મહાભારત · અધ્યાય 7.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.114.1
एवं बहुगुणं सैन्यमेवं प्रविचितं बलम् ।
व्यूढमेवं यथान्यायमेवं बहु च सञ्जय ॥ ७.११४.१ ॥
હે સંજય, આ રીતે બહુગુણી સેના, આ રીતે સારી રીતે પરખાયેલું બળ, આ રીતે યથાન્યાય વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલું અને આ રીતે ઘણું મોટું છે.
7.114.2
नित्यं पूजितमस्माभिरभिकामं च नः सदा ।
प्रौढमत्यद्भुताकारं पुरस्ताद्दृष्टविक्रमम् ॥ ७.११४.२ ॥
અમે હંમેશા આનું સન્માન કર્યું છે અને આ હંમેશા અમને પ્રિય રહ્યું છે. પરિપક્વ, અદ્ભુત આકારવાળું આ સેના પૂર્વે પણ પોતાનો પરાક્રમ બતાવી ચૂકી છે.
7.114.3
नातिवृद्वमबालं च नाकृशं नातिपीवरम् ।
लघुवृत्तायतप्रायं सारगात्रमनामयम् ॥ ७.११४.३ ॥
બહુ વૃદ્ધ નહીં, બાળક પણ નહીં; દુર્બળ નહીં, અતિશય જાડો પણ નહીં; મોટાભાગે હલકા, ગોળ અને લાંબા અંગોવાળો; સુદૃઢ શરીર અને રોગમુક્ત.
7.114.4
आत्तसन्नाहसञ्छन्नं बहुशस्त्रपरिच्छदम् ।
शस्त्रग्रहणविद्यासु बह्वीषु परिनिष्ठितम् ॥ ७.११४.४ ॥
કવચ ધારણ કરી આચ્છાદિત, ઘણાં શસ્ત્રો અને સામગ્રીવાળો, શસ્ત્ર પકડવાની ઘણી વિદ્યાઓમાં નિપુણ.
7.114.5
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते ।
सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम् ॥ ७.११४.५ ॥
ચઢવામાં, ઊતરી હુમલો કરવામાં, ગતિમાં, અંતર કૂદવામાં, યોગ્ય રીતે પ્રહાર કરવામાં, વાહનોમાં અને પીછેહઠમાં કુશળ.
7.114.6
नागेष्वश्वेषु बहुशो रथेषु च परीक्षितम् ।
चर्मनिस्त्रिंशयुद्धे च नियुद्धे च विशारदम्।
परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम् ॥ ७.११४.६ ॥
હાથી, ઘોડા, રથો પર ઘણી રીતે પરખાયેલો; ઢાલ-તલવારના યુદ્ધ અને મલ્લયુદ્ધમાં નિપુણ. યથાન્યાય પરીક્ષા લઈ વેતન આપી નિયુક્ત કરાયેલો.
7.114.7
न गोष्ठ्या नोपकारेण न सम्बन्धनिमित्ततः ।
नानाहूतं नाप्यभृतं मम सैन्यं बभूव ह ॥ ७.११४.७ ॥
મારું સૈન્ય સહવાસથી, ઉપકારથી કે સંબંધના કારણે નહોતું; તે બોલાવાયેલું પણ નહોતું કે વેતનથી રાખેલું પણ નહોતું.
7.114.8
कुलीनार्यजनोपेतं तुष्टपुष्टमनुद्धतम् ।
कृतमानोपचारं च यशस्वि च मनस्वि च ॥ ७.११४.८ ॥
તે સૈન્ય કુલીન અને આર્ય જનોથી યુક્ત, સંતુષ્ટ અને પુષ્ટ, વિનમ્ર, માન અને સત્કાર પામેલું, યશસ્વી અને મનસ્વી હતું.
7.114.9
सचिवैश्चापरैर्मुख्यैर्बहुभिः पुण्यकर्मभिः ।
लोकपालोपमैस्तात पालितं नरसत्तमैः ॥ ७.११४.९ ॥
હે તાત, તે સૈન્ય સચિવો અને બીજા મુખ્યો, પુણ્યકર્મી અનેક, લોકપાલ સમાન નરશ્રેષ્ઠો વડે રક્ષિત હતું.
7.114.10
बहुभिः पार्थिवैर्गुप्तमस्मत्प्रियचिकीर्षुभिः ।
अस्मानभिसृतैः कामात्सबलैः सपदानुगैः ॥ ७.११४.१० ॥
અમારું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી અનેક રાજાઓ વડે રક્ષિત હતું, જેઓ સૈન્ય, પદાતિ અને અનુચરો સહિત કામથી અમારી તરફ આવ્યા હતા.
7.114.11
महोदधिमिवापूर्णमापगाभिः समन्ततः ।
अपक्षैः पक्षिसङ्काशै रथैरश्वैश्च संवृतम् ॥ ७.११४.११ ॥
મહાસાગર ચારેય બાજુ નદીઓથી ભરેલો હોય તેમ, પાંખ વિનાના છતાં પક્ષી જેવા દેખાતા રથો અને ઘોડાઓથી તે સૈન્ય ઘેરાયેલું હતું.
7.114.12
प्रभिन्नकरटैश्चैव द्विरदैरावृतं महत् ।
यदहन्यत मे सैन्यं किमन्यद्भागधेयतः ॥ ७.११४.१२ ॥
મદથી છલકાતા હાથીઓથી ઘેરાયેલું તે મોટું સૈન્ય નાશ પામ્યું; ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ હોઈ શકે?
