Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 7.121

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.121.1

सम्प्रद्य महत्सैन्यं यान्तं शैनेयमर्जुनम् ।
निर्हीका मम ते पुत्राः किमकुर्वत सञ्जय ॥ ७.१२१.१ ॥

हे सञ्जय, जब शैनेय (सात्यकि) अर्जुन के समान महती सेना पर टूट पड़ा और आगे बढ़ा, तब मेरे निर्लज्ज पुत्रों ने क्या किया?

7.121.2

कथं वैषां तदा युद्धे धृतिरासीन्मुमूर्षताम् ।
शैनेयचरितं दृष्ट्वा यादृशं सव्यसाचिनः ॥ ७.१२१.२ ॥

जब उन्होंने शैनेय का वैसा कर्म देखा जैसा सव्यसाची (अर्जुन) का होता है, तब युद्ध में मरने को तत्पर उनमें धैर्य कैसे रहा?

7.121.3

किं नु वक्ष्यन्ति ते क्षात्रं सैन्यमध्ये पराजिताः ।
कथं नु सात्यकिर्युद्धे व्यतिक्रान्तो महायशाः ॥ ७.१२१.३ ॥

सेना के बीच पराजित होकर वे क्षत्रिय क्या कहेंगे? और महायशस्वी सात्यकि युद्ध में कैसे (उन्हें) लाँघ गया?

7.121.4

कथं च मम पुत्राणां जीवतां तत्र सञ्जय ।
शैनेयोऽभिययौ युद्धे तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१२१.४ ॥

हे सञ्जय, वहाँ मेरे पुत्रों के जीते रहते शैनेय युद्ध में कैसे आगे बढ़ा? हे सञ्जय, वह मुझे बताओ।

7.121.5

अत्यद्भुतमिदं तात त्वत्सकाशाच्छृणोम्यहम् ।
एकस्य बहुभिः सार्धं शत्रुभिस्तैर्महारथैः ॥ ७.१२१.५ ॥

हे तात, तुमसे मैं यह अत्यद्भुत बात सुन रहा हूँ कि एक अकेला उन बहुत से शत्रु महारथियों के साथ (लड़ा)।

7.121.6

विपरीतमहं मन्ये मन्दभाग्यं सुतं प्रति ।
यत्रावध्यन्त समरे सात्वतेन महारथाः ॥ ७.१२१.६ ॥

मैं अपने मन्दभाग्य पुत्रों के विषय में (सब कुछ) उलटा मानता हूँ, जहाँ युद्ध में महारथी सात्वत (सात्यकि) द्वारा मारे गए।

7.121.7

एकस्य हि न पर्याप्तं यत्सैन्यं तस्य सञ्जय ।
क्रुद्धस्य युयुधानस्य सर्वे तिष्ठन्तु पाण्डवाः ॥ ७.१२१.७ ॥

हे सञ्जय, क्रोधित युयुधान अकेला ही जिसके लिए पर्याप्त है, उसकी सेना के सामने सभी पाण्डव खड़े रहें।

7.121.8

निर्जित्य समरे द्रोणं कृतिनं चित्रयोधिनम् ।
यथा पशुगणान्सिंहस्तद्वद्धन्ता सुतान्मम ॥ ७.१२१.८ ॥

युद्ध में कुशल और विचित्र योद्धा द्रोण को जीतकर वह मेरे पुत्रों को वैसे ही मार डालेगा जैसे सिंह पशुओं के झुंड को।

7.121.9

कृतवर्मादिभिः शूरैर्यत्तैर्बहुभिराहवे ।
युयुधानो न शकितो हन्तुं यत्पुरुषर्षभः ॥ ७.१२१.९ ॥

कृतवर्मा आदि अनेक शूरवीरों ने युद्ध में प्रयत्न किया, फिर भी हे पुरुषश्रेष्ठ, युयुधान को मार नहीं पाए।

7.121.10

नैतदीदृशकं युद्धं कृतवांस्तत्र फल्गुनः ।
यादृशं कृतवान्युद्धं शिनेर्नप्ता महायशाः ॥ ७.१२१.१० ॥

वहाँ फाल्गुन ने ऐसा युद्ध नहीं किया, जैसा महायशस्वी शिनि के पौत्र ने किया था।

7.121.11

तव दुर्मन्त्रिते राजन्दुर्योधनकृतेन च ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा यत्ते वक्ष्यामि भारत ॥ ७.१२१.११ ॥

