महाभारत · अध्याय 7.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.109.1
किरन्तं शरवर्षाणि रोषाद्दोणं महाहवे ।
वित्रासयन्तं तां सेनां कौन्तेयानां महीपते ॥ ७.१०९.१ ॥
हे महीपति, महायुद्ध में क्रोध से बाणों की वर्षा करते हुए द्रोण ने कौन्तेयों की उस सेना को भयभीत कर दिया।
7.109.2
दृष्ट्वा ततो महेष्वासो निघ्नन्तं च रथान्भृशम् ।
घटोत्कचो महाबाहू रणायाभिजगाम ह ॥ ७.१०९.२ ॥
महाधनुर्धर महाबाहु घटोत्कच ने रथों को बुरी तरह से नष्ट करते हुए द्रोण को देखा, और तब वह युद्ध के लिए आगे बढ़ा।
7.109.3
पिशाचवदनैर्युक्तं रथं काञ्चनभूषितम् ।
समास्थाय महाराज नानाप्रहरणैर्युतः ॥ ७.१०९.३ ॥
हे महाराज, पिशाच-मुख घोड़ों से जुते, स्वर्ण से सजे रथ पर आरूढ़ होकर वह नाना प्रकार के अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित था।
7.109.4
दंशितस्तपनीयेन कवचेन सुवर्चसा ।
भूषणैराचिताङ्गश्च नदन्निव च तोयदः ॥ ७.१०९.४ ॥
स्वर्णिम, तेजस्वी कवच से सुसज्जित और आभूषणों से अलंकृत अंगों वाला वह गरजते हुए मेघ के समान था।
7.109.5
हैडिम्बेयः सुसङ्क्रुद्धो द्रोणमभ्यद्रवद्बली ।
तमभ्यधावदायान्तं क्रद्धरूपलम्बुसः ॥ ७.१०९.५ ॥
हिडिम्बा का पुत्र अत्यन्त क्रुद्ध होकर, बलवान घटोत्कच द्रोण पर टूट पड़ा। आते हुए उस पर क्रोधरूप लम्बुस ने धावा बोला।
7.109.6
ऋक्षचर्मपरिक्षिप्तं रथमास्थाय दंशितः ।
रक्तोष्ठः सधनुष्पाणिः प्रांशुः कल्प इव स्थितः ॥ ७.१०९.६ ॥
भालुओं के चर्म से आच्छादित रथ पर आरूढ़, कवचधारी, लाल ओठों वाला, हाथ में धनुष लिए, ऊँचा और प्रलयकाल की भाँति खड़ा वह।
7.109.7
क्षिपञ्छतघ्नीर्विपुला मुसलोपमतोमरान् ।
मुसण्ठीर्बहुलाश्चैव त्रिशूलानपि पट्टसान् ॥ ७.१०९.७ ॥
विशाल शतघ्नियाँ, मूसल जैसे भाले, अनेक मुसंढियाँ, त्रिशूल और पट्टस फेंकते हुए।
7.109.8
कर्पराञ्छतधारांश्च पिनाकान्विविधांस्तथा ।
चक्राणि च क्षुरप्राणि क्षेपणीश्च कटङ्कटान् ॥ ७.१०९.८ ॥
कर्पर, शतधार, विविध पिनाक, चक्र, क्षुरप्र, क्षेपणी और कटंकट फेंकते हुए।
7.109.9
नारायान्विविधानस्यन्सकङ्कोलूकवायसान् ।
चिक्षेप धनुरादाय निनदन्भैरवान्रवान् ॥ ७.१०९.९ ॥
नाराच और विविध बाण चलाते, कंक, उलूक और वायस के आकार के बाण लेकर, भयानक गर्जना करते हुए उसने धनुष उठाकर फेंका।
7.109.10
तं रौद्रं क्रूरमायान्तं दृष्ट्वा कालमिवागतम् ।
प्राद्रवद्भयसंविग्ना राजन्पाण्डववाहिनी ॥ ७.१०९.१० ॥
उस भयानक, क्रूर को आते देखकर, मानो काल स्वयं आ गया हो, हे राजन्, भय से व्याकुल पाण्डव सेना भाग निकली।
7.109.11
सात्यकिस्तु रथव्याघ्रो दृष्ट्वा तं राक्षसं युधि ।
अभ्ययादमरप्रख्यो भ्रामयित्वा महद्धनुः ॥ ७.१०९.११ ॥
परन्तु रथों में व्याघ्र के समान सात्यकि उस राक्षस को युद्ध में देखकर, अमरों के समान, अपने महाधनुष को घुमाते हुए उसकी ओर बढ़े।
7.109.12
अभ्यद्रवच्च तद्रक्षस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्दरं सोऽस्त्रवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१०९.१२ ॥
