महाभारत · अध्याय 7.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.110.1
भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानो न्यवारयत् ।
सञ्जयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ ७.११०.१ ॥
हे संजया, युद्धात युयुधानाने भारद्वाजाला (द्रोणाला) कसे रोखले? यथार्थपणे सांग, मला अत्यंत उत्सुकता आहे.
7.110.2
शृणु राजन्महाप्राज्ञ सङ्ग्रामं रोमहर्षणम् ।
द्रोणस्य पाण्डवैः सार्धं युयुधानपुरोगमैः ॥ ७.११०.२ ॥
हे राजा, हे महाप्राज्ञा, ऐक. युयुधानाच्या पुढाकाराने पांडवांसह द्रोणाचे रोमांचकारी युद्ध ऐक.
7.110.3
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा युयुधानेन मारिष ।
अभ्यद्रवत्स्वयं द्रोणः सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥ ७.११०.३ ॥
हे मारिष, युयुधानाकडून सैन्य मारले जात आहे हे पाहून द्रोण स्वतः सत्यपराक्रमी सात्यकीकडे धावले.
7.110.4
तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम् ।
सात्यकिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ॥ ७.११०.४ ॥
अचानक चाल करून येणाऱ्या त्या महारथी भारद्वाजाला (द्रोणाला) सात्यकीने पंचवीस लहान बाणांनी विद्ध केले.
7.110.5
द्रोणोऽपि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहितः ।
अविध्यत्पञ्चभिस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शरैः शितैः ॥ ७.११०.५ ॥
युद्धात पराक्रमी द्रोणानेही एकाग्रपणे युयुधानाला सोन्याच्या पंखांच्या पाच तीक्ष्ण बाणांनी तत्काळ विद्ध केले.
7.110.6
ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजनाः ।
अभ्ययुर्धरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ७.११०.६ ॥
हे राजा, शत्रूचे मांस खाणारे ते बाण अतिदृढ चिलखत भेदून वारुळात सर्पांप्रमाणे धरणीत शिरले.
7.110.7
दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
द्रोणं पञ्चाशताऽविध्यन्नाराचैरग्निसन्निभैः ॥ ७.११०.७ ॥
दीर्घबाहू सात्यकी अत्यंत क्रुद्ध होऊन, अंकुशाने पीडित हत्तीप्रमाणे, अग्नीसारख्या पन्नास नाराच बाणांनी द्रोणाला विद्ध करू लागला.
7.110.8
भारद्वाजो रणे विद्धो युयुधानेन सत्वरम् ।
सात्यकिं बहुभिर्बाणैर्यतमानमविध्यत ॥ ७.११०.८ ॥
रणांगणात युयुधानाने त्वरित विद्ध झालेल्या भारद्वाज द्रोणाने प्रयत्न करणाऱ्या सात्यकीला अनेक बाणांनी विद्ध केले.
7.110.9
ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबलः ।
सात्वतं पीडयामास व्रातेन नतपर्वणाम् ॥ ७.११०.९ ॥
तेव्हा संतापलेल्या, महाधनुर्धर आणि महाबली द्रोणाने पुन्हा सात्वत सात्यकीला वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांच्या समूहाने पीडा दिली.
7.110.10
स वध्यमानः समरे भारद्वाजेन सात्यकिः ।
नान्वपद्यत कर्तव्यं किञ्चिदेव विशाम्पते ॥ ७.११०.१० ॥
हे प्रजापते! रणांगणात भारद्वाज द्रोणाकडून पीडित होत असताना सात्यकीला काहीही करण्यासारखे सुचले नाही.
7.110.11
विषण्णवदनश्चापि युयुधानोऽभवन्नृप ।
भारद्वाजं रणे दृष्ट्वा विसृजन्तं शिताञ्शरान् ॥ ७.११०.११ ॥
हे नृपा! रणांगणात भारद्वाज द्रोण तीक्ष्ण बाण सोडत असलेला पाहून युयुधान (सात्यकी)ही विषण्ण मुखाचा झाला.
7.110.12
तं तु सम्प्रेक्ष्य ते पुत्राः सैनिकाश्च विशाम्पते ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ७.११०.१२ ॥
हे प्रजापते! त्याला पाहून आपले पुत्र आणि सैनिक प्रसन्न मनाने सिंहांप्रमाणे वारंवार गर्जना करू लागले.
7.110.13
तं श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम् ।
युधिष्ठिरोऽब्रवीद्राजा सर्वसैन्यानि भारत ॥ ७.११०.१३ ॥
त्या भयंकर गर्जनेचा आवाज ऐकून आणि माधव (सात्यकी) पीडित असल्याचे जाणून राजा युधिष्ठिर, हे भारता, सर्व सैन्यांना म्हणाला.