7.114.13
योधाक्षय्यजलं भीमं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ।
क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्रासझषाकुलम् ॥ ७.११४.१३ ॥
યોદ્ધાઓ જ જેનું અક્ષય જળ છે, ભયંકર, રથ અને અશ્વો જેનાં મોજાં છે, ફેંકાયેલી ગદા, તલવાર, શક્તિ, બાણ અને ભાલા જેની માછલીઓ છે તેવો.
7.114.14
ध्वजभूषणसम्बाधरत्नोपलसुसञ्चितम् ।
वाहनैरभिधावद्भिर्वायुवेगविकम्पितम् ॥ ७.११४.१४ ॥
ધ્વજો અને આભૂષણોથી ભરેલું, રત્ન જેવા પથ્થરોથી ઘન, દોડતાં વાહનોથી, વાયુવેગે કંપિત.
7.114.15
द्रोणगम्भीरपातालं कृतवर्ममहाहदम् ।
जलसन्धमहाग्राहं कर्मचन्द्रोदयोद्धतम् ॥ ७.११४.१५ ॥
દ્રોણ જેનું ગહન પાતાળ, કૃતવર્મા જેનું મહાસરોવર, જલસંધ જેનો મહાગ્રાહ, કર્મચંદ્રના ઉદયથી ઉછળેલો.
7.114.16
गते सैन्यार्णवं भित्त्वा तरसा पाण्डवर्षभे ।
सञ्जयैकरथेनैव युयुधाने च मामकम् ॥ ७.११४.१६ ॥
પાંડવોમાં વૃષભ સમાન તે સૈન્યસાગરને વેગથી ભેદીને ગયો, અને સંજયના એકમાત્ર રથ સાથે યુયુધાન પણ; મારું સૈન્ય.
7.114.17
तत्र शेषं न पश्यामि प्रविष्टे सव्यसाचिनि ।
सात्वते च रथोदारे मम सैन्यस्य सञ्जय ॥ ७.११४.१७ ॥
ત્યાં સવ્યસાચી પ્રવેશ્યા ત્યારે, ઉદાર રથી સાત્યકિ પણ પ્રવેશ્યો ત્યારે, હે સંજય, મારા સૈન્યનું શેષ મને દેખાતું નથી.
7.114.18
तौ तत्र समतिक्रान्तौ दृष्ट्वाऽतीव तरस्विनौ ।
सिन्धुराजं तु सम्प्रेक्ष्य गाण्डीवस्य च गोचरम् ॥ ७.११४.१८ ॥
ત્યાં તે બંને અતિ વેગવાન વીરોને પસાર થતા જોઈને, અને સિંધુરાજને ગાંડીવની પહોંચમાં જોઈને.
7.114.19
किं नु वा कुरवः कृत्यं विदधुः कालचोदिताः ।
दारुणैकायनेऽकाले कथं वा प्रतिपेदिरे ॥ ७.११४.१९ ॥
કાળથી પ્રેરિત થયેલા કુરુઓએ કયું કર્તવ્ય કર્યું? તે ભયંકર અંતિમ માર્ગમાં, અકાળે, તેઓ કેવી રીતે તેમાં પ્રવૃત્ત થયા?
7.114.20
ग्रस्तान्हि कौरवान्मन्ये मृत्युना तात सङ्गतान् ।
विक्रमोऽपि रणे तेषां न तथा दृश्यते हि वै ॥ ७.११४.२० ॥
હે તાત, મૃત્યુથી ગ્રસ્ત થઈને એકઠા થયેલા કૌરવોને હું માનું છું. રણમાં તેમનો પરાક્રમ પણ તેવો દેખાતો નથી.
7.114.21
अक्षतौ संयुगे तत्र प्रविष्टौ कृष्णपाण्डवौ ।
न च वारयिता कश्चित्तयोरस्तीह सञ्जय ॥ ७.११४.२१ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં ત્યાં પ્રવેશેલા કૃષ્ણ અને પાંડવ અક્ષત છે; અને અહીં તે બંનેને રોકનાર કોઈ નથી.
7.114.22
भृताश्च बहवो योधाः परीक्ष्यैव महारथाः ।
वेतनेन यथायोगं प्रियवादेन चापरे ॥ ७.११४.२२ ॥
પરીક્ષા કરીને રાખેલા અનેક યોદ્ધાઓ અને મહારથીઓ છે; વેતન પ્રમાણે યથાયોગ્ય, અને બીજા પ્રિયવચનથી પણ.
7.114.23
असत्कारभृतस्तात मम सैन्ये न विद्यते ।
कर्मणा ह्यनुरूपेण लभ्यते भक्तवेतनम् ॥ ७.११४.२३ ॥
હે તાત, મારા સૈન્યમાં અસત્કાર સાથે રાખેલા કોઈ નથી; કારણ કે કર્મને અનુરૂપ જ ભોજન અને વેતન મળે છે.
7.114.24
न च योधोऽभवत्कश्चिन्मम सैन्ये तु सञ्जय ।
अल्पदानभृतस्तात तथा चाभृतको नरः ॥ ७.११४.२४ ॥
હે સંજય, મારા સૈન્યમાં કોઈ યોદ્ધો થયો નહોતો; હે તાત, થોડા દાનથી પોષાયેલો, અને તેવી જ રીતે વેતન વિનાનો માણસ પણ.
7.114.25
पूजितो हि यथाशक्त्या दानमानासनैर्मया ।
तथा पुत्रैश्च मे तात ज्ञातिभिश्च सबान्धवैः ॥ ७.११४.२५ ॥
હે તાત, મેં યથાશક્તિ દાન, માન અને આસનોથી તેમનો સત્કાર કર્યો હતો; મારા પુત્રો, જ્ઞાતિજનો અને બાંધવોએ પણ તેમ જ કર્યું હતું.