वह उस राक्षस की ओर दौड़ा और बोला, 'ठहर, ठहर!' उसने राक्षसराज अलम्बुष को अस्त्रों की वर्षा से ढक दिया।
7.109.13
ततः पाण्डवसैन्यानि विद्रुतान्यथ भारत ।
निरीक्ष्याभ्यद्रवत्तूर्णं त्वरमाणो घटोत्कचः ॥ ७.१०९.१३ ॥
तब हे भरतवंशी, पाण्डवों की सेनाएँ भाग निकलीं। उन्हें देखकर घटोत्कच शीघ्रता से उन पर टूट पड़ा।
7.109.14
चिक्षेप च गदाशक्तीस्तोमरानथ पट्टसान् ।
हेमचित्रत्सरूनुग्रान्खङ्गानाकाशसप्रभान् ॥ ७.१०९.१४ ॥
उसने गदाएँ, शक्तियाँ, तोमर और पट्टस फेंके, स्वर्ण से सजे भयंकर भाले और आकाश के समान चमकती तलवारें भी फेंकीं।
7.109.15
अन्योन्यमरादालोक्य राक्षसौ तौ महाबलौ ।
भैरवं नदतुर्नादान्सतोयाविव तोयदौ ॥ ७.१०९.१५ ॥
दूर से एक-दूसरे को देखकर उन दोनों महाबली राक्षसों ने भयंकर गर्जना की, मानो जल से भरे दो मेघ गरज रहे हों।
7.109.16
ततः प्रववृते युद्धं घोरं राक्षससिंहयोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोर्मृधे ॥ ७.१०९.१६ ॥
तब उन दोनों राक्षस-सिंहों के बीच भयंकर युद्ध छिड़ गया, ठीक वैसा ही जैसा पूर्वकाल में राम और रावण के बीच रणभूमि में हुआ था।
7.109.17
स शक्तीश्च पिनाकांश्च वज्रान्खङ्गान्परश्वथान् ।
अन्योन्यमभिसङ्क्रुद्धौ तदा व्यसृजतामुभौ ॥ ७.१०९.१७ ॥
तब क्रोध से भरे वे दोनों एक-दूसरे पर शक्तियाँ, पिनाक, वज्र, खड्ग और परशु फेंकने लगे।
7.109.18
आकृष्यमाणे धनुषि तयोर्बाहुबलेन च ।
यन्त्रेणेव तदा राजन्भृशं नादान्प्रचक्रतुः ॥ ७.१०९.१८ ॥
हे राजन्, उनके बाहुबल से खिंचते हुए धनुषों से मानो यंत्र के समान अत्यंत भयंकर ध्वनियाँ उठने लगीं।
7.109.19
अलम्बुसस्ततश्चक्रं कृतान्तज्वलनप्रभम् ।
घटोत्कचाय चिक्षेप यत्नमास्थाय वीर्यवान् ॥ ७.१०९.१९ ॥
फिर अलम्बुष ने यमाग्नि के समान चमकता चक्र घटोत्कच पर फेंका, पूरे बल से प्रयत्न करते हुए, वह पराक्रमी।
7.109.20
तद्भैमसेनिः सम्प्रेक्ष्य चक्रं वेगवदन्तरे ।
गदया ताडयामास तद्दीर्णं शतधाऽभवत् ॥ ७.१०९.२० ॥
भीमसेन के पुत्र ने उस वेगवान चक्र को निकट आते देख गदा से उस पर प्रहार किया, और वह सौ टुकड़ों में बिखर गया।
7.109.21
ततोऽग्निचूर्णैः सहसा चक्रघातविनिःसृतैः ।
दंशकैरिव सा सेना पतद्भिर्भृशसंकुला ॥ ७.१०९.२१ ॥
फिर चक्र के आघात से निकले अग्निकणों से वह सेना अचानक व्याप्त हो गई, मानो डांसों के समान गिरते हुए कणों से भर गई हो।
7.109.22
ततः प्रतिहते चक्रे स वीरो रोषसंकुलः ।
प्राहिणोत्तरसा शूलं शक्तीर्दशशतं तदा॥। ॥ ७.१०९.२२ ॥
तब चक्र के निष्फल होने पर वह वीर क्रोध से भरकर तुरंत शूल और सैकड़ों शक्तियाँ चलाने लगा।
7.109.23
ज्वलन्तीश्च किरन्तीश्च ज्वालामालाः समन्ततः ।
युगान्तोल्कानिभास्तीक्ष्णा हेमदण्डा महास्वनाः ॥ ७.१०९.२३ ॥
जलती हुई और चारों ओर ज्वालाओं की मालाएँ बिखेरती हुई, युगांत की उल्काओं के समान तीक्ष्ण, सुनहरे दंडों वाली और महान ध्वनि करती हुई।
7.109.24
ताश्चापतन्तीः सम्प्रेक्ष्य राक्षसस्य घटोत्कचः ।
अर्धचन्द्रैः प्रचिच्छेद नाराचैः कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.१०९.२४ ॥
