महाभारत · अध्याय 7.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.11.1
शृणु दिव्यानि कर्माणि वासुदेवस्य सञ्जय ।
कृतवान्यानि गोविन्दो यथा नान्याःपुमान्क्वचित् ॥ ७.११.१ ॥
हे सञ्जया, वासुदेवाची ती दिव्य कर्मे ऐक, जी गोविंदाने केली, जशी इतर कोणत्याही पुरुषाने कधी केली नाहीत.
7.11.2
संवर्धता गोपकुले बालेनैव महात्मना ।
विख्यापितं बलं बाह्वोस्त्रिषु लोकेषु सञ्जय ॥ ७.११.२ ॥
गोपकुलात वाढत असतानाच, बालक असूनही त्या महात्म्याने आपले बाहुबल त्रिलोकात प्रसिद्ध केले. हे सञ्जया!
7.11.3
पूतनां शकटं हत्वा केशिनं चैव वाजिनम् ।
ऋषभं धेनुकं चैव अरिष्टं च महाबलम् ॥ ७.११.३ ॥
पूतना, शकटासुर आणि अश्वरूपी केशी यांना मारून; ऋषभ, धेनुक आणि महाबली अरिष्ट यांनाही (मारले).
7.11.4
दावान्मुक्त्वा महाबाहुर्धृत्वा गोवर्धनं निगिम् ।
चाणूरं मुष्टिकं चैव रङ्गमध्ये निहत्य च ॥ ७.११.४ ॥
दावाग्नीतून मुक्त करून, गोवर्धन पर्वत उचलून, निगि (नाग) ला; रंगमध्यात चाणूर व मुष्टिक यांना मारून, तो महाबाहू.
7.11.5
प्रलम्बं नरकं जम्भं पीठं चापि महासुरम् ।
मुरुं चान्तकसङ्काशमवधीत्पुष्करेक्षणः ॥ ७.११.५ ॥
प्रलंब, नरक, जंभ, पीठ, महासुर मुर आणि यमासारखा मुर यांना कमलनयनाने वधले.
7.11.6
तथा कंसो महातेजा जरासन्धेन पालितः ।
विक्रमेणैव कृष्णेन सगणः पातितो रणे ॥ ७.११.६ ॥
त्याचप्रमाणे जरासंधाने संरक्षिलेला महातेजस्वी कंस, आपल्या सेवकांसह, कृष्णाच्या पराक्रमाने रणांगणात पाडला गेला.
7.11.7
सुनामा रणविक्रान्तः समग्राक्षौहिणीपतिः ।
भोजराजस्य मध्यस्थो भ्राता कंसस्य वीर्यवान् ॥ ७.११.७ ॥
सुनामा, रणात पराक्रमी, संपूर्ण अक्षौहिणी सेनेचा स्वामी, भोजराजाचा मधला भाऊ, कंसाचा पराक्रमी बंधू.
7.11.8
बलदेवद्वितीयेन कृष्णेनामित्रघातिना ।
तरस्वी समरे दग्धः ससैन्यः शूरसेनराट् ॥ ७.११.८ ॥
बलरामासह असलेल्या शत्रुघाती कृष्णाने युद्धात सेनेसह तो वेगवान शूरसेनराज जाळला गेला.
7.11.9
दुर्वासा नाम विप्रर्षिस्तथा परमकोपनः ।
आराधितः सदारेण स चास्मै प्रददौ वरान् ॥ ७.११.९ ॥
दुर्वास नावाचे विप्रर्षी, अत्यंत कोपी, पत्नीसह आराधिले गेले; त्यांनी त्याला वर दिले.
7.11.10
तथा गान्धारराजस्य सुतां वीरः स्वयंवरे ।
निर्जित्य पृथिवीपालानावहत्पुष्करेक्षणः ॥ ७.११.१० ॥
तसेच त्या वीराने, कमलनयनाने, स्वयंवरात पृथ्वीपालकांना जिंकून गांधारराजाची कन्या वरली.
