মহাভারত · অধ্যায় 7.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.109.1
किरन्तं शरवर्षाणि रोषाद्दोणं महाहवे ।
वित्रासयन्तं तां सेनां कौन्तेयानां महीपते ॥ ७.१०९.१ ॥
হে মহীপতি, মহাযুদ্ধে ক্রোধে বাণবর্ষণ করে কৌন্তেয়দের সেই সেনাদলকে ভীত করে তুলছিলেন দ্রোণ।
7.109.2
दृष्ट्वा ततो महेष्वासो निघ्नन्तं च रथान्भृशम् ।
घटोत्कचो महाबाहू रणायाभिजगाम ह ॥ ७.१०९.२ ॥
মহাধনুর্ধর মহাবাহু ঘটোৎকচ রথগুলিকে প্রচণ্ডভাবে বিনষ্ট করতে থাকা দ্রোণকে দেখে যুদ্ধের জন্য অগ্রসর হলেন।
7.109.3
पिशाचवदनैर्युक्तं रथं काञ्चनभूषितम् ।
समास्थाय महाराज नानाप्रहरणैर्युतः ॥ ७.१०९.३ ॥
হে মহারাজ, পিশাচমুখ অশ্বযুক্ত, সোনায় সজ্জিত রথে আরোহণ করে তিনি নানা অস্ত্রে সুসজ্জিত হলেন।
7.109.4
दंशितस्तपनीयेन कवचेन सुवर्चसा ।
भूषणैराचिताङ्गश्च नदन्निव च तोयदः ॥ ७.१०९.४ ॥
সোনালি, দীপ্তিময় বর্মে সজ্জিত, অলংকারে ভূষিত দেহে তিনি গর্জনরত মেঘের মতো ছিলেন।
7.109.5
हैडिम्बेयः सुसङ्क्रुद्धो द्रोणमभ्यद्रवद्बली ।
तमभ्यधावदायान्तं क्रद्धरूपलम्बुसः ॥ ७.१०९.५ ॥
হিড়িম্বার পুত্র অত্যন্ত ক্রুদ্ধ হয়ে বলশালী ঘটোৎকচ দ্রোণের দিকে ধাবিত হলেন। আসতে থাকা তাঁর দিকে ক্রোধরূপী লম্বুস ছুটে গেল।
7.109.6
ऋक्षचर्मपरिक्षिप्तं रथमास्थाय दंशितः ।
रक्तोष्ठः सधनुष्पाणिः प्रांशुः कल्प इव स्थितः ॥ ७.१०९.६ ॥
ভাল্লুকের চামড়ায় আবৃত রথে আরোহণ করে, বর্মে সজ্জিত, রক্তিম ওষ্ঠে, হাতে ধনু নিয়ে, উঁচু হয়ে যেন প্রলয়কালের মতো তিনি দাঁড়িয়ে রইলেন।
7.109.7
क्षिपञ्छतघ्नीर्विपुला मुसलोपमतोमरान् ।
मुसण्ठीर्बहुलाश्चैव त्रिशूलानपि पट्टसान् ॥ ७.१०९.७ ॥
বিশাল শতঘ্নী, মুষলের মতো তোমর, বহু মুসণ্ঠী, ত্রিশূল ও পট্টস নিক্ষেপ করতে করতে।
7.109.8
कर्पराञ्छतधारांश्च पिनाकान्विविधांस्तथा ।
चक्राणि च क्षुरप्राणि क्षेपणीश्च कटङ्कटान् ॥ ७.१०९.८ ॥
কর্পর, শতধার, বিবিধ পিনাক, চক্র, ক্ষুরপ্র, ক্ষেপণী ও কটঙ্কট নিক্ষেপ করে।
7.109.9
नारायान्विविधानस्यन्सकङ्कोलूकवायसान् ।
चिक्षेप धनुरादाय निनदन्भैरवान्रवान् ॥ ७.१०९.९ ॥
নারাচ ও বিবিধ বাণ নিক্ষেপ করতে করতে, কঙ্ক, পেঁচা ও কাকের আকৃতির বাণ সহ, ভয়ংকর গর্জন করে ধনু তুলে নিক্ষেপ করল।
7.109.10
तं रौद्रं क्रूरमायान्तं दृष्ट्वा कालमिवागतम् ।
प्राद्रवद्भयसंविग्ना राजन्पाण्डववाहिनी ॥ ७.१०९.१० ॥
সেই ভয়ংকর, নিষ্ঠুরকে কালের মতো আসতে দেখে, হে রাজন্, ভয়ে বিহ্বল পাণ্ডবসেনা পালিয়ে গেল।
7.109.11
सात्यकिस्तु रथव्याघ्रो दृष्ट्वा तं राक्षसं युधि ।
अभ्ययादमरप्रख्यो भ्रामयित्वा महद्धनुः ॥ ७.१०९.११ ॥
কিন্তু রথবীরদের মধ্যে ব্যাঘ্রসদৃশ সাত্যকি যুদ্ধে সেই রাক্ষসকে দেখে, দেবতুল্য হয়ে, মহাধনু ঘুরিয়ে তার দিকে এগিয়ে গেলেন।
7.109.12
अभ्यद्रवच्च तद्रक्षस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्दरं सोऽस्त्रवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१०९.१२ ॥