7.110.14
एष वृष्णिवरो वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
ग्रस्यते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणा।
अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते ॥ ७.११०.१४ ॥
वृष्णिवीरांमध्ये श्रेष्ठ, सत्यपराक्रमी वीर सात्यकी युद्धात एका वीराकडून राहू सूर्याला ग्रासतो तसा ग्रासला जात आहे. सात्यकी जिथे लढत आहे तिथे धावत जा.
7.110.15
अभिद्रवत गच्छद्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते ।
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यमिदमाह जनाधिपः।
द्रोणं वारय सुक्षित्रं सात्यकिं मावधीद्द्विजः ॥ ७.११०.१५ ॥
सात्यकी जिथे लढत आहे तिथे धावत जा. तेव्हा जनाधिप (युधिष्ठिर) पाञ्चाल्य धृष्टद्युम्नाला म्हणाला: द्रोणाला अडवा, म्हणजे तो द्विज सात्यकीला मारणार नाही.
7.110.16
अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किमु तिष्ठसि पार्पत ।
न पश्यसि भयं द्रोणाद्धोरं नः समुपस्थितम् ॥ ७.११०.१६ ॥
त्वरेने द्रोणावर हल्ला करा. हे पार्षता, का उभा आहेस? द्रोणाकडून आपल्यावर आलेले भयंकर संकट तुला दिसत नाही का?
7.110.17
असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे ।
क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा ॥ ७.११०.१७ ॥
तो महाधनुर्धर द्रोण युद्धात युयुधानाशी (सात्यकीशी) खेळत आहे, जसा एखादा बालक दोरीने बांधलेल्या पक्ष्याशी खेळतो.
7.110.18
तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनपुरोगमाः ।
त्वयैव सहिताः सर्वे युयुधानरथं प्रति ॥ ७.११०.१८ ॥
सर्वजण तिथेच जावोत, भीमसेन ज्यांच्या पुढे आहे; आणि तुझ्यासह सर्वजण युयुधानाच्या रथाकडे जावोत.
7.110.19
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिकः ।
सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमदंष्ट्रान्तरं गतम् ॥ ७.११०.१९ ॥
मी सैन्यासह तुझ्या मागून येईन. आज यमाच्या दाढांमध्ये गेलेल्या सात्यकीला सोडव.
7.110.20
सञ्जय उवाच ।
एवमुक्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन भारत।
अभ्यद्रवद्रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात् ॥ ७.११०.२० ॥
असे बोलून मग राजाने सर्व सैन्यासह युयुधानासाठी रणात द्रोणावर धाव घेतली, हे भारता.
7.110.21
तत्रारावो महानासीद्द्रोणमेकं युयुत्सताम् ।
पाण्डवानां च भद्रं ते सृञ्जयानां च सर्वशः ॥ ७.११०.२१ ॥
तेथे द्रोणाला एकट्याला घेरू इच्छिणाऱ्या पांडवांचा आणि सृंजयांचा मोठा गोंधळ उडाला. तुझे कल्याण असो.
7.110.22
ते समेत्य नरव्याघ्रा भारद्वाजं महारथम् ।
अभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥ ७.११०.२२ ॥
ते नरव्याघ्र एकत्र होऊन महारथी भारद्वाजावर कंक आणि मोरपिसांनी युक्त तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव करू लागले.
7.110.23
स्मयन्नेव तु तान्वीरान्द्रोणः प्रत्यग्रहीत्स्वयम् ।
अतिथीनागतान्यद्वत्सलिलेनासनेन च ॥ ७.११०.२३ ॥
परंतु द्रोणाने हसतच त्या वीरांचे स्वतः स्वागत केले, जसे आलेल्या अतिथींचे पाणी व आसनाने केले जाते.
7.110.24
तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विनः ।
आतिथेयं गृहं प्राप्य तर्प्यन्तेऽतिथयो यथा ॥ ७.११०.२४ ॥
त्या धनुर्धर भारद्वाजाच्या बाणांनी ते तृप्त झाले, जसे अतिथी आतिथ्यगृही पोहोचून तृप्त होतात.
7.110.25
भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम् ।
मध्यन्दिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो ॥ ७.११०.२५ ॥
हे प्रभो, ते सर्व भारद्वाजाकडे (द्रोणाकडे) थेट पाहू शकले नाहीत, जसे मध्यान्ही आलेल्या सहस्रांशू सूर्याकडे पाहवत नाही.
7.110.26
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ।
अतापयच्छरव्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान् ॥ ७.११०.२६ ॥
शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने त्या सर्व महान धनुर्धरांना बाणांच्या समूहांनी, सूर्य किरणांनी तापवतो तसे तापवले.
7.110.27
वध्यमाना महाराज पाण्डवाः सृञ्जयास्तथा ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः ॥ ७.११०.२७ ॥
हे महाराजा, मारले जात असलेल्या पांडव आणि सृंजयांना, चिखलात रुतलेल्या हत्तींप्रमाणे, कोणी तारणहार सापडला नाही.