7.114.26
ते च प्राप्यैव सङ्ग्रामे निर्जिताः सव्यसाचिना ।
शैनेयेन परामृष्टाः किमन्यद्भागधेयतः ॥ ७.११४.२६ ॥
તેઓ યુદ્ધમાં સવ્યસાચી (અર્જુન)થી પરાજિત થયા અને શૈનેય (સાત્યકિ)થી ઘવાયા; ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ?
7.114.27
रक्ष्यते यश्च सङ्ग्रामे ये च सञ्जय रक्षिणः ।
एकः साधारणः पन्थार रक्ष्यस्य सह रक्षिभिः ॥ ७.११४.२७ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં જે રક્ષિત થાય છે અને જે રક્ષકો છે — રક્ષિત અને રક્ષકોનો માર્ગ એક જ, સામાન્ય છે.
7.114.28
अर्जुनं समरे दृष्ट्वा सैन्धवस्याग्रतः स्थितम् ।
पुत्रो मम भृशं मूढः किं कार्यं प्रत्यपद्यत ॥ ७.११४.२८ ॥
યુદ્ધમાં સૈંધવ (જયદ્રથ)ની આગળ ઊભેલા અર્જુનને જોઈને મારો પુત્ર અત્યંત મૂર્ખ બનીને કયું કાર્ય હાથ પર લેતો થયો?
7.114.29
सात्यकिं च रणे दृष्ट्वा प्रविशन्तमभीतवत् ।
किं नु दुर्योधनः कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥ ७.११४.२९ ॥
યુદ્ધમાં સાત્યકિને નિર્ભયપણે પ્રવેશતો જોઈને દુર્યોધને સમયોચિત કયું કર્તવ્ય વિચાર્યું?
7.114.30
सर्वशस्त्रातिगौ सेनां प्रविष्टौ रथिसत्तमौ ।
दृष्ट्वा कां वै धृतिं युद्धे प्रत्यपद्यन्त मामकाः ॥ ७.११४.३० ॥
સર્વ શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, રથીઓમાં ઉત્તમ એ બંનેને સેનામાં પ્રવેશતા જોઈને મારા પક્ષના લોકોએ યુદ્ધમાં કયું ધૈર્ય ધારણ કર્યું?
7.114.31
दृष्ट्वा कृष्णं तु दाशार्हमर्जुनार्थे व्यवस्थितम् ।
शिनीनामृषभं चैव मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३१ ॥
અર્જુન માટે ઊભેલા દાશાર્હ કૃષ્ણ અને શિનિઓના વૃષભને જોઈને મને લાગે છે કે મારા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.32
दृष्टा सेनां व्यतिक्रान्तां सात्वतेनार्जुनेन च ।
पलायमानांश्च कुरून्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३२ ॥
સાત્વત અને અર્જુન દ્વારા વિખેરાયેલી સેના અને ભાગતા કુરુઓને જોઈને મને લાગે છે કે મારા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.33
विद्रुतान्रथिनो दृष्ट्वा निरुत्साहान्द्विषज्जये ।
पलायनकृतोत्साहान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३३ ॥
શત્રુ પર વિજયમાં ઉત્સાહ ગુમાવી ભાગતા રથીઓ જોઈને, અને ભાગવામાં જ ઉત્સાહ બતાવનારાઓને જોઈને મને લાગે છે કે મારા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.34
शून्यान्कृतान्रथोपस्थान्सात्वतेनार्जुनेन च ।
हतांश्च योधान्संदृश्य मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३४ ॥
સાત્વત અને અર્જુન દ્વારા ખાલી કરાયેલી રથાસનો અને મરાયેલા યોદ્ધાઓને જોઈને મને લાગે છે કે મારા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.35
व्यश्वनागरथान्दृष्ट्वा तत्र वीरान्सहृस्रशः ।
धावमानान्रणे व्यग्रामन्यन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३५ ॥
ઘોડા, હાથી અને રથ વિનાના, યુદ્ધમાં મૂંઝાઈને દોડતા હજારો વીરોને જોઈને મને લાગે છે કે મારા બીજા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.36
महानागान्विद्रवतो दृष्ट्वाऽर्जुनशराहतान् ।
पतितान्पततश्चान्यान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३६ ॥
અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થઈને ભાગતા મહાગજો, પડેલા અને પડતા અન્યોને જોઈને મને લાગે છે કે મારા પુત્રો શોક કરતા હશે.
7.114.37
विहीनांश्च कृतानश्वान्विरथांश्च कृतान्नरान् ।
तत्र सात्यकिपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३७ ॥
સાત્યકિ અને પાર્થ દ્વારા ત્યાં ઘોડાઓ નાશ પામેલા અને રથવિહોણા કપાયેલા માણસો જોઈને મારા પુત્રો શોક કરી રહ્યા છે એમ હું માનું છું.
7.114.38
हयौघान्निहतान्दृष्ट्वा द्रवमाणांस्ततस्ततः ।
रणे माधवपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३८ ॥
યુદ્ધમાં માધવ અને પાર્થ દ્વારા ઘોડાઓના સમૂહો મરાયેલા અને આમતેમ ભાગતા જોઈને મારા પુત્રો શોક કરી રહ્યા છે એમ હું માનું છું.
