મહાભારત · અધ્યાય 7.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.110.1
भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानो न्यवारयत् ।
सञ्जयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ ७.११०.१ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં યુયુધાને ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને કેવી રીતે રોક્યા? યથાર્થ રીતે કહે, મને અત્યંત ઉત્કંઠા છે.
7.110.2
शृणु राजन्महाप्राज्ञ सङ्ग्रामं रोमहर्षणम् ।
द्रोणस्य पाण्डवैः सार्धं युयुधानपुरोगमैः ॥ ७.११०.२ ॥
હે રાજન, હે મહાપ્રાજ્ઞ, સાંભળો. યુયુધાનની આગેવાનીમાં પાંડવો સાથે દ્રોણનું રોમાંચક યુદ્ધ સાંભળો.
7.110.3
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा युयुधानेन मारिष ।
अभ्यद्रवत्स्वयं द्रोणः सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥ ७.११०.३ ॥
હે મારિષ, યુયુધાન દ્વારા સેનાનો સંહાર થતો જોઈને દ્રોણ પોતે સત્યપરાક્રમી સાત્યકિ તરફ દોડ્યા.
7.110.4
तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम् ।
सात्यकिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ७.११०.४ ॥
અચાનક હુમલો કરતા એ મહારથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને સાત્યકિએ પચ્ચીસ નાનાં બાણોથી વીંધ્યા.
7.110.5
द्रोणोऽपि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहितः ।
अविध्यत्पञ्चभिस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शरैः शितैः ॥ ७.११०.५ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમી દ્રોણે પણ એકાગ્ર થઈ યુયુધાનને સોનાના પીંછાવાળાં પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી તરત વીંધ્યા.
7.110.6
ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजनाः ।
अभ्ययुर्धरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ७.११०.६ ॥
હે રાજન, શત્રુનું માંસ ખાનારાં એ બાણો અતિ મજબૂત બખ્તરને વીંધીને રાફડામાં સાપની જેમ ધરતીમાં ઘૂસી ગયાં.
7.110.7
दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
द्रोणं पञ्चाशताऽविध्यन्नाराचैरग्निसन्निभैः ॥ ७.११०.७ ॥
દીર્ઘબાહુ સાત્યકિ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, અંકુશથી પીડાયેલા હાથીની જેમ, અગ્નિ સમાન પચાસ નારાચ બાણોથી દ્રોણને વીંધવા લાગ્યા.
7.110.8
भारद्वाजो रणे विद्धो युयुधानेन सत्वरम् ।
सात्यकिं बहुभिर्बाणैर्यतमानमविध्यत ॥ ७.११०.८ ॥
યુદ્ધમાં યુયુધાન દ્વારા તરત વીંધાયેલા ભારદ્વાજ દ્રોણે પ્રયત્ન કરતા સાત્યકિને ઘણા બાણોથી વીંધ્યા.
7.110.9
ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबलः ।
सात्वतं पीडयामास व्रातेन नतपर्वणाम् ॥ ७.११०.९ ॥
ત્યારે ક્રોધિત, મહાધનુર્ધર અને મહાબલી દ્રોણે ફરી સાત્વત સાત્યકિને વાંકા સાંધાવાળા બાણોના સમૂહથી પીડ્યા.
7.110.10
स वध्यमानः समरे भारद्वाजेन सात्यकिः ।
नान्वपद्यत कर्तव्यं किञ्चिदेव विशाम्पते ॥ ७.११०.१० ॥
હે પ્રજાપતિ! યુદ્ધમાં ભારદ્વાજ દ્રોણ દ્વારા પીડાતા સાત્યકિને કંઈ પણ કરવા જેવું સૂઝ્યું નહીં.
7.110.11
विषण्णवदनश्चापि युयुधानोऽभवन्नृप ।
भारद्वाजं रणे दृष्ट्वा विसृजन्तं शिताञ्शरान् ॥ ७.११०.११ ॥
હે રાજન! યુદ્ધમાં ભારદ્વાજ દ્રોણને તીક્ષ્ણ બાણો છોડતા જોઈને યુયુધાન (સાત્યકિ)નું મુખ પણ ઉદાસ થઈ ગયું.
7.110.12
तं तु सम्प्रेक्ष्य ते पुत्राः सैनिकाश्च विशाम्पते ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.११०.१२ ॥
હે પ્રજાપતિ! તેને જોઈને તમારા પુત્રો અને સૈનિકો પ્રસન્ન મનથી સિંહોની જેમ વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
7.110.13
तं श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम् ।
युधिष्ठिरोऽब्रवीद्राजा सर्वसैन्यानि भारत ॥ ७.११०.१३ ॥
તે ભયંકર ગર્જના સાંભળીને અને માધવ (સાત્યકિ) પીડાતો હોવાનું જાણીને રાજા યુધિષ્ઠિરે, હે ભારત, સર્વ સેનાઓને કહ્યું.
7.110.14
एष वृष्णिवरो वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
ग्रस्यते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणा।
अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते ॥ ७.११०.१४ ॥
વૃષ્ણિ વીરોમાં શ્રેષ્ઠ, સત્યપરાક્રમી વીર સાત્યકિ યુદ્ધમાં એક વીર દ્વારા રાહુ સૂર્યને ગ્રસે તેમ પકડાઈ રહ્યો છે. જ્યાં સાત્યકિ યુદ્ધ કરે છે ત્યાં દોડીને જાઓ.