7.110.28
द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशराः ।
गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्तः समन्ततः ॥ ७.११०.२८ ॥
द्रोणाचे महाबाण सूर्यकिरणांप्रमाणे चहूकडे पसरून तापवताना दिसू लागले.
7.110.29
तस्मिन्द्रोणेन निहताः पाञ्चालाः पञ्चविंशतिः ।
महारथाः समाख्याता धृष्टद्युम्नस्य सम्मताः ॥ ७.११०.२९ ॥
त्या युद्धात द्रोणाने ठार मारलेले पंचवीस पांचाल महारथी, प्रसिद्ध आणि धृष्टद्युम्नाचे प्रिय होते.
7.110.30
पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पाञ्चालानां तथैव च ।
द्रोणं स्म ददृशुः शूरं विनिघ्नन्तं वरान्वरान् ॥ ७.११०.३० ॥
पांडव आणि पांचालांच्या सर्व सैन्यांमध्ये सर्वांनी शूर द्रोणाला श्रेष्ठांमागून श्रेष्ठांना मारताना पाहिले.
7.110.31
केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः ।
द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तकः ॥ ७.११०.३१ ॥
हे महाराज, केकयांच्या शंभर योद्ध्यांना ठार करून आणि सर्वत्र पळवून लावून द्रोण उभा राहिला, जणू मुख उघडलेला अंतक.
7.110.32
पाञ्चालान्सृञ्जयान्मत्स्यान्केकयांश्च नराधिप ।
द्रोणोऽजयन्महाबाहुः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.११०.३२ ॥
हे नराधिपा, महाबाहू द्रोणाने पांचाल, सृंजय, मत्स्य आणि केकय यांना शेकडो आणि हजारोंच्या संख्येने जिंकले.
7.110.33
तेषां समभवच्छब्दो विद्धानां द्रोणसायकैः ।
वनौकसामिवारण्ये व्याप्तानां धृमकेतुना ॥ ७.११०.३३ ॥
द्रोणाच्या बाणांनी विद्ध झालेल्यांचा आक्रोश उठला, जसा अरण्यात अग्नीने वेढलेल्या वनचरांचा.
7.110.34
तत्र देवाः सगन्धर्वाः पितरश्चाब्रुवन्नृप ।
एते द्रवन्ति पाञ्चालाः पाण्डवाश्च ससैनिकाः ॥ ७.११०.३४ ॥
तेथे देव, गंधर्व आणि पितर म्हणाले: हे नृपा, हे पांचाल आणि पांडव सैन्यासह पळत आहेत.
7.110.35
तं तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सौमकान्रणे ।
न चाप्यभिययुः केचिदपरे नैव विव्यधुः ॥ ७.११०.३५ ॥
युद्धात सौमकांना मारणाऱ्या द्रोणाजवळ काहीजण गेले नाहीत, आणि इतरांनी त्याच्यावर प्रहारही केले नाहीत.
7.110.36
वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्वीरवरक्षये ।
अशृणोत्सहसा पार्थः पाञ्चजन्यस्य निःस्वनम् ॥ ७.११०.३६ ॥
त्या भयानक, वीरश्रेष्ठांचा संहार चालू असताना, पार्थाने अचानक पांचजन्य शंखाचा नाद ऐकला.
7.110.37
पूरिते वासुदेवेन शङ्खराजे महात्मना ।
युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषु ॥ ७.११०.३७ ॥
महात्मा वासुदेवाने शंखराज फुंकला, आणि सैंधवाचे रक्षक वीर युद्ध करत असताना.
7.110.38
नदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रनष्टे समन्ततः ॥ ७.११०.३८ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र अर्जुनाच्या रथाकडे गर्जत असताना, आणि गांडीवाचा टणत्कार सर्वत्र नष्ट झाला असताना.
7.110.39
कश्मलाभिहतो राजा चिन्तयामास पाण्डवः ।
न नूनं स्वस्ति पार्थाय यथा नदति शङ्खराट् ॥ ७.११०.३९ ॥
मोहाने आघात झालेला पांडवराजा विचार करू लागला, 'निश्चितच पार्थाचे कल्याण नाही, कारण शंखराज गर्जत आहे.'
7.110.40
कौरवाश्च यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः ।
व्यक्तमद्य विनश्यन्ति सर्वलोकमहारथाः ॥ ७.११०.४० ॥
कौरव हर्षाने वारंवार गर्जत आहेत; स्पष्टच आज सर्वलोकातील महारथी नष्ट होतील.
7.110.41
एवं सञ्चिन्तयित्वा तु व्याकुलेनान्तरात्मना ।
अजताशत्रुः कौन्तेयः सात्वतं प्रत्यभाषत ॥ ७.११०.४१ ॥
असा विचार करून व्याकुल मनाने कुंतीपुत्र अजातशत्रू सात्वताशी बोलला.
7.110.42
बाष्पगद्गदया वाचा मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ।
कृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुङ्गवम् ॥ ७.११०.४२ ॥
अश्रूंनी दाटलेल्या स्वराने, वारंवार मोहित होत, पुढील कर्तव्याची वाट पाहत शिनिश्रेष्ठ शैनेयाला तो म्हणाला.
