মহাভারত · অধ্যায় 7.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.120.1
जित्वा यवनकाम्भोजान्युयुधानस्ततोऽर्जुनम् ।
जगाम तव सैन्यस्य मध्येन रथिनां वरः ॥ ७.१२०.१ ॥
যবন ও কাম্বোজদের জয় করে রথীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ যুযুধান তখন আপনার সৈন্যের মধ্য দিয়ে অর্জুনের দিকে গেলেন।
7.120.2
शरदंष्ट्रो नरव्याघ्रो विचित्रकवचच्छविः ।
मृगं व्याघ्र इवाजिघ्रंस्तव सैन्यमभीषयत् ॥ ७.१२०.२ ॥
শরকে দংষ্ট্রারূপে ধারণকারী, বিচিত্র কবচের দীপ্তিযুক্ত সেই নরব্যাঘ্র হরিণের প্রতি ব্যাঘ্রের মতো আপনার সৈন্যদের ভীত করল।
7.120.3
स रथेन चरन्मार्गान्धनुरुद्धामयद्भृशम् ।
रुक्मपृष्ठं महावेगं रुक्मचन्द्रकसङ्कुलम् ॥ ७.१२०.३ ॥
তিনি রথে পথে বিচরণ করতে করতে স্বর্ণপৃষ্ঠ, মহাবেগ, স্বর্ণচন্দ্রক-সংকুল ধনুককে প্রবলভাবে আকর্ষণ করলেন।
7.120.4
रुक्माङ्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृतः ।
रुक्मध्वजधनुः शूरो मेरुशृङ्गमिवाबभौ ॥ ७.१२०.४ ॥
সোনার বাজুবন্ধ ও শিরস্ত্রাণধারী, সোনার বর্মে আবৃত, সোনার ধ্বজ ও ধনুকধারী সেই বীর মেরুশৃঙ্গের মতো উজ্জ্বল হলেন।
7.120.5
सधनुर्मण्डलः सङ्ख्ये तेजोभासुररश्मिवान् ।
शरदीवोदितः सूर्यो नृसूर्यो विरराज ह ॥ ७.१२०.५ ॥
যুদ্ধে ধনুর্মণ্ডলসহ, তেজোদীপ্ত রশ্মিযুক্ত, শরৎকালে উদিত সূর্যের মতো সেই নরসূর্য সত্যিই শোভা পেলেন।
7.120.6
वृषभस्कन्धविक्रान्तो वृषभाक्षो नरर्षभः ।
तावकानां बभौ मध्ये गवां मध्ये यथा वृषः ॥ ७.१२०.६ ॥
বৃষভের স্কন্ধের মতো পরাক্রমী, বৃষাক্ষ সেই নরঋষভ আপনার যোদ্ধাদের মাঝে যেমন গাভীদের মাঝে বৃষ শোভা পায় তেমনই শোভা পেলেন।
7.120.7
मत्तद्विरदसङ्काशं मत्तद्विरदगामिनम् ।
प्रभिन्नमिव मातङ्गं यूथमध्ये व्यवस्थितम् ॥ ७.१२०.७ ॥
মত্ত হস্তীর মতো, মত্ত হস্তীর গতিতে চলমান; যূথের মাঝে দাঁড়ানো উন্মত্ত হাতির মতো।
7.120.8
व्याधा इव जिघांसन्तस्त्वदीयाः समुपाद्रवन् ।
सात्यकिं समरे राजन्परिवव्रुस्तवात्मजाः ॥ ७.१२०.८ ॥
ব্যাধের মতো বধের ইচ্ছায় আপনার পুত্রেরা ছুটে এল; হে রাজন, যুদ্ধে তারা সাত্যকিকে ঘিরে ধরল।
7.120.9
द्रोणानीकमतिक्रान्तं भोजानीकं च दुस्तरम् ।
जलसन्धार्णवं तीर्त्वा काम्भोजानां च वाहिनीम् ॥ ७.१२०.९ ॥
দ্রোণের বাহিনী অতিক্রম করে, দুস্তর ভোজ-বাহিনী ও জলসন্ধের সাগর পার হয়ে, এবং কাম্বোজদের সেনাদল পার হয়ে।
7.120.10
हार्दिक्यमकरान्मुक्तं तीर्णं वै सैन्यसागरम् ।
परिवव्रुः सुसङ्क्रुद्वास्त्वदीयाः सात्यकिं रथाः ॥ ७.१२०.१० ॥