7.110.15
अभिद्रवत गच्छद्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते ।
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यमिदमाह जनाधिपः।
द्रोणं वारय सुक्षित्रं सात्यकिं मावधीद्द्विजः ॥ ७.११०.१५ ॥
સાત્યકિ યુદ્ધ કરે છે ત્યાં દોડીને જાઓ. ત્યારે જનાધિપે પાંચાલ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આમ કહ્યું: દ્રોણને રોકો, જેથી તે દ્વિજ સાત્યકિને ન મારે.
7.110.16
अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किमु तिष्ठसि पार्पत ।
न पश्यसि भयं द्रोणाद्धोरं नः समुपस्थितम् ॥ ७.११०.१६ ॥
ઝડપથી દ્રોણ પર હુમલો કરો. હે પાર્ષત, કેમ ઊભો છે? શું તને દ્રોણથી આપણા પર આવી પડેલું ભયંકર સંકટ દેખાતું નથી?
7.110.17
असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे ।
क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा ॥ ७.११०.१७ ॥
તે મહાધનુર્ધર દ્રોણ યુદ્ધમાં યુયુધાન (સાત્યકિ) સાથે રમી રહ્યો છે, જેમ બાળક દોરીથી બાંધેલા પક્ષી સાથે રમે.
7.110.18
तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनपुरोगमाः ।
त्वयैव सहिताः सर्वे युयुधानरथं प्रति ॥ ७.११०.१८ ॥
બધા ત્યાં જ જાઓ, ભીમસેન જેમના આગેવાન છે; અને તારી સાથે બધા યુયુધાનના રથ તરફ જાઓ.
7.110.19
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिकः ।
सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमदंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ७.११०.१९ ॥
હું સૈન્ય સહિત તારી પાછળ અનુસરીશ. આજે યમની દાઢોની વચ્ચે ગયેલા સાત્યકિને છોડાવ.
7.110.20
सञ्जय उवाच ।
एवमुक्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन भारत।
अभ्यद्रवद्रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात् ॥ ७.११०.२० ॥
એમ કહીને પછી રાજાએ સર્વ સૈન્ય સહિત યુયુધાનના કારણે યુદ્ધમાં દ્રોણ પર ધસારો કર્યો, હે ભારત.
7.110.21
तत्रारावो महानासीद्द्रोणमेकं युयुत्सताम् ।
पाण्डवानां च भद्रं ते सृञ्जयानां च सर्वशः ॥ ७.११०.२१ ॥
ત્યાં દ્રોણ એકલાને ઘેરવા ઇચ્છતા પાંડવો અને સૃંજયોનો મહાન કોલાહલ થયો. તારું કલ્યાણ થાઓ.
7.110.22
ते समेत्य नरव्याघ्रा भारद्वाजं महारथम् ।
अभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥ ७.११०.२२ ॥
તે નરવ્યાઘ્રો ભેગા થઈને મહારથી ભારદ્વાજ પર કંક અને મોરના પીંછાંવાળા તીક્ષ્ણ બાણોનો વરસાદ વરસાવવા લાગ્યા.
7.110.23
स्मयन्नेव तु तान्वीरान्द्रोणः प्रत्यग्रहीत्स्वयम् ।
अतिथीनागतान्यद्वत्सलिलेनासनेन च ॥ ७.११०.२३ ॥
પરંતુ દ્રોણે હસતાં હસતાં તે વીરોનો સ્વયં સ્વીકાર કર્યો, જેમ આવેલા અતિથિનું પાણી અને આસનથી સ્વાગત થાય.
7.110.24
तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विनः ।
आतिथेयं गृहं प्राप्य तर्प्यन्तेऽतिथयो यथा ॥ ७.११०.२४ ॥
તે ધનુર્ધર ભારદ્વાજના બાણોથી તેઓ તૃપ્ત થયા, જેમ અતિથિ આતિથ્યગૃહે પહોંચીને તૃપ્ત થાય.
7.110.25
भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम् ।
मध्यन्दिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो ॥ ७.११०.२५ ॥
હે પ્રભુ, તેઓ બધા ભારદ્વાજ (દ્રોણ) તરફ સીધું જોઈ શક્યા નહીં, જેમ મધ્યાહ્ને આવેલા સહસ્રાંશુ (સૂર્ય) તરફ જોઈ શકાતું નથી.
7.110.26
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
अतापयच्छरव्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान् ॥ ७.११०.२६ ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે તે સર્વ મહાધનુર્ધરોને બાણસમૂહોથી, સૂર્ય કિરણોથી તપાવે તેમ, તપાવ્યા.
7.110.27
वध्यमाना महाराज पाण्डवाः सृञ्जयास्तथा ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः ॥ ७.११०.२७ ॥
હે મહારાજ, મરાતા પાંડવો અને સૃંજયોને, કાદવમાં ફસાયેલા હાથીઓની જેમ, કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં.