7.110.43
यः स धर्मः पुरा दृष्टः सद्भिः शैनेय शाश्वतः ।
साम्पराये सुहृत्कृत्ये तस्य कालोऽयमागतः ॥ ७.११०.४३ ॥
पूर्वी सज्जनांनी पाहिलेला जो धर्म आहे, हे शैनेया, तो शाश्वत आहे. युद्धात मित्राच्या कर्तव्याची ती वेळ आता आली आहे.
7.110.44
सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयञ्शिनिपुङ्गव ।
त्वत्तः सुहृत्तमं कञ्चिन्नाभिजानामि सात्यके ॥ ७.११०.४४ ॥
शिनीच्या श्रेष्ठा, सर्व योद्ध्यांचा विचार केला तरी, हे सात्यकी, तुझ्यापेक्षा प्रिय मित्र मला कोणी माहीत नाही.
7.110.45
यो हि प्रीतमना नित्यं यश्च नित्यमनुव्रतः ।
स कार्ये साम्पराये तु नियोज्य इति मे मतिः ॥ ७.११०.४५ ॥
जो सदैव प्रसन्न मनाचा आणि सदैव अनुसरण करणारा असतो, तोच युद्धकार्यात नियुक्त करण्यायोग्य आहे, असे माझे मत आहे.
7.110.46
यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानानं परायणम् ।
तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रमः ॥ ७.११०.४६ ॥
केशव जसा नेहमी पांडवांचा आधार आहे, तसाच तूही, हे वार्ष्णेया, कृष्णाच्या तोलामोलाच्या पराक्रमाचा आहेस.
7.110.47
सोऽहं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुमर्हसि ।
अभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमर्हसि ॥ ७.११०.४७ ॥
म्हणून मी हा भार तुझ्यावर ठेवतो; तो वाहण्यास तू योग्य आहेस. आणि माझा अभिप्राय कधीही व्यर्थ करू नकोस.
7.110.48
स त्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगे ।
कुरु कृच्छ्रे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ ॥ ७.११०.४८ ॥
तू, हे नरश्रेष्ठा, युद्धात भावासाठी, मित्रासाठी, गुरूसाठीही, संकटात अर्जुनाला साहाय्य करण्यासाठी तसे कर.
7.110.49
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयङ्करः ।
लोके विख्यायसे वीर कर्मभिः सत्यवागिति ॥ ७.११०.४९ ॥
तू सत्यव्रत, शूर आणि मित्रांना अभय देणारा आहेस. हे वीरा, तुझ्या कर्मांनी तू जगात सत्यवादी म्हणून प्रसिद्ध आहेस.
7.110.50
यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्तनुम् ।
पृथिवीं च द्विजातिभ्यो यो दद्यात्स समो भवेत् ॥ ७.११०.५० ॥
हे शैनेया, जो मित्रासाठी युद्ध करताना देह त्यागतो आणि जो ब्राह्मणांना पृथ्वी दान करतो, ते दोघे समान होत.
7.110.51
श्रुताश्च बहवोऽस्माभी राजानो ये दिवं गताः ।
दत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ७.११०.५१ ॥
ही संपूर्ण पृथ्वी यथाविधि ब्राह्मणांना दान करून स्वर्गाला गेलेले अनेक राजे आम्ही ऐकले आहेत.
7.110.52
दीयमाना च बहुभिर्दास्यते च मुहुर्मही ।
न हि कश्चिद्रणे प्राणान्मित्रार्थे त्यक्तवानिह ॥ ७.११०.५२ ॥
ही पृथ्वी अनेकांनी वारंवार दान केली गेली आहे आणि पुढेही दिली जाईल; पण येथे युद्धात मित्रासाठी प्राण त्यागलेला कोणी नाही.
7.110.53
एवं त्वामपि धर्मात्मन्प्रयाचेऽहं कृताञ्जलिः ।
पृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो ॥ ७.११०.५३ ॥
हे धर्मात्म्या, याच प्रकारे मी हात जोडून तुला विनंती करतो. हे विभो, याचे फळ पृथ्वीदानाइतके किंवा त्याहूनही अधिक असेल.
7.110.54
एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयङ्करः ।
रणे सन्तजति प्राणान्द्वितीयस्त्वं च सात्यके ॥ ७.११०.५४ ॥
मित्रांना अभय देणारा कृष्णच एकटा सदा युद्धात प्राण त्यागतो; आणि हे सात्यकी, दुसरा तू आहेस.
7.110.55
विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थयतो यशः ।
शूर एव सहायः स्यान्नेतरः प्राकृतो जनः ॥ ७.११०.५५ ॥
युद्धात पराक्रमी वीर, यशाची इच्छा करणाऱ्याचा सहाय्यक शूरच असावा, सामान्य माणूस नव्हे.