তিনি সেই রাক্ষসের দিকে ছুটে গিয়ে বললেন, 'দাঁড়াও, দাঁড়াও!' এবং রাক্ষসরাজ অলম্বুষকে অস্ত্রবর্ষণে ঢেকে ফেললেন।
7.109.13
ततः पाण्डवसैन्यानि विद्रुतान्यथ भारत ।
निरीक्ष्याभ्यद्रवत्तूर्णं त्वरमाणो घटोत्कचः ॥ ७.१०९.१३ ॥
তখন হে ভারত, পাণ্ডবসেনারা ছত্রভঙ্গ হয়ে পালাল। তা দেখে ঘটোৎকচ দ্রুত তাদের দিকে ছুটে গেল।
7.109.14
चिक्षेप च गदाशक्तीस्तोमरानथ पट्टसान् ।
हेमचित्रत्सरूनुग्रान्खङ्गानाकाशसप्रभान् ॥ ७.१०९.१४ ॥
সে গদা, শক্তি, তোমর ও পট্টস নিক্ষেপ করল; সোনায় সাজানো ভয়ংকর বর্শা এবং আকাশের মতো দীপ্ত খড়্গও ছুঁড়ল।
7.109.15
अन्योन्यमरादालोक्य राक्षसौ तौ महाबलौ ।
भैरवं नदतुर्नादान्सतोयाविव तोयदौ ॥ ७.१०९.१५ ॥
দূর থেকে পরস্পরকে দেখে, সেই দুই মহাবলী রাক্ষস ভয়ংকর গর্জন করল, জলভরা দুই মেঘের মতো।
7.109.16
ततः प्रववृते युद्धं घोरं राक्षससिंहयोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोर्मृधे ॥ ७.१०९.१६ ॥
তখন সেই দুই রাক্ষস-সিংহের মধ্যে ভয়ংকর যুদ্ধ শুরু হল; পূর্বে রণে রাম ও রাবণের মধ্যে যেমন হয়েছিল, ঠিক তেমনই।
7.109.17
स शक्तीश्च पिनाकांश्च वज्रान्खङ्गान्परश्वथान् ।
अन्योन्यमभिसङ्क्रुद्धौ तदा व्यसृजतामुभौ ॥ ७.१०९.१७ ॥
তখন ক্রুদ্ধ হয়ে তাঁরা উভয়ে একে অপরের দিকে শক্তি, পিনাক, বজ্র, খড়্গ ও পরশু নিক্ষেপ করতে লাগল।
7.109.18
आकृष्यमाणे धनुषि तयोर्बाहुबलेन च ।
यन्त्रेणेव तदा राजन्भृशं नादान्प्रचक्रतुः ॥ ७.१०९.१८ ॥
হে রাজন, তাঁদের বাহুবলে আকৃষ্ট ধনুক থেকে যন্ত্রের মতো অত্যন্ত ভয়ংকর শব্দ উঠতে লাগল।
7.109.19
अलम्बुसस्ततश्चक्रं कृतान्तज्वलनप्रभम् ।
घटोत्कचाय चिक्षेप यत्नमास्थाय वीर्यवान् ॥ ७.१०९.१९ ॥
তখন বীর অলম্বুষ যমের অগ্নির মতো দীপ্ত চক্রটি যত্নসহকারে ঘটোৎকচের দিকে নিক্ষেপ করল।
7.109.20
तद्भैमसेनिः सम्प्रेक्ष्य चक्रं वेगवदन्तरे ।
गदया ताडयामास तद्दीर्णं शतधाऽभवत् ॥ ७.१०९.२० ॥
ভীমসেনের পুত্র সেই বেগবান চক্রকে কাছে আসতে দেখে গদা দিয়ে আঘাত করলেন; তা শতধা বিদীর্ণ হল।
7.109.21
ततोऽग्निचूर्णैः सहसा चक्रघातविनिःसृतैः ।
दंशकैरिव सा सेना पतद्भिर्भृशसंकुला ॥ ७.१०९.२१ ॥
তারপর চক্রের আঘাতে নির্গত অগ্নিকণায় হঠাৎ সেই সেনা ভরে গেল; দংশকের মতো পতনশীল সেই কণায় সেনাদল অত্যন্ত আকুল হল।
7.109.22
ततः प्रतिहते चक्रे स वीरो रोषसंकुलः ।
प्राहिणोत्तरसा शूलं शक्तीर्दशशतं तदा॥। ॥ ७.१०९.२२ ॥
তখন চক্র প্রতিহত হলে সেই বীর ক্রোধে পূর্ণ হয়ে সেই মুহূর্তে শূল ও শত শত শক্তি নিক্ষেপ করল।
7.109.23
ज्वलन्तीश्च किरन्तीश्च ज्वालामालाः समन्ततः ।
युगान्तोल्कानिभास्तीक्ष्णा हेमदण्डा महास्वनाः ॥ ७.१०९.२३ ॥
জ্বলন্ত এবং চারদিকে অগ্নিশিখার মালা ছড়িয়ে, যুগান্তের উল্কার মতো তীক্ষ্ণ, সোনার দণ্ডযুক্ত, মহাশব্দকারী।
7.109.24
ताश्चापतन्तीः सम्प्रेक्ष्य राक्षसस्य घटोत्कचः ।
अर्धचन्द्रैः प्रचिच्छेद नाराचैः कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.१०९.२४ ॥