হার্দিক্যের কুমির-মুখ থেকে মুক্ত হয়ে, সৈন্যসাগর পার হওয়া সাত্যকিকে আপনার অতি ক্রুদ্ধ রথীরা ঘিরে ধরল।
7.120.11
दुर्योधनश्चित्रसेनो दुःशासनविविंशती ।
शकुनिर्दुःसहश्चैव युवा दुर्धर्षणः क्रथः ॥ ७.१२०.११ ॥
দুর্যোধন, চিত্রসেন, দুঃশাসন ও বিবিংশতি, শকুনি, দুঃসহ এবং যুবক দুর্ধর্ষণ ও ক্রথ।
7.120.12
अन्ये च बहवः शूराः शस्त्रवन्तो दुरासदाः ।
पृष्ठतः सात्यकिं यान्तमन्वधावन्नमर्षिणः ॥ ७.१२०.१२ ॥
আরও বহু শূর, অস্ত্রধারী, দুর্দর্শ, অসহিষ্ণু যোদ্ধা সাত্যকি যখন যাচ্ছিল তখন পেছন থেকে ছুটল।
7.120.13
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ७.१२०.१३ ॥
হে মাননীয়, তখন আপনার সৈন্যদলে মহা কোলাহল উঠল, বায়ুতাড়িত বেগে ফুঁসে ওঠা সাগরের পর্বকালের গর্জনের মতো।
7.120.14
तानभिद्रवतः सर्वान्समीक्ष्य शिनिपुङ्गवः ।
शनैर्याहीति यन्तारमब्रवीत्प्रहसन्निव ॥ ७.१२०.१४ ॥
তাদের সবাইকে ধেয়ে আসতে দেখে শিনিবংশের শ্রেষ্ঠ বীর হাসতে হাসতে সারথিকে বললেন, "ধীরে চালাও।"
7.120.15
इदमेति समुद्धूतं धार्तराष्ट्रबलं महत् ।
मामेवाभिमुखं तूर्णं गजाश्वरथपत्तिमत्।
नादयद्वै दिशः सर्वा रथघोषेण सारथे ॥ ७.१२०.१५ ॥
হে সারথি, ধৃতরাষ্ট্রপুত্রদের এই বিশাল সেনা হস্তী, অশ্ব, রথ ও পদাতিকসহ ফুঁসে উঠে সরাসরি আমার দিকে দ্রুত আসছে; রথের ঘর্ঘরে সব দিক প্রতিধ্বনিত করে।
7.120.16
पृथिवीं चान्तरिक्षं च कम्पयन्सागरानपि ।
एतद्बलार्णवं सूत वारयिष्ये महारणे।
पौर्णमास्यामिवोद्धूतं वेलेव मकरालयम् ॥ ७.१२०.१६ ॥
পৃথিবী, আকাশ, এমনকি সাগরগুলোকেও কাঁপিয়ে তোলা এই সৈন্যসাগরকে, হে সারথি, মহাযুদ্ধে আমি রুখব; পূর্ণিমার উত্তাল জোয়ারে যেমন তীর রুখে দেয়।
7.120.17
पश्य मे सूत विक्रान्तमिन्द्रस्येव महामृधे ।
एष सैन्यानि शत्रूणां विधमामि शितैः शरैः ॥ ७.१२०.१७ ॥
হে সারথি, মহাযুদ্ধে ইন্দ্রের পরাক্রমের মতো আমার বিক্রম দেখো। তীক্ষ্ণ বাণে শত্রুসেনাদের আমি ছত্রভঙ্গ করছি।
7.120.18
निहतानाहवे पश्य पदात्यश्वरथद्विपान् ।
मच्छरैरग्निसङ्काशैर्विद्धदेहान्सहस्रशः ॥ ७.१२०.१८ ॥
যুদ্ধে নিহত পদাতিক, অশ্ব, রথ ও হস্তীদের দেখো। অগ্নিসম আমার বাণে সহস্র সহস্র দেহ বিদ্ধ হয়ে পড়ে আছে।
7.120.19
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सात्यकेरमितौजसः ।
समीपे सैनिकास्ते तु शीघ्रमीयुर्युयुत्सवः।
जह्याद्रवस्व तिष्ठेति पश्यपश्येति वादिनः ॥ ७.१२०.१९ ॥
এইভাবে কথা বলতে বলতে অমিততেজা সাত্যকির নিকটে যুদ্ধেচ্ছু সেই সৈন্যরা দ্রুত এল, 'আঘাত কর, এগিয়ে যাও, দাঁড়াও, দেখ, দেখ' বলে চিৎকার করতে করতে।