उन्हें अपनी ओर गिरते देखकर राक्षस घटोत्कच ने अर्धचंद्र बाणों और कंक-पंख वाले नाराचों से उन्हें काट डाला।
7.109.25
ततो रोषपरीताङ्गः प्रमुमोच स राक्षसः ।
शरवर्षं महाघोरं घटोत्कचरथं प्रति ॥ ७.१०९.२५ ॥
तब क्रोध से भरे अंगों वाले उस राक्षस ने घटोत्कच के रथ की ओर अत्यन्त भयानक बाणों की वर्षा छोड़ी।
7.109.26
तयोः प्रतिभयं युद्धमासीद्राक्षससिंहयोः ।
कुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोरिव ॥ ७.१०९.२६ ॥
दोनों राक्षससिंहों का वह युद्ध एक-दूसरे के लिए भयावह था, जैसे इन्द्र और शम्बर अनेक प्रकार की माया करते हुए लड़ रहे हों।
7.109.27
अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत् ॥ ७.१०९.२७ ॥
अलम्बुष अत्यन्त क्रुद्ध होकर घटोत्कच पर प्रहार करने लगा।
7.109.28
तयोर्युद्धं समभवद्रक्षोग्रामणिमुख्ययोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोः प्रभो ॥ ७.१०९.२८ ॥
उन दोनों राक्षस-नायकों में वैसा ही युद्ध हुआ, जैसा पूर्वकाल में राम और रावण के बीच हुआ था, हे प्रभो।
7.109.29
घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे ।
अलम्बुसमथो विद्धा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.१०९.२९ ॥
पर घटोत्कच ने बीस नाराच बाणों से अलम्बुष की छाती के बीच में प्रहार किया, फिर सिंह की भाँति बारम्बार गर्जना की।
7.109.30
तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बिं युद्धदुर्मदम् ।
विद्व्वा विद्वृऽनदद्वृष्टः पूरयन्खं समन्ततः ॥ ७.१०९.३० ॥
हे राजन्, उसी प्रकार अलम्बुष ने भी युद्ध-मद से मत्त हैडिम्ब (घटोत्कच) को बींधकर वर्षा करते हुए गर्जना की और चारों ओर आकाश को भर दिया।
7.109.31
तथा तौ भृशसङ्क्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम् ॥ ७.१०९.३१ ॥
इस प्रकार अत्यन्त क्रोधित, महाबली उन दोनों राक्षसेन्द्रों ने माया द्वारा एक-दूसरे से समान रूप से युद्ध किया।
7.109.32
मायाशतसृजौ नित्यं मोहयन्तौ परस्परम् ।
मायायुद्धेषु कुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम् ॥ ७.१०९.३२ ॥
सैकड़ों माया रचने वाले, सदा एक-दूसरे को मोहित करते हुए, मायायुद्ध में कुशल उन दोनों ने मायायुद्ध किया।
7.109.33
यांयां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृप ।
तां तामलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान् ॥ ७.१०९.३३ ॥
हे राजन्, युद्ध में घटोत्कच जिस-जिस माया को दिखाता था, हे राजन्, अलम्बुष उसी-उसी को माया से ही मार डालता था।
7.109.34
तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाऽक्रुध्यन्त पाण्डवाः ॥ ७.१०९.३४ ॥
उस प्रकार युद्ध करते हुए, मायायुद्ध में निपुण राक्षसेन्द्र अलम्बुष को देखकर पाण्डव क्रुद्ध हो उठे।
7.109.35
त एनं भृशसंविग्नाः सर्वतः प्रवरा रथैः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्कुद्धा भीमसेनादयो नृप ॥ ७.१०९.३५ ॥
हे राजन्, अत्यन्त व्याकुल, क्रोधित और श्रेष्ठ भीमसेन आदि वीरों ने रथों पर सब ओर से उस पर धावा बोल दिया।
