महाभारत · अध्याय 7.126
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.126.1
व्यूहेष्वालोड्यमानेषु पाण्डवानां ततस्ततः ।
सुदूरमन्वयुः पार्थाः पाञ्चालाः सह सोमकैः ॥ ७.१२६.१ ॥
व्यूहांमध्ये पांडव इकडेतिकडे विचलित होत असताना, पार्थ आणि पांचाल सोमकांसह त्यांच्या मागे दूरपर्यंत गेले.
7.126.2
वर्तमाने तथा रौद्रे सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
सङ्क्षये जगतस्तीव्रे युगान्त इव भारत ॥ ७.१२६.२ ॥
हे भारता! अशा भयानक, रोमांचकारी, जगाला तीव्र संहारक युद्ध चालू असताना जणू युगांतच झाला होता.
7.126.3
द्रोणे युधि पराक्रान्ते नर्दमाने मुहुर्मुहुः ।
पाञ्चालेषु च क्षीणेषु वध्यमानेषु पाण्डुषु ॥ ७.१२६.३ ॥
द्रोण युद्धात पराक्रमाने पुढे जात वारंवार गर्जना करत असताना, पांचाल व पांडव क्षीण होऊन मारले जात असताना.
7.126.4
नापश्यच्छरणं कञ्चिद्वर्मराजो युधिष्ठिरः ।
चिन्तयामास राजेन्द्र कथमेतद्भविष्यति ॥ ७.१२६.४ ॥
धर्मराज युधिष्ठिराला कोणताही आश्रय दिसला नाही. हे राजेंद्रा! तो विचार करू लागला की हे कसे होईल?
7.126.5
ततो विक्ष्य दिशः सर्वाः सव्यसाचिदिदृक्षया ।
युधिष्ठिरो ददर्शाथ नैव पार्थं न माधवम् ॥ ७.१२६.५ ॥
नंतर सव्यसाची अर्जुनाला पाहण्याच्या इच्छेने सर्व दिशांना पाहून युधिष्ठिराला पार्थ दिसला नाही, माधवही दिसला नाही.
7.126.6
सोऽपश्यन्नरशार्दूलं वानरर्षभलक्षणम् ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषमशृण्वन्व्यथितेन्द्रियः ॥ ७.१२६.६ ॥
वानरश्रेष्ठाचे चिन्ह असलेला नरशार्दूल अर्जुन त्याला दिसला नाही; गांडीवाचा निर्घोषही ऐकू आला नाही; त्याच्या इंद्रियांना व्यथा झाली.
7.126.7
अपश्यन्सात्यकिं चापि वृष्णीनां प्रवरं रथम् ।
चिन्तयाभिपरीताङ्गो धर्मराजो युधिष्ठिरः।
नाध्यगच्छत्तदा शान्ति तावपश्यन्नरोत्तमौ ॥ ७.१२६.७ ॥
वृष्णींमधील श्रेष्ठ रथी सात्यकीलाही त्याने पाहिले नाही; चिंतेने व्याप्त अंग असलेल्या धर्मराज युधिष्ठिराला तेव्हा शांती लाभली नाही, त्या दोन नरोत्तमांना न पाहता.
7.126.8
लोकोपक्रोशभीरुत्वाद्वर्मराजो महामनाः ।
अचिन्तयन्महाबाहुः शैनेयस्य रथं प्रति ॥ ७.१२६.८ ॥
लोकनिंदेच्या भयाने महामनस्क धर्मराज, महाबाहू, शैनेय सात्यकीच्या रथाविषयी विचार करू लागला.
7.126.9
पदवीं प्रेषितश्चैव फल्गुनस्य मया रणे ।
शैनेयः सात्यकिः सत्यो मित्राणामभयङ्करः ॥ ७.१२६.९ ॥
रणात मी फाल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) मार्गावर पाठविलेला शैनेय सात्यकी, सत्यवादी आणि मित्रांना अभय देणारा.
7.126.10
तदिदं ह्येकमेवासीद्द्द्विधा जातं ममाऽद्य वै ।
सात्यकिश्च हि विज्ञेयः पाण्डवश्च धनञ्जयः ॥ ७.१२६.१० ॥
ते हेच एक होते, आज ते माझ्यासाठी दोन भागांत विभागले गेले आहे; सात्यकी आणि पाण्डव धनंजय यांनाही जाणले पाहिजे.
7.126.11
सात्यकिं प्रेषयित्वा तु पाण्डवस्य पदानुगम् ।
सात्वतस्यापि कं युद्धे प्रेषयिष्ये पदानुगम् ॥ ७.१२६.११ ॥
पाण्डवाच्या मार्गाचे अनुसरण करण्यासाठी सात्यकीला पाठविल्यानंतर, सात्वतासाठीही युद्धात कोणाला मार्गाचे अनुसरण करण्यासाठी पाठवू?