हे राजन्, आपकी दुर्मंत्रणा और दुर्योधन के किए से, हे भारत, सावधान होकर सुनिए, जो मैं आपसे कहूँगा।

7.121.12

ते पुनः सन्न्यवर्तन्त कृत्वा संशपथान्मिथः ।
परां युद्धे मतिं क्रूरां तव पुत्रस्य शासनात् ॥ ७.१२१.१२ ॥

उन्होंने आपस में शपथ लेकर फिर लौट आए, और आपके पुत्र के आदेश से युद्ध में परम क्रूर संकल्प लिया।

7.121.13

त्रीणि सादिसहस्राणि दुर्योधनपुरोगमाः ।
शककाम्भोजबालह्लीका यवनाः पारदास्तथा ॥ ७.१२१.१३ ॥

दुर्योधन जिनके आगे थे, ऐसे तीन हज़ार घुड़सवार — शक, कम्बोज, बाह्लीक, यवन तथा पारद।

7.121.14

कुलिन्दास्तङ्कणाम्बष्ठाः पैशाचाश्च सबर्बराः ।
पार्वतीयाश्च राजेन्द्र क्रुद्धाः पाषाणपाणयः।
अभ्यद्रवन्त शैनेयं शलभाः पावकं यथा ॥ ७.१२१.१४ ॥

कुलिन्द, तङ्कण, अम्बष्ठ, पैशाच और बर्बर तथा पर्वतीय योद्धा, हे राजेन्द्र, हाथों में पत्थर लिए क्रोध से भरकर शैनेय पर टूट पड़े, जैसे टिड्डियाँ आग पर।

7.121.15

युक्ताश्च पार्वतीयानां रथाः पाषाणयोधिनाम् ।
शूराः पञ्चशतं राजञ्शैनेयं समुपाद्रवन् ॥ ७.१२१.१५ ॥

पर्वतीय पाषाण-योद्धाओं के युक्त रथ, और पाँच सौ शूर, हे राजन्, शैनेय पर एक साथ टूट पड़े।

7.121.16

ततो रथसहस्रेण महारथशतेन च ।
द्विरदानां सहस्रेण द्विसाहस्रैश्च वाजिभिः ॥ ७.१२१.१६ ॥

तब एक हज़ार रथों, सौ महारथियों, एक हज़ार हाथियों और दो हज़ार घोड़ों के साथ।

7.121.17

शरवर्षाणि मुञ्चन्तो विविधानि महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त शैनेयमसङ्ख्येयाश्च पत्तयः ॥ ७.१२१.१७ ॥

विविध बाण-वर्षा करते हुए महारथी शैनेय पर टूट पड़े, और असंख्य पैदल सैनिक भी।

7.121.18

तांश्च सञ्चोदयन्सर्वान्घ्नतैनमिति भारत ।
दुःशासनो महाराज सात्यकिं पर्यवारयत् ॥ ७.१२१.१८ ॥

और उन सबको प्रोत्साहित करते हुए, 'इसे मारो!' ऐसा कहकर, हे भरतवंशी, दुःशासन ने, हे महाराज, सात्यकि को घेर लिया।

7.121.19

तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयचरितं महत् ।
यदेको बहुभिः सार्धमसम्भ्रान्तमयुध्यत ॥ ७.१२१.१९ ॥

वहाँ हमने शैनेय (सात्यकि) का एक अद्भुत और महान पराक्रम देखा, कि वह अकेला अनेकों के साथ बिना घबराए युद्ध करता रहा।

7.121.20

अवधीच्च रथानीकं द्विरदानां च तद्बलम् ।
सादिनश्चैव तान्सर्वान्दस्यूनपि च सर्वशः ॥ ७.१२१.२० ॥

उसने रथ-सेना और उस हाथी-सेना को भी मार डाला, तथा सभी घुड़सवारों को और सभी दस्युओं को भी।

7.121.21

तत्र चक्रैर्विमथितैर्भग्नैश्च परमायुधैः ।
अक्षैश्च बहुधा भग्नैरीषादण्डकबन्धुरैः ॥ ७.१२१.२१ ॥

वहाँ टूटे-फूटे पहियों, टूटे उत्तम आयुधों, अनेक प्रकार से टूटी धुरियों और ईषा-दण्डों से (भूमि भर गई थी)।

7.121.22

कुञ्जरैर्मथितैश्चापि ध्वजैश्च विनिपातितैः ।
वर्मभिश्च तथाऽनीकैर्व्यवकीर्णा वसुन्धरा ॥ ७.१२१.२२ ॥

