महाभारत · अध्याय 7.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.124.1
किं तस्यां मम सेनायां नासन्केचिन्महारथाः ।
ये तथा सात्यकिं यान्तं नैवाघ्नन्नाप्यवारयन् ॥ ७.१२४.१ ॥
माझ्या त्या सेनेत असे कोणी महारथी नव्हते का, जे सात्यकी जात असताना त्याच्यावर प्रहार करू शकले नाहीत किंवा अडवू शकले नाहीत?
7.124.2
एको हि समरे कर्म कृतवान्सत्यविक्रमः ।
शक्रतुल्यबलो युद्धे महेन्द्रो दानवेष्विव ॥ ७.१२४.२ ॥
सत्यपराक्रमी तो एकटाच युद्धात ते कर्म करून गेला; युद्धात इंद्रासमान बल असलेला, दानवांमध्ये महेंद्रासारखा.
7.124.3
अथवा शून्यमासीत्तद्येन यातः स सात्यकिः ।
हतभूयिष्ठमथवा येन यातः स सात्यकिः ॥ ७.१२४.३ ॥
किंवा सात्यकी ज्या मार्गाने गेला, तो मार्ग रिकामा होता का? किंवा तो ज्या मार्गाने गेला, तो बहुतेक मेलेल्यांनी भरलेला होता का?
7.124.4
यत्कृतं वृष्णिवीरेण कर्म शंससि मे रणे ।
नैतदुत्सहते कर्तुं कर्म शक्रोऽपि सञ्जय ॥ ७.१२४.४ ॥
हे संजया, युद्धात वृष्णिवीराने केलेले जे कर्म तू मला सांगत आहेस, ते कर्म इंद्रालाही करणे शक्य नाही.
7.124.5
अश्रद्धेयमचिन्त्यं च कर्म तस्य महात्मनः ।
वृष्ण्यन्धकप्रवीरस्य श्रुत्वा मे व्यथितं मनः ॥ ७.१२४.५ ॥
त्या महात्म्याचे, वृष्णि-अंधकांमधील श्रेष्ठ वीराचे कर्म अविश्वसनीय आणि अचिंत्य आहे; ते ऐकून माझे मन व्यथित झाले आहे.
7.124.6
न सन्ति तस्मात्पुत्रा मे यथा सञ्जय भाषसे ।
एको वै बहुलाः सेनाः प्रामृद्गात्सत्यविक्रमः ॥ ७.१२४.६ ॥
हे संजया, तू म्हणतोस तसे माझे पुत्र राहिलेले नाहीत असे दिसते; सत्यपराक्रमी एकट्याने अनेक सेना चिरडून टाकल्या.
7.124.7
कथं च युध्यमानानामपक्रान्ती महात्मनाम् ।
एको बहूनां शैनेयस्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.१२४.७ ॥
संजया, लढणारे महात्मे माघारी फिरले असता, अनेकांविरुद्ध एकटा शैनेय कसा लढला? ते मला सांग.
7.124.8
राजन्सेनासमुद्योगो रथनागाश्वपत्तिमान् ।
अतुल्यस्तव सेनायां युगान्तसदृशोऽभवत् ॥ ७.१२४.८ ॥
राजा, रथ, हत्ती, घोडे व पायदळ असलेली तुमच्या सेनेची जमवाजमव अतुल्य होती; ती युगांतासारखी झाली.
7.124.9
आहूतेषु समूहेषु तव सैन्यस्य मानद ।
नास्ति लोके समः कश्चित्समूह इति मे मतिः ॥ ७.१२४.९ ॥
मानदा, तुमच्या सेनेच्या बोलावलेल्या समुदायांत जगात यासारखा कोणताही समुदाय नाही, असे माझे मत आहे.
7.124.10
तत्रव देवास्त्वभाषन्त चारणाश्च समागताः ।
एतदन्ताः समूहा वै भविष्यन्ति महीतले ॥ ७.१२४.१० ॥
तेथे जमलेले देव व चारण म्हणाले: अशा समुदायांचा शेवट पृथ्वीवर असाच होईल.