7.126.12
परिष्यामि प्रयत्नेन भ्रातुरन्वेषणं यदि ।
युयुधानमनन्विष्य लोको मां गर्हयिष्यति ॥ ७.१२६.१२ ॥
भावाचा शोध घेण्यासाठी मी प्रयत्नपूर्वक फिरेन; युयुधानाचा (सात्यकीचा) शोध न घेतल्यास लोक मला निंदतील.
7.126.13
भ्रातुरन्वेषणं कृत्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
परित्यजति वार्ष्णेयं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥ ७.१२६.१३ ॥
भावाचा शोध घेतल्यावर धर्मपुत्र युधिष्ठिर वार्ष्णेय, सत्यपराक्रमी सात्यकीला सोडून देतो.
7.126.14
लोकापवादभीरुत्वात्सोऽहं पार्थं वृकोदरम् ।
पदवीं प्रेषयिष्यामि माधवस्य महात्मनः ॥ ७.१२६.१४ ॥
लोकनिंदेच्या भयाने मी पार्थ आणि वृकोदराला महात्मा माधवाच्या मार्गाने पाठवीन.
7.126.15
यथैव च मम प्रीतिरर्जुने शत्रुमूदने ।
तथैव वृष्णिवीरेऽपि सात्वते युद्धदुर्मदे ॥ ७.१२६.१५ ॥
शत्रुमर्दना, अर्जुनावर माझे जसे प्रेम आहे, तसेच युद्धात उन्मत्त झालेल्या वृष्णिवीर सात्वतावरही आहे.
7.126.16
अतिभारे नियुक्तश्च मया शैनेयनन्दनः ।
स तु मित्रोपरोधेन गौरवात्तु महाबलः।
प्रविष्टो भारतीं सेनां मकरः सागरं यथा ॥ ७.१२६.१६ ॥
माझ्याकडून अतिशय भारी कामगिरीवर नियुक्त झालेला शैनेयाचा पुत्र सात्यकी, मित्राच्या आग्रहाखातर आणि गौरवाने, महाबलवान होऊन मकर सागरात शिरतो तसा भारतीय सेनेत शिरला.
7.126.17
असौ हि श्रूयते शब्दः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
मिथः संयुध्यमानानं वृष्णिवीरेण धीमता ॥ ७.१२६.१७ ॥
ते ऐकू येत आहे — माघार न घेणाऱ्या शूरांचा आवाज, वृष्णिवीर बुद्धिमानाशी परस्पर लढणाऱ्यांचा.
7.126.18
प्राप्तकालं सुबलवन्निश्चितं बहुधा हि मे ।
तत्रैव पाण्डवेयस्य भीमसेनस्य धन्विनः।
गमनं रोचते मह्यं यत्र यातौ महारथौ ॥ ७.१२६.१८ ॥
वेळ योग्य आहे, आणि अनेक प्रकारे माझा निश्चय आहे. धनुर्धर पाण्डवपुत्र भीमसेन जिथे आहेत तिथेच जाणे मला आवडते — तिथेच दोन्ही महारथी गेले आहेत.
7.126.19
न चाप्यसह्यं भीमस्य विद्यते भुवि किञ्चिन ॥ ७.१२६.१९ ॥
पृथ्वीवर भीमाला असह्य असे काहीही नाही.
7.126.20
शक्तो ह्येष रणे यत्तः पृथिव्यां सर्वधन्विनाम् ।
स्वबाहुबलमास्थाय प्रतिव्यूहितुमञ्जसा ॥ ७.१२६.२० ॥
युद्धात सावध असलेला हा पृथ्वीवरील सर्व धनुर्धरांचा सामना करण्यास समर्थ आहे; आपल्या बाहुबलावर विसंबून तो शत्रुव्यूहाला सहज प्रतिरोध करू शकतो.
7.126.21
यस्य बाहुबलं सर्वे समाश्रित्य महात्मनः ।
वनवासान्निवृत्ताः स्म न च युद्धेषु निर्जिताः ॥ ७.१२६.२१ ॥
ज्या महात्म्याच्या बाहुबलाचा आश्रय घेऊन ते सर्व वनवासातून परतले आणि युद्धांत पराभूत झाले नाहीत.