7.11.11
अमृष्यमाणा राजानो यस्य जात्या हया इव ।
रथे वैवाहिके युक्ताः प्रतोदेन कृतव्रणाः ॥ ७.११.११ ॥
ज्याच्या वैवाहिक रथाला जुंपलेले, जातीने घोड्यांसारखे असहिष्णू राजे अंकुशाने जखमी झाले.
7.11.12
जरासन्धं महाबाहुमुपायेन जनार्दनः ।
परेण घातयामास समग्राक्षौहिणीपतिम् ॥ ७.११.१२ ॥
जनार्दनाने उपायाने, संपूर्ण अक्षौहिणी सेनेच्या स्वामी असलेल्या महाबाहू जरासंधाला दुसऱ्याकडून मारवले.
7.11.13
चेदिराजं च विक्रान्तं राजसेनापतिं बली ।
अर्घे विवदमानं च जघान पशुवत्तदा ॥ ७.११.१३ ॥
बलवान त्याने तेव्हा चेदिराजाला, पराक्रमी राजसेनापतीला आणि अर्घ्यावरून वाद घालणाऱ्याला पशूप्रमाणे ठार मारले.
7.11.14
सौभं दैत्यपुरं खस्थं शाल्वगुप्तं दुरासदम् ।
समुद्रकुक्षौ विक्रम्य पातयामास माधवः ॥ ७.११.१४ ॥
आकाशात स्थित असलेले, शाल्वाने संरक्षित केलेले, दुर्गम दैत्यनगर सौभ माधवाने समुद्राच्या उदरात पराक्रमाने पाडले.
7.11.15
अङ्गान्वङ्गान्कलिङ्गंश्च मागधान्काशिकोसलान् ।
वात्स्यगार्ग्यकरूषांश्च पौण्ड्रांश्चाप्यजयद्रणे ॥ ७.११.१५ ॥
अंग, वंग, कलिंग, मागध, काशी-कोसल, वात्स्य-गार्ग्य-करूष आणि पौंड्र यांनाही त्याने रणात जिंकले.
7.11.16
आवन्त्यान्दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयान्दशेरकान् ।
काश्मीरकानौरसिकान्पिशाचांश्च समुद्गलान् ॥ ७.११.१६ ॥
आवन्त्य, दाक्षिणात्य, पर्वतीय दशेरक, काश्मीरक, औरसिक, पिशाच आणि समुद्गल यांनाही त्याने जिंकले.
7.11.17
काम्भोजान्वाटधानांश्च चोलान्पाण्ड्यांश्च सञ्जय ।
त्रिगर्तान्मालवांश्चैव दरदांश्च सुदुर्जयान् ॥ ७.११.१७ ॥
हे संजया! काम्बोज, वाटधान, चोल, पांड्य, त्रिगर्त, मालव आणि दरद—अतिदुर्जय असलेल्यांनाही त्याने जिंकले.
7.11.18
नानादिग्भ्यश्च सम्प्राप्तान्खशांश्चैव शकांस्तथा ।
जितवान्पुण्डरीकाक्षो यवनं च सहानुगम् ॥ ७.११.१८ ॥
विविध दिशांहून आलेल्या खश आणि शकांना तसेच अनुचरांसह यवनांनाही कमलनयनाने जिंकले.
7.11.19
प्रविश्य मकरावासं यादोगणनिषेवितम् ।
जिगाय वरुणं सङ्ख्ये सलिलान्तर्गतं पुरा ॥ ७.११.१९ ॥
मकरांच्या निवासात प्रवेश करून, जलचरांच्या समूहांनी सेवित अशा ठिकाणी, पूर्वी पाण्यात असलेल्या वरुणाला त्यांनी युद्धात जिंकले.