সেগুলিকে নিজের দিকে পতিত হতে দেখে রাক্ষস ঘটোৎকচ অর্ধচন্দ্র বাণ ও কঙ্কপক্ষ-পালক যুক্ত নারাচ দিয়ে সেগুলিকে ছিন্ন করলেন।
7.109.25
ततो रोषपरीताङ्गः प्रमुमोच स राक्षसः ।
शरवर्षं महाघोरं घटोत्कचरथं प्रति ॥ ७.१०९.२५ ॥
তখন ক্রোধে পরিপূর্ণ দেহে সেই রাক্ষস ঘটোৎকচের রথের দিকে অতি ভয়ংকর শরবর্ষণ করল।
7.109.26
तयोः प्रतिभयं युद्धमासीद्राक्षससिंहयोः ।
कुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोरिव ॥ ७.१०९.२६ ॥
সেই দুই রাক্ষসসিংহের যুদ্ধ পরস্পরের প্রতি ভয়ংকর হয়ে উঠল, যেমন ইন্দ্র ও শম্বর নানা মায়া প্রয়োগ করে যুদ্ধ করেছিলেন।
7.109.27
अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत् ॥ ७.१०९.२७ ॥
অলম্বুষ অত্যন্ত ক্রুদ্ধ হয়ে ঘটোৎকচকে আঘাত করল।
7.109.28
तयोर्युद्धं समभवद्रक्षोग्रामणिमुख्ययोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोः प्रभो ॥ ७.१०९.२८ ॥
হে প্রভু, সেই দুই রাক্ষসনেতার মধ্যে পূর্বে রাম ও রাবণের মধ্যে যেমন যুদ্ধ হয়েছিল, তেমনই যুদ্ধ হল।
7.109.29
घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे ।
अलम्बुसमथो विद्धा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.१०९.२९ ॥
কিন্তু ঘটোৎকচ বিশটি নারাচ বাণে অলম্বুষের বক্ষে বিদ্ধ করে সিংহের মতো বারবার গর্জন করল।
7.109.30
तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बिं युद्धदुर्मदम् ।
विद्व्वा विद्वृऽनदद्वृष्टः पूरयन्खं समन्ततः ॥ ७.१०९.३० ॥
হে রাজন, তেমনই অলম্বুষ যুদ্ধমত্ত হৈডিম্বকে (ঘটোৎকচকে) বিদ্ধ করে বর্ষণের মতো গর্জন করে চারদিকে আকাশ পূর্ণ করল।
7.109.31
तथा तौ भृशसङ्क्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम् ॥ ७.१०९.३१ ॥
এইভাবে অত্যন্ত ক্রুদ্ধ, মহাবল সেই দুই রাক্ষসেন্দ্র মায়ার দ্বারা পরস্পরের সঙ্গে সমানভাবে যুদ্ধ করল।
7.109.32
मायाशतसृजौ नित्यं मोहयन्तौ परस्परम् ।
मायायुद्धेषु कुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम् ॥ ७.१०९.३२ ॥
শত শত মায়া সৃষ্টিকারী, সর্বদা পরস্পরকে মোহিত করে, মায়াযুদ্ধে দক্ষ সেই দুজন মায়াযুদ্ধ করল।
7.109.33
यांयां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृप ।
तां तामलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान् ॥ ७.१०९.३३ ॥
হে রাজন্, যুদ্ধে ঘটোৎকচ যে যে মায়া দেখাত, অলম্বুষ সেই মায়ার দ্বারাই তাকে হত্যা করত।
7.109.34
तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाऽक्रुध्यन्त पाण्डवाः ॥ ७.१०९.३४ ॥
এভাবে যুদ্ধরত, মায়াযুদ্ধে বিশারদ রাক্ষসেন্দ্র অলম্বুষকে দেখে পাণ্ডবরা ক্রুদ্ধ হলেন।
7.109.35
त एनं भृशसंविग्नाः सर्वतः प्रवरा रथैः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्कुद्धा भीमसेनादयो नृप ॥ ७.१०९.३५ ॥
হে রাজন্, অত্যন্ত উদ্বিগ্ন, ক্রুদ্ধ শ্রেষ্ঠ ভীমসেন প্রমুখ বীরেরা রথে চড়ে চারদিক থেকে তার ওপর ঝাঁপিয়ে পড়লেন।
