महाभारत · अध्याय 7.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.12.1
शुश्रूषस्व स्थिरो भूत्वां शंसतो मम भारत ।
हन्त ते कथयिष्यामि सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान्।
यथा सत्यपरो द्रोणः सादिताः पाण्डुसृञ्जयैः ॥ ७.१२.१ ॥
संजय म्हणाला: हे भरतवंशजा, स्थिर होऊन ऐका. मी प्रत्यक्ष पाहिल्याप्रमाणे सर्व सांगतो; सत्यनिष्ठ द्रोण पांडव आणि सृंजयांकडून कसे मारले गेले ते.
7.12.2
सेनापतित्वं सम्प्राप्य भारद्वाजो महारथः ।
मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य पुत्रं ते वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.१२.२ ॥
सेनापतीपद मिळालेल्या महारथी भारद्वाजाने (द्रोणाने) सर्व सैन्याच्या मध्यभागी तुमच्या पुत्राला हे शब्द सांगितले.
7.12.3
यत्कौरवाणामृषभादापगेयादनन्तरम् ।
सैनापत्ये त्वया राजन्नद्य सत्कृतवानहम् ॥ ७.१२.३ ॥
हे राजा, कौरवांचा वृषभ असलेल्या गांगेयानंतर (भीष्मानंतर) आज तुम्ही मला सेनापतीपदी नेमून सन्मानित केले आहे.
7.12.4
सदृशं कर्मणस्तस्य फलं प्राप्नुहि भारत ।
करोमि कामं कं तेऽद्य प्रवृणीष्व यमिच्छसि ॥ ७.१२.४ ॥
हे भरतवंशजा, त्या कर्माला साजेसे फळ तुम्हाला मिळो. आज तुमची कोणती इच्छा मी पूर्ण करू? तुम्हाला जे हवे ते निवडा.
7.12.5
ततो दुर्योधनो राजा कर्णदुःशासनादिभिः ।
सम्मन्त्र्योवाच दुर्धर्षमाचार्यं जयतां वरम् ॥ ७.१२.५ ॥
नंतर राजा दुर्योधनाने कर्ण, दुःशासन आदींशी सल्लामसलत करून, विजयी वीरांमध्ये श्रेष्ठ आणि अजेय अशा आचार्यांना म्हटले.
7.12.6
ददासि चेद्वरं मह्यं जीवग्राहं युधिष्ठिरम् ।
गृहीत्वा रयिनां श्रेष्ठं मत्समीपमिहानय ॥ ७.१२.६ ॥
तुम्ही मला वर दिलात, तर युधिष्ठिराला जिवंत पकडून, रथींमध्ये श्रेष्ठ अशा त्याला येथे माझ्याजवळ आणा.
7.12.7
इच्छेयं वै महात्मानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
भ्रातृणां पश्यतामेव जीवग्राहेण मे द्विज ॥ ७.१२.७ ॥
हे द्विजा, बंधू पाहत असताना मी महात्मा, धर्मात्मा युधिष्ठिराला जिवंत पकडू इच्छितो.
7.12.8
गृहीत्वा रथिनां श्रेष्ठं मत्सकाशमिहानय ।
प्रीणाम्यनेन कार्येण ससुहृज्जनबान्धवः ॥ ७.१२.८ ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याला पकडून येथे माझ्याजवळ आणा. या कृत्याने मी मित्र, नातेवाईक आणि बांधवांसह तृप्त होईन.
7.12.9
ततः कुरूणामाचार्यः श्रुत्वा पुत्रस्य ते वचः ।
सेनां प्रहर्षयन्सर्वामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१२.९ ॥
तेव्हा कौरवांचे आचार्य तुझ्या पुत्राचे वचन ऐकून सर्व सेनेला हर्षित करत हे वचन बोलले.