7.109.36
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष ।
सर्वतो व्यकिरन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥ ७.१०९.३६ ॥
हे मारिष, उन्होंने रथों की पंक्ति से उसे एक बाड़े में घेरकर सब ओर से बाणों से उसे उसी प्रकार ढक दिया, जैसे मशालों से हाथी को घेरा जाता है।
7.109.37
स तेषामस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमायया ।
तस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विपः ॥ ७.१०९.३७ ॥
उसने उनके अस्त्रों के वेग को अस्त्र-माया से प्रतिहत कर दिया, और उस रथ-समूह से वैसे ही छूट निकला जैसे वन-दाह से हाथी छूटता है।
7.109.38
स विष्फार्य अनुर्धोरमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।
मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिः ॥ ७.१०९.३८ ॥
उसने इन्द्र के वज्र के समान गर्जन करने वाला अपना धनुष खींचा, और मारुति (भीम) को पच्चीस बाणों से तथा भीमसेन के पुत्र को पाँच बाणों से बींध दिया।
7.109.39
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्धा सहदेवं च सप्तभिः ।
नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रोपदेयांश्च मारिष।
पञ्चभिःपञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह ॥ ७.१०९.३९ ॥
उसने युधिष्ठिर को तीन बाणों से, सहदेव को सात बाणों से, और नकुल को तिहत्तर बाणों से बींधा; हे मारिष, द्रौपदी के पुत्रों को पाँच-पाँच बाणों से बींधकर उसने घोर गर्जना की।
7.109.40
तं भीमसेनो नवभिः सहदेवस्तु पञ्चभिः ।
युधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत।
नकुलस्तु चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.१०९.४० ॥
भीमसेन ने उस राक्षस को नौ बाणों से, सहदेव ने पाँच से, और युधिष्ठिर ने सौ बाणों से ही बींधा। नकुल ने चौंसठ से, और द्रौपदी के पुत्रों ने प्रत्येक ने तीन-तीन बाणों से उसे बींधा।
7.109.41
हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः ॥ ७.१०९.४१ ॥
हिडिम्बा के पुत्र (घटोत्कच) ने युद्ध में उस राक्षस को पचास बाणों से बींधकर फिर सत्तर बाणों से बींधा, और उस महाबली ने गर्जना की।
7.109.42
तस्य नादेन महता कम्पितेयं वसुन्धरा ।
सपर्वतवना राजन्सपादपजलाशया ॥ ७.१०९.४२ ॥
उसकी उस महान गर्जना से यह पृथ्वी काँप उठी, हे राजन्, पर्वतों और वनों सहित, वृक्षों और जलाशयों सहित।
7.109.43
सोऽतिविद्धो महेष्वासैः सर्वतस्तैर्महारथैः ।
प्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ ७.१०९.४३ ॥
उन महान धनुर्धरों और महारथियों द्वारा चारों ओर से अत्यन्त बिंधकर उसने उन सबको पाँच-पाँच बाणों से बदले में बींध डाला।
7.109.44
तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसः ।
हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः ॥ ७.१०९.४४ ॥
हे भरतश्रेष्ठ, युद्ध में क्रोधित उस राक्षस के विरुद्ध हिडिंबापुत्र, जो स्वयं भी क्रुद्ध हुआ था राक्षस, ने सात बाणों से उसे बींध डाला।