7.109.36
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष ।
सर्वतो व्यकिरन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥ ७.१०९.३६ ॥
হে মারিষ, তারা তাকে রথের সারি দিয়ে খাঁচার মতো ঘিরে ফেলে, মশাল দিয়ে হাতিকে ঘেরার মতো চারদিক থেকে বাণ বর্ষণ করল।
7.109.37
स तेषामस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमायया ।
तस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विपः ॥ ७.१०९.३७ ॥
তিনি তাঁদের অস্ত্রবেগ অস্ত্রমায়ায় প্রতিহত করে, বনদাহ থেকে মুক্ত হস্তীর মতো সেই রথসমূহ থেকে বেরিয়ে এলেন।
7.109.38
स विष्फार्य अनुर्धोरमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।
मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिः ॥ ७.१०९.३८ ॥
তিনি ইন্দ্রের বজ্রধ্বনির মতো ঝংকৃত ধনুক টেনে মারুতিকে (ভীমকে) পঁচিশটি বাণে এবং ভীমসেনের পুত্রকে পাঁচটি বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.109.39
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्धा सहदेवं च सप्तभिः ।
नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रोपदेयांश्च मारिष।
पञ्चभिःपञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह ॥ ७.१०९.३९ ॥
তিনি যুধিষ্ঠিরকে তিনটি, সহদেবকে সাতটি, নকুলকে তিয়াত্তরটি বাণে বিদ্ধ করলেন; হে মারিষ, দ্রৌপদীর পুত্রদের প্রত্যেককে পাঁচটি করে বাণে বিদ্ধ করে তিনি ভীষণ গর্জন করলেন।
7.109.40
तं भीमसेनो नवभिः सहदेवस्तु पञ्चभिः ।
युधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत।
नकुलस्तु चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.१०९.४० ॥
ভীমসেন সেই রাক্ষসকে নয়টি বাণে, সহদেব পাঁচটি বাণে, আর যুধিষ্ঠির একশো বাণেই বিদ্ধ করলেন। নকুল চৌষট্টিটি বাণে, আর দ্রৌপদীর পুত্রেরা প্রত্যেকে তিনটি করে বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.109.41
हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः ॥ ७.१०९.४१ ॥
হিডিম্বার পুত্র (ঘটোৎকচ) যুদ্ধে সেই রাক্ষসকে পঞ্চাশটি বাণে বিদ্ধ করে আবার সত্তরটি বাণে বিদ্ধ করলেন, আর সেই মহাবল গর্জন করলেন।
7.109.42
तस्य नादेन महता कम्पितेयं वसुन्धरा ।
सपर्वतवना राजन्सपादपजलाशया ॥ ७.१०९.४२ ॥
তাঁর সেই মহা গর্জনে এই পৃথিবী কেঁপে উঠল, হে রাজন্ — পর্বত, বন, বৃক্ষ ও জলাশয়সহ।
7.109.43
सोऽतिविद्धो महेष्वासैः सर्वतस्तैर्महारथैः ।
प्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ ७.१०९.४३ ॥
মহান ধনুর্ধর ও মহারথীদের দ্বারা চারদিক থেকে গভীরভাবে বিদ্ধ হয়ে সে তাদের সকলকে পাঁচ পাঁচটি বাণে প্রতিআঘাত করল।
7.109.44
तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसः ।
हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः ॥ ७.१०९.४४ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, যুদ্ধে ক্রুদ্ধ সেই রাক্ষসের বিরুদ্ধে, নিজেও ক্রুদ্ধ হিডিম্বপুত্র রাক্ষস তাকে সাতটি বাণে বিদ্ধ করল।