7.12.10
धन्यः कुन्तीसुतो राजन्यस्य ग्रहणमिच्छसि ।
न वधं तस्य दुर्धर्ष वरमद्य प्रयाचसे ॥ ७.१२.१० ॥
हे राजा, कुंतीपुत्र धन्य आहे; त्याचा वध न करता तू एका क्षत्रियाला जिवंत पकडू इच्छितोस. हे दुर्धर्षा, आज तू वर मागत आहेस.
7.12.11
किमर्थं च नरव्याघ्र न वधं तस्य काङ्क्षसे ।
नाशंससि क्रियामेतां मत्तो दुर्योधन ध्रुवम् ॥ ७.१२.११ ॥
हे नरव्याघ्रा, तू त्याचा वध का इच्छित नाहीस? हे दुर्योधना, निश्चितच तू माझ्याकडून हे कृत्य इच्छित नाहीस.
7.12.12
आहोस्विद्धर्मराजस्य द्वेष्टा कश्चिन्न विद्यते ।
यदीच्छसि त्वं जीवन्तं कुलं रक्षसि चात्मनः ॥ ७.१२.१२ ॥
किंवा धर्मराजाचा कोणी शत्रू नाही काय? तू त्याला जिवंत ठेवू इच्छितोस, तर तू स्वतःच्या कुळाचेच रक्षण करीत आहेस.
7.12.13
अथवा भरतश्रेष्ठ निर्जित्य युधि पाण्डवान् ।
राज्यांशं प्रति दत्त्वा च सौभ्रात्रं कर्तुमिच्छसि ॥ ७.१२.१३ ॥
किंवा हे भरतश्रेष्ठा, युद्धात पांडवांना जिंकून त्यांना राज्याचा एक भाग देऊन बंधुभाव स्थापन करू इच्छितोस काय?
7.12.14
धन्यः कुन्तीसुतो राजा सुजातं चास्य धीमतः ।
अजातशत्रुता सत्या तस्य यत्स्निह्यते भवान् ॥ ७.१२.१४ ॥
कुंतीचा पुत्र राजा धन्य आहे; त्या बुद्धिमानाचा जन्मही शुभ आहे. त्याचे शत्रुरहित असणे खरे आहे, कारण तुम्ही त्याच्यावर स्नेह करता.
7.12.15
द्रोणेन चैवमुक्तस्य तव पुत्रस्य भारत ।
सहसा निःसृतो भावो योस्य नित्यं हृदि स्थितः ॥ ७.१२.१५ ॥
हे भारता, द्रोणाने असे सांगितल्यावर तुझ्या पुत्राच्या हृदयात सदैव असलेला भाव अचानक बाहेर पडला.
7.12.16
नाकारो गूहितुं शक्यो बृहस्पतिसमैरपि ।
तस्मात्तव सुतो राजन्प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.१२.१६ ॥
बृहस्पतीसमान असलेल्यांनाही मनातील भाव लपवता येत नाही. म्हणून, हे राजा, तुझा पुत्र आनंदाने हे वचन बोलला.
7.12.17
वधे कुन्तीसुतस्याजौ नाचार्य विजयो मम ।
हते युधिष्ठिरे पार्था हन्युःसर्वान्हि नो ध्रुवम् ॥ ७.१२.१७ ॥
आचार्या, युद्धात कुंतीपुत्राला मारल्याशिवाय माझा विजय नाही. युधिष्ठिर मारला गेला तर पार्थ नक्कीच आम्हा सर्वांना मारतील.