7.110.28
द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशराः ।
गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्तः समन्ततः ॥ ७.११०.२८ ॥
દ્રોણના મહાબાણો સૂર્યના કિરણો જેમ ચોતરફ ફેલાઈ તપાવતા દેખાયા.
7.110.29
तस्मिन्द्रोणेन निहताः पाञ्चालाः पञ्चविंशतिः ।
महारथाः समाख्याता धृष्टद्युम्नस्य सम्मताः ॥ ७.११०.२९ ॥
તે યુદ્ધમાં દ્રોણે હણેલા પચીસ પાંચાલ મહારથીઓ, જે પ્રસિદ્ધ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પ્રિય હતા.
7.110.30
पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पाञ्चालानां तथैव च ।
द्रोणं स्म ददृशुः शूरं विनिघ्नन्तं वरान्वरान् ॥ ७.११०.३० ॥
પાંડવો અને પાંચાલોની સમગ્ર સેનાઓમાં સૌએ શૂર દ્રોણને શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠોને હણતા જોયા.
7.110.31
केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः ।
द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तकः ॥ ७.११०.३१ ॥
હે મહારાજ, કેકયોના સો યોદ્ધાઓને મારી અને ચારે તરફ ભગાડીને દ્રોણ ઊભા રહ્યા, જાણે ખુલ્લા મુખવાળો અંતક.
7.110.32
पाञ्चालान्सृञ्जयान्मत्स्यान्केकयांश्च नराधिप ।
द्रोणोऽजयन्महाबाहुः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.११०.३२ ॥
હે નરાધિપ, મહાબાહુ દ્રોણે પાંચાલો, સૃંજયો, મત્સ્યો અને કેકયોને સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં જીતી લીધા.
7.110.33
तेषां समभवच्छब्दो विद्धानां द्रोणसायकैः ।
वनौकसामिवारण्ये व्याप्तानां धृमकेतुना ॥ ७.११०.३३ ॥
દ્રોણના બાણોથી વીંધાયેલાઓનો આર્તનાદ ઊઠ્યો, જેમ જંગલમાં આગથી ઘેરાયેલાં વનપ્રાણીઓનો.
7.110.34
तत्र देवाः सगन्धर्वाः पितरश्चाब्रुवन्नृप ।
एते द्रवन्ति पाञ्चालाः पाण्डवाश्च ससैनिकाः ॥ ७.११०.३४ ॥
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો અને પિતૃઓએ કહ્યું: હે નૃપ, જુઓ, પાંચાલો અને પાંડવો પોતાના સૈન્ય સાથે ભાગી રહ્યા છે.
7.110.35
तं तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सौमकान्रणे ।
न चाप्यभिययुः केचिदपरे नैव विव्यधुः ॥ ७.११०.३५ ॥
યુદ્ધમાં સૌમકોને મારતા દ્રોણની પાસે કેટલાક ગયા નહીં, અને બીજાઓએ તેમના પર પ્રહાર પણ કર્યો નહીં.
7.110.36
वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्वीरवरक्षये ।
अशृणोत्सहसा पार्थः पाञ्चजन्यस्य निःस्वनम् ॥ ७.११०.३६ ॥
તે ભયાનક, વીરશ્રેષ્ઠોના સંહાર ચાલતો હતો ત્યારે, પાર્થે અચાનક પાંચજન્ય શંખનો નાદ સાંભળ્યો.
7.110.37
पूरिते वासुदेवेन शङ्खराजे महात्मना ।
युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषु ॥ ७.११०.३७ ॥
મહાત્મા વાસુદેવે શંખરાજ ફૂંક્યો, અને સૈંધવના રક્ષક વીરો યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા.
7.110.38
नदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रनष्टे समन्ततः ॥ ७.११०.३८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અર્જુનના રથ તરફ ગર્જના કરતા હતા, અને ગાંડીવનો ટંકાર ચારેબાજુ લુપ્ત થયો હતો.
7.110.39
कश्मलाभिहतो राजा चिन्तयामास पाण्डवः ।
न नूनं स्वस्ति पार्थाय यथा नदति शङ्खराट् ॥ ७.११०.३९ ॥
મોહથી ઘવાયેલો પાંડવ રાજા વિચારવા લાગ્યો, 'ખરેખર પાર્થનું કલ્યાણ નથી, કારણ કે શંખરાજ ગર્જી રહ્યો છે.'
7.110.40
कौरवाश्च यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः ।
व्यक्तमद्य विनश्यन्ति सर्वलोकमहारथाः ॥ ७.११०.४० ॥
કૌરવો હર્ષથી વારંવાર ગર્જી રહ્યા છે; સ્પષ્ટ છે કે આજે સર્વલોકના મહારથીઓ નષ્ટ થશે.
7.110.41
एवं सञ्चिन्तयित्वा तु व्याकुलेनान्तरात्मना ।
अजताशत्रुः कौन्तेयः सात्वतं प्रत्यभाषत ॥ ७.११०.४१ ॥
આ રીતે વિચારીને, વ્યાકુળ અંતરાત્માથી કુંતીપુત્ર અજાતશત્રુએ સાત્વતને કહ્યું.