7.109.45
सोऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलः ।
व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान् ॥ ७.१०९.४५ ॥
বলবান রাক্ষসের দ্বারা অত্যন্ত বিদ্ধ হয়ে সেই মহাবল রাক্ষসরাজ শীঘ্র পাথরে শাণিত সোনার পালকযুক্ত বাণ নিক্ষেপ করল।
7.109.46
ते शऱा नतपर्वाणो भैमसेनिविनिर्भिदः ।
रुषिताः पन्नगा यद्वद्योधमुख्यानुपागमन् ॥ ७.१०९.४६ ॥
বাঁকানো গাঁটযুক্ত সেই বাণগুলি, ভীমসেনপুত্রকে বিদ্ধকারী, ক্রুদ্ধ সর্পের মতো প্রধান যোদ্ধাদের দিকে এগিয়ে গেল।
7.109.47
ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान् ।
प्रेषयामासुरुद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः ॥ ७.१०९.४७ ॥
তখন, হে রাজন, সেই পাণ্ডবরা এবং হিডিম্বপুত্র ঘটোৎকচ উদ্বিগ্ন হয়ে চারদিক থেকে তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপ করল।
7.109.48
स विध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिः ।
नाभ्यपद्यत कर्तव्यमार्श्यशृङ्गिर्महाबलः ॥ ७.१०९.४८ ॥
যুদ্ধে নিজেদের বিজয়ী মনে করা পাণ্ডবদের দ্বারা বিদ্ধ হয়েও সেই মহাবল আর্শ্যশৃঙ্গি তার কর্তব্য থেকে বিচ্যুত হল না।
7.109.49
घटोत्कचं महाराज शरवर्षैरवाकिरत् ।
दग्धाद्रिकूटसदृशं तमञ्जनचयोपरमम् ॥ ७.१०९.४९ ॥
হে মহারাজ, সে শরবর্ষণে ঘটোৎকচকে আচ্ছাদিত করল; ঘটোৎকচ দগ্ধ পর্বতশিখর ও কাজলের স্তূপের মতো কালো ছিল।
7.109.50
घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः शरवर्षं महत्तरम् ।
अलम्बुसवधप्रेप्सुर्मुमोचाग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१०९.५० ॥
ঘটোৎকচও বিচলিত হল না; অলম্বুসকে বধ করার ইচ্ছায় জ্বলন্ত অগ্নির মতো সে মহাশরবর্ষণ করল।
7.109.51
अलम्बुसवधाच्चोग्राद्धटोत्कचवधादपि ।
शराः प्रादुर्भवन्ति स्म द्विरेफा इव शाखिनः ॥ ७.१०९.५१ ॥
অলম্বুসকে বধ করার ভয়ংকর ইচ্ছায় এবং ঘটোৎকচকে বধ করার ইচ্ছায়ও বাণসমূহ গাছের উপরের ভ্রমরের মতো উদয় হতে লাগল।
7.109.52
अभ्रच्छायेव रचिता बाणैस्तत्र नरेश्वर ।
न स्म विज्ञायते किञ्चिदन्धकारे कृते शरैः ॥ ७.१०९.५२ ॥
হে নরেশ্বর, সেখানে বাণে রচিত সেই অন্ধকার মেঘের ছায়ার মতো বিস্তৃত হল; বাণসৃষ্ট অন্ধকারে কিছুই দেখা যাচ্ছিল না।
7.109.53
तत आकर्णमुक्तेन भल्लेन च घटोत्कचः ।
अलम्बुसस्य चिच्छेद शिरो यन्तुर्महाबलः ॥ ७.१०९.५३ ॥
তখন কান পর্যন্ত টেনে ছোড়া ভল্ল বাণে মহাবলী ঘটোৎকচ অলম্বুসের সারথির মস্তক ছেদন করল।
7.109.54
ततोऽपरैर्वेगवद्भिः क्षुरैस्तस्य घटोत्कचः ।
अक्षमीषां युगं चैव चिच्छेद युधि ताडयन् ॥ ७.१०९.५४ ॥
তারপর ঘটোৎকচ অন্য বেগবান ক্ষুর বাণে যুদ্ধে আঘাত করে তার অক্ষ, ঈষা ও যুগ ছেদন করল।
7.109.55
अवस्कन्द्य रथात्तूर्णं कैर्मीरः क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्मिन्मायामयं घोरमस्त्रवर्षं ववर्ष ह ॥ ७.१०९.५५ ॥