7.124.11
न च वै तादृशो व्यूह आसीत्कश्चिद्विशाम्पते ।
यादृग्जयद्रथवधे द्रोणेन विहितोऽभवत् ॥ ७.१२४.११ ॥
हे विशांपते, जयद्रथवधाच्या वेळी द्रोणाने रचलेल्यासारखा व्यूह कधीच नव्हता.
7.124.12
उद्धृता पृथिवी नूनं युद्धहेतोः समागतैः ।
इति तत्र जनाश्चाहुर्दृष्टा तां जनसंसदम् ॥ ७.१२४.१२ ॥
युद्धासाठी जमलेल्यांनी निश्चितच पृथ्वी उचलली आहे, असे ती जनसभा पाहून तेथील लोक म्हणाले.
7.124.13
चण्डवातविभिन्नानां समुद्राणामिव स्वनः ।
रणेऽभवद्बलौघानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ७.१२४.१३ ॥
प्रचंड वाऱ्याने खवळलेल्या समुद्रांच्या गर्जनेसारखा, रणांगणात एकमेकांवर धावणाऱ्या सैन्यप्रवाहांचा आवाज उठला.
7.124.14
पार्थिवानां समेतानां बहून्यासन्नरोत्तम ।
त्वद्बले प्राण्डवानां च सहस्राणि शतानि च ॥ ७.१२४.१४ ॥
हे नरश्रेष्ठा! तुमच्या सैन्यात आणि पांडवांकडे एकत्र आलेल्या राजांच्या सैन्यात हजारो आणि शेकडो योद्धे होते.
7.124.15
संरब्धानां प्रवीराणां समरे दृढकर्मणाम् ।
तत्रासीत्सुमहाशब्दस्तुमुलो रोमहर्षणः ॥ ७.१२४.१५ ॥
युद्धात संतप्त झालेल्या, दृढकर्मी श्रेष्ठ वीरांचा प्रचंड, गोंधळलेला, रोमांच उभे करणारा आवाज तेथे झाला.
7.124.16
पाण्डवानां कुरूणां च गर्जतामितरेतरम् ।
क्ष्वेलाः किलकिलाशब्दास्तत्रासन्वै सहस्रशः ॥ ७.१२४.१६ ॥
पांडव आणि कौरव एकमेकांवर गर्जना करीत असताना, तेथे हजारो वेळा ललकार आणि किलकिलाट ऐकू आले.
7.124.17
भेरीशब्दाश्च तुमुला बाणशब्दाश्च भारत ।
अन्योन्यं निघ्नतां चैव नराणां शुश्रुवे स्वनः ॥ ७.१२४.१७ ॥
हे भारता! भेरींचे प्रचंड आवाज आणि बाणांचे आवाज झाले, आणि एकमेकांवर प्रहार करणाऱ्या माणसांचा आवाजही ऐकू आला.
7.124.18
अथाक्रन्दन्भीसमेनो धृष्टद्युम्नश्च मारिष ।
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च पाण्डवः ॥ ७.१२४.१८ ॥
मग, हे मारिषा! भीष्माला, धृष्टद्युम्नाला, नकुल आणि सहदेवाला, आणि पांडुपुत्र धर्मराजाला (त्यांनी) आक्रोश करून हाक मारली.
7.124.19
आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत ।
प्रविष्टावरिसेनां हि वीरौ माधवपाण्डवौ ॥ ७.१२४.१९ ॥
या, लवकर प्रहार करा, सर्वत्र धावा. वीर माधव आणि पाण्डव शत्रुसैन्यात घुसले आहेत.
7.124.20
यथा सुखेन गच्छेतां जयद्रथवधं प्रति ।
तथा प्रकुरुत क्षिप्रमिति सैन्यान्यचोदयन् ॥ ७.१२४.२० ॥
ते सुखाने जयद्रथवधाकडे जाऊ शकतील अशा रीतीने लवकर करा, असे सांगून त्याने सैन्यांना प्रेरित केले.