7.120.20
तानेवं ब्रुवतो वीरान्सात्यकिर्निशितैः शरैः ।
जघानं त्रिशतानश्वान्कुञ्जरांश्च चतुःशतान्।
लध्वस्त्रश्चित्रयोधी च प्रहरञ्शिनिपुङ्गवः ॥ ७.१२०.२० ॥
সেই বীরেরা এইভাবে কথা বলতে বলতে শিনিবংশের শ্রেষ্ঠ সাত্যকি তীক্ষ্ণ বাণে তিনশো ঘোড়া ও চারশো হাতি বধ করলেন। লঘু অস্ত্রধারী, বিচিত্র যোদ্ধা তিনি আঘাত করছিলেন।
7.120.21
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तस्य तेषां च धन्विनाम् ।
देवासुररणप्रख्यः प्रावर्तत जनक्षयः ॥ ७.१२०.२१ ॥
তাঁর ও সেই ধনুর্ধরদের সেই ভীষণ সংঘর্ষ দেব-অসুর যুদ্ধের মতো হল; মানুষের ক্ষয় শুরু হল।
7.120.22
मेघजालनिभं सैन्यं तव पुत्रस्य मारिष ।
प्रत्यगृह्णाच्छिनेः पौत्रः शरैराशीविषोपमैः ॥ ७.१२०.२२ ॥
হে মহাশয়, আপনার পুত্রের মেঘপুঞ্জের মতো সৈন্যবাহিনীকে শিনির পৌত্র বিষধর সর্পের ন্যায় বাণে প্রতিরোধ করলেন।
7.120.23
प्रच्छाद्यमानः समरे शरजालैः स वीर्यवान् ।
असम्भ्रमन्महाराज तावकानवधीद्बहून् ॥ ७.१२०.२३ ॥
হে মহারাজ, যুদ্ধে বাণের জালে আবৃত হয়েও সেই বীর্যবান বিচলিত না হয়ে আপনার বহু সৈন্যকে বধ করলেন।
7.120.24
आश्चर्यं तत्र राजेन्द्र सुमहद्दृष्टवानहम् ।
न मोघः सायकः कश्चित्सात्यकेरभवत्प्रभो ॥ ७.१२०.२४ ॥
হে রাজেন্দ্র, সেখানে আমি এক মহা বিস্ময় দেখেছি; হে প্রভু, সাত্যকির কোনো বাণই ব্যর্থ হয়নি।
7.120.25
रथनागाश्वकलिलः पदात्यूर्मिसमाकुलः ।
शैनेयवेलामासाद्य स्थितः सैन्यमहार्णवः ॥ ७.१२०.२५ ॥
রথ, হাতি ও ঘোড়ায় পূর্ণ, পদাতিকদের তরঙ্গে আলোড়িত সেই সৈন্যমহাসাগর শৈনেয (সাত্যকি)-র তীরে পৌঁছে স্থির হল।
7.120.26
सम्भ्रान्तनरनागाश्वमावर्तत मुहुर्मुहुः ।
तत्सैन्यमिषुभिस्तेन वध्यमानं समन्ततः।
बभ्राम तत्रतत्रैव गावः शीतार्दिता इव ॥ ७.१२०.२६ ॥
সন্ত্রস্ত মানুষ, হাতি ও ঘোড়া বারবার ফিরে আসতে লাগল; তাঁর বাণে চারদিক থেকে আহত সেই সেনা শীতে কাতর গাভীর মতো এদিক-ওদিক ঘুরে বেড়াল।
7.120.27
पदातिनं रथं नागं सादिनं तुरगं तथा ।
अविद्वं तत्र नाद्राक्षं युयुधानस्य सायकैः ॥ ७.१२०.२७ ॥
পদাতিক, রথ, হাতি, অশ্বারোহী, ঘোড়া — এদের কোনোটিকেই সেখানে যুযুধান (সাত্যকি)-র বাণে বিদ্ধ না হতে আমি দেখিনি।
7.120.28
न तादृक्कदनं राजन्कृतवांस्तत्र फल्गुनः ।
यादृक्क्षयमनीकानामकरोत्सात्यकिर्नृप ॥ ७.१२०.२८ ॥
হে রাজা, সেখানে ফাল্গুন (অর্জুন) তেমন গণহত্যা করেননি; হে নৃপ, সাত্যকি যেমন সেনাদলের ক্ষয় ঘটিয়েছিলেন।
7.120.29
अत्यर्जुनं शिनेः पौत्रो युध्यते पुरुषर्षभः ।