7.11.20
युधि पञ्चजनं हत्वा दैत्यं पातालवासिनम् ।
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो दिव्यं शङ्खमवाप्तवान् ॥ ७.११.२० ॥
युद्धात पाताळवासी दैत्य पंचजनाला मारून, हृषीकेशाने दिव्य शंख पांचजन्य मिळवला.
7.11.21
खाण्डवे पार्थसहितस्तोषयित्वा हुताशनम् ।
आग्नेयमस्त्रं दुर्धर्षं चक्रं लेभे महाबलः ॥ ७.११.२१ ॥
खांडवात पार्थासह अग्नीला संतुष्ट करून, महाबलाने दुर्धर्ष आग्नेय अस्त्र आणि चक्र मिळवले.
7.11.22
वैनतेयं समारुह्य त्रासयित्वाऽमरावतीम् ।
महेन्द्रभवनाद्वीरः पारिजातमुपानयत् ॥ ७.११.२२ ॥
वैनतेयावर (गरुडावर) आरूढ होऊन, अमरावतीला भयभीत करून, त्या वीराने महेंद्राच्या भवनातून पारिजात वृक्ष आणला.
7.11.23
तच्च मर्षितवाञ्शक्रो जानंस्तस्य पराक्रमम् ।
राज्ञां चाप्यजितं कंचित्कृष्णेनेह न शुश्रुम ॥ ७.११.२३ ॥
त्याचे पराक्रम जाणूनही इंद्राने ते सहन केले. येथे कृष्णाने न जिंकलेला कोणताही राजा आम्ही ऐकला नाही.
7.11.24
यच्च तन्महदाश्चर्यं सभायां मम सञ्जय ।
कृतवान्पुण्डरीकाक्षः कस्तदन्य इहार्हति ॥ ७.११.२४ ॥
संजया, माझ्या सभेत पुंडरीकाक्षाने (कृष्णाने) केलेले हे महान आश्चर्य, त्याच्याशिवाय इथे दुसरा कोण करण्यास योग्य आहे?
7.11.25
यच्च भक्त्या प्रसन्नोऽहमद्राक्षं कृष्णमीश्वरम् ।
तन्मे सुविदितं सर्वं प्रत्यक्षमिव चागमम् ॥ ७.११.२५ ॥
भक्तीने प्रसन्न होऊन ईश्वर कृष्णाला मी पाहिले; ते सर्व मला चांगले ठाऊक आहे, जणू प्रत्यक्षच.
7.11.26
नान्तो विक्रमयुक्तस्य बुद्ध्या युक्तस्य वा पुनः ।
कर्मणां शक्यते गन्तुं हृषीकेशस्य सञ्जय ॥ ७.११.२६ ॥
पराक्रम व बुद्धीने युक्त अशा हृषीकेशाच्या कर्मांचा अंत गाठता येत नाही, हे संजया.
7.11.27
तथा गदश्च साम्बश्च प्रद्युम्नोऽथ विदूरथः ।
अगावहोऽनिरुद्धश्च चारुदेष्णः ससारणः ॥ ७.११.२७ ॥
तसेच गद, साम्ब, प्रद्युम्न, मग विदूरथ, अगावह, अनिरुद्ध, चारुदेष्ण आणि सारण.
7.11.28
उल्मुको निशठश्चैव झिल्ली बभ्रुश्च वीर्यवान् ।
पृथुश्च विपृथुश्चैव शमीङ्कोऽथारिमेजयः ॥ ७.११.२८ ॥
उल्मुक, निशठ, झिल्ली, पराक्रमी बभ्रु, पृथु, विपृथु, शमींक आणि अरिमेजय.
7.11.29
एतेऽन्ये बलवन्तश्च वृष्णिवीराः प्रहारिणः ।
कथंचित्पाण्जवानीकं श्रयेयुः समरे स्थिताः ॥ ७.११.२९ ॥
हे आणि इतर बलवान वृष्णिवीर, युद्धात उभे राहून प्रहार करणारे, कसेबसे पांडवसैन्याचा आश्रय घेतील.