7.12.18
नैव शक्या रणे सर्वे निहन्तुममरैरपि ।
यदि सर्वे हनिष्यन्ते पाण्डवाः ससुता मृधे ॥ ७.१२.१८ ॥
युद्धात सर्व पांडवांना मारणे देवांनाही शक्य नाही. पांडव आपल्या पुत्रांसह युद्धात सर्व मारले गेले तर—
7.12.19
ततः कृत्स्नं वशे कृत्वा निःशेषं नृपमण्डलम् ।
ससागरवनां स्फीतां विजित्य वसुधामिमाम् ॥ ७.१२.१९ ॥
नंतर सर्व राजमंडळ पूर्णपणे वश करून, सागर आणि वनांसह ही समृद्ध पृथ्वी जिंकून
7.12.20
विष्णुर्दास्यति कृष्णायै कुन्त्यै वा पुरुषोत्तमः ।
यद्येष चैषां शेषःस्यात्स एवास्मान्न शेषयेत् ॥ ७.१२.२० ॥
विष्णू, पुरुषोत्तम, कृष्णेला किंवा कुंतीला (ते) देईल; यांच्यापैकी कोणी उरला तर तोच आपल्याला उरू देणार नाही.
7.12.21
सत्यप्रतिज्ञे त्वानीते पुनर्द्यूतेन निर्जिते ।
तस्मिञ्जीवति चायाते ह्युपायैर्बहुभिः कृतैः।
पुनर्यास्यन्त्यरण्याय पाण्डवास्तमनुव्रताः ॥ ७.१२.२१ ॥
सत्यप्रतिज्ञ (पांडव) पुन्हा आणले गेले आणि द्यूतात पुन्हा पराभूत झाले; तो जिवंत राहून अनेक उपायांनी परत आला, तर पांडव त्याला अनुसरून पुन्हा अरण्यात जातील.
7.12.22
सोऽयं मम जयो व्यक्तं दीर्घकालं भविष्यति ।
अतो न वधमिच्छामि धर्मराजस्य कर्हिचित् ॥ ७.१२.२२ ॥
माझा हा विजय स्पष्टपणे दीर्घकाळ टिकेल; म्हणून धर्मराजाचा वध मी कधीही इच्छित नाही.
7.12.23
तस्य जिह्ममभिप्रायं ज्ञात्वा द्रोणोऽर्थतत्त्ववित् ।
तं वरं सान्तरं तस्मै ददौ संचिन्त्य बुद्धिमान् ॥ ७.१२.२३ ॥
त्याचा वक्र हेतू जाणून, अर्थतत्त्व जाणणाऱ्या बुद्धिमान द्रोणाने विचार करून त्याला तो वर एका अटीसह दिला.
7.12.24
न चेद्युधिष्ठिरं वीरः पालयेदर्जुनो युधि ।
मन्यस्व पाण्डवश्रेष्ठमानीतं वशमात्मनः ॥ ७.१२.२४ ॥
वीर अर्जुन युद्धात युधिष्ठिराचे रक्षण करणार नाही, तर पांडवश्रेष्ठ तुझ्या वशात आणला गेला आहे असे समज.
7.12.25
न हि शक्यो रणे पार्थः सेन्द्रैर्देवासुरैरपि ।
प्रत्युद्यातुमतस्तात न तस्माद्धर्षयाम्यहम् ॥ ७.१२.२५ ॥
हे तात, युद्धात इंद्रासह देव आणि असुरांनाही पार्थाला प्रतिकार करता येणार नाही. म्हणून मी तुला प्रोत्साहन देत नाही.
7.12.26
असंशयं स मे शिष्यो मत्पूर्वश्चास्त्रकर्मणि ।
तरुणः सुकृती युक्त एकायनगतश्च सः ॥ ७.१२.२६ ॥
तो निःसंशय माझा शिष्य आहे; अस्त्रविद्येत माझ्याकडून आधीच शिक्षण घेतलेला. तो तरुण, पुण्यवान आणि एकाग्र मार्गाने चालणारा आहे.
7.12.27
अस्त्राणीन्द्राच्च रुद्राच्च भूयांसि समवाप्तवान् ।
अमर्षितश्च ते राजंस्ततो नामर्षयाम्यहम् ॥ ७.१२.२७ ॥
त्याने इंद्र आणि रुद्र यांच्याकडून अनेक अस्त्रे मिळवली आहेत. हे राजा, तुझ्यामुळे तो संतप्त झाला आहे; म्हणून मी त्याला आणखी संतप्त करणार नाही.