ক্রোধে মূর্ছিত কৈমীর দ্রুত রথ থেকে লাফিয়ে নেমে তার উপর মায়ানির্মিত ভয়ংকর অস্ত্রবর্ষণ করল।
7.109.56
घटोत्कचोऽप्याशु रथात्प्रस्कन्द्य स तमेव च ।
मायास्त्रेणैव मायास्त्रं व्यधमत्समरे रिपोः ॥ ७.१०९.५६ ॥
ঘটোৎকচও দ্রুত রথ থেকে লাফিয়ে নেমে, সেই মায়াস্ত্র দিয়েই যুদ্ধে শত্রুর মায়াস্ত্রকে প্রতিহত করল।
7.109.57
हैडिम्बेनार्द्यमानस्तु युधि सोऽलम्बुसोऽद्रवत् ।
अन्तर्हितो महाराज घटोत्कचमयोधयत् ॥ ७.१०९.५७ ॥
হৈডিম্বের দ্বারা পীড়িত অলম্বুষ যুদ্ধ থেকে পালাল; হে মহারাজ, সে অদৃশ্য থেকে ঘটোৎকচের সঙ্গে যুদ্ধ করল।
7.109.58
अन्तर्धानगतं दृष्ट्वा तत्रतत्र घटोत्कचः ।
गदया ताडयामास वेगवत्या महाबलः ॥ ७.१०९.५८ ॥
অদৃশ্য হয়ে থাকা তাকে এদিক-ওদিক দেখে মহাবলী ঘটোৎকচ বেগবতী গদা দিয়ে তাকে আঘাত করল।
7.109.59
उत्पपात ततो व्योम्नि प्रहारपरिपीडितः ।
अलम्बुसो राक्षसेन्द्रः सहसा पक्षिराडिव ॥ ७.१०९.५९ ॥
আঘাতে পীড়িত রাক্ষসরাজ অলম্বুষ তখন হঠাৎ পাখিরাজের মতো আকাশে উড়ে গেল।
7.109.60
घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः खङ्गपाणिरथोत्पतत् ।
ततो वेगेन महता विवर्षिषुरिवाम्बुदः ॥ ७.१०९.६० ॥
ঘটোৎকচও বিচলিত না হয়ে হাতে খড়্গ নিয়ে উপরে লাফিয়ে উঠল; তারপর বৃষ্টি ঝরাতে উদ্যত মেঘের মতো মহাবেগে সে উড়ে গেল।
7.109.61
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कैर्मीरी राक्षसोत्तमः ।
अभिदुद्राव वेगेन सिंहः सिंहमिव स्थितम् ॥ ७.१०९.६१ ॥
তাকে ছুটে আসতে দেখে রাক্ষসশ্রেষ্ঠ কৈর্মীরী বেগে তার ওপর ঝাঁপিয়ে পড়ল, যেমন দাঁড়িয়ে থাকা সিংহের ওপর সিংহ ঝাঁপিয়ে পড়ে।
7.109.62
दक्षिणेनासिमुद्यम्य वक्षः प्रच्छाद्य वर्मणा ।
अभिदुद्राव वेगेन वेगवन्तं घटोत्कचः ॥ ७.१०९.६२ ॥
ডান হাতে তরবারি তুলে, বর্মে বুক ঢেকে ঘটোৎকচ বেগে সেই বেগবানের ওপর ঝাঁপিয়ে পড়ল।
7.109.63
तावुभौ वेगसंरब्धावलम्बुसघटोत्कचौ ।
अन्योन्यस्य तथैवोरू समाजघ्नतुरञ्जसा ॥ ७.१०९.६३ ॥
বেগে ক্রুদ্ধ সেই দুজন, অলম্বুষ ও ঘটোৎকচ, একে অপরের উরুতে সরাসরি আঘাত হানল।
7.109.64
अन्योन्यस्याभिघातेन तयो राक्षससिंहयोः ।
शैलेनाभिहतस्येव शैलस्याभून्महास्वनः ॥ ७.१०९.६४ ॥
সেই দুই রাক্ষসসিংহের পরস্পরের আঘাতে, একটি পর্বত আরেকটি পর্বতের আঘাতে যেমন হয়, তেমন মহা শব্দ উঠল।
7.109.65
ततोऽपसृत्य सहसा पुनरापेततुर्भृशम् ।
चरन्तावसिमार्गांस्तान्विविधान्राक्षसोत्तमौ ॥ ७.१०९.६५ ॥
তারপর হঠাৎ সরে গিয়ে সেই দুই উত্তম রাক্ষস আবার প্রবলভাবে মুখোমুখি হলো; তরবারির নানা পথে বিচরণ করতে করতে।
7.109.66
तयोर्गात्रेषु पतितावसी भिन्नौ निपेततुः ।
वेगोत्सृष्टे मघवता वज्रे शैलतटेष्विव ॥ ७.१०९.६६ ॥
তাদের দেহে পতিত দুটি তরবারি ভেঙে পড়ে গেল, যেন ইন্দ্রের বেগে নিক্ষিপ্ত বজ্র পর্বতের ঢালে পড়েছে।
7.109.67
ततः सैन्यानि ददृशुस्तद्युद्धमतिदारुणम् ।
युद्धं तयो राक्षसयोरामिषे श्येनयोरिव ॥ ७.१०९.६७ ॥