7.110.56
ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधव ।
त्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते ॥ ७.११०.५६ ॥
हे माधवा, अशा घोर संहारात गुंतलेल्या माझ्यासाठी युद्धात विजयाचा रक्षक तुझ्याशिवाय कोणीही नाही.
7.110.57
श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डवः ।
मम सञ्चनयन्हर्षं पुनः पुनरकीर्तयत् ॥ ७.११०.५७ ॥
पांडव तुझ्या शेकडो कर्मांची प्रशंसा करत, माझ्या मनात हर्ष निर्माण करत वारंवार त्यांचे वर्णन करत राहिला.
7.110.58
लघुहस्तश्चित्रयोधी तथा लघुपराक्रमः ।
प्राज्ञः सर्वास्त्रविच्छूरो मुह्यते न च संयुगे ॥ ७.११०.५८ ॥
चपळ हात असलेला, विचित्र योद्धा, वेगवान पराक्रमी, प्राज्ञ आणि सर्व अस्त्रे जाणणारा शूर — तो युद्धात कधीच मोहात पडत नाही.
7.110.59
महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाहनुः ।
महाबलो महावीर्यः स महात्मा महारथः ॥ ७.११०.५९ ॥
रुंद खांदे, रुंद छाती, महाबाहू, मोठा जबडा, महाबल आणि महापराक्रम असलेला तो महात्मा महारथी आहे.
7.110.60
शिष्यो मम सखा चैव प्रियोऽस्याहं प्रियश्च मे ।
युयुधानः सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान् ॥ ७.११०.६० ॥
युयुधान माझा शिष्य, मित्र आणि सहाय्यक आहे; मी त्याचा प्रिय आहे आणि तो माझा प्रिय आहे — युयुधान कौरवांचा संहार करेल.
7.110.61
अस्मदर्थं च राजेन्द्र सन्नह्येद्यदि केशवः ।
रामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्युम्नो वा महारथः ॥ ७.११०.६१ ॥
हे राजेंद्रा, आमच्यासाठी केशव कवच धारण करील, किंवा राम, अनिरुद्ध वा महारथी प्रद्युम्न.
7.110.62
गदो वा मारणो वापि साम्वो वा सह वृष्णिभिः ।
सहायार्थं महाराज सङ्ग्रामोत्तममूर्धनि ॥ ७.११०.६२ ॥
किंवा गद, मारण वा साम्ब वृष्णींसह, हे महाराजा, श्रेष्ठ युद्धाच्या अग्रभागी साहाय्यासाठी.
7.110.63
तथाप्यहं नरव्याघ्रं शैनेयं सत्यविक्रमम् ।
साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मेऽन्योहि तत्समः ॥ ७.११०.६३ ॥
तरीही सत्यपराक्रमी नरव्याघ्र शैनेयाला (सात्यकीला) मी साहाय्यासाठी नियुक्त करीन; त्याच्यासारखा दुसरा माझ्याजवळ नाही.
7.110.64
इति द्वैतवने तात मामुवाच धनञ्जयः ।
परोक्षे त्वद्गुणांस्तथ्यान्कथयन्नार्यसंसदि ॥ ७.११०.६४ ॥
हे तात, असे द्वैतवनात धनंजय मला म्हणाला होता; आर्यांच्या सभेत, तू नसताना तुझे गुण सत्यपणे वर्णन करत.
7.110.65
तस्य त्वमेवं सङ्कल्पं न वृथा कर्तुमर्हसि ।
धनञ्जयस्य वार्ष्णेय मम भीमस्य चोभयोः ॥ ७.११०.६५ ॥
म्हणून त्याचा हा संकल्प व्यर्थ करू नयेस, हे वार्ष्णेया; धनंजयाचा, माझा आणि भीमाचा, दोघांचाही.
7.110.66
यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रति ।
तत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान् ॥ ७.११०.६६ ॥
आणखी, तीर्थांमध्ये फिरत असताना मी द्वारकेकडे गेलो; तेथे अर्जुनाप्रती तुझी भक्तीही मी पाहिली होती.
7.110.67
न तन्सौहृदनन्येपु मया शैनेय लक्षितम् ।
यथा त्वमस्मान्भजसे वर्तमानानुपप्लवे ॥ ७.११०.६७ ॥
हे शैनेया, संकटात असलेल्या आम्हांला तू जसा आधार देतोस, तसे सौहार्द मी इतरांमध्ये पाहिले नाही.
7.110.68
सोऽभिजात्या च भक्त्या च सख्यस्याचार्यकस्य च ।
सौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव ॥ ७.११०.६८ ॥
हे माधवा, उच्च कुल, भक्ती, मैत्री, आचार्यत्व, सौहार्द, पराक्रम आणि कुलीनता यांमुळे तू तसाच आहेस.