7.110.42
बाष्पगद्गदया वाचा मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ।
कृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुङ्गवम् ॥ ७.११०.४२ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા સ્વરે, વારંવાર મૂંઝાતા, આગળના કર્તવ્યની અપેક્ષાએ શિનિશ્રેષ્ઠ શૈનેયને કહ્યું.
7.110.43
यः स धर्मः पुरा दृष्टः सद्भिः शैनेय शाश्वतः ।
साम्पराये सुहृत्कृत्ये तस्य कालोऽयमागतः ॥ ७.११०.४३ ॥
પૂર્વે સજ્જનોએ જોયેલો જે ધર્મ છે, હે શૈનેય, તે શાશ્વત છે. યુદ્ધમાં મિત્રના કર્તવ્યનો એ સમય હવે આવ્યો છે.
7.110.44
सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयञ्शिनिपुङ्गव ।
त्वत्तः सुहृत्तमं कञ्चिन्नाभिजानामि सात्यके ॥ ७.११०.४४ ॥
શિનિના શ્રેષ્ઠ, બધા યોદ્ધાઓનો વિચાર કરું તોપણ, હે સાત્યકિ, તારા કરતાં વધુ પ્રિય મિત્ર હું કોઈને જાણતો નથી.
7.110.45
यो हि प्रीतमना नित्यं यश्च नित्यमनुव्रतः ।
स कार्ये साम्पराये तु नियोज्य इति मे मतिः ॥ ७.११०.४५ ॥
જે સદા પ્રસન્ન મનનો અને સદા અનુસરનાર હોય, તે જ યુદ્ધકાર્યમાં નિયુક્ત કરવા યોગ્ય છે, એવો મારો મત છે.
7.110.46
यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानानं परायणम् ।
तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥ ७.११०.४६ ॥
જેમ કેશવ સદા પાંડવોનો આશ્રય છે, તેમ તું પણ હે વાર્ષ્ણેય, કૃષ્ણ સમાન પરાક્રમવાળો છે.
7.110.47
सोऽहं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुमर्हसि ।
अभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमर्हसि ॥ ७.११०.४७ ॥
તેથી હું આ ભાર તારા પર મૂકીશ; તે વહન કરવા તું યોગ્ય છે. અને મારા અભિપ્રાયને કદી વૃથા ન કરવો.
7.110.48
स त्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगे ।
कुरु कृच्छ्रे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ ॥ ७.११०.४८ ॥
તું, હે નરશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં ભાઈ, મિત્ર અને ગુરુ માટે પણ, સંકટમાં અર્જુનને સહાય કરવા માટે એમ જ કર.
7.110.49
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयङ्करः ।
लोके विख्यायसे वीर कर्मभिः सत्यवागिति ॥ ७.११०.४९ ॥
તું સત્યવ્રત, શૂરવીર અને મિત્રોને અભય આપનાર છે. હે વીર, તારાં કર્મોથી તું જગતમાં સત્યવાદી તરીકે પ્રખ્યાત છે.
7.110.50
यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्तनुम् ।
पृथिवीं च द्विजातिभ्यो यो दद्यात्स समो भवेत् ॥ ७.११०.५० ॥
હે શૈનેય, જે મિત્ર માટે યુદ્ધ કરતાં દેહ ત્યજે છે, અને જે બ્રાહ્મણોને પૃથ્વીનું દાન કરે છે, તેઓ સમાન થાય.
7.110.51
श्रुताश्च बहवोऽस्माभी राजानो ये दिवं गताः ।
दत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ७.११०.५१ ॥
આ સમગ્ર પૃથ્વી વિધિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને દાન કરી સ્વર્ગે ગયેલા અનેક રાજાઓ વિશે અમે સાંભળ્યું છે.
7.110.52
दीयमाना च बहुभिर्दास्यते च मुहुर्मही ।
न हि कश्चिद्रणे प्राणान्मित्रार्थे त्यक्तवानिह ॥ ७.११०.५२ ॥
આ પૃથ્વી અનેક લોકો દ્વારા વારંવાર દાન કરાઈ છે અને આગળ પણ કરાશે; પરંતુ યુદ્ધમાં મિત્ર માટે પ્રાણ ત્યજનાર અહીં કોઈ નથી.
7.110.53
एवं त्वामपि धर्मात्मन्प्रयाचेऽहं कृताञ्जलिः ।
पृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो ॥ ७.११०.५३ ॥
હે ધર્માત્મા, એ જ રીતે હું હાથ જોડીને તમને વિનંતી કરું છું. હે વિભુ, એનું ફળ પૃથ્વીદાન જેટલું કે તેથી પણ વધુ હશે.
7.110.54
एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयङ्करः ।
रणे सन्तजति प्राणान्द्वितीयस्त्वं च सात्यके ॥ ७.११०.५४ ॥
મિત્રોને અભય આપનાર કૃષ્ણ એકલા જ સદા યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજે છે; અને હે સાત્યકિ, બીજા તમે છો.
7.110.55
विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थयतो यशः ।
शूर एव सहायः स्यान्नेतरः प्राकृतो जनः ॥ ७.११०.५५ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમી વીર, યશની ઇચ્છા રાખનારનો સહાયક શૂર જ હોવો જોઈએ, સામાન્ય માણસ નહીં.