7.126.22
इतो गते भीमसेने सात्वतं प्रति पाण्डवे ।
सनाथौ भवितारौ हि युधि सात्वतफल्गुनौ ॥ ७.१२६.२२ ॥
भीमसेन येथून सात्वत (कृष्ण) यांच्याकडे गेल्यावर युद्धात सात्वत आणि फाल्गुन (अर्जुन) सनाथ, म्हणजे रक्षित, होतील.
7.126.23
कामं त्वशोचनीयौ तौ रणे सात्वतफल्गुनौ ।
रक्षितौ वासुदेवेन स्वयं शस्त्रविशारदौ ॥ ७.१२६.२३ ॥
खरोखर, युद्धात सात्वत आणि फाल्गुन (कृष्ण आणि अर्जुन) शोक करण्यायोग्य नाहीत; स्वतः वासुदेवाने रक्षिलेले ते दोघे शस्त्रविद्येत निपुण आहेत.
7.126.24
अवश्यं तु मया कार्यमात्मनः शोकनाशनम् ।
तस्माद्भीमं नियोक्ष्यामि सात्वतस्य पदानुगम् ॥ ७.१२६.२४ ॥
मला अवश्य स्वतःचे शोकनाशक कार्य करावे लागेल; म्हणून मी भीमाला सात्वताच्या (कृष्णाच्या) पावलांच्या मागे जाण्यासाठी पाठवीन.
7.126.25
ततः प्रतिकृतं मन्ये विधानं सात्यकिं प्रति ।
एवं निश्चित्य मनसा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। ॥ ७.१२६.२५ ॥
तेव्हा सात्यकीसाठी योग्य उपाय मी मानतो. असा मनात निश्चय करून धर्मपुत्र युधिष्ठिर
7.126.26
यन्तारमब्रवीद्राजा भीमं प्रति नयस्व माम् ॥ ७.१२६.२६ ॥
राजा सारथ्याला म्हणाला, "मला भीमाजवळ घेऊन चल."
7.126.27
धर्मराजवचः श्रुत्वा सारथिर्हयकोविदः ।
रथं हेमपरिष्कारं भीमान्तिकमुपानयत् ॥ ७.१२६.२७ ॥
धर्मराजाचे वचन ऐकून, अश्वकुशल सारथ्याने सोन्याने सजवलेला रथ भीमाजवळ आणला.
7.126.28
भीमसेनमनुज्ञाप्य प्राप्तकालमचिन्तयत् ।
कश्मलं प्राविशद्राजा बहु तत्र समादिशत् ॥ ७.१२६.२८ ॥
भीमसेनाची अनुमती घेऊन, योग्य वेळेचा विचार करताना, राजा विषादात बुडाला आणि तेथे अनेक आज्ञा दिल्या.
7.126.29
स कश्मलसमाविष्टो भीममाहूय पार्थिवः ।
अब्रवीद्वचनं राजन्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। ॥ ७.१२६.२९ ॥
विषादाने ग्रासलेल्या त्या राजाने भीमाला बोलावून, "हे राजन्" असे म्हणत कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने हे वचन सांगितले.
7.126.30
अब्रवीद्वचनं राजन्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यः सदेवान्सगन्धर्वान्दैत्यांश्चैकरथोऽजयत्। ॥ ७.१२६.३० ॥
कुंतीपुत्र युधिष्ठिर म्हणाला: "हे राजन्, ज्याने एकाच रथाने देव, गंधर्व आणि दैत्य जिंकले..."
7.126.31
तस्य लक्ष्म न पश्यामि भीमसेनानुजस्य ते ।
ततोऽब्रवीद्धर्मराजं भीमसेनस्तथागतम्।
नैवाद्राक्षं नचाश्रौषं तव कश्मलमीदृशम् ॥ ७.१२६.३१ ॥
त्या अवस्थेत असलेल्या धर्मराजाला भीमसेन म्हणाला: भीमसेनाच्या अनुजाचे (अर्जुनाचे) कोणतेही चिन्ह मला दिसत नाही. तुमची अशी व्याकुळता मी कधी पाहिली नाही किंवा ऐकलीही नाही.
7.126.32
पुरातिदुःखदीर्णानां भवान्गतिरभूद्धि नः ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजेन्द्र शाधि किं करवाणि ते ॥ ७.१२६.३२ ॥
पूर्वी अतिदुःखाने विदीर्ण झालेल्या आम्हांला तुम्हीच आधार होता. उठा, उठा, राजेंद्रा! आज्ञा करा, तुमच्यासाठी मी काय करू?
7.126.33
न ह्यसाध्यमकार्यं वा विद्यते मम मानद ।
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ॥ ७.१२६.३३ ॥
हे मानदा! माझ्यासाठी काहीही असाध्य किंवा अकरणीय नाही. हे कुरुश्रेष्ठा, आज्ञा करा; शोकात मन गुंतवू नका.