7.12.28
स चापक्रम्यतां युद्धाद्येनोपायेन शक्यते ।
अपनीते ततः पार्थे धर्मराजो जितस्त्वया ॥ ७.१२.२८ ॥
त्याला जो उपाय शक्य असेल त्याने युद्धापासून दूर न्यावे. पार्थ दूर झाला की तू धर्मराजाला जिंकलेस असे समज.
7.12.29
ग्रहणे हि जयस्तस्य न वधे पुरुषर्षभ ।
ग्रहणं हि वधात्तस्य धर्मराजस्य मन्यसे।
अनेनैवाभ्युपायेन ग्रहणं समुपैष्यसि ॥ ७.१२.२९ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, त्याला बंदी करण्यातच विजय आहे, मारण्यात नाही. धर्मराजाला बंदी करणे त्याच्या वधापेक्षा श्रेष्ठ आहे असे तुला वाटते. याच उपायाने तू त्याला बंदी करशील.
7.12.30
अहं गृहीत्वा राजानं सत्यधर्मपरायणम् ।
आनयिष्यामि ते राजन्वशमद्य न संशयः ॥ ७.१२.३० ॥
सत्य आणि धर्मात निष्ठ असलेल्या राजाला मी बंदी करून, हे राजा, आजच तुझ्या स्वाधीन करीन. यात संशय नाही.
7.12.31
यदि स्यास्यति सङ्ग्रामे मुहूर्तमपि मेऽग्रतः ।
अपनीते नरव्याघ्रे कुन्तीपुत्रे धनञ्जये ॥ ७.१२.३१ ॥
युद्धात माझ्यासमोर एका क्षणासाठीही जर नरव्याघ्र कुंतीपुत्र धनंजय दूर केला गेला,
7.12.32
फल्गुनस्य समीपे तु न हि शक्यो युधिष्ठिरः ।
ग्रहीतुं समरे राजन्सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ७.१२.३२ ॥
हे राजा, फाल्गुनाच्या जवळ असताना युधिष्ठिराला युद्धात इंद्रासह देव-असुरांनाही पकडता येणार नाही.
7.12.33
एवमुक्ते तदा तस्मिन्युद्धे देवासुरोपमे ।
सान्तरं तु प्रतिज्ञाते राज्ञो द्रोणेन निग्रहे।
गृहीतं तममन्यन्त तव पुत्राः सुबालिशाः ॥ ७.१२.३३ ॥
असे बोलल्यानंतर, देव-असुरयुद्धासारख्या त्या युद्धात, द्रोणाने राजाला पकडण्याची प्रतिज्ञा केल्यावर, तुझ्या अतिमूर्ख पुत्रांनी त्याला पकडले असे मानले.
7.12.34
ततो दुर्योधनेनापि ग्रहणं पाण्डवस्य तत् ।
स्कन्धावारेषु सर्वेषु यथास्थानेषु मारिष।
सैन्यस्थानेषु सर्वेषु सुघोषितमरिन्दम ॥ ७.१२.३४ ॥
नंतर दुर्योधनानेही पांडवाला पकडण्याची घोषणा सर्व छावण्यांमध्ये, योग्य ठिकाणी, सैन्याच्या सर्व ठाण्यांमध्ये नीट करवली, हे अरिंदम.
7.12.35
पाण्डवेयेषु सापेक्षं द्रोणं जानाति ते सुतः ।
ततः प्रतिज्ञास्थैर्यार्थं स मन्त्रो बहुलीकृतः ॥ ७.१२.३५ ॥
तुझ्या पुत्राला माहीत होते की द्रोण पांडवांबद्दल पक्षपाती आहे. म्हणून त्याच्या प्रतिज्ञेची दृढता राखण्यासाठी ती मसलत वारंवार करण्यात आली.