7.11.30
आहूता वृष्णिवीरेण केशवेन महात्मना ।
ततः संशयितं सर्वे भवेदिति मतिर्मम ॥ ७.११.३० ॥
वृष्णिवीर महात्मा केशवाने बोलावलेले सर्व त्या वेळी संशयात पडतील, असे माझे मत आहे.
7.11.31
नागायुतबलो वीरः कैलासशिखरोपमः ।
वनमाली हली रामस्तत्र यत्र जनार्दनः ॥ ७.११.३१ ॥
जिथे जनार्दन आहे, तिथे दहा हजार हत्तींचे बल असलेला, कैलास शिखरासारखा, वनमाला धारण करणारा, नांगर धारण करणारा वीर राम देखील आहे.
7.11.32
यमाहुः सर्वपितरं वासुदेवं द्विजातयः ।
अपि वा ह्येष पाण्डूनां योत्स्यतेऽर्थाय सञ्जय ॥ ७.११.३२ ॥
ब्राह्मण ज्यांना सर्वांचा पिता म्हणतात, ते वासुदेव, हे सञ्जया, पांडवांसाठी युद्ध करतील काय?
7.11.33
स यदा तात सन्नह्येत्पाण्डवार्थाय सञ्जय ।
न तदा प्रतिसंयोद्धा भविता तत्र कश्चन ॥ ७.११.३३ ॥
हे प्रिय सञ्जया, तो जेव्हा पांडवांसाठी कवच धारण करील, तेव्हा तेथे त्याच्याशी लढू शकणारा कोणीही नसेल.
7.11.34
यदि स्म कुरवः सर्वे जयेयुर्नाम पाण्डवान् ।
वार्ष्णेयोऽर्थाय तेषां वै गृह्णीयाच्छस्त्रमुत्तमम् ॥ ७.११.३४ ॥
सर्व कौरवांनी पांडवांना जिंकले तरी, वार्ष्णेय त्यांच्यासाठी उत्तम शस्त्र हाती घेईल.
7.11.35
ततः सर्वान्नरव्याघ्रो हत्वा नरपतीन्रणे ।
कौरवांश्च महाबाहुःकुन्त्यै दद्यात्स मेदिनीम् ॥ ७.११.३५ ॥
मग तो नरव्याघ्र, महाबाहू, युद्धात सर्व राजांना आणि कौरवांना मारून ती पृथ्वी कुंतीला देईल.
7.11.36
यस्य यन्ता हृषीकेशो योद्धा यस्य धनञ्जयः ।
रथस्य तस्य कः सङ्ख्ये प्रत्यनीको भवेद्रथः ॥ ७.११.३६ ॥
ज्या रथाचा सारथी हृषीकेश आणि योद्धा धनंजय आहे, त्या रथाला युद्धात विरोध करणारा रथ कोणता असेल?
7.11.37
न केनचिदुपायेन कुरूणां दृश्यते जयः ।
तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यथा युद्धमवर्तत ॥ ७.११.३७ ॥
कोणत्याही उपायाने कौरवांचा विजय दिसत नाही. म्हणून युद्ध कसे झाले ते सर्व मला सांग.
7.11.38
अर्जुनः केशवस्यात्मा कृष्णोऽप्यात्मा किरीटिनः ।
अर्जुने विजयो नित्यं कृष्णे कीर्तिश्च शाश्वती ॥ ७.११.३८ ॥
अर्जुन हा केशवाचा आत्मा आहे; कृष्णही किरीटीचा आत्मा आहे. अर्जुनात सदैव विजय आहे, कृष्णात शाश्वत कीर्ती आहे.
7.11.39
सर्वेष्वपि च लोकेषु बीभत्सुरपराजितः ।
प्राधान्येनैव भूयिष्ठममेयाः केशवे गुणाः ॥ ७.११.३९ ॥
सर्व लोकांत बीभत्सु अपराजित आहे. केशवात प्रामुख्याने अमर्याद गुण आहेत.