7.124.21
तयोरभावे कुरवः कृतार्थाः स्युर्वयं जिताः ॥ ७.१२४.२१ ॥
त्या दोघांच्या अभावी कौरव कृतार्थ होतील, आणि आम्ही पराजित होऊ.
7.124.22
यत्र यातौ महात्मानौ तूर्णं परपुरञ्जयौ ।
ते यूयं सहिता भूत्वा तूर्णमेव बलार्णवम्।
क्षोभयध्वं महावेगाः पवनः सागरं यथा ॥ ७.१२४.२२ ॥
शत्रुनगरे जिंकणारे ते दोन महात्मे ज्या ठिकाणी वेगाने गेले आहेत, तिथे तुम्ही सर्वजण एकत्र होऊन लवकरच त्या सैन्यसागराला क्षुब्ध करा, वारा जसा सागराला क्षुब्ध करतो तसे, महावेगाने.
7.124.23
भीमसेनेन ते राजन्पाञ्चाल्येन च नोदिताः ।
आजघ्नुः कौरवान्सङ्ख्ये त्यक्त्वाऽसूनात्मनः प्रियान् ॥ ७.१२४.२३ ॥
हे राजा, भीमसेन आणि पाञ्चाल्य (धृष्टद्युम्न) यांनी प्रेरित होऊन त्यांनी युद्धात आपले प्रिय प्राण त्यागून कौरवांवर प्रहार केले.
7.124.24
इच्छन्तो निधनं युद्धे शस्त्रैरुत्तमतेजसः ।
स्वर्गेप्सवो मित्रकार्ये नाभ्यनन्दन्त जीवितम् ॥ ७.१२४.२४ ॥
युद्धात शस्त्रांनी मृत्यू इच्छिणारे, उत्तम तेजस्वी ते, स्वर्गाची इच्छा धरून, मित्राच्या कार्यासाठी, आपल्या जीवनाचे स्वागत करीत नव्हते.
7.124.25
तथैव तावका राजन्प्रार्थयन्तो महद्यशः ।
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा युद्धायैवावतस्थिरे ॥ ७.१२४.२५ ॥
हे राजा, त्याचप्रमाणे तुमचे योद्धे महान कीर्तीची इच्छा धरून, युद्धात उदात्त निश्चय करून युद्धासाठीच उभे राहिले.
7.124.26
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे ।
जित्वा सर्वाणि सैन्यानि प्रायात्सात्यकिरर्जुनं ॥ ७.१२४.२६ ॥
ते अत्यंत भयानक आणि घोर युद्ध चालू असताना, सर्व सैन्यांना जिंकून सात्यकी अर्जुनाकडे गेला.
7.124.27
कवचानां प्रभास्तत्र सूर्यरश्मिविराजिताः ।
दृष्टीः सङ्ख्ये सैनिकानां प्रतिजघ्नुः समन्ततः।
ध्वजशस्त्रप्रतिहता लोकान्समवदीपयन् ॥ ७.१२४.२७ ॥
तेथे कवचांची प्रभा सूर्यकिरणांनी झळकत होती, युद्धात सैनिकांच्या दृष्टींना सर्व बाजूंनी दिपवत होती; ध्वज आणि शस्त्रांना आदळून ती सर्व लोक उजळवत होती.
7.124.28
चण्डवातोद्धतान्मेघान्विकिरन्रश्मिमानिव ।
तथा तव महत्सैन्यं तद्व्यरोचत तापयन् ॥ ७.१२४.२८ ॥
प्रचंड वाऱ्याने उठलेल्या ढगांना विखरणाऱ्या सूर्यासारखे, तुमचे ते महान सैन्य तापवत तेजस्वीपणे चमकले.
7.124.29
सम्प्रहृष्टः स सहसा तव सैन्यार्णवं प्रति ।
लोलयन्सर्वतो गत्वा समुद्रं मकरो यथा ॥ ७.१२४.२९ ॥
अत्यंत हर्षित होऊन तो अचानक तुमच्या सैन्यसागराकडे धावला आणि समुद्रात मकर फिरून ढवळून टाकतो तसा सर्व बाजूंनी त्याला ढवळू लागला.