7.110.56
ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधव ।
त्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते ॥ ७.११०.५६ ॥
હે માધવ, આવા ઘોર સંહારમાં લાગેલા મારા માટે યુદ્ધમાં વિજયનો રક્ષક તારા સિવાય કોઈ નથી.
7.110.57
श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डवः ।
मम सञ्चनयन्हर्षं पुनः पुनरकीर्तयत् ॥ ७.११०.५७ ॥
પાંડવ તારા સેંકડો કર્મોની પ્રશંસા કરતો, મારામાં હર્ષ જગાડતો, વારંવાર તેનું વર્ણન કરતો રહ્યો.
7.110.58
लघुहस्तश्चित्रयोधी तथा लघुपराक्रमः ।
प्राज्ञः सर्वास्त्रविच्छूरो मुह्यते न च संयुगे ॥ ७.११०.५८ ॥
ચપળ હાથવાળો, વિચિત્ર યોદ્ધો, ઝડપી પરાક્રમી, પ્રાજ્ઞ અને સર્વ અસ્ત્રો જાણનાર શૂર — તે યુદ્ધમાં ક્યારેય મોહ પામતો નથી.
7.110.59
महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाहनुः ।
महाबलो महावीर्यः स महात्मा महारथः ॥ ७.११०.५९ ॥
પહોળા ખભા, પહોળી છાતી, મહાબાહુ, મોટા જડબાં, મહાબળ અને મહાપરાક્રમવાળો તે મહાત્મા મહારથી છે.
7.110.60
शिष्यो मम सखा चैव प्रियोऽस्याहं प्रियश्च मे ।
युयुधानः सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान् ॥ ७.११०.६० ॥
યુયુધાન મારો શિષ્ય, મિત્ર અને સહાયક છે; હું તેનો પ્રિય છું અને તે મારો પ્રિય છે — યુયુધાન કૌરવોનો સંહાર કરશે.
7.110.61
अस्मदर्थं च राजेन्द्र सन्नह्येद्यदि केशवः ।
रामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्युम्नो वा महारथः ॥ ७.११०.६१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જો અમારે માટે કેશવ કવચ ધારણ કરે, અથવા રામ, અનિરુદ્ધ કે મહારથી પ્રદ્યુમ્ન.
7.110.62
गदो वा मारणो वापि साम्वो वा सह वृष्णिभिः ।
सहायार्थं महाराज सङ्ग्रामोत्तममूर्धनि ॥ ७.११०.६२ ॥
અથવા ગદ, મારણ કે સામ્બ વૃષ્ણિઓ સાથે, હે મહારાજ, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધના અગ્રભાગે સહાય માટે.
7.110.63
तथाप्यहं नरव्याघ्रं शैनेयं सत्यविक्रमम् ।
साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मेऽन्योहि तत्समः ॥ ७.११०.६३ ॥
તોપણ, સત્યપરાક્રમી નરવ્યાઘ્ર શૈનેયને (સાત્યકિને) હું સહાય માટે નિયોજીશ; તેના સમાન બીજો મારી પાસે નથી.
7.110.64
इति द्वैतवने तात मामुवाच धनञ्जयः ।
परोक्षे त्वद्गुणांस्तथ्यान्कथयन्नार्यसंसदि ॥ ७.११०.६४ ॥
હે તાત, એમ દ્વૈતવનમાં ધનંજયે મને કહ્યું હતું; આર્યોની સભામાં, તું ન હતો ત્યારે તારા ગુણોનું સાચું વર્ણન કરતાં.
7.110.65
तस्य त्वमेवं सङ्कल्पं न वृथा कर्तुमर्हसि ।
धनञ्जयस्य वार्ष्णेय मम भीमस्य चोभयोः ॥ ७.११०.६५ ॥
તેથી તેનો આ સંકલ્પ વ્યર્થ ન કરવો જોઈએ, હે વાર્ષ્ણેય; ધનંજયનો, મારો અને ભીમનો, બંનેનો.
7.110.66
यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रति ।
तत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान् ॥ ७.११०.६६ ॥
વળી, તીર્થોમાં ભ્રમણ કરતાં હું દ્વારકા તરફ ગયો; ત્યાં અર્જુન પ્રત્યેની તારી ભક્તિ મેં પણ જોઈ હતી.
7.110.67
न तन्सौहृदनन्येपु मया शैनेय लक्षितम् ।
यथा त्वमस्मान्भजसे वर्तमानानुपप्लवे ॥ ७.११०.६७ ॥
હે શૈનેય, આ આપત્તિમાં રહેલા અમને તું જે રીતે સેવે છે, એવો સૌહાર્દ મેં બીજા કોઈમાં જોયો નથી.
7.110.68
सोऽभिजात्या च भक्त्या च सख्यस्याचार्यकस्य च ।
सौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव ॥ ७.११०.६८ ॥
હે માધવ, ઉચ્ચ કુળ, ભક્તિ, મિત્રતા, આચાર્યપણું, સૌહાર્દ, પરાક્રમ અને કુલીનતાથી તું એવો જ છે.