7.11.40
मोहाद्दुर्योधनः कृष्णं यो न वेत्तीह केशवम् ।
मोहितो दैवयोगेन मृत्युपाशपुरस्कृतः। ॥ ७.११.४० ॥
मोहामुळे दुर्योधन येथे कृष्ण केशवाला ओळखत नाही; दैवयोगाने मोहित होऊन तो मृत्युपाशाने पुढे नेला जात आहे.
7.11.41
न वेद कृष्णं दाशार्हमर्जुनं चैव पाण्डवम् ।
पूर्वदेवौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ ॥ ७.११.४१ ॥
दाशार्ह कृष्ण आणि पांडव अर्जुन यांना तो ओळखत नाही. हे दोघे पूर्वदेव, महात्मा नर आणि नारायण आहेत.
7.11.42
एकात्मानौ द्विधाभूतौ दृश्येते मानवैर्भुवि ।
मनसापि हि दुर्धर्षौ सेनामेतां यशस्विनौ ॥ ७.११.४२ ॥
एकात्मा असलेले हे दोघे पृथ्वीवर मानवांना दोन रूपांत दिसतात. मनानेही हे दुर्धर्ष आहेत; हे दोघे यशस्वी या सेनेला...
7.11.43
नाशयेतामिहेच्छन्तौ मानुषत्वाच्च नेच्छतः ।
युगस्येव विपर्यासो लोकानामिव मोहनम् ॥ ७.११.४३ ॥
येथे इच्छिणारे ते दोघे नाश करतील; मनुष्य असल्यामुळे आणि न इच्छिता देखील; जणू युगाचा उलटापालट, जणू लोकांचा मोह.
7.11.44
भीष्मस्य च वधस्तात द्रोणस्य च महात्मनः ।
न ह्येव ब्रह्मचर्येण न वेदाध्ययनेन च ॥ ७.११.४४ ॥
हे तात, भीष्म आणि महात्मा द्रोण यांचा वध — ब्रह्मचर्याने किंवा वेदाध्ययनानेही तो थांबवता येत नाही.
7.11.45
न क्रियाभिर्न चास्त्रेण मृत्योः कश्चिन्निर्वायते ।
लोकसम्भावितौ वीरौ कृतास्त्रौ युद्धदुर्मदौ ॥ ७.११.४५ ॥
कर्मांनी किंवा शस्त्राने मृत्यूपासून कोणीही सुटत नाही; लोकात सन्मानित, अस्त्रविद्येत निपुण, युद्धमदाने उन्मत्त असे दोन वीरही.
7.11.46
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा किन्नु जीवामि सञ्जय ।
यां तां श्रियमसूयामः पुरा दृष्ट्वा युधिष्ठिरे ॥ ७.११.४६ ॥
भीष्म आणि द्रोण मारले गेले हे ऐकून, हे संजया, मी कसा जिवंत आहे? पूर्वी युधिष्ठिरामध्ये पाहिलेल्या त्या श्रीचा आम्ही हेवा केला होता.
7.11.47
अद्य तामनुजानीमो भीष्मद्रोणवधेन ह ।
मत्कृते चाप्यनुप्राप्तः कुरूणामेष सङ्क्षयः ॥ ७.११.४७ ॥
आज भीष्म आणि द्रोण यांच्या वधाने आम्ही खरोखरच ती श्री सोडली आहे; माझ्यामुळेच कुरूंवर हा नाश आला आहे.
7.11.48
पक्वानां हि वधे सूत वज्रायन्ते तृणान्युत ।
अनन्तमिदमैश्वर्यं लोके प्राप्तो युधिष्ठिरः ॥ ७.११.४८ ॥
हे सूता, पिकलेल्या वीरांच्या वधात गवताच्या काड्याही वज्र होतात; आणि हे अनंत ऐश्वर्य युधिष्ठिराने जगात मिळवले आहे.