7.114.39
पत्तिसङ्घान्रणे दृष्ट्वा धावमानांश्च सर्वशः ।
निराशा विजये सर्वे मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.३९ ॥
યુદ્ધમાં પાયદળના સમૂહો ચારેબાજુ દોડતા જોઈને વિજયની આશા ગુમાવેલા મારા બધા પુત્રો શોક કરી રહ્યા છે એમ હું માનું છું.
7.114.40
द्रोणस्य समतिक्रान्तावनीकमपराजितौ ।
क्षणेन दृष्ट्वा तौ वीरौ मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ७.११४.४० ॥
દ્રોણની સેનાને ક્ષણમાં પાર કરી ગયેલા એ અપરાજિત વીરોને જોઈને મારા પુત્રો શોક કરી રહ્યા છે એમ હું માનું છું.
7.114.41
सम्मूढोऽस्मि भृशं तात श्रुत्वा कृष्णधनञ्जयौ ।
प्रविष्टौ मामकं सैन्यं सात्वतेन सहाच्युतौ ॥ ७.११४.४१ ॥
હે તાત, કૃષ્ણ અને ધનંજય સાત્વત (સાત્યકિ) સાથે મારી સેનામાં પ્રવેશ્યા એ સાંભળીને હું અત્યંત મૂંઝાયેલો છું.
7.114.42
तस्मिन्प्रविष्टे पृतनां शिनीनां प्रवरे रथे ।
भोजानीकं व्यतिक्रान्ते किमकुर्वत कौरवाः ॥ ७.११४.४२ ॥
શિનિઓની સેનાના શ્રેષ્ઠ રથી પ્રવેશીને ભોજોની સેનાને પાર કરી ગયા ત્યારે કૌરવોએ શું કર્યું?
7.114.43
तथा द्रोणेन समरे निगृहीतेषु पाण्डुषु ।
कथं युद्धमभूत्तत्र तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.११४.४३ ॥
યુદ્ધમાં દ્રોણે પાંડવોને રોક્યા ત્યારે ત્યાં યુદ્ધ કેવી રીતે થયું? હે સંજય, તે મને કહે.
7.114.44
द्रोणो हि बलवान्श्रेष्ठः कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः ।
पाञ्चालास्तं महेष्वासं प्रत्ययुध्यन्कथं रणे ॥ ७.११४.४४ ॥
દ્રોણ બળવાન, શ્રેષ્ઠ, અસ્ત્રકુશળ અને યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત હતા; પાંચાલોએ તે મહાધનુર્ધર સાથે રણમાં કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું?
7.114.45
बद्धवैरास्ततो द्रोणे धनञ्जयजयैषिणः ।
भारद्वाजसुतस्तेषु दृढवैरो महारथः ॥ ७.११४.४५ ॥
ત્યારે દ્રોણ પ્રત્યે વેર બાંધેલા, ધનંજયના વિજયને ઇચ્છનારા; તેમનામાં દૃઢ વેરી મહારથી ભારદ્વાજપુત્ર.
7.114.46
अर्जुनश्चापि यच्चक्रे सिन्धुराजवधं प्रति ।
तन्मे सर्वं समाचक्ष्व कुशलो ह्यसि सञ्जय ॥ ७.११४.४६ ॥
અર્જુને સિંધુરાજના વધ વિશે જે કંઈ કર્યું, તે સર્વ મને સારી રીતે કહે; હે સંજય, તું કુશળ છે.
7.114.47
आत्मापराधात्सम्भूतं व्यसनं भरतर्षभ ।
प्राप्य प्राकृतवद्वीर न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ७.११४.४७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પોતાના જ અપરાધથી ઉત્પન્ન થયેલી આપત્તિ પામીને, હે વીર, સામાન્ય માણસની જેમ તારે શોક કરવો યોગ્ય નથી.
7.114.48
पुरा यदुच्यसे प्राज्ञैः सुहृद्भिर्विदुरादिभिः ।
मा हार्षीः पाण्डवान्राजन्निति तन्न त्वया श्रुतम् ॥ ७.११४.४८ ॥
હે રાજન, પહેલાં વિદુર વગેરે બુદ્ધિમાન સુહૃદોએ જે કહ્યું હતું કે 'પાંડવોને હરશો નહિ', તે તેં સાંભળ્યું નથી.
7.114.49
सुहृदां हितकामानां वाक्यं यो न शृणोति ह ।
स महद्व्यसनं प्राप्य शोचते वै यथा भवान् ॥ ७.११४.४९ ॥
હિત ઇચ્છતા મિત્રોના વચન જે સાંભળતો નથી, તે મોટી આપત્તિમાં પડીને આપની જેમ જ શોક કરે છે.
7.114.50
याचितोऽसि पुरा राजन्दाशार्हेण शमं प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं त्वत्तः कृष्णो महायशाः ॥ ७.११४.५० ॥
હે રાજન, પૂર્વે દાશાર્હે (કૃષ્ણે) શાંતિ માટે આપની પાસે યાચના કરી હતી; પરંતુ મહાયશસ્વી કૃષ્ણને આપની પાસેથી તે ઇચ્છિત વસ્તુ મળી નહીં.
7.114.51
तव निर्गुणतां ज्ञात्वा पक्षपातं सुतेषु च ।
द्वैधीभावं तथा धर्मे पाण्डवेषु च मत्सरम् ॥ ७.११४.५१ ॥
આપની નિર્ગુણતા, પુત્રો પ્રત્યેનો પક્ષપાત, ધર્મ વિષેની દ્વિધા અને પાંડવો પ્રત્યેની ઈર્ષ્યા જાણીને (હું કહું છું).