7.110.69
सत्यस्य च महावाहो अनुकम्पार्थमेव च ।
अनुरूपं महेप्वास कर्म त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ७.११०.६९ ॥
हे महाबाहो, सत्यासाठी आणि अनुकंपेसाठीच, हे महाधनुर्धरा, तुझे योग्य कर्म तू करावेस.
7.110.70
सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशितः ।
पूर्वमेवानुयातास्ते कौरवाणां महारथाः ॥ ७.११०.७० ॥
द्रोणांनी प्रेरित केलेला सुयोधन अचानक निघून गेला; कौरवांचे महारथी आधीच त्याच्या मागे गेले आहेत.
7.110.71
सुमहान्निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रति ।
स शैनेय जवेनाशु गन्तुमर्हसि मानद ॥ ७.११०.७१ ॥
विजयाच्या दिशेने एक मोठा गर्जनाध्वनी ऐकू येत आहे; म्हणून हे शैनेया, हे मानदा, तू वेगाने लवकर तिकडे जावेस.
7.110.72
भीमसेनो वयं चैव संयत्ताः सहसैनिकाः ।
द्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रतियोत्स्यते ॥ ७.११०.७२ ॥
भीमसेन आणि आम्ही सैनिकांसह सज्ज आहोत; द्रोण जर तुझ्याशी युद्ध करेल, तर आम्ही द्रोणाला अडवू.
7.110.73
पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे ।
महान्तं चरणे शब्दं दीर्यमाणां च भारतीम् ॥ ७.११०.७३ ॥
हे शैनेया, युद्धात पळणाऱ्या सेना पाहा; फाटणाऱ्या भारतीयांचा महान शब्दही ऐका.
7.110.74
महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसु ।
धार्तराष्टबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना ॥ ७.११०.७४ ॥
हे तात, महावायूच्या वेगाने पौर्णिमेच्या समुद्राप्रमाणे धृतराष्ट्रपुत्रांचे सैन्य सव्यसाची अर्जुनाने विखुरले आहे.
7.110.75
रथैर्विपरिधावद्भिर्मनुष्यैश्च हयैश्च ह ।
सैन्यं रजःसमुद्भूतमेतत्सम्परिवर्तते ॥ ७.११०.७५ ॥
रथ, माणसे व घोडे चोहीकडे धावत असल्यामुळे हे सैन्य धूळ उडवत फिरत आहे.
7.110.76
संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभिः ।
अत्यन्तोपचितैः शूरैः फल्गुनः परवीरहा ॥ ७.११०.७६ ॥
सिंधू व सौवीरांच्या नखर-प्रास योद्ध्यांनी वेढलेला, शत्रुवीरांचा संहार करणारा फल्गुन ...
7.110.77
नैतद्बलमसंवार्यं शक्यो जेतुं जयद्रथः ।
एते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे सन्त्यक्तजीविताः ॥ ७.११०.७७ ॥
हे सैन्य अजेय नाही; जयद्रथाला जिंकता येईल; कारण हे सर्व सैंधवासाठी प्राणत्याग करण्यास सिद्ध झाले आहेत.
7.110.78
शरशक्तिध्वजवरं हयनागसमाकुलम् ।
पश्यैतद्धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम् ॥ ७.११०.७८ ॥
बाण, शक्ती, श्रेष्ठ ध्वजांनी भरलेले, घोडे व हत्तींनी गच्च भरलेले हे धृतराष्ट्रपुत्रांचे सैन्य पाहा; याच्याजवळ जाणे अत्यंत कठीण आहे.
7.110.79
शृणु दुन्दुभिनिर्घोषं शङ्खशब्दांश्च पुष्कलान् ।
सिंहनादरवांश्चैव रथनेमिस्वनांस्तथा ॥ ७.११०.७९ ॥
दुंदुभींचा घोष, शंखांचे अनेक ध्वनी, सिंहनाद आणि रथचक्रांचा खडखडाट ऐक.
7.110.80
नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रशः ।
सादिनां द्रवतां चैव शृणु कम्पयतां महीम् ॥ ७.११०.८० ॥
हत्तींचा आवाज ऐक, हजारो पायदळांचा, घोडेस्वारांचा, धावणाऱ्यांचा आणि पृथ्वी कंपित करणाऱ्यांचा आवाजही ऐक.
7.110.81
पुरस्तात्सैन्धवानीकं द्रोणानीकं च पृष्ठतः ।
बहुत्वाद्धि नरव्याघ्र देवेन्द्रमपि पीडयेत् ॥ ७.११०.८१ ॥
पुढे सैंधवांचे सैन्य आणि मागे द्रोणांचे सैन्य आहे; हे नरव्याघ्रा, त्यांच्या बहुलतेमुळे देवेंद्रालाही ते पीडा देऊ शकेल.
7.110.82
अपर्यन्ते बले मग्नो जह्यादपि च जीवितम् ।
तस्मिंश्च निहते युद्धे कथं जीवेत मादृशः ॥ ७.११०.८२ ॥
अपार सैन्यात बुडालेला माणूस प्राणही सोडेल; त्या युद्धात ते मारले गेल्यावर माझ्यासारखा कसा जगेल?