7.124.30
तत्र राजन्महानासीत्सङ्ग्रामो भीतिवर्धनः ।
पाण्डवस्य महाबाहो तावकानां च दारुणः ॥ ७.१२४.३० ॥
हे राजा, तेथे भीती वाढवणारे मोठे युद्ध झाले; हे महाबाहो, पांडवांचे आणि तुमच्या योद्ध्यांचे युद्ध भयानक होते.
7.124.31
रुद्रस्याक्रीडसङ्काशः संहारः सर्वदेहिनाम् ।
ततः शब्दो महानासीत्प्रायाद्यत्र धनञ्चयः ॥ ७.१२४.३१ ॥
ते रुद्राच्या क्रीडेसारखे, सर्व देहधारींचे संहारकर्म होते. तेव्हा धनंजय जिथे गेला तिथे मोठा आवाज झाला.
7.124.32
तत्र स्म कदनं घोरं वर्तते पाण्डुपूर्वज ।
अर्जुनस्य महाबाहोस्तावकानां च धन्विनाम् ॥ ७.१२४.३२ ॥
तेथे, हे पाण्डुवंशजा, महाबाहू अर्जुन आणि तुमचे धनुर्धर यांच्यात भयंकर संहार चालू होता.
7.124.33
मध्ये भारतसैन्यस्य माधवस्य महारणे ।
द्रोणस्यापि परैः सार्धं व्यूहद्वारे सुदारुणम् ॥ ७.१२४.३३ ॥
भारत सैन्याच्या मध्यभागी, माधवासोबत महायुद्धात, आणि द्रोणही शत्रूंसोबत व्यूहद्वारावर अत्यंत भयंकर लढला.
7.124.34
एवमेष क्षयो वृत्तः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
क्रुद्धेऽर्जुने तथा द्रोणे सात्वते च महारथे ॥ ७.१२४.३४ ॥
हे पृथ्वीपते, अशाप्रकारे पृथ्वीवर हा संहार घडला; अर्जुन, द्रोण आणि महारथी सात्वत क्रुद्ध असताना.
7.124.35
तथा प्रयतमानानां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
दुर्योधनो महाराजन्व्यगाहत महद्बलम् ॥ ७.१२४.३५ ॥
तसेच प्रयत्न करणाऱ्या महात्मा पाण्डवांवर, हे महाराजा, दुर्योधन मोठ्या सैन्यात शिरला.
7.124.36
स सन्निपातस्तुमुलस्तेषां तस्य च भारत ।
अभवत्सर्वभूतानामभावकरणो महान् ॥ ७.१२४.३६ ॥
हे भारता, त्यांच्यात आणि त्याच्यात झालेली ती धडक तुमुल होती — सर्व प्राण्यांच्या नाशाला कारण ठरलेली मोठी धडक.
7.124.37
तथा यातेषु सैन्येषु तथा कृच्छ्रगतः स्वयम् ।
कच्चिद्दुर्योधनः सूत नाकार्षीत्पृष्ठतो रणम् ॥ ७.१२४.३७ ॥
सैन्ये पुढे गेली आणि तो स्वतः संकटात सापडला तेव्हाही, हे सूता, दुर्योधनाने युद्धातून पाठ फिरवली नाही ना?
7.124.38
एकस्य च बहूनां च सन्निपातो महाहवे ।
विशेषतो नरपतेर्विषमः प्रतिभाति मे ॥ ७.१२४.३८ ॥
त्या महायुद्धात एका आणि अनेकांचा संघर्ष झाला; विशेषतः राजासाठी ते मला विषम वाटते.
7.124.39
सोऽत्यन्तसुखसंवृद्धो लक्ष्म्या लोकस्य चेश्वरः ।
एको बहून्समासाद्य कच्चिन्नासीत्पराङ्मुखः ॥ ७.१२४.३९ ॥
अत्यंत सुखात वाढलेला आणि वैभवाने जगाचा स्वामी असलेला तो, एकटा अनेकांना सामोरा जाऊन पाठ फिरवणारा झाला नाही ना?