7.109.45
सोऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलः ।
व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान् ॥ ७.१०९.४५ ॥
बलवान राक्षस द्वारा अत्यन्त बिंधा हुआ वह महाबली राक्षसराज शीघ्र ही शिला पर तेज किए हुए, स्वर्ण-पंखवाले बाण छोड़ने लगा।
7.109.46
ते शऱा नतपर्वाणो भैमसेनिविनिर्भिदः ।
रुषिताः पन्नगा यद्वद्योधमुख्यानुपागमन् ॥ ७.१०९.४६ ॥
वे बाण, मुड़े हुए जोड़ोंवाले, भीमसेन के पुत्र को बींधने वाले, क्रोधित सर्पों की भाँति प्रमुख योद्धाओं की ओर पहुँचे।
7.109.47
ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान् ।
प्रेषयामासुरुद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः ॥ ७.१०९.४७ ॥
तब हे राजन्, वे पाण्डव और हिडिंबापुत्र घटोत्कच, उद्विग्न होकर, चारों ओर से तीखे बाण चलाने लगे।
7.109.48
स विध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिः ।
नाभ्यपद्यत कर्तव्यमार्श्यशृङ्गिर्महाबलः ॥ ७.१०९.४८ ॥
युद्ध में पाण्डवों द्वारा, जो अपने को विजयी मान रहे थे, बींधे जाने पर भी वह महाबली आर्श्यशृंगि अपने कर्तव्य से विचलित नहीं हुआ।
7.109.49
घटोत्कचं महाराज शरवर्षैरवाकिरत् ।
दग्धाद्रिकूटसदृशं तमञ्जनचयोपरमम् ॥ ७.१०९.४९ ॥
हे महाराज, उसने शरवर्षा से घटोत्कच को ढक दिया, जो जले हुए पर्वत-शिखर के समान और काजल के ढेर जैसा काला था।
7.109.50
घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः शरवर्षं महत्तरम् ।
अलम्बुसवधप्रेप्सुर्मुमोचाग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.१०९.५० ॥
घटोत्कच भी अविचलित रहा और अलम्बुस को मारने की इच्छा से, जलती अग्नि के समान, महान शरवर्षा छोड़ने लगा।
7.109.51
अलम्बुसवधाच्चोग्राद्धटोत्कचवधादपि ।
शराः प्रादुर्भवन्ति स्म द्विरेफा इव शाखिनः ॥ ७.१०९.५१ ॥
अलम्बुस के वध की और घटोत्कच के वध की भयंकर इच्छा से भी बाण उसी प्रकार प्रकट होने लगे, जैसे वृक्षों पर भौंरे उमड़ते हैं।
7.109.52
अभ्रच्छायेव रचिता बाणैस्तत्र नरेश्वर ।
न स्म विज्ञायते किञ्चिदन्धकारे कृते शरैः ॥ ७.१०९.५२ ॥
हे नरेश्वर, वहाँ बाणों से बना वह अंधकार बादल की छाया जैसा फैल गया, जिसमें कुछ भी दिखाई नहीं देता था।
7.109.53
तत आकर्णमुक्तेन भल्लेन च घटोत्कचः ।
अलम्बुसस्य चिच्छेद शिरो यन्तुर्महाबलः ॥ ७.१०९.५३ ॥
तब घटोत्कच ने कान तक खींचकर छोड़े गए भल्ल बाण से अलम्बुस के सारथी का सिर काट दिया; वह महाबली था।
7.109.54
ततोऽपरैर्वेगवद्भिः क्षुरैस्तस्य घटोत्कचः ।
अक्षमीषां युगं चैव चिच्छेद युधि ताडयन् ॥ ७.१०९.५४ ॥
तब घटोत्कच ने अन्य वेगवान क्षुर बाणों से युद्ध में प्रहार करते हुए उसके धुरे, ईषा और जुए को भी काट डाला।
7.109.55
अवस्कन्द्य रथात्तूर्णं कैर्मीरः क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्मिन्मायामयं घोरमस्त्रवर्षं ववर्ष ह ॥ ७.१०९.५५ ॥
क्रोध से मूर्छित कैमीर तुरंत रथ से कूद पड़ा और उस पर माया से रचित भयानक अस्त्रों की वर्षा करने लगा।