7.126.34
तमब्रवीदश्रुपूर्णः कृष्णसर्प इव श्वसन् ।
भीमसेनमिदं वाक्यं प्रम्लानवदनो नृपः ॥ ७.१२६.३४ ॥
अश्रूंनी भरलेला, कोमेजलेल्या मुखाचा राजा, काळ्या सापाप्रमाणे सुस्कारे टाकत भीमसेनाला हे वचन म्हणाला.
7.126.35
श्रूयते पाञ्चजन्यस्य यथा शङ्खस्य निस्वनः ।
पूरितो वासुदेवेन संरब्धेन यशस्विना ॥ ७.१२६.३५ ॥
पाञ्चजन्य शंखाचा ध्वनी ऐकू येत आहे, जणू क्रुद्ध यशस्वी वासुदेवाने तो फुंकला आहे.
7.126.36
नूनमद्य हतः शेते तव भ्राता धनञ्जयः ।
तस्मिन्विनिहते नूनं युध्यतेऽसौ जनार्दनः ॥ ७.१२६.३६ ॥
तुमचा बंधू धनंजय आज निश्चितच मारला जाऊन पडला आहे; तो मारला गेल्यामुळेच तो जनार्दन युद्ध करत आहे.
7.126.37
यस्य सत्ववतो वीर्यं ह्युपजीवन्ति पाण्डवाः ।
यं भयेष्वभिगच्छन्ति सहस्राक्षमिवामराः ॥ ७.१२६.३७ ॥
ज्याच्या पराक्रमावर पाण्डव अवलंबून असतात, संकटांत ज्याच्याकडे ते जातात, जसे देव सहस्राक्ष इंद्राकडे जातात.
7.126.38
स शूरः सैन्धवप्रेप्सुरन्वयाद्भारतीं चमूम् ।
तस्य वै गमनं विद्मो भीम नावर्तनं पुनः ॥ ७.१२६.३८ ॥
तो शूर सैंधवाला (जयद्रथाला) मिळवण्याच्या इच्छेने भारती सेनेच्या मागे गेला. हे भीम, त्याचे जाणे आम्हाला माहीत आहे, पण तो पुन्हा परतल्याचे नाही.
7.126.39
श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयो महारथः ।
व्यूढोरस्को महाबाहुर्मत्तद्विरदविक्रमः ॥ ७.१२६.३९ ॥
सावळ्या वर्णाचा, तरुण, गुडाकेश (अर्जुन), दर्शनीय, महारथी, विशाल छातीचा, महाबाहू, मत्त हत्तीसारख्या पराक्रमाचा.
7.126.40
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यो द्विषतां भयवर्धनः ।
मम प्रियहितार्थं च शक्रलोकादिहागतः ॥ ७.१२६.४० ॥
चकोरासारखे डोळे, ताम्रवर्ण मुख, शत्रूंचे भय वाढवणारा, माझ्या प्रिय व हितासाठी इंद्रलोकातून येथे आलेला.
7.126.41
वृद्धोपसेवी धृतिमान्कृतज्ञः सत्यसङ्गरः ।
प्रविष्टो महतीं सेनामपर्यन्तां धनञ्जयः ॥ ७.१२६.४१ ॥
वडिलधाऱ्यांची सेवा करणारा, धैर्यवान, कृतज्ञ, सत्यप्रतिज्ञ धनंजय (अर्जुन) अमर्याद मोठ्या सेनेत शिरला.
7.126.42
प्रविष्टे च चमूं घोरामर्जुने शत्रुनाशने ।
प्रेषितः सात्वतो वीरः फल्गुनस्य पदानुगः ॥ ७.१२६.४२ ॥
भयंकर सेनेत शत्रुनाशक अर्जुन शिरल असता, फाल्गुनाच्या पावलांचे अनुसरण करणारा वीर सात्वत (सात्यकी) पाठवला गेला.
7.126.43
तस्याभिगमनं जाने भीम नावर्तनं पुनः ।
तदिदं मम भद्रं ते शोकस्थानमरिन्दम ॥ ७.१२६.४३ ॥
त्याचे जाणे मला ठाऊक आहे, हे भीमा; पण त्याचे परत येणे नाही. तेच माझ्या शोकाचे कारण आहे. तुझे कल्याण असो, हे शत्रुदमना.
7.126.44
अर्जुनार्थे महाबाहो सात्वतस्य च कारणात् ।
वर्धते हविषेवाग्निरिध्यमानः पुनः पुनः ॥ ७.१२६.४४ ॥
अर्जुनासाठी, हे महाबाहो, आणि सात्वताच्या कारणामुळे, तो पुन्हा पुन्हा वाढतो, हविर्द्रव्याने प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे.