7.124.40
राजन्सङ्ग्राममाश्चर्यं तव पुत्रस्य भारत ।
एकस्य बहुभिः सार्धं शृणुष्व गदतो मम ॥ ७.१२४.४० ॥
राजा, तुझ्या पुत्राचे ते युद्ध अद्भुत होते, हे भारता. एकाचे बहुजणांबरोबरचे ते युद्ध मी सांगत असताना ऐक.
7.124.41
दुर्योधनेन समरे पृतना पाण्डवी रणे ।
नलिनी द्वरिदेनेव समन्तात्प्रतिलोडिता ॥ ७.१२४.४१ ॥
युद्धात दुर्योधनाने पांडवांची सेना, हत्तीने कमळांच्या सरोवराला सर्व बाजूंनी ढवळावे तसे, ढवळून टाकली.
7.124.42
ततस्तां प्रहतां सेनां दृष्ट्वा पुत्रेण ते नृप ।
भीमसेनपुरोगास्तं पाञ्चालाः समुपाद्रुवन् ॥ ७.१२४.४२ ॥
तेव्हा, हे राजा, तुझ्या पुत्राने त्या सेनेला घायाळ केलेले पाहून भीमसेनाच्या पुढाकाराने पांचाल त्याच्यावर धावून गेले.
7.124.43
स भीमसेनं दशभिः शरैर्विव्याध पाण्डवम् ।
त्रिभिस्त्रिभिर्यमौ वीरौ धर्मराजं च सप्तभिः ॥ ७.१२४.४३ ॥
त्याने दहा बाणांनी पाण्डुपुत्र भीमसेनाला विद्ध केले. वीर यमलांना प्रत्येकी तीन बाणांनी आणि धर्मराजाला सात बाणांनी विद्ध केले.
7.124.44
विराटद्रुपदौ षद्भिः शतेन च शिखण्डिनम् ।
धृष्टद्युम्नं च विंशत्या द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.१२४.४४ ॥
विराट आणि द्रुपदाला प्रत्येकी सहा बाणांनी, शिखंडीला शंभर बाणांनी, धृष्टद्युम्नाला वीस बाणांनी आणि द्रौपदीच्या पुत्रांना प्रत्येकी तीन बाणांनी विद्ध केले.
7.124.45
शतशश्चापरान्योधान्सद्विपांश्च रथान्रणे ।
शरैरवचकर्तोग्रैः क्रुद्धोऽन्तक इव प्रजाः ॥ ७.१२४.४५ ॥
रणांगणात त्याने शेकडो इतर योद्धे, हत्तींसह रथ भयंकर बाणांनी तोडले, जसा क्रुद्ध काळ प्रजांचा संहार करतो.
7.124.46
न सन्दधद्विमुञ्चन्वा मण्डलीकृतकार्मुकः ।
अदृश्यत रिपून्निघ्नञ्छिक्षयाऽस्तबलेन च ॥ ७.१२४.४६ ॥
तो बाण लावताना किंवा सोडताना दिसत नव्हता; त्याचे धनुष्य वर्तुळाकार वाकलेले होते, आणि आपल्या कौशल्याने व अस्त्रबलाने तो शत्रूंना मारताना दिसत होता.
7.124.47
तस्य तान्निघ्नतः शत्रून्हेमपृष्ठं महद्धनुः ।
अजस्रं मण्डलीभूतं ददृशुः समरे जनाः ॥ ७.१२४.४७ ॥
ते शत्रू मारत असताना लोकांनी रणांगणात त्याचे सोन्याच्या पाठीचे महान धनुष्य सतत वर्तुळाकार फिरताना पाहिले.
7.124.48
ततो युधिष्ठिरो राजा भल्लाभ्यामच्छिनद्धनुः ।
तव पुत्रस्य कौरव्य यतमानस्य संयुगे ॥ ७.१२४.४८ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने दोन भल्ल बाणांनी, हे कौरव्या, युद्धात प्रयत्न करणार्‍या तुझ्या पुत्राचे धनुष्य तोडले.
