सौमदत्तेर्विराजते ।
राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूपः समुच्छ्रितः ॥ ७.१०५.२३ ॥
हे राजा, सोमदत्तपुत्राचा तो सुवर्ण यूप झळकतो; श्रेष्ठ यज्ञ राजसूयात उभारलेल्या यूपासारखा.
7.105.24
शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान् ।
केतुः काञ्चनचित्राङ्गैर्मयूरैरुपशोभितः ॥ ७.१०५.२४ ॥
आणि हे महाराजा, शल्याचा मोठा रौप्य गज-ध्वज सुवर्ण चित्रित अवयवांच्या मोरांनी शोभतो.
7.105.25
स केतुः शोभयामास सैन्यं ते भरतर्षभ ।
यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा ॥ ७.१०५.२५ ॥
तो ध्वज, हे भरतश्रेष्ठा, तुमच्या सैन्याला शोभवीत होता; जसा श्वेत महागज देवराजाच्या सेनेला शोभवतो.
7.105.26
नागो मणिमयो राज्ञो ध्वजः कनकसंवृतः ।
किङ्किणीशतसंहादो भ्राजंश्चित्रो रथोत्तमे ॥ ७.१०५.२६ ॥
राजाचा मणिमय नागध्वज, सोन्याने मढलेला, शेकडो घंटांच्या नादाने, उत्तम रथावर झळकत होता.
7.105.27
व्यभ्राजत भृशं राजन्पुत्रस्तव विशाम्पते ।
ध्वजेन महता सङ्ख्ये कुरूणामृषभस्तदा ॥ ७.१०५.२७ ॥
हे राजा, हे प्रजापती, तेव्हा तुमचा पुत्र, कुरूंमधील वृषभ, रणात त्या महाध्वजासह अत्यंत झळकला.
7.105.28
नवैते तव वाहिन्यामुच्छ्रिताः परमध्वजाः ।
व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसन्निभाः ॥ ७.१०५.२८ ॥
तुमच्या सैन्यात उंच फडकणारे हे नऊ परम ध्वज, युगान्तीच्या सूर्यांसारखे, सैन्याला प्रकाशित करीत होते.
7.105.29
दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपिः ।
अदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव शम्भुना ॥ ७.१०५.२९ ॥
अर्जुनाचा दहावा ध्वज केवळ एक महाकपी होता; त्यामुळे अर्जुन शंभूने प्रकाशलेल्या हिमवानासारखा झळकला.
7.105.30
ततश्चित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथाः ।
कार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परन्तपाः ॥ ७.१०५.३० ॥
तेव्हा शत्रूंना तापविणारे महारथी अर्जुनासाठी तात्काळ तेजस्वी, शुभ्र, अति विशाल धनुष्ये घेऊ लागले.
7.105.31
तथैव धनुरायच्छत्पार्थः शत्रुविनाशनः ।
गाण्डीवं दिव्यकर्मा तद्राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ७.१०५.३१ ॥
त्याचप्रमाणे शत्रुसंहारक पार्थाने धनुष्य ओढले. हे राजन, तुमच्या दुर्मंत्रामुळे दिव्यकर्मा गाण्डीव त्याने ओढले.
7.105.32
तवापराधाद्राजानो निहता बहुशो युधि ।
नानादिग्भ्यः समाहूताः सहयाः सरथद्विपाः ॥ ७.१०५.३२ ॥
तुमच्या अपराधामुळे अनेक राजे युद्धात मारले गेले. विविध दिशांहून घोडे, रथ, हत्तींसह बोलावलेले ते (आले होते).
7.105.33
तेषामासीद्व्यातिक्षेपो गजर्तामितरेतरम् ।
दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च ॥ ७.१०५.३३ ॥
त्यांच्यामध्ये परस्पर संघर्ष झाला — हत्ती आणि रथी एकमेकांवर चालून गेले; दुर्योधनप्रमुख आणि पांडवांचा श्रेष्ठ यांच्यातही.
7.105.34
तत्राद्भुतं परं चक्रे कौन्तेयः कृष्णसारथिः ।
यदेको बहुभिः सार्घं समागच्छदभीतवत् ॥ ७.१०५.३४ ॥
तेथे कृष्ण सारथी असलेल्या कुंतीपुत्राने अत्यंत अद्भुत कर्म केले — एकटा, निर्भयासारखा अनेकांशी भिडला.
7.105.35
अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ।
जिगीषुस्तान्नरव्याघ्रो जिघांसुश्च जयद्रथम् ॥ ७.१०५.३५ ॥
महाबाहू नरव्याघ्र (अर्जुन) गाण्डीव धनुष्य फिरवत शोभला — त्यांना जिंकण्याच्या इच्छेने आणि जयद्रथाला मारण्याच्या इच्छेने.
7.105.36
तत्रार्जुनो नरव्याघ्रः शरैर्मुक्तैः सहस्रशः ।
अदृश्यांस्तावकान्योधान्प्रचक्रे शत्रुतापनः ॥ ७.१०५.३६ ॥
तेथे नरव्याघ्र अर्जुन, शत्रूंना तापवणारा, हजारो बाण सोडून तुमच्या योद्ध्यांना दिसेनासे करत होता.
7.105.37
ततस्तेऽपि नरव्याघ्राः पार्थं सर्वे महारथाः ।
अदृश्यं समरे चक्रुः सायकौघैः समन्ततः ॥ ७.१०५.३७ ॥
तेव्हा ते सर्व नरव्याघ्र महारथीही युद्धात पार्थाला (अर्जुनाला) चोहोबाजूंनी बाणांच्या लोंढ्यांनी अदृश्य करून टाकले.
7.105.38
संवृते नरसिंहैस्तु कूरूणामृषभेऽर्जुने ।
महानासीत्समुद्भूतस्तस्य सैन्यस्य निःस्वनः ॥ ७.१०५.३८ ॥
कुरूंमध्ये वृषभ असलेला अर्जुन नरसिंहांनी वेढला गेला, तेव्हा त्या सैन्यात मोठा कोलाहल उसळला.