7.110.69
सत्यस्य च महावाहो अनुकम्पार्थमेव च ।
अनुरूपं महेप्वास कर्म त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ७.११०.६९ ॥
હે મહાબાહુ, સત્ય માટે અને કરુણા માટે જ, હે મહાધનુર્ધર, તારે યોગ્ય કર્મ કરવું જોઈએ.
7.110.70
सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशितः ।
पूर्वमेवानुयातास्ते कौरवाणां महारथाः ॥ ७.११०.७० ॥
દ્રોણથી પ્રેરિત થઈને સુયોધન અચાનક ગયો; કૌરવોના મહારથીઓ પહેલેથી જ તેની પાછળ ગયા છે.
7.110.71
सुमहान्निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रति ।
स शैनेय जवेनाशु गन्तुमर्हसि मानद ॥ ७.११०.७१ ॥
વિજય તરફથી એક મોટો નિનાદ સંભળાય છે; તેથી હે શૈનેય, હે માનદ, તારે વેગથી ત્યાં જવું જોઈએ.
7.110.72
भीमसेनो वयं चैव संयत्ताः सहसैनिकाः ।
द्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रतियोत्स्यते ॥ ७.११०.७२ ॥
ભીમસેન અને અમે સૈનિકો સહિત તૈયાર છીએ; જો દ્રોણ તારી સામે યુદ્ધ કરશે, તો અમે દ્રોણને રોકીશું.
7.110.73
पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे ।
महान्तं चरणे शब्दं दीर्यमाणां च भारतीम् ॥ ७.११०.७३ ॥
હે શૈનેય, યુદ્ધમાં ભાગતી સેનાઓ જુઓ; ફાટી રહેલા ભારતીઓનો મહાન શબ્દ પણ સાંભળો.
7.110.74
महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसु ।
धार्तराष्टबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना ॥ ७.११०.७४ ॥
હે તાત, મહાવાયુના વેગે પૂર્ણિમાના સમુદ્રની જેમ ધાર્તરાષ્ટ્રોની સેના સવ્યસાચી દ્વારા વિખેરાઈ ગઈ છે.
7.110.75
रथैर्विपरिधावद्भिर्मनुष्यैश्च हयैश्च ह ।
सैन्यं रजःसमुद्भूतमेतत्सम्परिवर्तते ॥ ७.११०.७५ ॥
રથો, માણસો અને ઘોડાઓ ચારે તરફ દોડતા હોવાથી આ સેના ધૂળ ઉડાડીને ફરતી છે.
7.110.76
संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभिः ।
अत्यन्तोपचितैः शूरैः फल्गुनः परवीरहा ॥ ७.११०.७६ ॥
સિંધુ અને સૌવીરોના નખર-પ્રાસ યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલો, શત્રુવીરોનો સંહારક ફલ્ગુન ...
7.110.77
नैतद्बलमसंवार्यं शक्यो जेतुं जयद्रथः ।
एते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे सन्त्यक्तजीविताः ॥ ७.११०.७७ ॥
આ સેના અજેય નથી; જયદ્રથને જીતી શકાય; કારણ કે આ બધાએ સૈંધવ માટે પ્રાણ ત્યજી દીધા છે.
7.110.78
शरशक्तिध्वजवरं हयनागसमाकुलम् ।
पश्यैतद्धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम् ॥ ७.११०.७८ ॥
બાણ, શક્તિ, શ્રેષ્ઠ ધ્વજોથી ભરેલી, ઘોડા અને હાથીઓથી ઊભરાતી ધાર્તરાષ્ટ્રોની આ સેના જુઓ; તેની પાસે જવું અત્યંત કઠિન છે.
7.110.79
शृणु दुन्दुभिनिर्घोषं शङ्खशब्दांश्च पुष्कलान् ।
सिंहनादरवांश्चैव रथनेमिस्वनांस्तथा ॥ ७.११०.७९ ॥
દુંદુભિનો ઘોષ, શંખોના અનેક શબ્દો, સિંહનાદની ગર્જના અને રથચક્રોનો ગડગડાટ સાંભળો.
7.110.80
नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रशः ।
सादिनां द्रवतां चैव शृणु कम्पयतां महीम् ॥ ७.११०.८० ॥
હાથીઓનો શબ્દ સાંભળો, હજારો પાયદળનો, ઘોડેસવારોનો, દોડતા લોકોનો અને પૃથ્વીને કંપાવતા લોકોનો શબ્દ પણ સાંભળો.
7.110.81
पुरस्तात्सैन्धवानीकं द्रोणानीकं च पृष्ठतः ।
बहुत्वाद्धि नरव्याघ्र देवेन्द्रमपि पीडयेत् ॥ ७.११०.८१ ॥
આગળ સૈંધવોની સેના અને પાછળ દ્રોણની સેના છે; હે નરવ્યાઘ્ર, તેમની બહુલતાથી દેવેન્દ્રને પણ પીડા થઈ શકે.
7.110.82
अपर्यन्ते बले मग्नो जह्यादपि च जीवितम् ।
तस्मिंश्च निहते युद्धे कथं जीवेत मादृशः ॥ ७.११०.८२ ॥
અપાર સેનામાં ડૂબેલો માણસ જીવ પણ ત્યજી દે; એ યુદ્ધમાં તેઓ હણાઈ જાય તો મારા જેવો કેવી રીતે જીવે?