7.114.52
तव जिह्ममभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान्प्रति ।
आर्तप्रलापांश्च बहून्मनुजाधिप सत्तम ॥ ७.११४.५२ ॥
પાંડવો પ્રત્યેનો આપનો કુટિલ અભિપ્રાય જાણીને, હે મનુજાધિપ, હે શ્રેષ્ઠ, આપના ઘણા આર્ત વિલાપ પણ (હું જાણું છું).
7.114.53
सर्वलोकस्य तत्त्वज्ञः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ।
वासुदेवस्ततो युद्धं कुरूणामकरोन्महत् ॥ ७.११४.५३ ॥
સર્વ લોકનું તત્ત્વ જાણનારા, સર્વ લોકના ઈશ્વર, પ્રભુ વાસુદેવે ત્યારે કુરુઓ વચ્ચે મહાયુદ્ધ કરાવ્યું.
7.114.54
आत्मापराधात्सुमहान्प्राप्तस्ते विपुलः क्षयः ।
नैनं दुर्योधने दोषं कर्तुमर्हसि मानद ॥ ७.११४.५४ ॥
આપના પોતાના અપરાધને કારણે આપ પર આ મહાન વિનાશ આવી પડ્યો છે. હે માનદ, આપે આ દોષ દુર્યોધન પર નાખવો યોગ્ય નથી.
7.114.55
न हि तै सुकृतं किञ्चिदादौ मध्ये च भारत ।
दृश्यते पृष्ठतश्चैव त्वन्मूलो हि पराजयः ॥ ७.११४.५५ ॥
હે ભરતવંશી, આરંભમાં, મધ્યમાં કે પછી પણ તમારું કોઈ પુણ્યકર્મ દેખાતું નથી; આ પરાજય તમારા જ કારણે થયો છે.
7.114.56
तस्मादद्य स्थिरो भूत्वा ज्ञात्वा लोकस्य निर्णयम् ।
शृणु युद्धं यथावृत्तं घोरं देवासुरोपमम् ॥ ७.११४.५६ ॥
તેથી આજે સ્થિર થઈને, લોકના નિર્ણયને સમજીને, દેવાસુર યુદ્ધ જેવું ભયંકર યુદ્ધ જેવું બન્યું તેવું સાંભળો.
7.114.57
प्रविष्टे तव सैन्यं तु शैनेये सत्यविक्रमे ।
भीमसेनमुखाः पार्थाः प्रतीयुर्वाहिनीं तव ॥ ७.११४.५७ ॥
તમારા સૈન્યમાં સત્યપરાક્રમી શૈનેય (સાત્યકિ) પ્રવેશ્યા ત્યારે, ભીમસેનની આગેવાની હેઠળ પૃથાના પુત્રો તમારા સૈન્ય તરફ આગળ વધ્યા.
7.114.58
आगच्छतस्तान्सहसा क्रुद्धरूपान्सहानुगान् ।
दधारैको रणे पाण्डून्कृतवर्मा महारथः ॥ ७.११४.५८ ॥
પાંડવો ક્રોધિત રૂપમાં, અનુચરો સાથે અચાનક આવી રહ્યા ત્યારે, મહારથી કૃતવર્મા એકલા રણમાં તેમને રોકી રહ્યા હતા.
7.114.59
यथोद्वृत्तं वारयते वेला वै सलिलार्णवम् ।
पाण्डुसैन्यं तथा सङ्ख्ये हार्दिक्यः समवारयत् ॥ ७.११४.५९ ॥
કિનારો જેમ ઉછળતા સમુદ્રને રોકે છે, તેમ યુદ્ધમાં હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા) એ પાંડવ સેનાને સંપૂર્ણપણે રોકી.
7.114.60
तत्राद्भुतमपश्याम हार्दिक्यस्य पराक्रमम् ।
यदेनं सहिताः पार्था नातिचक्रमुराहवे ॥ ७.११४.६० ॥
ત્યાં અમે હાર્દિક્યના પરાક્રમનું અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું; પૃથાના પુત્રો એકત્ર થઈને પણ યુદ્ધમાં તેને ઓળંગી ન શક્યા.
7.114.61
ततो भीमस्त्रिभिर्विद्ध्वा कृतवर्माणमाशुगैः ।
शङ्खं दध्मौ महाबाहुर्हर्षुयन्सर्वपाण्डवान् ॥ ७.११४.६१ ॥
પછી મહાબાહુ ભીમે ત્રણ બાણોથી કૃતવર્માને વીંધીને શંખ વગાડ્યો અને સર્વ પાંડવોને હર્ષિત કર્યા.
7.114.62
सहदेवस्तु विंशत्या धर्मराजश्च पञ्चभिः ।
शतेन नकुलश्चापि हार्दिक्यं समविध्यत ॥ ७.११४.६२ ॥
સહદેવે વીસ બાણોથી, ધર્મરાજે પાંચથી અને નકુલે પણ સો બાણોથી હાર્દિક્યને સારી રીતે વીંધ્યો.
7.114.63
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या सप्तभिश्च घटोत्कचः ।
धृष्टद्युम्नस्त्रिभिश्चापि कृतवर्माणमार्दयत् ॥ ७.११४.६३ ॥
દ્રૌપદીના પુત્રોએ તોતેર બાણોથી, ઘટોત્કચે સાતથી અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ત્રણથી કૃતવર્માને પીડ્યો.