वीतभीर्लाघवोपेतः कृतित्वं सम्प्रदर्शयन् ॥ ७.१२०.२९ ॥
শিনির পৌত্র, নরশ্রেষ্ঠ (সাত্যকি), অর্জুনকেও ছাপিয়ে নির্ভয়ে, ক্ষিপ্রতায় নিজের দক্ষতা দেখিয়ে যুদ্ধ করলেন।
7.120.30
ततो दुर्योधनो राजा सात्वतस्य त्रिभिः शरैः ।
विव्याध सूतं निशितैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ७.१२०.३० ॥
তখন রাজা দুর্যোধন সাত্বত (সাত্যকি)-র সারথিকে তিনটি বাণে বিদ্ধ করলেন, তার চারটি ঘোড়াকে চারটি তীক্ষ্ণ বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.120.31
सात्यकिं च त्रिभिर्विद्व्वा पुनरष्टाभिरेव च ।
दुःशासनः षोडशभिर्विव्याध शिनिपुङ्गवम् ॥ ७.१२०.३१ ॥
সাত্যকিকে তিনটি বাণে বিদ্ধ করে, আবার আটটি দিয়েও; আর দুঃশাসন ষোলোটি বাণে শিনি-বংশের শ্রেষ্ঠ বীরকে বিদ্ধ করলেন।
7.120.32
शकुनिः पञ्चविंशत्या चित्रसेनश्च पञ्चभिः ।
दुःसहः पञ्चदशभिर्विव्याधोरसि सात्यकिम् ॥ ७.१२०.३२ ॥
শকুনি পঁচিশটি দিয়ে, চিত্রসেন পাঁচটি দিয়ে; দুঃসহ পনেরোটি দিয়ে সাত্যকির বুকে আঘাত করলেন।
7.120.33
उत्स्मयन्वृष्णिशार्दूलस्तथा बाणैः समाहतः ।
तानविध्यन्महाराज सर्वानेव त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.१२०.३३ ॥
বৃষ্ণিবংশের সিংহ সাত্যকি বাণে আহত হয়েও হেসে, হে মহারাজ, তাঁদের সকলকে তিনটি করে বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.120.34
गाढविद्धानरीन्कृत्वा मार्गणैः सोऽतितेजनैः ।
शैनेयः श्येनवत्सङ्ख्ये व्यचरल्लघुविक्रमः ॥ ७.१२०.३४ ॥
অতি তীক্ষ্ণ বাণে শত্রুদের গভীরভাবে আহত করে শৈনেয় সাত্যকি যুদ্ধে বাজপাখির মতো দ্রুত বিচরণ করলেন।
7.120.35
सौबलस्य धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च ।
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ७.१२०.३५ ॥
সুবলপুত্র শকুনির ধনুক ছিন্ন করে, তার হাতল-অংশও কেটে, তিনটি বাণে দুর্যোধনের বুকের মাঝখানে বিদ্ধ করলেন।
7.120.36
चित्रसेनं शतेनैव दशभिर्दुःसहं तथा ।
दुःशासनं तु विंशत्या विव्याध शिनिपुङ्गवः ॥ ७.१२०.३६ ॥
চিত্রসেনকে একশো দিয়ে, দুঃসহকে দশটি দিয়ে; আর দুঃশাসনকে বিশটি দিয়ে শিনি-বংশের শ্রেষ্ঠ বীর বিদ্ধ করলেন।
7.120.37
अथान्यद्धनुरादाय श्यालस्तव विशाम्पते ।
अष्टाभिः सात्यकिं विद्व्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ७.१२०.३७ ॥
তারপর অন্য একটি ধনুক নিয়ে, হে প্রজাপতি, আপনার শ্যালক সাত্যকিকে আটটি বাণে বিদ্ধ করে আবার পাঁচটি বাণে বিদ্ধ করল।
7.120.38
दुःशासनश्च दशभिर्दुःसहश्च त्रिभिः शरैः ।
दुर्मुखश्च द्वादशभी राजन्विव्याध सात्यकिम् ॥ ७.१२०.३८ ॥