7.110.83
सर्वथा समनुप्राप्तः सुकृच्छ्रं त्वयि जीवति ।
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः ॥ ७.११०.८३ ॥
તું જીવતો હોવા છતાં સર્વ રીતે મહાસંકટમાં સપડાયા છીએ; શ્યામવર્ણ, યુવાન, ગુડાકેશ અને દર્શનીય પાંડવ (અર્જુન).
7.110.84
लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च प्रविष्टस्यात भारतीम् ।
सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्चातिवर्तते ॥ ७.११०.८४ ॥
શીઘ્ર અસ્ત્રવાળો અને અદ્ભુત યોદ્ધો તે ભારતી સેનામાં પ્રવેશ્યો હશે; સૂર્યોદયે એ મહાબાહુ દિવસને પાર કરે છે.
7.110.85
तन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वा ।
कुरूणां चापि तत्सैन्यं सागरप्रतिमं महत् ॥ ७.११०.८५ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, તે જીવતો છે કે નહીં તે હું જાણતો નથી, અને કુરુઓનું તે મહાન સૈન્ય પણ સાગર જેવું છે.
7.110.86
एक एव च बीभत्सुः प्रविष्टस्तात भारतीम् ।
अविपह्यां महाबाहुः सुरैरपि महाहवे ॥ ७.११०.८६ ॥
હે તાત, એકલો જ બીભત્સુ—તે મહાબાહુ—ભારતી સેનામાં પ્રવેશ્યો; મહાયુદ્ધમાં દેવો માટે પણ તેને રોકવો અશક્ય છે.
7.110.87
न हि मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथञ्चन ।
द्रोणोऽपि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम् ॥ ७.११०.८७ ॥
આજે યુદ્ધમાં મારા મનમાં કોઈ પણ રીતે નિશ્ચય નથી; યુદ્ધમાં ઉગ્ર દ્રોણ પણ મારા સૈન્યને પીડી રહ્યા છે.
7.110.88
प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथाऽसौ चरति द्विजः ।
युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षणः।
महार्थं लघुसंयुक्तं कर्तुमर्हसि मानद ॥ ७.११०.८८ ॥
હે મહાબાહુ, તે બ્રાહ્મણ (દ્રોણ) કેવી રીતે ફરે છે તે તારી આંખ સામે જ છે; એકસાથે આવેલાં કાર્યોમાં તું નિપુણ છે; હે માનદ, મહાન હેતુવાળા કાર્યને સરળતાથી કરવું તને યોગ્ય છે.
7.110.89
तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्मतं महत् ।
अर्जुनस्य परित्राणां कर्तव्यमिति संयुगे ॥ ७.११०.८९ ॥
મારાં બધાં કાર્યોમાં આ જ મહાન કાર્ય ગણાય છે—યુદ્ધમાં અર્જુનની રક્ષા કરવી એ જ કર્તવ્ય છે.
7.110.90
नाहं शोचामि दाशार्हं गोप्तारं जगतः पतिम् ।
स हि शक्तो रणे तात त्रीँल्लोकानपि सङ्गतान् ॥ ७.११०.९० ॥
દાશાર્હ, જગતના રક્ષક અને સ્વામી માટે હું શોક કરતો નથી; હે તાત, યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા ત્રણ લોકને પણ તે રોકવા સમર્થ છે.
7.110.91
विजेतुं पुरुषव्याघ्रः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।
किम्पुनर्धार्तराष्ट्रस्य बलमेतत्सुदुर्बलम् ॥ ७.११०.९१ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, હું તને સત્ય કહું છું: ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનું આ સૈન્ય અત્યંત દુર્બળ છે; તેને જીતવું તારા માટે સરળ છે.
7.110.92
अर्जुनस्त्वेष वार्ष्णेय पीडितो बहुभिर्युधि ।
प्रजह्यात्समरे प्राणांस्तस्माद्विन्दामि कश्मलम् ॥ ७.११०.९२ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, અર્જુન યુદ્ધમાં ઘણાઓથી પીડિત છે; તે યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજી શકે; તેથી મને વ્યથા થાય છે.
7.110.93
तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वादृशा यथा ।
तादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिनोदितः ॥ ७.११०.९३ ॥
તું તેના જ માર્ગે જા, જેમ તારા જેવા લોકો જાય; આવા સમયે મારા જેવા વડે પ્રેરિત થઈને, તેના જેવા વીરના માર્ગે ચાલ.
7.110.94
रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृतौ ।
प्रद्युम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः ॥ ७.११०.९४ ॥
યુદ્ધમાં વૃષ્ણિ વીરોમાં માત્ર બેને જ અતિરથી તરીકે સ્મરવામાં આવે છે: મહાબાહુ પ્રદ્યુમ્ન, અને હે સાત્વત, પ્રસિદ્ધ એવો તું.