7.126.45
तस्य लक्ष्म न पश्यामि तेन विन्दामि कश्मलम् ।
तं विद्धि पुरुषव्याघ्रं सात्वतं च महारथम् ॥ ७.१२६.४५ ॥
त्याचे कोणतेही चिन्ह मला दिसत नाही, म्हणून मला गोंधळ वाटतो. त्याला पुरुषांमधील व्याघ्र म्हणून जाण, आणि सात्वतालाही महारथी म्हणून जाण.
7.126.46
स तं महारथं पश्चादनुयातस्तवानुजम् ।
तमपश्यन्महाबाहुमदं विन्दामि कश्मलम् ॥ ७.१२६.४६ ॥
तो महारथी तुमच्या धाकट्या भावाच्या मागोमाग गेला. त्या महाबाहूला न पाहिल्याने मी हा गोंधळ अनुभवतो.
7.126.47
अथैनं पुनराचक्ष्व लोहिताक्षं सकेशवम् ।
दृष्ट्वा कुशलिनं पार्थं सैन्धवान्ते ससात्यकिम् ॥ ७.१२६.४७ ॥
मग त्याच्याबद्दल पुन्हा सांग—लालनेत्र, केशवासह, सैंधवयुद्धाच्या शेवटी सात्यकीसह सुखरूप दिसलेल्या पार्थाबद्दल.
7.126.48
संविदं मम कुर्यास्त्वं सिंहनादेन पाण्डव ॥ ७.१२६.४८ ॥
हे पाण्डवा, तू सिंहनादाने मला संदेश दे.
7.126.49
नूनं विनिहतः शूरः सव्यासाची परन्तप ।
पार्थे तस्मिन्हते चैव युध्यते गरुडध्वजः ॥ ७.१२६.४९ ॥
निश्चितच शूर सव्यसाची, हे शत्रुतापना, मारला गेला. त्या पार्थाच्या मृत्यूनंतरही गरुडध्वज युद्ध करत आहे.
7.126.50
सहयो नास्य वै कश्चित्तेन विन्दामि कश्मलम् ।
तस्मात्कृष्णो रणे नूनं युध्यते युद्धकोविदः ॥ ७.१२६.५० ॥
त्याच्यासोबत घोडे किंवा दुसरा कोणी नाही, म्हणून मला काळजी वाटते. म्हणून युद्धकुशल कृष्ण निश्चितच रणात लढत आहे.
7.126.51
न हि मे शुध्यते भावस्तयोरेव परन्तप ।
स तत्र गच्छ कौन्तेय यत्र यातो धनञ्जयः ॥ ७.१२६.५१ ॥
हे शत्रुतापना, त्या दोघांविषयी माझे मन शांत होत नाही. हे कौन्तेया, धनंजय जिथे गेला तिथे तू जा.
7.126.52
सात्यकिश्च महावीर्यः कर्तव्यं यदि मन्यसे ।
वचनं मम धर्मज्ञ भ्राता ज्येष्ठो भवामि ते ॥ ७.१२६.५२ ॥
हे महावीर्य सात्यकी, जर तुला कर्तव्य वाटत असेल तर हे धर्मज्ञा, माझे बोल ऐक — मी तुझा ज्येष्ठ बंधू आहे.
7.126.53
न मेऽर्जुनस्तथा ज्ञेयो ज्ञातव्यः सात्यकिर्यथा ॥ ७.१२६.५३ ॥
माझ्यासाठी अर्जुन सात्यकीइतका जाणण्यायोग्य नाही.
7.126.54
चिकीर्षुर्मत्प्रियं पार्थ स यातः सव्यसाचिनः ।
पदवीं दुर्गमां घोरामगम्यामकृतात्मभिः ॥ ७.१२६.५४ ॥
माझे प्रिय करण्याच्या इच्छेने, हे पार्था, तो सव्यसाचीच्या मार्गाने गेला — त्या दुर्गम, भयंकर मार्गाने, जो अनिग्रही मनाच्या लोकांना अगम्य आहे.
7.126.55
दृष्ट्वा कुशलिनौ कृष्णौ सात्वतं चैव सात्यकिम् ।
संविदं चैव कुर्यास्त्वं सिंहनादेन पाण्डव ॥ ७.१२६.५५ ॥
कुशल असलेल्या दोन्ही कृष्णांना, सात्वताला आणि सात्यकीला पाहून, हे पाण्डवा, तू सिंहनादाने संकेत दे.