দুঃশাসন দশটি বাণে এবং দুঃসহ তিনটি বাণে, হে রাজন্, দুর্মুখ বারোটি বাণে সাত্যকিকে বিদ্ধ করল।
7.120.39
दुर्योधनस्त्रिसप्तत्या किद्व्वा भारत माधवम् ।
ततोस्य निशितैर्बाणैस्त्रिभिर्विव्याध सारथिम् ॥ ७.१२०.३९ ॥
দুর্যোধন তিয়াত্তরটি বাণে, হে ভারত, মাধবকে বিদ্ধ করল; তারপর তার তিনটি তীক্ষ্ণ বাণে সারথিকে বিদ্ধ করল।
7.120.40
तान्सर्वान्सहिताञ्शूरान्यतमानान्महारथान् ।
पञ्चभिः पञ्चभिर्बाणैः पुनर्विव्याध सात्यकिः ॥ ७.१२०.४० ॥
একত্রে যুদ্ধরত সেই বীর মহারথীদের সবাইকে সাত্যকি আবার পাঁচ পাঁচটি বাণে বিদ্ধ করলেন।
7.120.41
ततः स रथिनां श्रेष्ठस्तव पुत्रस्य सारथिम् ।
आजघानाशु भल्लेन स हतो न्यपतद्भुवि ॥ ७.१२०.४१ ॥
তারপর রথীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ সেই বীর আপনার পুত্রের সারথিকে দ্রুত ভল্ল বাণে আঘাত করলেন; সে আহত হয়ে ভূমিতে পড়ে গেল।
7.120.42
पतिते सारथौ तस्मिंस्तव पुत्ररथः प्रभो ।
वातायमानैस्तैरश्वैरपानीयत सङ्गरात् ॥ ७.१२०.४२ ॥
হে প্রভু, সেই সারথি পতিত হলে আপনার পুত্রের রথ বায়ুবেগী সেই অশ্বগুলি দ্বারা যুদ্ধক্ষেত্র থেকে নিয়ে যাওয়া হল।
7.120.43
ततस्तव सुतो राजन्सैनिकाश्च विशाम्पते ।
राज्ञो रथमभिप्रेक्ष्य विद्रुताः शतशोऽभवन् ॥ ७.१२०.४३ ॥
তখন হে রাজন, আপনার পুত্র ও সৈন্যরা, হে প্রজাপতি, রাজার রথ দেখে শত শত পালিয়ে গেল।
7.120.44
विद्रुतं तत्र तत्सैन्यं दृष्ट्वा भारत सात्यकिः ।
अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णै रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ७.१२०.४४ ॥
হে ভরতবংশধর, সেখানে সেই সৈন্যদের পালাতে দেখে সাত্যকি সোনালি পালকওয়ালা, পাথরে শানিত তীক্ষ্ণ বাণ বর্ষণ করলেন।
7.120.45
विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि सहस्रशः ।
प्रययौ सात्यकी राजञ्श्वेताश्वस्य रथं प्रति ॥ ७.१२०.४५ ॥
হে রাজন, আপনার সহস্র সহস্র সমস্ত সৈন্যকে বিতাড়িত করে সাত্যকি শ্বেতাশ্বের রথের দিকে এগিয়ে গেলেন।
7.120.46
तं प्रयान्तं महाबाहुं तावकाः प्रेक्ष्य मारिष ।
दृष्टं चादृष्टवत्कृत्वा क्रियामन्यामयोजयन् ॥ ७.१२०.४६ ॥
হে মান্য, সেই মহাবাহুকে এগিয়ে যেতে দেখে আপনার যোদ্ধারা, যা দেখেছিল তাকে না-দেখার মতো করে, অন্য কাজে লেগে গেল।
7.120.47
तं शरानाददानं च रक्षमाणं च सारथिम् ।
आत्मानं पालयानं च तावकाः समपूजयन् ॥ ७.१२०.४७ ॥
বাণ গ্রহণ করে, সারথিকে রক্ষা করে এবং নিজেকেও রক্ষা করে চলা তাঁকে আপনার যোদ্ধারা সম্মান জানাল।