हाथियों से कुचले गए, गिराए गए ध्वजों, कवचों और सेनाओं से भी वह वसुंधरा बिखरी पड़ी थी।

7.121.23

स्रग्भिराभरणैर्वस्त्रैरनुकर्षैश्च मारिष ।
सञ्छन्ना वसुधा तत्र द्यौर्ग्रहैरिव भारत ॥ ७.१२१.२३ ॥

हे माननीय, हे भारत, वहाँ मालाओं, आभूषणों, वस्त्रों और रथ के रस्सों से वह भूमि ढकी थी, जैसे आकाश ग्रहों से ढका होता है।

7.121.24

गिरिरूपधरैश्चापि पतितैश्च महागजैः ।
म्लेच्छस्थितैर्महाराज भिन्नाञ्जनचयोपमैः ॥ ७.१२१.२४ ॥

हे महाराज, पर्वत के रूप धारण किए हुए, गिरे पड़े महान हाथी, जो म्लेच्छों के बीच पड़े थे और टूटे हुए काजल के ढेरों के समान थे।

7.121.25

मृगैर्मन्द्रैश्च भद्रैश्च मृगमन्द्रैस्तथाऽपरैः ।
भद्रैर्मन्द्रमृगैश्चैव मृगभद्रैस्तथैव च ॥ ७.१२१.२५ ॥

मृग, मन्द्र और भद्र हाथियों से, तथा मृग-मन्द्र और अन्य (हाथियों) से, भद्र, मन्द्र-मृग और मृग-भद्र हाथियों से भी।

7.121.26

भद्रमन्द्रैश्चैव तथा तथा भद्रमृगैरपि ।
तत्रतत्र धरा कीर्णा शयानैः पर्वतोपमैः ॥ ७.१२१.२६ ॥

भद्र-मन्द्र और भद्र-मृग हाथियों से भी; वहाँ-वहाँ पृथ्वी पर्वतों जैसे लेटे हुए (हाथियों) से पटी पड़ी थी।

7.121.27

अञ्जनस्य कुले जाता वामनस्य च भारत ।
सुप्रतीककुले जाता महापद्मकुले तथा ॥ ७.१२१.२७ ॥

हे भारत! अञ्जन और वामन के कुल में उत्पन्न, सुप्रतीक के कुल में उत्पन्न, तथा महापद्म के कुल में उत्पन्न (हाथी)।

7.121.28

ऐरावतकुले चैव तथाऽन्येषु कुलेषु च ।
जाता दन्तिवरा राजञ्शेरते बहवो हताः ॥ ७.१२१.२८ ॥

ऐरावत के कुल में और अन्य कुलों में भी उत्पन्न श्रेष्ठ हाथी, हे राजन्! बहुत से मारे गए पड़े हैं।

7.121.29

वनायुजान्पार्वतीयान्काम्भोजान्बाह्लिकानपि ।
तथा हयवरान्राजन्निजघ्ने तत्र सात्यकिः ॥ ७.१२१.२९ ॥

हे राजन्! वनायु, पार्वतीय, काम्बोज और बाह्लीक जाति के श्रेष्ठ घोड़ों को भी सात्यकि ने वहाँ मार डाला।

7.121.30

नानादेशसमुत्थांश्च नानाजातींश्च दन्तिनः ।
निजघ्ने तत्र शैनेयः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१२१.३० ॥

विभिन्न देशों से उत्पन्न और विभिन्न जातियों के हाथियों को शैनेय (सात्यकि) ने वहाँ सैकड़ों और हज़ारों की संख्या में मार डाला।

7.121.31

तेषु प्रकाल्यमानेषु दस्यून्दुःशासनोऽब्रवीत् ।
निवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः ॥ ७.१२१.३१ ॥

उनके कटते समय दुःशासन ने डाकुओं से कहा, 'अधर्म को न जानने वालो, लौटो! युद्ध करो, पीठ दिखाने से तुम्हें क्या मिलेगा?'