7.11.49
यस्य कोपान्महात्मानौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ ।
प्राप्तः प्रकृतितो धर्मो न धर्मो मामकान्प्रति ॥ ७.११.४९ ॥
ज्यांच्या क्रोधामुळे महात्मे भीष्म आणि द्रोण पाडले गेले, तो धर्म स्वभावतःच प्राप्त झाला आहे; माझ्या लोकांबाबत हा धर्म नाही.
7.11.50
क्रूरः सर्वविनाशाय कालोऽसौ नातिवर्तते ।
अन्यथा चिन्तिता ह्यर्था नरैस्तात मनस्विभिः।
अन्यथैव प्रपद्यन्ते दैवादिति मतिर्मम ॥ ७.११.५० ॥
तो क्रूर काळ सर्वनाशासाठीच आहे; त्याला ओलांडता येत नाही. हे तात, मनस्वी माणसांनी योजलेले हेतूही दैवाने वेगळ्याच प्रकारे घडतात, असे माझे मत आहे.
7.11.51
तस्मादपरिहार्येऽर्थे सम्प्राप्ते कृच्छ्र उत्तमे ।
अपारणीये दुश्चिन्त्ये यथाभूतं प्रचक्ष्व मे ॥ ७.११.५१ ॥
म्हणून, टाळता न येणारा, अत्यंत कठीण संकटात आलेला, ओलांडता न येणारा आणि विचारही करण्यास कठीण असा हा विषय, जसा खरोखर घडला तसाच मला सांग.
7.11.53
क्षत्रञ्जयः क्षत्रदेवः क्षत्रवर्मा च मानदः ।
धृष्टद्युम्नात्मजा वीराः के तान्द्रोणादवारयन् ॥ ७.११.५३ ॥
क्षत्रंजय, क्षत्रदेव, क्षत्रवर्मा आणि मानद — धृष्टद्युम्नाचे वीर पुत्र — त्यांना द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.11.54
शताद्विशिष्टं यं युद्धे सममन्यन्त वृष्णयः ।
चेकितानं महेष्वासं कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.११.५४ ॥
युद्धात शंभराहून श्रेष्ठ आणि बरोबरीचा नाही असे वृष्णींनी मानलेल्या, महान धनुर्धर चेकितानाला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.11.55
वार्धक्षेमिः कलिङ्गानां यः कन्यामाहरद्युधि ।
अनाधृष्टिरदीनात्मा कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.११.५५ ॥
युद्धात कलिंगांच्या कन्येचे हरण करणारा वार्धक्षेमि आणि दीनत्व नसलेला अनाधृष्टि — त्यांना द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.11.56
भ्रातरः पञ्च कैकेया धार्मिकाः सत्यविक्रमाः ।
इन्द्रगोपकसङ्काशा रक्तवर्मायुधध्वजाः ॥ ७.११.५६ ॥
कैकेयाचे पाच बंधू, धार्मिक आणि सत्यपराक्रमी, इन्द्रगोप कीटकासारखे, लाल चिलखत, शस्त्रे आणि ध्वजा असलेले.
7.11.57
मातृष्वसुः सुता वीराः पाण्डवानां जयार्थिनः ।
तान्द्रोणं हन्तुमायातान्के वीराः पर्यवारयन् ॥ ७.११.५७ ॥
पांडवांच्या मावशीचे ते वीर पुत्र, विजयाची इच्छा धरणारे, द्रोणाला मारण्यास आलेल्या त्यांना कोणत्या वीरांनी रोखले?
7.11.58
यं योधयन्तो राजानो नाजयन्वारणावते। ॥ ७.११.५८ ॥
वारणावतात युद्ध करूनही राजे ज्याला जिंकू शकले नाहीत.