7.109.56
घटोत्कचोऽप्याशु रथात्प्रस्कन्द्य स तमेव च ।
मायास्त्रेणैव मायास्त्रं व्यधमत्समरे रिपोः ॥ ७.१०९.५६ ॥
घटोत्कच भी तुरंत रथ से कूदकर उसी माया-अस्त्र से शत्रु के माया-अस्त्र को युद्ध में नष्ट कर देता है।
7.109.57
हैडिम्बेनार्द्यमानस्तु युधि सोऽलम्बुसोऽद्रवत् ।
अन्तर्हितो महाराज घटोत्कचमयोधयत् ॥ ७.१०९.५७ ॥
घटोत्कच से पीड़ित होकर अलम्बुष युद्ध से भाग निकला; हे महाराज, वह अदृश्य होकर घटोत्कच से लड़ता रहा।
7.109.58
अन्तर्धानगतं दृष्ट्वा तत्रतत्र घटोत्कचः ।
गदया ताडयामास वेगवत्या महाबलः ॥ ७.१०९.५८ ॥
अदृश्य हुए उसे यहाँ-वहाँ देखकर महाबली घटोत्कच ने वेगवती गदा से उसपर प्रहार किया।
7.109.59
उत्पपात ततो व्योम्नि प्रहारपरिपीडितः ।
अलम्बुसो राक्षसेन्द्रः सहसा पक्षिराडिव ॥ ७.१०९.५९ ॥
प्रहार से पीड़ित होकर राक्षसराज अलम्बुष तब अचानक आकाश में उसी प्रकार उड़ गया जैसे पक्षिराज गरुड़।
7.109.60
घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः खङ्गपाणिरथोत्पतत् ।
ततो वेगेन महता विवर्षिषुरिवाम्बुदः ॥ ७.१०९.६० ॥
घटोत्कच भी अविचलित होकर हाथ में खड्ग लिए उछल पड़ा, और तब महान वेग से वह उस मेघ के समान उड़ा जो वर्षा करने को उद्यत हो।
7.109.61
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कैर्मीरी राक्षसोत्तमः ।
अभिदुद्राव वेगेन सिंहः सिंहमिव स्थितम् ॥ ७.१०९.६१ ॥
उसे आते देखकर कैर्मीरी, राक्षसों में श्रेष्ठ, वेग से उस पर टूट पड़ा, जैसे एक सिंह दूसरे सिंह पर खड़े हुए पर झपटता है।
7.109.62
दक्षिणेनासिमुद्यम्य वक्षः प्रच्छाद्य वर्मणा ।
अभिदुद्राव वेगेन वेगवन्तं घटोत्कचः ॥ ७.१०९.६२ ॥
दाहिने हाथ में तलवार उठाकर, कवच से छाती ढँके हुए, घटोत्कच वेग से उस वेगवान पर टूट पड़ा।
7.109.63
तावुभौ वेगसंरब्धावलम्बुसघटोत्कचौ ।
अन्योन्यस्य तथैवोरू समाजघ्नतुरञ्जसा ॥ ७.१०९.६३ ॥
वेग से क्रोधित वे दोनों, अलम्बुष और घटोत्कच, एक-दूसरे की जाँघों पर उसी प्रकार सीधे प्रहार करने लगे।
7.109.64
अन्योन्यस्याभिघातेन तयो राक्षससिंहयोः ।
शैलेनाभिहतस्येव शैलस्याभून्महास्वनः ॥ ७.१०९.६४ ॥
उन दोनों राक्षस-सिंहों के एक-दूसरे पर प्रहार से ऐसी महान गर्जना हुई, मानो एक पर्वत से दूसरा पर्वत टकराया हो।
7.109.65
ततोऽपसृत्य सहसा पुनरापेततुर्भृशम् ।
चरन्तावसिमार्गांस्तान्विविधान्राक्षसोत्तमौ ॥ ७.१०९.६५ ॥
फिर अचानक पीछे हटकर वे दोनों उत्तम राक्षस पुनः अत्यन्त वेग से भिड़ गए, तलवार के विविध पैंतरों में विचरते हुए।
7.109.66
तयोर्गात्रेषु पतितावसी भिन्नौ निपेततुः ।
वेगोत्सृष्टे मघवता वज्रे शैलतटेष्विव ॥ ७.१०९.६६ ॥
उन दोनों के अंगों पर गिरी हुई दो टूटी तलवारें गिर पड़ीं, मानो इन्द्र द्वारा वेग से छोड़े गए वज्र पर्वत की ढलानों पर गिरते हों।
7.109.67
ततः सैन्यानि ददृशुस्तद्युद्धमतिदारुणम् ।
युद्धं तयो राक्षसयोरामिषे श्येनयोरिव ॥ ७.१०९.६७ ॥
तब सेनाओं ने उस अत्यंत भयानक युद्ध को देखा, मांस के लिए लड़ते दो बाज़ों की भाँति उन दो राक्षसों का युद्ध।