7.121.32

तांश्चातिभग्नासन्सम्प्रेक्ष्य पुत्रो दुःशासनस्तव ।
पाषाणयोधिनः शूरान्पार्वतीयानचोदयत् ॥ ७.१२१.३२ ॥

उन्हें अत्यंत पराजित देखकर आपके पुत्र दुःशासन ने पत्थर-योद्धा, पर्वतवासी शूरवीरों को आगे बढ़ने के लिए प्रेरित किया।

7.121.33

अश्मयुद्धेषु कुशला नैतञ्जानापि सात्यकिः ।
अश्मयुद्धमजानन्तं हतैनं युद्धकामुकम् ॥ ७.१२१.३३ ॥

पत्थर-युद्ध में कुशल सात्यकि भी इसे नहीं जानते थे; जो पत्थर-युद्ध नहीं जानता और युद्ध का इच्छुक है, उसे यह मार डालेगा।

7.121.34

तथैव कुरवः सर्वे नाश्मयुद्धविशारदाः ।
अभिद्रवत माभैष्ट न वः प्राप्स्यति सात्यकिः ॥ ७.१२१.३४ ॥

इसी प्रकार सभी कौरव पत्थर-युद्ध में निपुण नहीं हैं; आगे बढ़ो, मत डरो; सात्यकि तुम्हें नहीं पा सकेगा।

7.121.35

ते पार्वतीया राजानः सर्वे पाषाणयोधिनः ।
अभ्यद्रवन्त शैनेयं राजानमिव मन्त्रिणः ॥ ७.१२१.३५ ॥

वे सभी पर्वतवासी राजा, पत्थर-योद्धा, शैनेय सात्यकि पर ऐसे टूट पड़े जैसे मंत्री राजा पर टूट पड़ते हैं।

7.121.36

ततो गजशिरःप्रख्यैरुपलैः शैलवासिनः ।
उद्यतैर्युयुधानस्य पुरतस्तस्थुराहवे ॥ ७.१२१.३६ ॥

तब हाथी के सिर के समान विशाल पत्थरों को उठाए पर्वतवासी युयुधान के सामने युद्धभूमि में खड़े हो गए।

7.121.37

क्षेरणीयैस्तथाप्यन्ये सात्वतस्य वधैषिणः ।
चोदितास्तव पुत्रेण सर्वतो रुरुधुर्दिशः ॥ ७.१२१.३७ ॥

दूसरे लोग भी, जो सात्यकि के वध की इच्छा रखते थे, पत्थर फेंकने वालों के साथ, आपके पुत्र से प्रेरित होकर, चारों ओर से दिशाओं को घेरने लगे।

7.121.38

तेषामापततामेव शिलायुद्धं चिकीर्षताम् ।
सात्यकिः प्रतिसन्धाय निशितान्प्राहिणोच्छरान् ॥ ७.१२१.३८ ॥

उन आक्रमण करने वालों के, जो पत्थरों का युद्ध करना चाहते थे, सात्यकि ने बाण चढ़ाकर तीखे बाण छोड़े।

7.121.39

तामश्मवृष्टिं तुमुलां पार्वतीयैः समीरिताम् ।
चिच्छेदोरगसंकाशैर्नाराचैः शिनिपुङ्गवः ॥ ७.१२१.३९ ॥

पर्वतवासियों द्वारा फेंकी गई उस भयंकर पत्थरों की वर्षा को शिनियों में श्रेष्ठ (सात्यकि) ने सर्पों के समान नाराच बाणों से काट डाला।

7.121.40

तैरश्मचूर्णैर्दीप्यद्भिः खद्योतानामिव व्रजैः ।
प्रायः सैन्यान्यहन्यन्त हाहाभूतानि मारिष ॥ ७.१२१.४० ॥

उन चमकते पत्थरों के टुकड़ों से, जुगनुओं के झुंड की भाँति, हे पूज्य, सेनाएँ लगभग मारी गईं और हाहाकार करने लगीं।

7.121.41

ततः पञ्चशतं शूराः समुद्यतमहाशिलाः ।
निकृत्तबाहवो राजन्निपेतुर्धरणीतले ॥ ७.१२१.४१ ॥

तब हे राजन्, जो पाँच सौ शूरवीर बड़ी-बड़ी शिलाएँ उठाए हुए थे, उनके बाहु कट गए और वे धरती पर गिर पड़े।

7.121.42

सात्वतस्य च भल्लेन निष्पिष्टैस्तैस्तथाऽद्रिभिः ।
न्यपतन्निहता म्लेच्छास्तत्रतत्र गतासवः ॥ ७.१२१.४२ ॥

और सात्यकि के भल्ल बाण से तथा उन्हीं पर्वतों से कुचले जाकर म्लेच्छ जहाँ-तहाँ मारे गए और प्राणहीन होकर गिर पड़े।

7.121.43

ते हन्यमानाः समरे सात्वतेन महात्मना ।
अश्मवृष्टिं महाघोरां पातयन्ति स्म सात्वते ॥ ७.१२१.४३ ॥