7.11.59
धनुष्मतां वरं शूरं सत्यसन्धं महाबलम् ।
द्रोणात्कस्तं नरव्याघ्रं युयुत्सुं पर्यवारयत् ॥ ७.११.५९ ॥
धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, शूर, सत्यसंध, महाबली, नरव्याघ्र युयुत्सूला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.11.60
यः पुत्रं काशिराजस्य वाराणस्यां महारथम् ।
समरे स्त्रीषु गृध्यन्तं भल्लेनापाहरद्रथात् ॥ ७.११.६० ॥
काशिराजाचा पुत्र, महारथी, युद्धात स्त्रियांकडे लालसा धरणारा, वाराणसीचा, त्याला ज्याने भल्लाने रथावरून पाडले.
7.11.61
धृष्टद्युम्नं महेष्वासं पार्थानां मन्त्रधारिणम् ।
युक्तं दुर्योधनानर्थे सृष्टं द्रोणवधाय च ॥ ७.११.६१ ॥
धृष्टद्युम्न, महान धनुर्धर, पार्थांचा मंत्रधारी, दुर्योधनासाठी नियुक्त, द्रोणवधासाठी पाठवलेला.
7.11.62
निर्दहन्तं रणे योधान्दारयन्तं च सर्वतः ।
द्रोणाभिमुखमायान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ ७.११.६२ ॥
युद्धात योद्ध्यांना जाळत आणि सर्व बाजूंनी त्यांना फाडत द्रोणाकडे येणाऱ्या त्याला कोणत्या शूरांनी अडवले?
7.11.63
उत्सङ्ग इव सम्वृद्धं द्रुपदस्यास्त्रवित्तमम् ।
शैखण्डिनं शस्त्रगुप्तं के द्रोणादवारयन् ॥ ७.११.६३ ॥
द्रुपदाच्या मांडीवर वाढलेल्या, अस्त्रविद्येत सर्वश्रेष्ठ, शस्त्रांनी संरक्षित शैखंडीला द्रोणापासून कोणत्या शूरांनी अडवले?
7.11.64
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत्समवेष्टयत् ।
महता रथघोषेण मुख्यारिघ्नो महारथः ॥ ७.११.६४ ॥
ज्याने ही संपूर्ण पृथ्वी चामड्याप्रमाणे वेढून टाकली होती, रथाच्या महान गर्जनेने प्रमुख शत्रूंचा वध करणारा तो महारथी.
7.11.65
दशाश्वमेधानाजहे स्वन्नपानाप्तदक्षिणान् ।
निरर्गलान्सर्वमेधान्पुत्रवत्पालयन्प्रजाः ॥ ७.११.६५ ॥
त्याने दहा अश्वमेध यज्ञ केले; त्यात विपुल अन्नपान आणि दक्षिणा दिली गेली; सर्व यज्ञ निर्बाधपणे पार पडले, आणि तो प्रजेचे पुत्राप्रमाणे पालन करत राहिला.
7.11.66
विसृष्टा दक्षिणा यस्य गङ्गाजलमवारयत् ।
गङ्गास्रोतसि यावत्यः सिकता अप्यशेषतः।
तावतीर्गा ददौ वीर उशीनरसुतोऽध्वरे ॥ ७.११.६६ ॥
ज्याच्या दक्षिणेने गंगेचे पाणीही अडवले; गंगाप्रवाहात जितके वाळूचे कण आहेत तितक्या गायी त्या उशीनरपुत्र वीराने यज्ञात दिल्या.
7.11.67
न पूर्वे नापरे चक्रुरिदं केचन मानवाः ।
इतीदं चुक्रुशुर्देवाः कृते कर्मणि दुष्करे ॥ ७.११.६७ ॥
पूर्वी किंवा नंतर कोणत्याही मानवाने हे केले नाही; अशा प्रकारे हे दुष्कर कर्म झाले तेव्हा देव असे ओरडले.
7.11.68
पश्यामस्त्रिषु लोकेषु न तं संस्थास्नुचारिषु ।
जातं चापि जनिष्यन्तं द्वितीयं चापि साम्प्रतम् ॥ ७.११.६८ ॥
तिन्ही लोकांत, स्थिर किंवा चालणाऱ्यांमध्ये, त्याच्यासारखा कोणी जन्मलेला, जन्मणार किंवा सध्या दुसरा आहे असे आम्ही पाहत नाही.