7.114.64
विराटो द्रुपदश्चैव याज्ञसेनिश्च पञ्चभिः ।
शिखण्डी चैव हार्दिक्यं विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैः ॥ ७.११४.६४ ॥
વિરાટ અને દ્રુપદે, તેમજ યાજ્ઞસેનિએ પાંચ-પાંચ બાણોથી, અને શિખંડીએ હાર્દિક્યને પાંચ વેગવાન બાણોથી વીંધ્યો.
7.114.65
पुनर्विव्याध विंशत्या सायकानां हसन्निव ।
कृतवर्मा ततो राजन्सर्वतस्तान्महारथान् ॥ ७.११४.६५ ॥
પછી કૃતવર્માએ જાણે હસતાં હસતાં વીસ બાણોથી ફરી વીંધ્યા; હે રાજન, તેણે ચારે બાજુથી તે મહારથીઓને પીડ્યા.
7.114.66
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा भीमं विव्याध सप्तभिः ।
धनुर्ध्वजं चास्य तदा रथाद्भूमावपातयत् ॥ ७.११४.६६ ॥
દરેકને પાંચ બાણોથી વીંધીને તેણે ભીમને સાત બાણોથી વીંધ્યો; અને ત્યારે તેનું ધનુષ્ય અને ધ્વજ રથમાંથી જમીન પર પાડ્યા.
7.114.67
अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथः ।
आजघानोरसि क्रुद्धः सप्तत्या निशितैः शरैः ॥ ७.११४.६७ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય છેદાયેલા તેને ઉતાવળે આવેલા તે મહારથીએ ક્રોધે ભરાઈ સિત્તેર તીક્ષ્ણ બાણોથી છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
7.114.68
स गाढविद्धो बलवान्हार्दिक्यस्य शरोत्तमैः ।
चचाल रथमध्यस्थः क्षितिकम्पे यथाऽचलः ॥ ७.११४.६८ ॥
હાર્દિક્યના ઉત્તમ બાણોથી ઊંડો ઘાયલ થયેલો તે બળવાન રથની મધ્યમાં ઊભો રહીને ભૂકંપમાં પર્વત ધ્રુજે તેમ ધ્રૂજ્યો.
7.114.69
भीमसेनं तथा दृष्ट्वा धर्मराजपुरोगमाः ।
विसृजन्तः शरान्राजन्कृतवर्माणमार्दयन् ॥ ७.११४.६९ ॥
હે રાજન, ભીમસેનની તે દશા જોઈને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખનારા વીરો બાણોની વર્ષા કરીને કૃતવર્માને પીડવા લાગ્યા.
7.114.70
तं तथा कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष ।
विव्यधुः सायकैर्हृष्टा रक्षार्थं मारुतेर्मृधे ॥ ७.११४.७० ॥
હે માનનીય, તેને એ રીતે રથશ્રેણીથી કોઠાની જેમ ઘેરીને મારુતિ (ભીમ)ના રક્ષણ માટે આનંદથી યુદ્ધમાં બાણોથી વીંધ્યો.
7.114.71
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः ।
शक्तिं जग्राह समरे हेमदण्डामयस्मायीम् ॥ ७.११४.७१ ॥
પછી ભાનમાં આવેલા મહાબળવાન ભીમસેને યુદ્ધમાં સોનાના દંડવાળી લોખંડની શક્તિ (ભાલો) ઝાલી.
7.114.72
चिक्षेप च रथात्तूर्णं कृतवर्मरथं प्रति ।
सा भीमभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसन्निभा ॥ ७.११४.७२ ॥
અને રથમાંથી ઝડપથી કૃતવર્માના રથ તરફ તેને ફેંકી; ભીમના ભુજથી છૂટેલી તે મુક્ત સર્પ સમાન હતી.
7.114.73
कृतवर्माणमभितः प्रजज्वाल सुदारुणा ।
तामापतन्तीं सहसा युगान्ताग्निसमप्रभाम् ॥ ७.११४.७३ ॥
તે અતિ ભયંકર શક્તિ કૃતવર્માની ચારે તરફ સહસા પ્રજ્વલિત થઈ ઉઠી. યુગાંતની અગ્નિ જેવી પ્રભાવાળી એ શક્તિને
7.114.74
द्वाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यो निजघान द्विधा तदा ।
सा छिन्ना पतिता भूमौ शक्तिः कनकभूषणा ॥ ७.११४.७४ ॥
ત્યારે હાર્દિક્યે બે બાણોથી તેને બે ટુકડા કરી નાખી. સુવર્ણભૂષણોથી શોભતી એ શક્તિ કપાઈને ભૂમિ પર પડી.
7.114.75
द्योतयन्ती दिशो राजन्महोल्केव नभश्च्युता ।
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा भीमश्चुक्रोध वै भृशम् ॥ ७.११४.७५ ॥
હે રાજન્, આકાશમાંથી ખરેલી મહાઉલ્કા જેમ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતી એ શક્તિ નાશ પામેલી જોઈને ભીમ અતિ ક્રોધિત થયો.
7.114.76
ततोऽन्यद्धनुरादाय वेगवत्सुमहास्वनम् ।
भीमसेनो रणे क्रुद्धो हार्दिक्यं समवारयत् ॥ ७.११४.७६ ॥
પછી ભીમસેને વેગવાન અને અતિ મહાન ટંકારવાળું બીજું ધનુષ્ય ઉઠાવી, રણમાં ક્રોધે ભરાઈને હાર્દિક્યને રોક્યો.
7.114.77
अथैनं पञ्चभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ।
भीमो भीमबलो राजंस्तव दुर्मन्त्रितेन च ॥ ७.११४.७७ ॥
પછી ભયંકર બળવાન ભીમે પાંચ બાણોથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો. હે રાજન્, તમારી દુષ્ટ મંત્રણાને કારણે આ સર્વ થયું.