তখন সৈন্যরা সেই অতি ভয়ঙ্কর যুদ্ধ দেখল; মাংসের জন্য লড়াইরত দুই বাজপাখির মতো সেই দুই রাক্ষসের যুদ্ধ।
7.109.68
ततो लोहितरक्ताक्षावुभौ तौ राक्षसोत्तमौ ।
तथैक्ष्येतां तु शार्दूलौ सन्ध्यारक्ताविवाम्बुदौ ॥ ७.१०९.६८ ॥
তখন রক্তবর্ণ চোখের সেই দুই শ্রেষ্ঠ রাক্ষস, দুই বাঘের মতো, সন্ধ্যার রক্তিমায় রঞ্জিত দুই মেঘের মতো দেখা গেল।
7.109.69
चक्राते श्येनवच्चैव मण्डलानि सहस्रशः ।
उभौ निस्त्रिंशहस्तौ तौ सपक्षाविव पक्षिणौ ॥ ७.१०९.६९ ॥
হাতে খড়্গ নিয়ে সেই দুজন বাজপাখির মতো হাজার হাজার বৃত্ত রচনা করল, যেন ডানাওয়ালা দুটি পাখি।
7.109.70
भ्रामयित्वा तु तं खङ्गं पाण्डोः किर्मीरनन्दनः ।
चिक्षेपास्य शिरो हर्तुं स च तस्य घटोत्कचः ॥ ७.१०९.७० ॥
তখন পাণ্ডুবংশের কির্মীরপুত্র সেই খড়্গ ঘুরিয়ে তার মাথা কাটতে ছুড়লেন; এবং সেও, ঘটোৎকচ।
7.109.71
तावसी युगपद्दीप्तौ समेत्य विपुलौ भुवि ।
पतितौ तौ तु बाहुभ्यां राक्षसौ समसज्जताम् ॥ ७.१०९.७१ ॥
সেই দুটি বিশাল দীপ্ত খড়্গ একসঙ্গে মিলিত হয়ে মাটিতে পড়ল; সেই দুই রাক্ষস বাহু দিয়ে পরস্পরকে জড়িয়ে ধরল।
7.109.72
शीर्षाघातांसधातैश्च परस्परमथाहतौ ।
पुनर्विमिश्रितौ वीरौ व्यायुध्येते मुहुर्मुहुः ॥ ७.१०९.७२ ॥
মাথার আঘাত ও কাঁধের আঘাতে পরস্পরকে আহত করে সেই দুই বীর আবার আবার জড়াজড়ি করে হাতাহাতি যুদ্ধ করতে লাগল।
7.109.73
भैमसेनिरथोत्क्षिप्य समाविध्य पुनः पुनः ।
निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भमिवाश्मनि ॥ ७.१०९.७३ ॥
ভীমসেনের পুত্র তাকে তুলে বারবার ঘুরিয়ে, তারপর দ্রুত মাটিতে পাথরের উপর পূর্ণ কলসের মতো চূর্ণ করে ফেলল।
7.109.74
बललाघवसम्पन्नः सम्पन्नो विक्रमेण च ।
भैमसेनिरथ क्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ७.१०९.७४ ॥
বল ও ক্ষিপ্রতায় সম্পন্ন, বিক্রমে ভরপুর ভীমসেনের পুত্র ক্রুদ্ধ হয়ে, সমস্ত সৈন্যের দেখতে দেখতে।
7.109.75
असृक्क्षरितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणः ।
घटोत्कचेन निष्पिष्टो हतः सालकटङ्कटः ॥ ७.१०९.७५ ॥
সমস্ত অঙ্গ থেকে রক্ত ঝরছে, হাড়গুলো চূর্ণ হয়ে যেন অলংকার, ঘটোৎকচের দ্বারা পিষ্ট হয়ে নিহত সালকটঙ্কট।
7.109.76
पाण्डवानां ततः सेना तं दृष्ट्वा विनिपातितम् ।
ननाद सुमहानादं हर्षवेगसमाप्लुता ॥ ७.१०९.७६ ॥
তখন পাণ্ডবদের সেনা তাকে পড়ে যেতে দেখে আনন্দের উচ্ছ্বাসে পূর্ণ হয়ে অত্যন্ত প্রচণ্ড গর্জন করে উঠল।
7.109.77
ततस्तु निपपाताशु गतासुर्भुवि राक्षसः ।
शिखरं पर्वतस्येव वज्रवेगेन पातितम् ॥ ७.१०९.७७ ॥
তখন সেই রাক্ষস প্রাণহীন হয়ে দ্রুত মাটিতে পড়ে গেল, বজ্রের বেগে পাতিত পর্বতশিখরের মতো।
7.109.78
पतता तेन महता रथिनां दन्तिनां दश ।
तव सैन्ये महाराज निहताः सुबृहत्तया ॥ ७.१०९.७८ ॥
হে মহারাজ! তার বিশাল দেহ পড়ে যাওয়ায় আপনার সেনায় রথী ও হাতিদের দশ দশটি করে নিহত হলো।
7.109.79
ततो घटोत्कचो हत्वा तद्रक्षो वृत्रसन्निभम् ।
पुनः स रथमास्थाय विजिगीषुर्ननादह ॥ ७.१०९.७९ ॥