7.109.68
ततो लोहितरक्ताक्षावुभौ तौ राक्षसोत्तमौ ।
तथैक्ष्येतां तु शार्दूलौ सन्ध्यारक्ताविवाम्बुदौ ॥ ७.१०९.६८ ॥
तब लाल-लाल आँखों वाले वे दोनों श्रेष्ठ राक्षस, दोनों बाघों की तरह, संध्या की लालिमा से रंगे दो मेघों के समान दिखाई दिए।
7.109.69
चक्राते श्येनवच्चैव मण्डलानि सहस्रशः ।
उभौ निस्त्रिंशहस्तौ तौ सपक्षाविव पक्षिणौ ॥ ७.१०९.६९ ॥
वे दोनों, हाथों में तलवारें लिए, बाज़ों की भाँति हज़ारों चक्कर काटने लगे, मानो पंखों वाले दो पक्षी हों।
7.109.70
भ्रामयित्वा तु तं खङ्गं पाण्डोः किर्मीरनन्दनः ।
चिक्षेपास्य शिरो हर्तुं स च तस्य घटोत्कचः ॥ ७.१०९.७० ॥
तब पाण्डु-वंश के उस किर्मीर-पुत्र (घटोत्कच) ने उस तलवार को घुमाकर उसका सिर काटने के लिए फेंका, और घटोत्कच ने भी।
7.109.71
तावसी युगपद्दीप्तौ समेत्य विपुलौ भुवि ।
पतितौ तौ तु बाहुभ्यां राक्षसौ समसज्जताम् ॥ ७.१०९.७१ ॥
वे दोनों विशाल चमकती तलवारें एक साथ आकर धरती पर गिर पड़ीं; और वे दोनों राक्षस अपनी भुजाओं से एक-दूसरे से लिपट गए।
7.109.72
शीर्षाघातांसधातैश्च परस्परमथाहतौ ।
पुनर्विमिश्रितौ वीरौ व्यायुध्येते मुहुर्मुहुः ॥ ७.१०९.७२ ॥
सिर के प्रहारों और कंधों के आघातों से एक-दूसरे पर चोट करके वे दोनों वीर फिर-फिर एक-दूसरे से गुँथकर बार-बार निहत्थे युद्ध करने लगे।
7.109.73
भैमसेनिरथोत्क्षिप्य समाविध्य पुनः पुनः ।
निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भमिवाश्मनि ॥ ७.१०९.७३ ॥
भीमसेन के पुत्र ने उसे उठाकर बार-बार घुमाया और फिर शीघ्र ही धरती पर इस प्रकार पटक दिया जैसे पत्थर पर भरा घड़ा फोड़ दिया जाए।
7.109.74
बललाघवसम्पन्नः सम्पन्नो विक्रमेण च ।
भैमसेनिरथ क्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ७.१०९.७४ ॥
बल और चपलता से सम्पन्न, पराक्रम से युक्त, भीमसेन का पुत्र क्रोधित होकर, सारी सेना के देखते-देखते।
7.109.75
असृक्क्षरितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणः ।
घटोत्कचेन निष्पिष्टो हतः सालकटङ्कटः ॥ ७.१०९.७५ ॥
सारे अंग से रक्त बहता हुआ, हड्डियाँ चूर-चूर होकर मानो आभूषण बनी हुई, घटोत्कच द्वारा पिसकर मारा गया सालकटंकट।
7.109.76
पाण्डवानां ततः सेना तं दृष्ट्वा विनिपातितम् ।
ननाद सुमहानादं हर्षवेगसमाप्लुता ॥ ७.१०९.७६ ॥
तब पाण्डवों की सेना उसे गिरा हुआ देखकर हर्ष के वेग से भर गई और अत्यन्त भीषण गर्जना करने लगी।
7.109.77
ततस्तु निपपाताशु गतासुर्भुवि राक्षसः ।
शिखरं पर्वतस्येव वज्रवेगेन पातितम् ॥ ७.१०९.७७ ॥
तब वह राक्षस प्राणहीन होकर शीघ्र ही धरती पर गिर पड़ा, मानो वज्र के वेग से गिराया गया पर्वत का शिखर हो।
7.109.78
पतता तेन महता रथिनां दन्तिनां दश ।
तव सैन्ये महाराज निहताः सुबृहत्तया ॥ ७.१०९.७८ ॥
हे महाराज! उसके विशाल शरीर के गिरने से आपकी सेना में रथियों और हाथियों के दस-दस दल मारे गए।
7.109.79
ततो घटोत्कचो हत्वा तद्रक्षो वृत्रसन्निभम् ।
पुनः स रथमास्थाय विजिगीषुर्ननादह ॥ ७.१०९.७९ ॥