7.11.69
अन्यमौशीनराच्छेब्याद्धुरो वोढारमित्युत ।
गतिं यस्य न यास्यन्ति मानुषा लोकवासिनः ॥ ७.११.६९ ॥
उशीनर वंशातील शैब्यापेक्षा दुसरा, रथाचा भार वाहणारा नायक; जगात राहणारे मानव ज्याच्या मार्गाने जाणार नाहीत.
7.11.70
तस्य नप्तारमायान्तं शैब्यं कः समवारयत् ।
द्रोणायाभिमुखं यत्तं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ७.११.७० ॥
त्याचा नातू शैब्य येत असताना, उघडलेल्या तोंडाच्या यमासारखा द्रोणासमोर उद्यत असताना कोणी त्याला अडवले?
7.11.71
विराटस्य रथानीकं मत्स्यस्यामित्रघातिनः ।
प्रेप्सन्तं समरे द्रोणं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ७.११.७१ ॥
विराटाच्या रथसेनेला, शत्रुघातक मत्स्यराजाला, युद्धात द्रोणापर्यंत पोहोचू इच्छिणाऱ्याला कोणत्या वीरांनी वेढून रोखले?
7.11.72
सद्यो वृकोदराज्जातो महाबलपराक्रमः ।
मायावी राक्षसो वीरो यस्मान्मम महद्भयम् ॥ ७.११.७२ ॥
नुकताच वृकोदर (भीम) यांच्यापासून जन्मलेला, महाबल आणि पराक्रम असलेला, मायावी राक्षस वीर; ज्याच्यापासून मला मोठे भय आहे.
7.11.73
पार्थानां जयकामं तं तं पुत्राणां मम कण्टकम् ।
घटोत्कचं महात्मानं कस्तं द्रोणादवारयत् ॥ ७.११.७३ ॥
पार्थांच्या विजयाची इच्छा करणाऱ्या, माझ्या पुत्रांना काटा ठरलेल्या त्या महात्मा घटोत्कचाला द्रोणापासून कोणी अडवले?
7.11.74
एते चान्ये च बहवो येषामजितं युधि ।
त्यक्तारः संयुगे प्राणान्किं तेषामजितं युधि ॥ ७.११.७४ ॥
हे आणि इतर बरेच, ज्यांचा युद्धात विजय झाला नाही; युद्धात ज्यांनी प्राण त्यागले. मग त्यांच्या अजेयतेचा युद्धात काय उपयोग?
7.11.75
येषां च पुरुषव्याघ्रः शार्ङ्गधन्वा व्यपाश्रयः ।
लोकानां गुरुरत्यर्थं लोकनाथः सनातनः। ॥ ७.११.७५ ॥
ज्यांचा आश्रय होता तो पुरुषव्याघ्र, शार्ङ्गधनू धारण करणारा, लोकांचा अत्यंत गुरू, लोकनाथ, सनातन.
7.11.76
नारायणोरणे नाथो दिव्यो दिव्यात्मकः प्रभुः ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः। ॥ ७.११.७६ ॥
नारायण, युद्धात नाथ, दिव्य, दिव्यस्वरूप, प्रभू; ज्यांची दिव्य कर्मे ज्ञानी लोक सांगतात.
7.11.77
तान्यहं कीर्तयिष्यामि भक्त्या स्थैर्यार्थमात्मनः ॥ ७.११.७७ ॥
ती मी भक्तीने, माझ्या स्थैर्यासाठी सांगेन.
7.11.88
षण्मासानपि संरब्धा जिघांसन्तो युधां पतिं ॥ ७.११.८८ ॥
सहा महिनेपर्यंतही संतापलेले, योद्ध्यांच्या स्वामीला मारण्याची इच्छा धरून.