7.124.49
विव्याध चैनं दशभिः सम्यगस्तैः शरोत्तमैः ।
वर्म चाशु समासाद्य ते भित्त्वा क्षितिमाविशन् ॥ ७.१२४.४९ ॥
त्याने दहा उत्तम बाणांनी त्याला चांगले विद्ध केले. चिलखतापर्यंत वेगाने पोहोचून ते बाण भेदून जमिनीत शिरले.
7.124.50
ततः प्रमुदिताः पार्थाः परिवव्रुर्युधिष्ठिरम् ।
यथा वृत्रवधे देवाः पुरा शक्रं महर्षयः ॥ ७.१२४.५० ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या पार्थांनी युधिष्ठिराला वेढले, जसे पूर्वी वृत्रवधाच्या वेळी देव आणि महर्षींनी इंद्राला वेढले होते.
7.124.51
ततोऽन्यद्धनुरादाय तव पुत्रः प्रतापवान् ।
तिष्ठेतिष्ठेति राजानं ब्रुवन्पाण्डवमभ्ययात् ॥ ७.१२४.५१ ॥
तेव्हा तुमचा पराक्रमी पुत्र दुसरे धनुष्य घेऊन, 'थांब, थांब' असे म्हणत पांडव राजाकडे धावला.
7.124.52
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य तव पुत्रं महामृधे ।
प्रत्युद्ययुः समुदिताः पाञ्चाला जयगृद्धिनः ॥ ७.१२४.५२ ॥
महायुद्धात तुमचा पुत्र येत आहे हे पाहून विजयाची इच्छा करणारे, आनंदित पांचाल त्याला सामोरे गेले.
7.124.53
तान्द्रोणः प्रतिजग्राह परीप्सन्युधि पाण्डवम् ।
चण्डवातोद्धुतान्मेघान्गिरिरम्बुमुचो यथा ॥ ७.१२४.५३ ॥
युद्धात पांडवाचे रक्षण करू इच्छिणाऱ्या द्रोणाने त्यांना अडवले; प्रचंड वाऱ्याने उडवलेल्या मेघांना वर्षाव करणारा पर्वत जसा अडवतो तसे.
7.124.54
तत्र राजन्महानासीत्सङ्ग्रामो रोमहर्षणः ।
पाण्डवानां महाबाहो तावकानां च संयुगे ॥ ७.१२४.५४ ॥
तेथे, हे राजा, पांडव आणि तुमच्या लोकांमध्ये रोमांचकारी महायुद्ध झाले, हे महाबाहो.
7.124.55
रुद्रस्याक्रीडसदृशः संहारः सर्वदेहिनाम् ॥ ७.१२४.५५ ॥
हा संहार रुद्राच्या खेळासारखा होता, सर्व देहधारींचा विनाश.
7.124.56
ततः शब्दो महानासीद्यातो येन धनञ्जयः ।
अतीव सर्वशब्देभ्यो रोमहर्षकरः प्रभो ॥ ७.१२४.५६ ॥
तेव्हा धनंजयाने केलेला महान ध्वनी उठला; तो सर्व ध्वनींपेक्षा रोमांच उभा करणारा होता, हे प्रभो.
7.124.57
अर्जुनस्य महाबाहो तावकानां च धन्विनाम् ।
मध्ये भारतसैन्यस्य माधवस्य महारणे।
द्रोणस्यापि परैः सार्धं व्यूहद्वारे महारणे ॥ ७.१२४.५७ ॥
हे महाबाहो, अर्जुन आणि तुझ्या धनुर्धरांमध्ये, भारत सैन्याच्या मध्यभागी, माधवासह महायुद्धात; आणि द्रोणही शत्रूंसह व्यूहद्वारावर महायुद्धात.
7.124.58
एवमेष क्षयो वृत्तः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
क्रुद्धेऽर्जुने तथा द्रोणे सात्वते च महारथे ॥ ७.१२४.५८ ॥
हे पृथ्वीपते, अशा प्रकारे पृथ्वीवर हा संहार घडला, जेव्हा अर्जुन, द्रोण आणि महारथी सात्वत क्रुद्ध झाले.