7.114.78
भोजस्तु क्षतसर्वाङ्गो भीमसेनेन मारिष ।
रक्ताशोक इवोत्फुल्लो व्यभ्राजत रणाजिरे ॥ ७.११४.७८ ॥
હે માનનીય, ભીમસેનથી સર્વાંગે ઘાયલ થયેલો ભોજ (કૃતવર્મા) રણભૂમિમાં ખીલેલા લાલ અશોકની જેમ શોભ્યો.
7.114.79
ततः क्रुद्धस्त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनं हसन्निव ।
अभिहत्य दृढं युद्धे तान्सर्वान्प्रत्यविध्यत ॥ ७.११४.७९ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાઈને તેણે ત્રણ બાણો વડે ભીમસેનને જાણે હસતાં હસતાં પ્રહાર કર્યો, અને યુદ્ધમાં દૃઢતાથી તે સૌને પ્રતિવીંધ્યા.
7.114.80
त्रिभिस्त्रिभिर्महेष्वासो यतमानान्महारथान् ।
तेऽपि तं प्रत्यविध्यन्त सप्तभिः सप्तभिः शरैः ॥ ७.११४.८० ॥
પ્રયત્ન કરતા તે મહાધનુર્ધર મહારથીઓએ ત્રણ-ત્રણ બાણો વડે, અને તેમણે પણ તેને સાત-સાત બાણો વડે પ્રતિવીંધ્યો.
7.114.81
शिखण्डिनस्ततः क्रुद्धः क्षुरप्रेण महारथः ।
धनुश्चिच्छेद सामरे प्रहसन्निव सात्वतः ॥ ७.११४.८१ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા મહારથી સાત્વતે ક્ષુરપ્ર બાણ વડે યુદ્ધમાં શિખંડીનું ધનુષ્ય જાણે હસતાં હસતાં કાપી નાખ્યું.
7.114.82
शिखण्डी तु ततः क्रुद्धश्छिन्ने धनुषि सत्वरः ।
असिं जग्राह समरे शतचन्द्रं च भास्वरम् ॥ ७.११४.८२ ॥
પણ ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા શિખંડીએ ધનુષ્ય કપાતાં ઝડપથી યુદ્ધમાં ચમકતી શતચંદ્ર નામની તલવાર ઉપાડી.
7.114.83
भ्रामयित्वा महच्चर्म चामीकरविभूषितम् ।
तमसिं प्रेषयामात कृतवर्मरथं प्रति ॥ ७.११४.८३ ॥
સોનાથી શણગારેલી મોટી ઢાલ ફેરવીને તેણે તે તલવાર કૃતવર્માના રથ તરફ ફેંકી.
7.114.84
स तस्य सशरं चापं छित्त्वा राजन्महानसिः ।
अभ्यगाद्धरणीं राजंश्च्युतं ज्योतिरिवाम्बरात् ॥ ७.११४.८४ ॥
તે મહાન તલવારે તેનું બાણ સહિત ધનુષ્ય કાપીને, હે રાજન, આકાશથી પડતા તેજની જેમ ધરતી તરફ ગઈ.
7.114.85
एतस्मिन्नेव काले तु त्वरमाणं महारथाः ।
विव्यधुः सायकैर्गाढं कृतवर्माणमाहवे ॥ ७.११४.८५ ॥
તે જ સમયે મહારથીઓએ ઝડપથી આગળ ધસતા કૃતવર્માને યુદ્ધમાં બાણોથી ઊંડો વીંધ્યો.
7.114.86
अथान्यद्धनुरादाय त्यक्त्वा तच्च महद्धनुः ।
विशीर्णं भरतश्रेष्ठ हार्दिक्यः परवीरहा ॥ ७.११४.८६ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠ, પછી તે તૂટેલું મહાધનુષ્ય છોડીને બીજું ધનુષ્ય લઈ શત્રુવીરોને હણનાર હાર્દિક્ય...
7.114.87
विव्याध पाण्डवान्युद्धे त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
शिखण्डिनं च विव्याध त्रिभिः पञ्चभिरेव च ॥ ७.११४.८७ ॥
યુદ્ધમાં તેણે પાંડવોને સીધા જતા બાણોથી ત્રણ-ત્રણ વડે વીંધ્યા; શિખંડીને ત્રણ અને પાંચ બાણોથી વીંધ્યો.
7.114.88
धनुरन्यत्समादाय शिखण्डी तु महायशाः ।
अवारयत्कूर्मनखैराशुगैर्हृदिकात्मजम् ॥ ७.११४.८८ ॥
બીજું ધનુષ્ય લઈને મહાયશસ્વી શિખંડીએ કાચબાના નખ જેવા વેગવાન બાણોથી હૃદિકના પુત્રને રોક્યો.
7.114.89
ततः क्रुद्धो रणे राजन्हृदिकस्यात्मसम्भवः ।
अभिदुद्राव वेगेन याज्ञसेनिं महारथम् ॥ ७.११४.८९ ॥
ત્યારે હે રાજન્, યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલો હૃદિકનો પુત્ર વેગથી મહારથી યાજ્ઞસેનિ પર ધસી ગયો.
7.114.90
भीष्मस्य समरे राजन्मृत्योर्हेतुं महात्मनः ।
विदर्शयन्बलं शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम् ॥ ७.११४.९० ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બનેલા મહાત્માનું બળ બતાવતો તે શૂર હાથી પર ઝપટ મારતા વાઘ જેવો હતો.