7.110.83
सर्वथा समनुप्राप्तः सुकृच्छ्रं त्वयि जीवति ।
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवः ॥ ७.११०.८३ ॥
तू जिवंत असताना सर्व प्रकारे मोठ्या संकटात आहोत; श्यामवर्ण, तरुण, गुडाकेश आणि दर्शनीय पांडव (अर्जुन).
7.110.84
लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च प्रविष्टस्यात भारतीम् ।
सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्चातिवर्तते ॥ ७.११०.८४ ॥
चपळ अस्त्रांचा आणि अद्भुत योद्धा असा तो भारती सैन्यात प्रवेश करून बसला असेल; सूर्योदयाला तो महाबाहू दिवस ओलांडून जातो.
7.110.85
तन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वा ।
कुरूणां चापि तत्सैन्यं सागरप्रतिमं महत् ॥ ७.११०.८५ ॥
हे वार्ष्णेया, तो जिवंत आहे की नाही हे मला माहीत नाही, आणि कुरूंचे ते महान सैन्यही सागरासारखे आहे.
7.110.86
एक एव च बीभत्सुः प्रविष्टस्तात भारतीम् ।
अविपह्यां महाबाहुः सुरैरपि महाहवे ॥ ७.११०.८६ ॥
हे तात, एकटाच बीभत्सु—तो महाबाहू—भारती सैन्यात प्रवेशला; महायुद्धात देवांनाही त्याला रोखता येणार नाही.
7.110.87
न हि मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथञ्चन ।
द्रोणोऽपि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम् ॥ ७.११०.८७ ॥
आज युद्धात माझ्या मनात कोणताही निश्चय राहिलेला नाही; युद्धात आवेगाने लढणारा द्रोणही माझ्या सैन्याला पीडत आहे.
7.110.88
प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथाऽसौ चरति द्विजः ।
युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षणः।
महार्थं लघुसंयुक्तं कर्तुमर्हसि मानद ॥ ७.११०.८८ ॥
हे महाबाहो, तो ब्राह्मण (द्रोण) कसा संचार करतो हे तुझ्या डोळ्यांसमोरच आहे; एकाच वेळी आलेल्या कार्यांत तू निपुण आहेस; हे मानदा, महान उद्देशाचे कार्य सहजतेने करणे तुला योग्य आहे.
7.110.89
तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्मतं महत् ।
अर्जुनस्य परित्राणां कर्तव्यमिति संयुगे ॥ ७.११०.८९ ॥
माझ्या सर्व कार्यांत हेच मोठे कार्य मानले जाते—युद्धात अर्जुनाचे रक्षण करणे हेच कर्तव्य आहे.
7.110.90
नाहं शोचामि दाशार्हं गोप्तारं जगतः पतिम् ।
स हि शक्तो रणे तात त्रीँल्लोकानपि सङ्गतान् ॥ ७.११०.९० ॥
दाशार्ह, जगाचा रक्षक व स्वामी यांच्याबद्दल मी शोक करीत नाही; हे तात, युद्धात एकत्र आलेल्या तिन्ही लोकांनाही तो रोखण्यास समर्थ आहे.
7.110.91
विजेतुं पुरुषव्याघ्रः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।
किम्पुनर्धार्तराष्ट्रस्य बलमेतत्सुदुर्बलम् ॥ ७.११०.९१ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, मी तुला सत्य सांगतो: धृतराष्ट्रपुत्राचे हे सैन्य अत्यंत दुर्बल आहे; त्याला जिंकणे तुला सहज आहे.
7.110.92
अर्जुनस्त्वेष वार्ष्णेय पीडितो बहुभिर्युधि ।
प्रजह्यात्समरे प्राणांस्तस्माद्विन्दामि कश्मलम् ॥ ७.११०.९२ ॥
हे वार्ष्णेया, अर्जुन युद्धात अनेकांकडून पीडित झाला आहे; तो रणात प्राण सोडू शकतो; म्हणून मला क्लेश वाटत आहे.
7.110.93
तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वादृशा यथा ।
तादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिनोदितः ॥ ७.११०.९३ ॥
तू त्याच्याच मार्गाने जा, जसे तुझ्यासारखे लोक जातात; अशा वेळी माझ्यासारख्याने प्रेरित होऊन, त्याच्यासारख्याच्या मार्गाने चाल.
7.110.94
रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृतौ ।
प्रद्युम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः ॥ ७.११०.९४ ॥
युद्धात वृष्णिवीरांमध्ये केवळ दोघेच अतिरथी म्हणून स्मरले जातात: महाबाहू प्रद्युम्न, आणि हे सात्वता, प्रसिद्ध असा तू.