7.110.95
अस्त्रे नारायणसमः सङ्कर्षणसमो बले ।
वीरतायां नरव्याघ्र धनञ्जयसमो ह्यसि ॥ ७.११०.९५ ॥
અસ્ત્રમાં તું નારાયણ સમાન છે, બળમાં સંકર્ષણ સમાન છે; હે નરવ્યાઘ્ર, વીરતામાં તું ધનંજય (અર્જુન) સમાન જ છે.
7.110.96
भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम् ।
त्वामेव पुरुषव्याघ्रं लोके सन्तः प्रचक्षते ॥ ७.११०.९६ ॥
ભીષ્મ અને દ્રોણને પણ વટાવીને, સર્વ યુદ્ધકળામાં નિપુણ એવા તને જ, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, જગતમાં સજ્જનો શ્રેષ્ઠ કહે છે.
7.110.97
सदेवासुरगन्धर्वान्सकिन्नरमहोरगान् ।
योधयेच्च जगत्सर्वं विजयेत रिपून्बहून् ॥ ७.११०.९७ ॥
દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને મહોરગો સહિત સમગ્ર જગત સાથે યુદ્ધ કરીને ઘણા શત્રુઓને જીતે.
7.110.98
इति ब्रुवन्ति लोकेषु जनास्तव गुणांस्तथा ।
समागमेषु सर्वेषु पृथगेव च सर्वदा।
नाशक्यं विद्यते लोके सात्यकेरिति माधव ॥ ७.११०.९८ ॥
લોકમાં લોકો તારા ગુણોની આ રીતે જ વાત કરે છે—બધી સભાઓમાં, અલગ અલગ પણ અને સદા. હે માધવ, જગતમાં સાત્યકિ માટે કંઈ અશક્ય નથી.
7.110.99
तत्त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्कुरुष्व महाबल ॥ ७.११०.९९ ॥
તેથી હે મહાબલ, હું તને જે કહીશ તે જ કર.
7.110.100
सम्भावना हि लोकस्य मम पार्थस्य चोभयोः ।
नान्यथा तां महाबाहो सम्प्रकर्तुमिहार्हसि ॥ ७.११०.१०० ॥
લોકની, મારી અને પાર્થની—બંનેની અપેક્ષા આ જ છે. હે મહાબાહુ, તેને અહીં બીજી રીતે નહીં, પણ પૂર્ણ કરવી તને યોગ્ય છે.
7.110.101
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्रणे चर विभीतवत् ।
न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम् ॥ ७.११०.१०१ ॥
પ્રિય પ્રાણોનો ત્યાગ કરીને યુદ્ધમાં નિર્ભય થઈને વિચર. હે શૈનેય, દાશાર્હો યુદ્ધમાં પોતાના જીવનની રક્ષા કરતા નથી.
7.110.102
अयुद्धमनवस्थानं सङ्ग्रामे च पलायनम् ।
भीरूणामसतां मार्गे नैष दाशार्हसेवितः ॥ ७.११०.१०२ ॥
યુદ્ધ ન કરવું, સ્થિર ન રહેવું, સંગ્રામમાંથી ભાગી જવું—આ ડરપોક અને નીચ લોકોનો માર્ગ છે; દાશાર્હોએ તેને અપનાવ્યો નથી.
7.110.103
तवार्जुनो गुरुस्तात धर्मात्मा शिनिपुङ्गच ।
वासुदेवो गुरुश्चापि तव पार्थस्य धीमतः ॥ ७.११०.१०३ ॥
હે વત્સ, શિનિવંશના શ્રેષ્ઠ, ધર્માત્મા અર્જુન તારા ગુરુ છે; વાસુદેવ પણ તારા ગુરુ છે, અને બુદ્ધિમાન પાર્થના પણ ગુરુ છે.
7.110.104
कारणद्वयमेतद्धि जानंस्त्वामहमब्रुवम् ।
मावमंस्था वचो मह्यं गुरुस्तव गुरोर्ह्यहम् ॥ ७.११०.१०४ ॥
આ બે કારણો જાણીને જ મેં તને કહ્યું છે; મારા વચનનો અનાદર ન કર, કારણ કે હું તારો ગુરુ છું, અને ગુરુનો પણ ગુરુ છું.
7.110.105
वासुदेवमतं चैव मम चैवार्जुनस्य च ।
सत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनञ्जयः ॥ ७.११०.१०५ ॥
વાસુદેવનો અભિપ્રાય, મારો અને અર્જુનનો અભિપ્રાય પણ આ જ છે; મેં તને જે કહ્યું તે સત્ય છે. ધનંજય જ્યાં છે ત્યાં જા.
7.110.106
एतद्वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रम ।
प्रविशैतद्बलं तात धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥ ७.११०.१०६ ॥
મારા આ વચનને સમજીને, હે સત્યપરાક્રમી, હે વત્સ, દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના આ સૈન્યમાં પ્રવેશ કર.
7.110.107
प्रविश्य च यथान्यायं सङ्गम्य च महारथैः ।
यथार्हमात्मनः कर्म रणे सात्वत दर्शय ॥ ७.११०.१०७ ॥
યથાવિધિ પ્રવેશ કરીને, મહારથીઓને મળીને, હે સાત્વત, યુદ્ધમાં તને યોગ્ય પરાક્રમ બતાવ.