युद्ध में महात्मा सात्वत द्वारा मारे जाते हुए वे सात्वत पर अत्यन्त भयानक पत्थरों की वर्षा करने लगे।

7.121.44

पाषाणयोधिनः शूरान्यतमानानवस्थितान् ।
न्यवधीद्बहुसाहस्रांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१२१.४४ ॥

पत्थरों से लड़ने वाले, प्रयत्न करते हुए, दृढ़ता से खड़े शूर योद्धाओं को उन्होंने हजारों की संख्या में मार डाला; वह मानो एक अद्भुत दृश्य हो गया।

7.121.45

ततः पुनर्बस्तमुखैरश्मवृष्टीः समन्ततः ।
अधोबस्तैः स्थूलबस्तैर्दरदैः खसतङ्कणैः ॥ ७.१२१.४५ ॥

फिर उन्होंने बकरी-मुख, नीचे-मुख, मोटे-मुख अस्त्रों तथा दरदों और खस-टंकणों के साथ चारों ओर से पुनः पत्थरों की वर्षा की।

7.121.46

लम्बकैश्च कुणिन्दैश्च क्षिप्ताः क्षिप्ताश्च सात्यकिः ।
नाराचैः प्रतिचिच्छेद प्रतिपत्तिविशारदः ॥ ७.१२१.४६ ॥

लम्बकों और कुणिन्दों द्वारा बार-बार फेंके गए (पत्थरों) को प्रतिकार-कुशल सात्यकि ने नाराचों से प्रतिरोधपूर्वक काट डाला।

7.121.47

अद्रीणां भिद्यमानानामन्तरिक्षे शितैः शरैः ।
शब्देन प्राद्रवन्सङ्ख्ये रथाश्वगजपत्तयः ॥ ७.१२१.४७ ॥

आकाश में तीखे बाणों से टूटते हुए पत्थरों की ध्वनि से युद्ध में रथ, अश्व, गज और पैदल सैनिक भाग खड़े हुए।

7.121.48

अश्मचूर्णैरवाकीर्णा मनुष्यगजवाजिनः ।
नाशक्नुवन्नवस्थातुं भ्रमरैरिव दंशिताः ॥ ७.१२१.४८ ॥

पत्थरों के चूर्ण से ढके मनुष्य, गज और अश्व ठहर नहीं पा रहे थे, मानो भौंरों के डंक से पीड़ित हों।

7.121.49

हतशिष्टाः सरुधिरा भिन्नमस्तकपिण्डिकाः ।
विभिन्नशिरसो राजन्दन्तैश्छिन्नैश्च दन्तिनः।
निर्धूतैश्च करैर्नागा व्यङ्गाश्च शतशः कृताः ॥ ७.१२१.४९ ॥

हे राजन्, मारे जाने से बचे हुए हाथी रक्त से लथपथ थे, उनके मस्तक और कपाल फटे हुए थे। हे राजन्, उनके सिर विदीर्ण थे, उनके दाँत टूटे हुए थे। और सूँड़ों को झटकते हुए सैकड़ों हाथी अंग-भंग हो गए थे।

7.121.50

हत्वा पञ्चशतं योधांस्तत्क्षणेनैव मारिष ।
व्यचरत्पृतनामध्ये शैनेयः कृतहस्तवत् ॥ ७.१२१.५० ॥

हे मारिष, उसने उसी क्षण पाँच सौ योद्धाओं को मारकर सेना के बीच में शैनेय (सात्यकि) ऐसे विचरण करने लगा जैसे कोई कुशल हाथ वाला हो।

7.121.51

कुञ्जराः सन्न्यवर्तन्त युयुधानेन मोहिताः ॥ ७.१२१.५१ ॥

युयुधान के द्वारा मोहित हुए हाथी पीछे मुड़ गए।

7.121.52

अश्मनां भिद्यमानानां सायकैः श्रूयते ध्वनिः ।
पद्मपत्रेषुधाराणां पतन्तीनामिव ध्वनिः ॥ ७.१२१.५२ ॥

बाणों से टूटते हुए पत्थरों की ध्वनि सुनाई देती है, मानो कमल-पत्तों जैसे बाणों की धाराएँ गिर रही हों।

7.121.53

ततः शब्दः समभवत्तव सैन्यस्य मारिष ।
माधवेनार्द्यमानस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ७.१२१.५३ ॥