7.110.95
अस्त्रे नारायणसमः सङ्कर्षणसमो बले ।
वीरतायां नरव्याघ्र धनञ्जयसमो ह्यसि ॥ ७.११०.९५ ॥
अस्त्रात तू नारायणासारखा आहेस, बलात संकर्षणासारखा आहेस; हे नरव्याघ्रा, वीरतेत तू धनंजयासारखाच आहेस.
7.110.96
भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम् ।
त्वामेव पुरुषव्याघ्रं लोके सन्तः प्रचक्षते ॥ ७.११०.९६ ॥
भीष्म आणि द्रोण यांनाही मागे टाकून, सर्व युद्धकलेत निपुण अशा तुलाच, हे पुरुषव्याघ्रा, जगात सज्जन लोक श्रेष्ठ म्हणतात.
7.110.97
सदेवासुरगन्धर्वान्सकिन्नरमहोरगान् ।
योधयेच्च जगत्सर्वं विजयेत रिपून्बहून् ॥ ७.११०.९७ ॥
देव, असुर, गंधर्व, किन्नर आणि महोरग यांच्यासह सर्व जगाशी युद्ध करून बहुत शत्रूंना जिंकावे.
7.110.98
इति ब्रुवन्ति लोकेषु जनास्तव गुणांस्तथा ।
समागमेषु सर्वेषु पृथगेव च सर्वदा।
नाशक्यं विद्यते लोके सात्यकेरिति माधव ॥ ७.११०.९८ ॥
लोकांत लोक तुझ्या गुणांची अशीच चर्चा करतात—सर्व सभांमध्ये, वेगवेगळेही आणि सदैव. हे माधवा, जगात सात्यकीसाठी काहीही अशक्य नाही.
7.110.99
तत्त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्कुरुष्व महाबल ॥ ७.११०.९९ ॥
म्हणून हे महाबलवान, मी तुला जे सांगेन तेच कर.
7.110.100
सम्भावना हि लोकस्य मम पार्थस्य चोभयोः ।
नान्यथा तां महाबाहो सम्प्रकर्तुमिहार्हसि ॥ ७.११०.१०० ॥
लोकांची, माझी आणि पार्थाची—दोघांचीही अपेक्षा हीच आहे. हे महाबाहो, ती येथे वेगळ्या रीतीने नव्हे तर पूर्ण करणे तुला योग्य आहे.
7.110.101
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्रणे चर विभीतवत् ।
न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम् ॥ ७.११०.१०१ ॥
प्रिय प्राणांचा त्याग करून युद्धात निर्भयासारखा संचार कर. हे शैनेया, दाशार्ह युद्धात आपले जीवन रक्षीत नाहीत.
7.110.102
अयुद्धमनवस्थानं सङ्ग्रामे च पलायनम् ।
भीरूणामसतां मार्गे नैष दाशार्हसेवितः ॥ ७.११०.१०२ ॥
युद्ध न करणे, स्थिर न राहणे, संग्रामातून पळून जाणे—हा भ्याड आणि नीचांचा मार्ग आहे; दाशार्हांनी तो कधीही स्वीकारलेला नाही.
7.110.103
तवार्जुनो गुरुस्तात धर्मात्मा शिनिपुङ्गच ।
वासुदेवो गुरुश्चापि तव पार्थस्य धीमतः ॥ ७.११०.१०३ ॥
हे वत्सा, शिनिवंशातील श्रेष्ठा, धर्मात्मा अर्जुन तुझा गुरु आहे; वासुदेवही तुझा गुरु आहे, आणि बुद्धिमान पार्थाचाही गुरु आहे.
7.110.104
कारणद्वयमेतद्धि जानंस्त्वामहमब्रुवम् ।
मावमंस्था वचो मह्यं गुरुस्तव गुरोर्ह्यहम् ॥ ७.११०.१०४ ॥
ही दोन कारणे जाणूनच मी तुला सांगितले; माझ्या वचनाचा अवमान करू नकोस, कारण मी तुझा गुरु आहे, आणि गुरूचाही गुरु आहे.
7.110.105
वासुदेवमतं चैव मम चैवार्जुनस्य च ।
सत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनञ्जयः ॥ ७.११०.१०५ ॥
वासुदेवांचे मत, माझे मत आणि अर्जुनाचेही मत हेच आहे; मी तुला जे सांगितले ते सत्य आहे. धनंजय जिथे आहे तिथे जा.
7.110.106
एतद्वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रम ।
प्रविशैतद्बलं तात धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥ ७.११०.१०६ ॥
माझे हे वचन जाणून घेऊन, हे सत्यपराक्रमी, हे वत्सा, दुर्बुद्धी धृतराष्ट्रपुत्राच्या या सैन्यात प्रवेश कर.
7.110.107
प्रविश्य च यथान्यायं सङ्गम्य च महारथैः ।
यथार्हमात्मनः कर्म रणे सात्वत दर्शय ॥ ७.११०.१०७ ॥
यथाविधी प्रवेश करून, महारथींशी सामना करून, हे सात्वता, युद्धात आपल्याला योग्य असे पराक्रम दाखव.