तब घटोत्कच ने वृत्र के समान उस राक्षस को मारकर, फिर से रथ पर चढ़कर, विजय की इच्छा से गर्जना की।
7.109.80
ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरे ।
चुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह ॥ ७.१०९.८० ॥
तब उस राक्षस के मारे जाने पर प्रसन्न मन वाले पृथा के पुत्रों ने सिंहनाद किए और वस्त्र हिलाए।
7.109.81
तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम् ।
अलम्बुसं तथा शूरा विशीर्णमिव पर्वतम्।
हाहाकारमकार्षुश्च सैन्यानि भरतर्षभ ॥ ७.१०९.८१ ॥
हे भरतश्रेष्ठ, आपके योद्धाओं ने महाबली राक्षसराज अलम्बुष को भी, टूटे हुए पर्वत की भाँति, मारा हुआ देखकर हाहाकार किया।
7.109.82
जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताः ।
यदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा ॥ ७.१०९.८२ ॥
और लोगों ने भी उस राक्षस को जिज्ञासा से भरकर देखा, जैसे भूमि पर संयोगवश गिरा हुआ अंगारा हो।
7.109.83
घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम् ।
मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः ॥ ७.१०९.८३ ॥
परन्तु घटोत्कच ने बलवानों में श्रेष्ठ उस राक्षस को मारकर, मानो इन्द्र ने सेना को मारकर गर्जना की हो, वैसा प्रचंड नाद किया।
7.109.84
स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवै… ।
र्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृते।
रिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा ।
ह्यलम्बुसं पक्वमलम्बुषं यथा ॥ ७.१०९.८४ ॥
वह घटोत्कच, जो अपने पिता और बन्धुओं से सम्मानित हो रहा था, दुष्कर कर्म करके और शत्रु को मारकर तब हर्षित हुआ, जैसे पके हुए फल को तोड़कर कोई प्रसन्न होता है।…
7.109.85
ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः ।
सशङ्खनानाविधबाणघोषवान्।
निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु पाण्डवा… ।
स्ततो ध्वनिर्भुवनमथाऽस्पृशद्भृशम् ॥ ७.१०९.८५ ॥
तब एक महान कोलाहल उठा, शंखों और नाना प्रकार के बाणों की ध्वनि से युक्त। उसे सुनकर पाण्डवों ने भी उत्तर में गर्जना की, और वह ध्वनि समस्त लोकों को अत्यधिक व्याप्त कर गई।
7.109.86
ततोऽभिगम्य राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
स्वकर्मावेदयन्मूर्ध्ना प्राञ्जलिर्निपपात ह ॥ ७.१०९.८६ ॥
तब राजा धर्मपुत्र युधिष्ठिर के पास जाकर उन्होंने अपना कर्म निवेदित किया, और हाथ जोड़कर सिर से चरणों में गिर पड़े।
7.109.87
मूर्ध्न्युपाघ्राय तं ज्येष्ठः परिष्वज्य च पाण्डवः ।
प्रितोऽस्मीत्यब्रवीद्राजन्हर्षादुत्फुल्ललोचनः ॥ ७.१०९.८७ ॥
हे राजन्, ज्येष्ठ पाण्डव ने उसका सिर सूँघकर और उसे गले लगाकर हर्ष से खिले नेत्रों के साथ कहा, "मैं प्रसन्न हूँ।"
7.109.88
घटोत्कचेन निष्पिष्टे हते सालकटङ्कटे ।
बभूवुर्मुदिताः सर्वे हते तस्मिन्निशाचरे ॥ ७.१०९.८८ ॥
घटोत्कच द्वारा सालकटंकट के पीस डाले और मारे जाने पर, उस राक्षस के मारे जाने पर सभी लोग प्रसन्न हो गए।