7.114.91
तौ दिशागजसङ्काशौ ज्वलिताविव पावकौ ।
समापेततुरन्योन्यं शरसङ्घैररिन्दमौ ॥ ७.११४.९१ ॥
દિગ્ગજો સમાન તે બંને, બળતી અગ્નિઓની જેમ, શત્રુઓને દમનારા, બાણોના સમૂહોથી એકબીજા પર તૂટી પડ્યા.
7.114.92
विधुन्वानौ धनुःश्रेष्ठे सन्दधानौ च सायकान् ।
विसृजन्तौ च शतशो गभस्तीनिव भास्करौ ॥ ७.११४.९२ ॥
શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યો હલાવતા, બાણો ચઢાવતા, સેંકડો બાણ છોડતા તે બંને કિરણો વેરતા બે સૂર્યો જેવા હતા.
7.114.93
तापयन्तौ शरैस्तीक्ष्णैरन्योन्यं तौ महारथौ ।
युगान्तप्रतिमौ वीरौ रेजतुर्भास्कराविव ॥ ७.११४.९३ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાને તપાવતા, યુગાંત સમાન તે બંને મહારથી વીરો સૂર્યો સમાન ચમક્યા.
7.114.94
कृतवर्मा च समरे याज्ञसेनिं महारथम् ।
विद्ध्वेषुभिस्त्रिसप्तत्या पुनर्विव्याध सप्तभिः ॥ ७.११४.९४ ॥
યુદ્ધમાં કૃતવર્માએ મહારથી યાજ્ઞસેનિને ત્યોતેર બાણોથી વીંધ્યો, અને ફરી સાત બાણોથી વીંધ્યો.
7.114.95
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं मूर्च्छयाऽभिपरिप्लुतः ॥ ७.११४.९५ ॥
ઊંડો ઘાયલ અને વ્યથિત તે, બાણસહિત ધનુષ્ય છોડીને રથની બેઠક પર બેસી ગયો; મૂર્છાથી સંપૂર્ણ ઘેરાઈ ગયો.
7.114.96
तं विषण्णं रणे दृष्ट्वा तावकाः पुरुषर्षभ ।
हार्दिक्यं पूजयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह ॥ ७.११४.९६ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! યુદ્ધમાં તેને દુઃખી જોઈ તમારા યોદ્ધાઓએ હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા)નું સન્માન કર્યું અને વસ્ત્રો લહેરાવ્યાં.
7.114.97
शिखण्डिनं तथा ज्ञात्वा हार्दिक्यशरपीडितम् ।
अपोवाह रणाद्यन्ता त्वरमाणो महारथम् ॥ ७.११४.९७ ॥
હાર્દિક્યના બાણોથી પીડિત શિખંડીને જાણીને સારથિ ઝડપથી તે મહારથીને રણભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો.
7.114.98
सादितं तु रथोपस्थे दृष्ट्वा पार्थाः शिखण्डिनम् ।
परिवव्रू रथैस्तूर्णं कृतवर्माणमाहवे ॥ ७.११४.९८ ॥
રથની ભૂમિ પર પડેલા શિખંડીને જોઈને પાર્થોએ ઝડપથી રથો વડે યુદ્ધમાં કૃતવર્માને ઘેરી લીધો.
7.114.99
तत्राद्भुतं परं चक्रे कृतवर्मा महारथः ।
यदेकः समरे पार्थान्वारयामास सानुगान् ॥ ७.११४.९९ ॥
ત્યાં મહારથી કૃતવર્માએ અતિ અદ્ભુત કાર્ય કર્યું; એકલા યુદ્ધમાં અનુચરો સહિત પાર્થોને રોકી રાખ્યા.
7.114.100
पार्थाञ्जित्वाऽजयच्चेदीन्पाञ्चालान्सृञ्जयानपि ।
केकयांश्च महावीर्यान्कृतवर्मा महारथः ॥ ७.११४.१०० ॥
પાર્થોને જીતીને મહારથી કૃતવર્માએ ચેદિઓ, પાંચાલો અને સૃંજયોને પણ જીત્યા, અને મહાપરાક્રમી કેકયોને પણ જીત્યા.
7.114.101
ते वध्यमानाः समरे हार्दिक्येन स्म पाण्डवाः ।
इतश्चेतश्च धावन्तो नैव चक्रुर्धृतिं रणे ॥ ७.११४.१०१ ॥
હાર્દિક્યના પ્રહારોથી યુદ્ધમાં માર્યા જતા પાંડવો આમતેમ દોડ્યા, રણમાં ધીરજ રાખી શક્યા નહીં.
7.114.102
जित्वा पाण्डुसुतान्युद्धे भीमसेनपुरोगमान् ।
हार्दिक्यः समरेऽतिष्ठद्विधूम इव पावकः ॥ ७.११४.१०२ ॥
ભીમસેન જેમના આગેવાન હતા તે પાંડુપુત્રોને યુદ્ધમાં જીતીને હાર્દિક્ય ધૂમ્રરહિત અગ્નિની જેમ સમરમાં ઊભો રહ્યો.
7.114.103
ते द्राव्यमाणाः समरे हार्दिक्येन महारथाः ।
विमुखाः समपद्यन्त शरवृष्टिभिरार्दिताः ॥ ७.११४.१०३ ॥
યુદ્ધમાં હાર્દિક્ય દ્વારા ભગાડાયેલા તે મહારથીઓ બાણવર્ષાથી પીડિત થઈ વિમુખ થઈ ગયા.