তখন বৃত্রের মতো সেই রাক্ষসকে বধ করে ঘটোৎকচ পুনরায় রথে আরোহণ করে, জয়ের ইচ্ছায় গর্জন করলেন।
7.109.80
ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरे ।
चुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह ॥ ७.१०९.८० ॥
সেই রাক্ষস নিহত হলে প্রসন্নচিত্ত পৃথাপুত্রেরা সিংহনাদ করলেন ও বস্ত্র আন্দোলিত করলেন।
7.109.81
तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम् ।
अलम्बुसं तथा शूरा विशीर्णमिव पर्वतम्।
हाहाकारमकार्षुश्च सैन्यानि भरतर्षभ ॥ ७.१०९.८१ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আপনার যোদ্ধারা মহাবল রাক্ষসরাজ অলম্বুষ ভাঙা পর্বতের মতো নিহত হতে দেখে হাহাকার করলেন।
7.109.82
जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताः ।
यदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा ॥ ७.१०९.८२ ॥
লোকেরাও কৌতূহলে সেই রাক্ষসকে দেখল; সে যেন মাটিতে হঠাৎ পড়া জ্বলন্ত অঙ্গারের মতো পড়ে ছিল।
7.109.83
घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम् ।
मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः ॥ ७.१०९.८३ ॥
বলবানদের শ্রেষ্ঠ সেই রাক্ষসকে বধ করে ঘটোৎকচ, সেনা বিনাশ করা ইন্দ্রের মতো, প্রচণ্ড গর্জন করলেন।
7.109.84
स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवै… ।
र्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृते।
रिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा ।
ह्यलम्बुसं पक्वमलम्बुषं यथा ॥ ७.१०९.८४ ॥
পিতা ও স্বজনদের দ্বারা সম্মানিত ঘটোৎকচ দুষ্কর কর্ম সম্পাদন করে শত্রুকে বধ করে তখন আনন্দিত হলেন; পাকা ফলের মতো অলম্বুষকে…
7.109.85
ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः ।
सशङ्खनानाविधबाणघोषवान्।
निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु पाण्डवा… ।
स्ततो ध्वनिर्भुवनमथाऽस्पृशद्भृशम् ॥ ७.१०९.८५ ॥
তখন শঙ্খ ও নানা প্রকার বাণের শব্দে মিশ্রিত মহা কোলাহল উঠল। তা শুনে পাণ্ডবেরা প্রতিধ্বনি তুলে গর্জন করলেন; সেই ধ্বনি ভুবন জুড়ে ছড়িয়ে পড়ল।
7.109.86
ततोऽभिगम्य राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
स्वकर्मावेदयन्मूर्ध्ना प्राञ्जलिर्निपपात ह ॥ ७.१०९.८६ ॥
তারপর রাজা ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠিরের কাছে গিয়ে নিজের কর্ম নিবেদন করলেন এবং করজোড়ে মস্তক নত করে প্রণাম করে পড়লেন।
7.109.87
मूर्ध्न्युपाघ्राय तं ज्येष्ठः परिष्वज्य च पाण्डवः ।
प्रितोऽस्मीत्यब्रवीद्राजन्हर्षादुत्फुल्ललोचनः ॥ ७.१०९.८७ ॥
হে রাজন, জ্যেষ্ঠ পাণ্ডব তাঁর মস্তক আঘ্রাণ করে আলিঙ্গন করলেন, আনন্দে বিস্ফারিত চোখে বললেন, "আমি প্রীত হয়েছি।"
7.109.88
घटोत्कचेन निष्पिष्टे हते सालकटङ्कटे ।
बभूवुर्मुदिताः सर्वे हते तस्मिन्निशाचरे ॥ ७.१०९.८८ ॥
ঘটোৎকচের হাতে সালকটঙ্কট পিষ্ট ও নিহত হলে, সেই রাক্ষস নিহত হওয়ায় সকলেই আনন্দিত হলেন।