तब, हे मारिष, माधव (सात्यकि) द्वारा आहत की जा रही आपकी सेना में ऐसा शब्द उठा, मानो पूर्णिमा के समय सागर विक्षुब्ध हो उठा हो।

7.121.54

तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा द्रोणो यन्तारमब्रवीत् ।
एष सूत रणे क्रुद्धः सात्वतानां महारथः ॥ ७.१२१.५४ ॥

उस तुमुल शब्द को सुनकर द्रोण ने सारथि से कहा, हे सूत, रण में क्रुद्ध यह सात्वतों का महारथी है।

7.121.55

दारयन्बहुधा सैन्यं रणे चरति कालवत् ।
यत्रैष शब्दस्तुमुलस्तत्र सूत रथं नय ॥ ७.१२१.५५ ॥

वह रण में सेना को अनेक प्रकार से चीरता हुआ काल के समान विचरता है। जहाँ यह तुमुल शब्द है, हे सूत, वहीं रथ ले चलो।

7.121.56

पाषाणयोधिभिर्नूनं युयुधानः समागतः ।
तथाहि रथिनः सर्वे हियन्ते विद्रुतैर्हयैः ॥ ७.१२१.५६ ॥

निश्चय ही पाषाण-योद्धाओं से युयुधान भिड़ गया है। सभी रथी भागते हुए घोड़ों द्वारा खींचे जा रहे हैं।

7.121.57

विशस्त्रकवचा रुग्णास्तत्रतत्र पतन्ति च ।
न शक्नुवन्ति यन्तारः संयन्तुं तुमुले हयान् ॥ ७.१२१.५७ ॥

शस्त्र और कवच से रहित, घायल होकर वे जगह-जगह गिर रहे हैं। तुमुल में सारथी घोड़ों को संभाल नहीं पा रहे हैं।

7.121.58

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजस्य सारथिः ।
प्रत्युवाच ततो द्रोणं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ७.१२१.५८ ॥

भारद्वाज के सारथी ने यह वचन सुनकर तब सभी शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ द्रोण से उत्तर दिया।

7.121.59

सैन्यं द्रवति चायुष्मन्कौरवेयं समन्ततः ।
पश्य योधान्रणे भग्नान्धावतो वै ततस्ततः ॥ ७.१२१.५९ ॥

और हे आयुष्मान, कौरवों की सेना चारों ओर भाग रही है। रण में टूटे हुए योद्धाओं को देखो, जो इधर-उधर दौड़ रहे हैं।

7.121.60

इमे च संहताः शूराः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
त्वामेव हि जिघांसन्त आद्रवन्ति समन्ततः ॥ ७.१२१.६० ॥

और ये संगठित शूर पांचाल पाण्डवों के साथ मिलकर तुम्हें ही मारने की इच्छा से चारों ओर से धावा बोल रहे हैं।

7.121.61

अत्र कार्यं समाधत्स्व प्राप्तकालमरिन्दम ।
स्वाने वा गमने वापि दूरं यातश्च सात्यकिः ॥ ७.१२१.६१ ॥

हे शत्रुदमन, यहाँ उचित समय पर अपने कर्तव्य में मन लगाइए। सात्यकि या तो अपने स्थान पर है या फिर बहुत दूर चला गया है।

7.121.62

तथैवं वदतस्तस्य भारद्वाजस्य सारथेः ।
प्रत्यदृश्यत शैनेयो निघ्नन्बहुविधान्रथान् ॥ ७.१२१.६२ ॥

जब सारथी भारद्वाज (द्रोण) इस प्रकार कह रहे थे, तभी शैनेय (सात्यकि) अनेक प्रकार के रथों को नष्ट करते हुए दिखाई दिए।

7.121.63

ते वध्यमानाः समरे युयुधानेन तावकाः ।
युयुधानरथं त्यक्त्वा द्रोणानीकाय दुद्रुवुः ॥ ७.१२१.६३ ॥

युद्ध में युयुधान (सात्यकि) के द्वारा मारे जाते हुए आपके वे योद्धा युयुधान के रथ को छोड़कर द्रोण की सेना की ओर भाग गए।

7.121.64

यैस्तु दुःशासनः सार्धं रथैः पूर्वं न्यवर्तत ।
ते भीतास्त्वभ्यधावन्त सर्वे द्रोणरथं प्रति ॥ ७.१२१.६४ ॥

जो लोग पहले दुःशासन के साथ रथों सहित पीछे नहीं मुड़े थे, वे भी भयभीत होकर सभी द्रोण के रथ की ओर दौड़ पड़े।